Skanda Purana · Verses 2.22-3

// śrīnārāyaṇa uvāca //
gṛhī bubhūṣurgurave dakṣiṇāṃ svasya śaktitaḥ //
dattvā tadājñayaivā'sau samāvarttanamācaret

tataḥ kulocitāṃ yoṣāṃ vayasonāmarogiṇīm //
pum̐llakṣaṇena rahitāmapāpāṃ vidhinodvahet

svādhikārānusāreṇa kṛṣṇasaṃprītaye'nvaham //
devarṣipitṛbhūtāni yajeta vidhinā tataḥ//

snānaṃ saṃdhyāṃ japaṃ homaṃ svādhyāyaṃ viṣṇupūjanam //
tarpaṇaṃ vaiśvadevaṃ ca kuryāccātithyamanvaham

kuryātpuṇyaṃ yathāśakti nyāyārjitadhanena ca //
anāsaktaḥ poṣyavargaṃ puṣṇīyānna tu pīḍayet

dehaṃ ca daihikānvāsāvuddiśya paśuvatparaiḥ //
vairaṃ na kuryāddehādāvahantāṃ mamatāṃ tyajet

kuryādbhāgavatānāṃ ca satāṃ saṃgamatandritaḥ //
na straiṇānāṃ vyasanināṃ saṃgaṃ kuryānna lobhinām

kāmabhāvena nekṣeta parayoṣāṃ tu karhicit //
śrāddhaparvavratāhādau nopeyācca svayoṣitam

prāptopi puruṣaḥ sāṃkhye yoge ca paripakvatām//
putryā api prasaṃgena rahaḥsthāne tu muhyati

ato mātrā bhaginyā vā duhitrāpi rahaḥsthale //
saha nāsīta matimānyuvatyā kimutā'nyayā

amaṅgalānāṃ sarveṣāṃ vidhavā hyatyamaṃgalam //
taddarśanaṃ ca tatsparśo nṝṇāṃ sukṛtahṛttataḥ

prayāṇakāle vidhavādarśanaṃ sanmukhe yadi //
syāttadā naiva gantavyamanyathā maraṇaṃ dhuvam

āśiṣo vidhavāstrīṇāṃ samāḥ kālāhiphūtkṛtaiḥ //
tataśca bibhiyāttābhyo rākṣasībhyo yathā gṛhī

madyaṃ māṃsaṃ mādakaṃ ca dyūtādīndūratastyajet //
na drohaṃ prāṇimātrasya kuryādvācāpi karhicit

avatāracaritrāṇi śṛṇuyādanvahaṃ hareḥ //
sarvā api kriyāḥ kuryādvāsudevārthamāstikaḥ

ūrje māghe ca vaiśākhe cāturmāsye malimluce //
anyeṣu puṇyakāleṣu viśeṣaniyamāṃścaret

puṇyadeśe puṇyakāle satpātre vidhinā gṛhī//
dadyāddānaṃ yathāśakti dayāṃ kurvīta jantuṣu

puṇyāndeśānpuṇyakālānpuṇyapātrāṇi cānagha //
kathayāmi viśeṣeṇa dharmavṛddhikarāṇi te

deśaḥ sarvottamastveṣa bhuvi yo madadhiṣṭhitaḥ //
mahāmunigaṇā yatra tapasyanti mahāvratāḥ//

haritadbhaktamāhātmyāddeśānāmasti puṇyatā //
gaṃgādvāraṃ madhupurī naimiṣāraṇyameva ca

kurukṣetramayodhyā ca prayāgaśca gayāśiraḥ //
purī vārāṇasī caiva puṇyaśca pulahāśramaḥ

kapilāśramaḥ śrīraṃgaḥ prabhāsaśca kuśasthalī //
kṣetraṃ siddhapadākhyaṃ ca pauṣkaraṃ ca mahatsaraḥ

krīḍāsthānaṃ bhagavataḥ saśriyo raivatācalaḥ //
tathā govarddhanagiriḥ puṇyaṃ vṛndāvanaṃ vanam

mahendramalayādyāśca saptāpi kulaparvatāḥ //
bhāgīrathī mahāpuṇyā yamunā ca sarasvatī

godāvarī ca sarayūḥ kāverī gomatīmukhāḥ //
purāṇaprathitāḥ puṇyā mahānadyo nadāstathā

mahotsavairbhavedyatra bhagavatpratimārcanam //
prabhorananyabhaktāśca bhaveyuryatrayatra ca

ahiṃsrāśca svadharmasthā yatra syurbrāhmaṇottamāḥ //
mṛgādyāḥ paśavo yatra vicareyuśca nirbhayāḥ

yatrayatrāvatārāśca harervāsaśca yatra vā //
ete puṇyatamā deśā bhuvi santi viśeṣataḥ

alpopyeṣu kṛto dharmaḥ syātsahasraguṇo nṛṇām //
puṇyavṛddhikarānkālāñchṛṇvatho vacmi nārada

ayane dve ca viṣuvaṃ grahaṇaṃ sūryasomayoḥ //
dinakṣayo vyatīpātaḥ śravaṇarkṣāṇi sarvaśaḥ

dvādaśya ekādaśyaśca manvādyāśca yugādayaḥ //
puṇyāḥ syustithayaḥ sarvā amāvāsyā ca vaidhṛtiḥ

māsarkṣayukpaurṇamāsyaścatasropyaṣṭakāstathā //
svajanmarkṣāṇi ca harerjanmotsavadināni ca

svasya striyāścārbhakāṇāṃ saṃskārobhyudayastathā //
satpātralabdhiśca yadā kālāḥ puṇyatamā ime

devapitṛdvijasatāmeṣāṃ śaktyā samarcanam //
snānadānajapādīni syuranantaphalāni hi

satpātraṃ tu svayaṃ sākṣādbhagavāneva nārada //
śākhānāmiva mūlāmbu yaddattaṃ sarvatuṣṭikṛt

ahiṃsā vedavidyābhistuṣṭiḥ saddharmabhaktibhiḥ //
hṛdi viṣṇuṃ dadhīranye te satpātrāṇi vai dvijāḥ

ekāntikāśca bhagavadbhaktā baddhavimocakāḥ //
satpātrāṇīti jānīhi yeṣvāste bhagavānsvayam

āḍhyastu kārayedviṣṇormandirāṇi dṛḍhāni ca //
pūjāpravāhasiddhyarthaṃ tadvṛttīścāpi kārayet

jalāśayānvāṭikāśca viṣṇvarthamupakalpayet //
sadannaiḥ surasaiḥ sādhūnbrāhmaṇāṃścaiva tarpayet

ahiṃsānvaiṣṇavānyajñānkuryācchaktyā yathāvidhi //
vratajanmotsavānviṣṇoḥ saṃbhāreṇa ca bhūyasā

prauṣṭhapadāsitepakṣe kṣayāhe tīrthaparvasu //
pitroḥ śrāddhaṃ prakurvīta tadbandhūnāṃ ca śaktitaḥ

daive karmaṇi pitrye ca bhaktānbhagavato dvijān //
pūjayeta svadharmasthānbhojayedbhagavaddhiyā

daive dvau bhojayedviprau trīṃśca pitrye yathāvidhi //
ekaikaṃ vobhayatrāpi naiva śrāddhe tu vistaret

deśakāladravyapātrapūjopakaraṇāni ca //
vistareṇa yathāśāstraṃ na syādeveti niścitam

na śrāddhe kvāpi māṃsaṃ tu dadyānnā'dyācca mānavaḥ //
munyannaiḥ kṣīrasarpirbhyāṃ tṛpyanti pitaro bhṛśam

ahiṃsā prāṇimātrasya manovāktanubhistu yā //
tayaiva pitaraḥ sarve tṛpyantyatidayālavaḥ

tasmātkusaṅgataḥ kvāpi śāstrahārdamabudhya ca //
śrāddhe māṃsaṃ naiva dadyādvāsudevaparaḥ pumān

vratāni kuryādviṣṇośca brahmacaryādibhiryamaiḥ //
sahaiva tatparo nānyatkāryaṃ kuyācca taddine

svasaṃbandhijanānāṃ cāpyāśaucaṃ janināśayoḥ //
yathāśāstraṃ pālayeta grahaṇe cārkacandrayoḥ

vyāvahārikakāryāṇāṃ vivāde nirṇayepi ca //
gṛhītarāstyāgino ye te na kāryā na cādhavāḥ

yatraite syurnna tatkāryaṃ sidhyetkvāpi dvijottama //
sarvasvanāśastatra syādityevaṃ tvasti nirṇayaḥ

dharmā ete gṛhasthānāṃ mayā saṃkṣepatoditāḥ //
yadanuṣṭhānato nṝṇāṃ syātsveṣṭasukhamakṣayam

śilādijīvikāvṛttibhedena gṛhiṇo dvijāḥ //
caturvidhāḥ prakīrtyante tattannāmnā ca nārada

strīṇāmatha pravakṣyāmi dharmānrdharmavatāṃ vara //
yeṣu sthitāḥ striyaḥ sarvāḥ prāpnuvantīpsitaṃ sukham

suvāsinībhirnnārībhiḥ svapatirdevavatsadā //
sevanīyo'nuvarttyaśca jaranrugṇo'dhanopi vā

tadbandhavaścānuvartyāḥ sevanena yathocitam //
ujjvalāni vidheyāni gṛhopakaraṇāni ca

gṛhaṃ mārjanasekādyaiḥ svacchaṃ kāryaṃ dinedine //
priyaṃ satyaṃ ca vaktavyaṃ stheyaṃ śucitayā sadā

cāñcalyamatilobhaśca krodhaḥ steyaṃ ca hiṃsanam //
adhārmikāṇāṃ saṅgaśca varjyaḥ strīṇāṃ tathā nṛṇām

bhavitavyaṃ tatparābhirddharmakāryeṣu sarvadā //
tyaktvauddhatyaṃ vinītābhiḥ stheyaṃ jitvendriyāṇi ca

pātivratye sthitābhiśca dharme tābhī ramāpateḥ //
bhaktiḥ kāryā svatantrābhirbhavitavyaṃ na kutracit

vidhavā tu sadā viṣṇuṃ seveta patibhāvataḥ //
kāmasaṃbandhinīrvārttā na śṛṇvīta na kīrtayet

āsannasaṃbandhavato vinānyānpuruṣānkvacit //
anāpadi spṛśennaiva paśyennaiva ca kāmataḥ

stanapasya tu nuḥ sparśādvṛddhasya ca na duṣyati //
kārya āvaśyake tābhyāṃ bhāṣaṇe ca vibhartṛkā

vyāvahārikakārye ca vivādamadhikaṃ naraiḥ //
na kurvītāvaśyakārye tairbhāṣeta vinā rahaḥ

nekṣeta midhunībhūtaṃ budyā paśvādyapi kvacit //
tyajecca sakalānbhogānsyātsakṛnmitabhuktathā

sadhātusūkṣmavāsāṃsi nālaṃkārāṃśca dhārayet //
na divā śayanaṃ kuryānna khaṭvāyāmanāpadi

tāmbūlabhakṣaṇaṃ naiva kuryānnābhyaṅgamañjanam //
pumprasaṃgācca bibhiyātkṛṣṇāheriva nityadā

samīkṣya puruṣaṃ nārī yā na mohamupāvrajet //
tādṛśī tu vinā lakṣmīmekāṃ nānyāsti kutracit

dharmaniṣṭhā tato nārī svaniḥśreyasamicchatī //
nekṣeta puruṣākāraṃ buddhipūrvaṃ ca na spṛśet

kṛcchracāndrāyaṇādīni nairantaryeṇa bhaktitaḥ //
vratāni kuryācca sadā bhavenniyamatatparā

pitrā putrādinā vāpi taruṇī taruṇena ca //
saha tiṣṭhenna rahasi kusaṅgaṃ sarvathā tyajet

sadhavā vidhavā vā strī svarajodarśanaṃ kvacit //
na gopayettrirātraṃ tu manuṣyādīṃśca na spṛśet

prathame'hani caṇḍālī dvitīye brahmaghātinī //
tṛtīye rajakī proktā sā caturthe'hni śuddhyati

iti strīṇāṃ mayā dharmāḥ saṃkṣepātkathitāstava //
yuktā yairyoṣito yāyurihāmutra mahatsukham

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīvāsudevamāhātmye gṛhasthadharmanirūpaṇaṃ nāma dvāviṃśodhyāyaḥ