Skanda Purana · Verses 2.20-4

// atha pāpavināśanatīrthamāhātmyavarṇanam //
// // śrīsūta uvāca // //
punaścāhaṃ pravakṣyāmi pāpanāśanavaibhavam //
bhagavadbhaktibhāvena śṛṇudhvaṃ susamāhitāḥ

itihāsaṃ pravakṣyāmi sarvapāpavināśanam //
yacchrutvā sarvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ

// atha bhadramatyākhyadaridradvijavṛttāntaḥ // //
āsītpurā dvijavaro vedavedāṃgapāragaḥ //
daridro vṛttihīnaśca nāmnā bhadramatirdvijaḥ

śrutāni sarvaśāstrāṇi tena vipreṇa dhīmatā //
śrutāni ca purāṇāni dharmaśāstrāṇi sarvaśaḥ

abhavaṃstasya ṣaṭ patnyaḥ kṛtā siṃdhuryaśovatī //
kāminī mālinī caiva śobhā caiva prakīrtitāḥ

tāsu patnīṣu tasyāsītputrāṇāṃ ca śatadvayam //
te sarve tasya putrādyāḥ kṣudhayā paripīḍitāḥ

akiñcano bhadramatiḥ kṣudhārtānātmajānpriyān //
paśyanpriyāḥ kṣudhārtāśca vilalāpākulendriyaḥ

dhigjanma bhāgyarahitaṃ dhigjanma dhanavarjitam //
dhigjanma kīrtirahitaṃ dhigjanmātithyavarjitam

dhigjanmācārarahitaṃ dhigjanma jñānavarjitam //
dhigjanma yatnarahitaṃ dhigjanma sukhavarjitam //

dhigjanma bandhurahitaṃ dhigjanma khyātivarjitam //
narasya bahvapatyasya dhigjanmaiśvaryavarjitam

aho guṇāḥ saumyatā ca vidvattā janma satkule //
dāridryāmbudhimagnasya sarvametanna śobhate

viprāḥ putrāśca pautrāśca bāndhavā bhrātarastathā //
śiṣyāśca sarve manujāstyajantyaiśvaryavarjitam

iti niścitya matimāndhīro bhadramatirdvijaḥ //
caṇḍālo vā dvijo vāpi bhāgyavāneva pūjyate

daridraḥ puruṣo loke śavavallokaninditaḥ //
aho sampatsamāyukto niṣṭhuro vāpyaniṣṭhuraḥ

guṇahīno'pi guṇavānmūrkho vāpi sa paṇḍitaḥ //
niṣṭhuro vā guṇī vāpi dharmahīno'tha vā naraḥ

aiśvaryaguṇayuktaścetpūjya eva na saṃśayaḥ //
aho daridratā duḥkhaṃ tatrāpyāśātiduḥkhadā

āśābhibhūtāḥ puruṣā duḥkhamaśnuvate kṣaṇāt

āśāyā ye dāsā dāsāste sarvalokasya //
āśā dāsī yeṣāṃ teṣāṃ dāsāyate lokaḥ //

sarvaśāstrārthavettāpi daridro bhāti mūrkhavat //
ākiñcanyamahāgrāhagrastānāṃ nāsti mocakaḥ

aho duḥkhamaho duḥkhamaho duḥkhaṃ daridratā //
tatrāpi putradārāṇāṃ bāhulyamatiduḥkhadam

evamuktvā bhadramatiḥ sarvaśāstrārthapāragaḥ //
atyaiśvaryapradaṃ dharmaṃ manasā cintayaṃstadā //
tūṣṇīṃ sthito bhadramatimahākleśasamanvitaḥ

// atha bhadramateḥ kāminīkṛtaveṃkaṭādrigamanaprotsāhanam // //
tadānīṃ tāsu bhāryāsu kāminī patidevatā

bhāryā sādhuguṇairyuktā patiṃ taṃ pratyabhāṣata

// kāminyuvāca // //
bhagavansarvadharmajña sarvaśāstrārthapāraga //
mama nātha mahābhāga vākyaṃ śṛṇu mahāmate

suvarṇamukharītīre ṛṣisaṃghaniṣevite //
vartate daivataiḥ sevyaḥ pāvano veṃkaṭācalaḥ

tasminveṃkaṭaśailendre surāsuranamaskṛte //
vartate pāvanaṃ tīrthaṃ pāpānāṃ dāhakaṃ śubham

tatra gatvā mahābhāga pāpanāśe mahāmate //
kuru snānaṃ prayatnena bhāryāputrasamanvitaḥ

tasya tīrthasya māhātmyaṃ nāradācca śrutaṃ mayā //
bālabhāve mama pituraṃtike proktavānmuniḥ

veṃkaṭādrau mahāpuṇye sarvapātakanāśane //
sarvaduḥkhapraśamane sarvasaṃpatpradāyake

pāpanāśe mahātīrthe snātvā saṃkalpapūrvakam //
atyaiśvaryapradaṃ dharmaṃ manasā cintayaṃstadā

bhūmidānaṃ viniścitya sarvadānottamottamam //
prāpakaṃ paralokasya sarvakāmaphalapradam

dānānāmuttamaṃ dānaṃ bhūdānaṃ parikīrtitam//
taddattvā samavāpnoti yadyadiṣṭatamaṃ naraḥ

ityevaṃ nāradenoktaṃ śrutvā me janako dvijaḥ //
saṃprahṛṣṭamanā bhūtvā śeṣādriṃ prāptavāṃstadā

tatra gatvā mahābhāgaḥ sarvasaṃpatpradāyakam //
bhūdānaṃ vipravaryāya śrotriyāya pradattavān

tato me janako vidvansarvabhāgyasamanvitaḥ //
ihaloke sukhaṃ prāpya cānte viṣṇupuraṃ yayau

tvaṃ ca gatvā mahābhāga veṃkaṭādriṃ nagottamam //
kuru dānaṃ prayatnena bhūdānaṃ sarvakāmadam

// atha kāminīkathitabhūdānapraśaṃsā // //
bhūmidānasya māhātmyaṃ śṛṇuṣva susamāhitaḥ //
na ko'pi gadituṃ śakto loke'sminbhagavanprabho

bhūmidānātparaṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati //
paraṃ nirvāṇamāpnoti bhūmido nātra saṃśayaḥ

svalpāmapi mahīṃ dattvā śrotriyāyāhitāgnaye //
brahmalokamavāpnoti punarāvṛttivarjitam

bhūmidaḥ sarvadaḥ prokto bhūmido mokṣabhāgbhavet //
bhūbhidānaṃ vṛṣādrau ca sarvapāpapraṇāśanam

mahāpātakayukto vā yukto vā sarvapātakaiḥ //
daśahastāṃ mahīṃ dattvā sarvapāpaiḥ pramucyate

satpātre bhūmidātā yaḥ sarvadānaphalaṃ labhet //
bhūmidasya samo nānyastriṣu lokeṣu vidyate

dvijasya vṛttihīnasya yaḥ pradadyānmahīṃ śubhām//
tasya puṇyaphalaṃ vaktuṃ śeṣo nārhaḥ kadācana

viprasya vṛttihīnasya sadācārasya kasyacit //
yo 'lpāmapi mahīṃ dadyātsa viṣṇurnātra saṃśayaḥ

ikṣugodhūmakedārapūgadṛkṣādisaṃyutā //
pṛthvī pradīyate yena sa viṣṇurnātra saṃśayaḥ

vṛttihīnasya viprasya daridrasya kuṭumbinaḥ //
svalpāmapi mahīṃ dattvā viṣṇusāyujyamaśnute

saktasya devapūjāsu viprasyāṭavikā mahī //
dattā bhavati gaṃgāyāṃ trirātrasnānajaṃ phalam

viprasya vṛttihīnasya sadācāraratasya ca //
droṇikāṃ pṛthivīṃ dattvā yatphalaṃ labhate śṛṇu

gaṃgātīre'śvamedhānāṃ śatāni vidhivannaraḥ //
kṛtvā yatphalamāpnoti tadāpnoti mahatphalam

dadāti bhārikāṃ bhūmiṃ daridrāya dvijātaye //
tasya puṇyaṃ pravakṣyāmi mannātha bhagavanprabho

aśvamedhasahasrāṇi vājapeyaśatāni ca //
vidhāya jāhnavītīre yatphalaṃ tallabheta saḥ

bhūmidānaṃ mahādānamatidānaṃ prakīrtitam //
sarvapāpapraśamanamapavargaphalapradam

yacchrutvā śraddhayā yukto bhūmidānaphalaṃ labhet //
bhāryāyā vacanaṃ śrutvā tvitihāsasamanvitam

santuṣṭo manasi dhyātvā śeṣācalanivāsinam

// atha bhadramataye bhūpradānātsughoṣasya sadgatiḥ // //
gantuṃ pracakrame buddhyā krīḍācalamanuttamam //
tato bhadramatiḥ saumyaḥ sarvadharmaparāyaṇaḥ

suśāliṃnāma nagarīṃ kalatrasahito yayau //
sughoṣaṃ nāma viprendraṃ sarvaiśvaryasamanvitam

gatvā yācitavānbhūmiṃ pañcahastāyatāṃ dvijaḥ //
sughoṣo dharmaniratastaṃ nirīkṣya kuṭumbinam //

manasā prītimāpannaṃ samabhyarcyainamabravīt //
kṛtārtho'haṃ bhadramate saphalaṃ mama janma ca //
matkulaṃ cānaghaṃ jātaṃ tvaṃ hi grāhyo'si me yataḥ

ityuktvā taṃ samabhyarcya sughoṣo dharmatatparaḥ //
pañcahastapramāṇāṃ tāṃ dadau tasmai mahāmatiḥ

pṛthivī vaiṣṇavī puṇyā pṛthivī viṣṇupālitā //
pṛthivyāstu pradānena prīyatāṃ me janārdanaḥ

mantreṇānena viprendrāḥ sughoṣastaṃ dvijeśvaram //
viṣṇubuddhyā samabhyarcya tāvatīṃ pṛthivīṃ dadau

sa bhadramataye viprā dhīmāṃstāṃ yācitāṃ bhuvam //
dattavānharibhaktāya śrotriyāya kuṭuṃbine

sughoṣo bhūmidānena koṭivaṃśasamanvitaḥ //
prapede viṣṇubhavanaṃ yatra gatvā na śocati

// atha bhadramateḥ pāpanāśanatīre bhūdānārthaṃ veṃkaṭādrigamanam// //
vipro bhadramatiścāpi putradārasamanvitaḥ //
gato veṃkaṭaśailendraṃ surāsuranamaskṛtam

gandharvayakṣaśailādisevitaṃ meruputrakam //
vaikuṇṭhādāgataṃ divyaṃ krīḍācalamanuttamam

tatra svāmisarastoye nirmale pāvane śubhe //
dāraputrādisaṃyuktaḥ snātvā saṃkalpapūrvakam

tatpaścimataṭe śvetasūkaraṃ vasudhādharam //
natvā tatra vidhānena śrīnivāsālayaṃ gataḥ

tatra brahmādidevaiśca sevitaṃ veṃkaṭeśvaram //
dṛṣṭavānsaha putrādyairviṣṇubhakto mahāmatiḥ

bhaktyā praṇamya deveśaṃ śrīnivāsaṃ kṛpānidhim //
putradārādisaṃyuktaḥ pāpanāśanamāyayau

tatra snātvā vidhānena kṛtadharmādisatkriyaḥ //
kasmaicidviṣṇubhaktāya śrotriyāya mahāmatiḥ

viṣṇubuddhyā sa pradadau bhūdānaṃ mokṣadaṃ śubham

// atha bhūdānaprabhāveṇa bhadramaterbhagavatsākṣātkāraḥ//
tadā prādurabhūddevaḥ śaṃkhacakragadādharaḥ

vinatānandanārūḍho vanamālāvibhūṣitaḥ //
pāpanāśasya tīre tu bhūdānasya prabhāvataḥ

tadā bhadramatiḥ saumyaḥ stotuṃ samupacakrame

namonamaste'khilakāraṇāya namonamaste'khilapālakāya //
namonamaste'maranāyakāya namonamo daityavimardanāya

namonamo bhaktajanapriyāya namonamaḥ pāpavidāraṇāya //
namonamo durjananāśakāya namo'stu tasmai jagadīśvarāya

namo namaḥ kāraṇavāmanāya nārāyaṇāyāmitavikramāya //
śrīśārṅgacakrāsigadādharāya namo'stu tasmai puruṣottamāya

namaḥ payorāśinivāsakāya namo'stu lakṣmīpataye'vyayāya //
namo'stu sūryādyamitaprabhāya namonamaḥ puṇyagatāgatāya

namonamo'rkenduvilocanāya namo'stu te yajñaphalapradāya //
namostu yajñāṃgavirājitāya namo'stu te sajjanavallabhāya

namonamaḥ kāraṇakāraṇāya namo'stu śabdādivivarjitāya //
namo'stu te'bhīṣṭasukhapradāya namonamo bhaktamanoramāya

namonamaste'dbhutakāraṇāya namo'stu te mandaradhārakāya //
namo'stu te yajñavarāhanāmne namo hiraṇyākṣavidārakāya

namo'stu te vāmanarūpabhāje namo'stu te kṣatrakulāntakāya //
namo'stu te rāvaṇamardanāya namo'stu te nandasutāgrajāya

namaste kamalākānta namaste sukhadāyine //
śritārtināśine tubhyaṃ bhūyobhūyo namonamaḥ

vipreṇa saṃstuto devo bhagavānbhaktavatsalaḥ //
vātsalyenābravīdvākyaṃ śrīnivāso dayānidhiḥ

tāta tuṣṭo'smi bhadraṃ te stotreṇa mahatā dvija //
sarvabhogasamāyuktaḥ putrapautrādibhiryutaḥ

iha loke sukhaṃ prāpya dehānte muktimāpnuhi //
ityuktvā bhagavānviṣṇustatraivāntaradhīyata

evaṃ vaḥ kathitaṃ viprāḥ pāpanāśanavaibhavam //
tattīre bhūpradānasya māhātmyaṃ cāpi varṇitam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīveṃkaṭācalamāhātmye pāpavināśanatīrthe bhūdānaphalānuvarṇanaṃnāma viṃśatitamo'dhyāyaḥ