Skanda Purana · Verses 2.20-3

// nārada uvāca //
bhagavanbrūhi me dharmamekāntaṃ tava saṃmatam //
prīyate yena viśvātmā vāsudevaḥ sa sarvadā

śrīnārāyaṇa uvāca //
sādhu pṛṣṭaṃ tvayā brahmanmatiste vimalā kila //
mayi snigdhāya bhaktāya tubhyaṃ guhyamapi bruve //

dharma eṣa mayā proktaḥ kalpasyādau vivasvate //
tameva kathaye tubhyaṃ sanātanamahaṃ mune

svadharmajñānavairāgyaiḥ saha lakṣmīvadīśvare //
tasminnananyā bhaktiryā dharma ekāntikaḥ sa vai

tenaivātiprasannaḥ syādgolokādhipatiḥ svayam //
jāyate sa ca bhaktopi paripūrṇamanorathaḥ

// nārada uvāca //
lakṣaṇāni bubhutsāmi svadharmādeḥ pṛthakpṛthak //
śāstrayonerahaṃ tvatto vaktuṃ tāni tvamarhasi

nigamāgamaśāstrāṇāṃ sarveṣāmapi satpate //
mūlaṃ tvameka evāsi yeṣu dharmaḥ sanātanaḥ

tvameva sākṣādbhagavānvāsudevo'kṣarātparaḥ //
śreyase sarvabhūtānāṃ vartase'tra dayānidhiḥ

tvatto'nye tu svasvabhāvaguṇatantrā hyajādayaḥ //
yathāvanna vijānīyurddharmādīṃstvamato vada

skanda uvāca //
iti devarṣiṇā pṛṣṭo bhagavāndharmanandanaḥ //
svadharmādīnkrameṇaiva kathayāmāsa sarvavit

śrīnārāyaṇa uvāca //
varṇānāmāśramāṇāṃ ca sadācāraḥ pṛthakpṛthak //
sāmānyaḥ saviśeṣaśca svadharmaḥ sa udīryate

nṛṇāṃ sādhāraṇaṃ dharmaṃ sarveṣāmāditaḥ śṛṇu //
ahiṃsā paramo dharmastatrādima udāhṛtaḥ

svamukhyadharmavṛtyorapyadroho manasāpi yaḥ //
sati gatyantare prāṇimātrasyāpīti sā matā

satyā vāgbhūtamātrasya droho na syādyayā tathā //
tapaśca śāstravihitabhogasaṃkocalakṣaṇam

bāhyamābhyantaraṃ ceti dvividhaṃ śaucakarma ca //
anādānaṃ parasvasya parokṣaṃ vā chalena ca

yathocitaṃ brahmacaryakāmalobhakrudhāṃ jayaḥ //
mudā vittārpaṇaṃ pātre tuṣṭirlabdhena daivataḥ

tīrthe kṣetre ca yajñādau caturvargāptayepi vā //
ātmano vā parasyāpi sarvathā ghātavarjanam

jātibhraṃśakarāṇāṃ ca karmaṇāṃ parivarjanam //
pāṇipādodaropasthavācāṃ saṃyamanaṃ tathā

sarveṣāṃ vyasanānāṃ ca varjanaṃ madyamāṃsayoḥ //
vyabhicārānnivṛttiśca kulasaddharmapālanam

ekādaśīnāṃ sarvāsāṃ yamaiḥ sākamupoṣaṇam //
harerjanmadinānāṃ ca vratācaraṇamañjasā

ārjavaṃ sādhusevā ca vibhajyā'nnādibhojanam //
bhaktirbhagavataśceti dharmāḥ sādhāraṇā nṛṇām

brahmakṣatraviśaḥ śūdrā varṇāścatvāra īritāḥ //
teṣāṃ pṛthakpṛthagdharmānviśeṣānvacmi te mune

śamo damaḥ kṣamā śaucamāstikyaṃ bhaktirīśituḥ //
tapo jñānaṃ ca vijñānaṃ vipradharmaḥ svabhāvajaḥ

śūratvaṃ dhairyamaudārya balaṃ tejaḥ śaraṇyatā//
goviprasādhurakṣejyā dharmāḥ kṣatrasya kīrttitāḥ

rājñastvete'tha nītyaiva prajānāṃ paripālanam //
dharmasaṃsthāpanaṃ bhūmau dharmā daṇḍārhadaṇḍanam

āstikyaṃ dānaniṣṭhā ca sādhubrāhmaṇasevanam //
atuṣṭirarthopacaye dharmā vaiśyasya codyamaḥ

dvijātīnāṃ ca devānāṃ sevā niṣkapaṭaṃ gavām //
viśeṣadharmaḥ kathitaḥ śūdrasya munisattama

adhyāpanaṃ yājanaṃ ca viśuddhācca pratigrahaḥ //
viprasya jīvikā proktā tatrāntyā tvāpadi smṛtā

yājane'dhyāpane vāpi doṣadarśī dvijottamaḥ //
yastasyā'nyāpi vihitā vṛttirasti caturvidhā

śiloñcha nityayācñā ca śālīnaṃ cocitā kṛṣiḥ //
śreyasī pūrvapūrvā'tra jñātavyā dvijasattamaiḥ

vipro jīvedvaiśyavṛttyā satyāmāpadi nārada //
atha vā kṣatravṛttyāpi śvavṛttyā na tu karhicit

śastreṇa jīvetkṣatraṃ tu sarvato dharmarakṣayā //
āpanno vaiśyavṛttyaiva viprarūpeṇa vā caret

karādānādinṛpateraviprādvṛttirīritā //
deśakālānusāreṇa rañjayitvā'khilāḥ prajāḥ

āpatkālepi kṣatrasya brāhmaṇasyeva sarvathā //
vigarhitā nīcasevā svatejaḥkṣayakāriṇī

kṛṣivāṇijyagorakṣā turīyā vṛddhijīvanam //
vaiśyasya jīvikā proktā śūdravṛttistathāpadi

śūdro jīveddvijātīnāṃ sevālabdhadhanena ca //
āpatkāle tu kārvāderjīvikāvṛttimāśrayet

āpanmuktastu sarvopi prāyaścittaṃ yathocitam //
vidhāya svasvavṛttyaiva punarvartteta mukhyayā

cāturvarṇyaṃ satāṃ saṃgaṃ kuryānna tvasatāṃ kvacit //
muktipradosti satsaṃgaḥ kusaṃgo nirayapradaḥ

kāmaṃ krodhaṃ rasāsvādaṃ jitvā mānaṃ ca matsaram //
nirdambhaṃ viṣṇubhaktā ye te santaḥ sādhavo matāḥ

striyāṃ straiṇe rasāsvāde saktāśca dhanagṛdhnavaḥ //
hiṃsrā dambhakṛtāṭopā bhaktābhāsā hyasādhavaḥ

asādhuṣvāsurī saṃpaddaivī saṃpattu sādhuṣu //
sahajāstīti niścitya sevyā santaḥ sukhepsubhiḥ

yādṛśāṃ yasya saṃgaḥ syācchāstrāṇāṃ vā nṛṇāmapi //
buddhiḥ syāttādṛśī tasya kāryo'to nāsatāṃ hi saḥ

ye sādhusevārucayaḥ puruṣā nijaśaktitaḥ //
aprāpyaṃ nāsti teṣāṃ vai kimapyaiśvaryamūrjitam

svadharmasthā api satāṃ drohiṇo ye tu mānavāḥ //
sadgatiṃ naiva te yānti kvāpi kenāpi karmaṇā

mahāpūjāratā viṣṇorbhaktā api satāṃ yadi //
drohaṃ kuryustadā teṣu na prasīdati sa kvacit

saddrohiṇastu dehānte yāṃyāṃ yoniṃ brajanti ca //
tatratatra kṣudhārogaiḥ pīḍyante jīvitāvadhi

satāmatikramādeva puṇyānāṃ mahatāmapi //
sadyaḥ kṣayaḥ syātsarveṣāmāyuṣaḥ saṃpadāmapi

tasmātsevā satāṃ kāryā sarvairapi sukhepsubhiḥ //
puṇyatīrthāni sevyāni pūjyā viprāśca dhenavaḥ

tīrthāni devapratimā nindeyurye kubuddhayaḥ //
teṣāṃ tu jārajātānāṃ vaṃśocchedo bhaveddhruvam

ekasmiṃstarpite vipre sadbhojyairdakṣiṇādibhiḥ //
tarpitaṃ syājjagatsarvaṃ haristuṣyati ca svayam

ekasminbrāhmaṇe drugdhe drugdhaṃ syātsakalaṃ jagat//
tasmācchaktyā pūjanīyā brāhmaṇā viṣṇurūpiṇaḥ

gavāmaṃgeṣu tiṣṭhanti sarve devagaṇā api//
tathā sarvāṇi tīrthāni tāsu tiṣṭhanti sarvadā

gavyarccitāyāmekasyāṃ sarve devāḥ samarccitāḥ //
kṛtāni syuśca sarvāṇi tīrthānyapi ca nārada

ekasyā api gordrohe kṛte kvāpi pramādataḥ //
drugdhāḥ syurdevatāḥ sarvāstīrthānyapi ca kṛtsnaśaḥ

tasmāccāturvarṇya janairyathoktavidhisaṃsthitaiḥ //
bhavitavyaṃ prayatnena tretavyaṃ ca niṣedhataḥ

cāturvarṇyetare ye tu teṣāṃ vṛttiḥ kulocitā //
cauryahiṃsādyadharmeṇa rahitaiva hitāvahā

varṇadharmā iti proktāḥ saṃkṣepeṇa mayā mune //
caturṇāmāśramāṇāṃ ca dharmānatha vadāmi te

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīvāsudevamāhātmye cāturvarṇyadharmanirūpaṇaṃ nāma viṃśo'dhyāyaḥ