સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.20-4

॥ અથ પાપવિનાશનતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનમ્ ॥
॥ ॥ શ્રીસૂત ઉવાચ ॥ ॥
પુનશ્ચાહં પ્રવક્ષ્યામિ પાપનાશનવૈભવમ્ ॥
ભગવદ્ભક્તિભાવેન શૃણુધ્વં સુસમાહિતાઃ

ઇતિહાસં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વપાપવિનાશનમ્ ॥
યચ્છ્રુત્વા સર્વપાપેભ્યો મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

॥ અથ ભદ્રમત્યાખ્યદરિદ્રદ્વિજવૃત્તાન્તઃ ॥ ॥
આસીત્પુરા દ્વિજવરો વેદવેદાંગપારગઃ ॥
દરિદ્રો વૃત્તિહીનશ્ચ નામ્ના ભદ્રમતિર્દ્વિજઃ

શ્રુતાનિ સર્વશાસ્ત્રાણિ તેન વિપ્રેણ ધીમતા ॥
શ્રુતાનિ ચ પુરાણાનિ ધર્મશાસ્ત્રાણિ સર્વશઃ

અભવંસ્તસ્ય ષટ્ પત્ન્યઃ કૃતા સિંધુર્યશોવતી ॥
કામિની માલિની ચૈવ શોભા ચૈવ પ્રકીર્તિતાઃ

તાસુ પત્નીષુ તસ્યાસીત્પુત્રાણાં ચ શતદ્વયમ્ ॥
તે સર્વે તસ્ય પુત્રાદ્યાઃ ક્ષુધયા પરિપીડિતાઃ

અકિઞ્ચનો ભદ્રમતિઃ ક્ષુધાર્તાનાત્મજાન્પ્રિયાન્ ॥
પશ્યન્પ્રિયાઃ ક્ષુધાર્તાશ્ચ વિલલાપાકુલેન્દ્રિયઃ

ધિગ્જન્મ ભાગ્યરહિતં ધિગ્જન્મ ધનવર્જિતમ્ ॥
ધિગ્જન્મ કીર્તિરહિતં ધિગ્જન્માતિથ્યવર્જિતમ્

ધિગ્જન્માચારરહિતં ધિગ્જન્મ જ્ઞાનવર્જિતમ્ ॥
ધિગ્જન્મ યત્નરહિતં ધિગ્જન્મ સુખવર્જિતમ્ ॥

ધિગ્જન્મ બન્ધુરહિતં ધિગ્જન્મ ખ્યાતિવર્જિતમ્ ॥
નરસ્ય બહ્વપત્યસ્ય ધિગ્જન્મૈશ્વર્યવર્જિતમ્

અહો ગુણાઃ સૌમ્યતા ચ વિદ્વત્તા જન્મ સત્કુલે ॥
દારિદ્ર્યામ્બુધિમગ્નસ્ય સર્વમેતન્ન શોભતે

વિપ્રાઃ પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ બાન્ધવા ભ્રાતરસ્તથા ॥
શિષ્યાશ્ચ સર્વે મનુજાસ્ત્યજન્ત્યૈશ્વર્યવર્જિતમ્

ઇતિ નિશ્ચિત્ય મતિમાન્ધીરો ભદ્રમતિર્દ્વિજઃ ॥
ચણ્ડાલો વા દ્વિજો વાપિ ભાગ્યવાનેવ પૂજ્યતે

દરિદ્રઃ પુરુષો લોકે શવવલ્લોકનિન્દિતઃ ॥
અહો સમ્પત્સમાયુક્તો નિષ્ઠુરો વાપ્યનિષ્ઠુરઃ

ગુણહીનોઽપિ ગુણવાન્મૂર્ખો વાપિ સ પણ્ડિતઃ ॥
નિષ્ઠુરો વા ગુણી વાપિ ધર્મહીનોઽથ વા નરઃ

ઐશ્વર્યગુણયુક્તશ્ચેત્પૂજ્ય એવ ન સંશયઃ ॥
અહો દરિદ્રતા દુઃખં તત્રાપ્યાશાતિદુઃખદા

આશાભિભૂતાઃ પુરુષા દુઃખમશ્નુવતે ક્ષણાત્

આશાયા યે દાસા દાસાસ્તે સર્વલોકસ્ય ॥
આશા દાસી યેષાં તેષાં દાસાયતે લોકઃ ॥

સર્વશાસ્ત્રાર્થવેત્તાપિ દરિદ્રો ભાતિ મૂર્ખવત્ ॥
આકિઞ્ચન્યમહાગ્રાહગ્રસ્તાનાં નાસ્તિ મોચકઃ

અહો દુઃખમહો દુઃખમહો દુઃખં દરિદ્રતા ॥
તત્રાપિ પુત્રદારાણાં બાહુલ્યમતિદુઃખદમ્

એવમુક્ત્વા ભદ્રમતિઃ સર્વશાસ્ત્રાર્થપારગઃ ॥
અત્યૈશ્વર્યપ્રદં ધર્મં મનસા ચિન્તયંસ્તદા ॥
તૂષ્ણીં સ્થિતો ભદ્રમતિમહાક્લેશસમન્વિતઃ

॥ અથ ભદ્રમતેઃ કામિનીકૃતવેંકટાદ્રિગમનપ્રોત્સાહનમ્ ॥ ॥
તદાનીં તાસુ ભાર્યાસુ કામિની પતિદેવતા

ભાર્યા સાધુગુણૈર્યુક્તા પતિં તં પ્રત્યભાષત

॥ કામિન્યુવાચ ॥ ॥
ભગવન્સર્વધર્મજ્ઞ સર્વશાસ્ત્રાર્થપારગ ॥
મમ નાથ મહાભાગ વાક્યં શૃણુ મહામતે

સુવર્ણમુખરીતીરે ઋષિસંઘનિષેવિતે ॥
વર્તતે દૈવતૈઃ સેવ્યઃ પાવનો વેંકટાચલઃ

તસ્મિન્વેંકટશૈલેન્દ્રે સુરાસુરનમસ્કૃતે ॥
વર્તતે પાવનં તીર્થં પાપાનાં દાહકં શુભમ્

તત્ર ગત્વા મહાભાગ પાપનાશે મહામતે ॥
કુરુ સ્નાનં પ્રયત્નેન ભાર્યાપુત્રસમન્વિતઃ

તસ્ય તીર્થસ્ય માહાત્મ્યં નારદાચ્ચ શ્રુતં મયા ॥
બાલભાવે મમ પિતુરંતિકે પ્રોક્તવાન્મુનિઃ

વેંકટાદ્રૌ મહાપુણ્યે સર્વપાતકનાશને ॥
સર્વદુઃખપ્રશમને સર્વસંપત્પ્રદાયકે

પાપનાશે મહાતીર્થે સ્નાત્વા સંકલ્પપૂર્વકમ્ ॥
અત્યૈશ્વર્યપ્રદં ધર્મં મનસા ચિન્તયંસ્તદા

ભૂમિદાનં વિનિશ્ચિત્ય સર્વદાનોત્તમોત્તમમ્ ॥
પ્રાપકં પરલોકસ્ય સર્વકામફલપ્રદમ્

દાનાનામુત્તમં દાનં ભૂદાનં પરિકીર્તિતમ્॥
તદ્દત્ત્વા સમવાપ્નોતિ યદ્યદિષ્ટતમં નરઃ

ઇત્યેવં નારદેનોક્તં શ્રુત્વા મે જનકો દ્વિજઃ ॥
સંપ્રહૃષ્ટમના ભૂત્વા શેષાદ્રિં પ્રાપ્તવાંસ્તદા

તત્ર ગત્વા મહાભાગઃ સર્વસંપત્પ્રદાયકમ્ ॥
ભૂદાનં વિપ્રવર્યાય શ્રોત્રિયાય પ્રદત્તવાન્

તતો મે જનકો વિદ્વન્સર્વભાગ્યસમન્વિતઃ ॥
ઇહલોકે સુખં પ્રાપ્ય ચાન્તે વિષ્ણુપુરં યયૌ

ત્વં ચ ગત્વા મહાભાગ વેંકટાદ્રિં નગોત્તમમ્ ॥
કુરુ દાનં પ્રયત્નેન ભૂદાનં સર્વકામદમ્

॥ અથ કામિનીકથિતભૂદાનપ્રશંસા ॥ ॥
ભૂમિદાનસ્ય માહાત્મ્યં શૃણુષ્વ સુસમાહિતઃ ॥
ન કોઽપિ ગદિતું શક્તો લોકેઽસ્મિન્ભગવન્પ્રભો

ભૂમિદાનાત્પરં દાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ॥
પરં નિર્વાણમાપ્નોતિ ભૂમિદો નાત્ર સંશયઃ

સ્વલ્પામપિ મહીં દત્ત્વા શ્રોત્રિયાયાહિતાગ્નયે ॥
બ્રહ્મલોકમવાપ્નોતિ પુનરાવૃત્તિવર્જિતમ્

ભૂમિદઃ સર્વદઃ પ્રોક્તો ભૂમિદો મોક્ષભાગ્ભવેત્ ॥
ભૂભિદાનં વૃષાદ્રૌ ચ સર્વપાપપ્રણાશનમ્

મહાપાતકયુક્તો વા યુક્તો વા સર્વપાતકૈઃ ॥
દશહસ્તાં મહીં દત્ત્વા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

સત્પાત્રે ભૂમિદાતા યઃ સર્વદાનફલં લભેત્ ॥
ભૂમિદસ્ય સમો નાન્યસ્ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે

દ્વિજસ્ય વૃત્તિહીનસ્ય યઃ પ્રદદ્યાન્મહીં શુભામ્॥
તસ્ય પુણ્યફલં વક્તું શેષો નાર્હઃ કદાચન

વિપ્રસ્ય વૃત્તિહીનસ્ય સદાચારસ્ય કસ્યચિત્ ॥
યો ઽલ્પામપિ મહીં દદ્યાત્સ વિષ્ણુર્નાત્ર સંશયઃ

ઇક્ષુગોધૂમકેદારપૂગદૃક્ષાદિસંયુતા ॥
પૃથ્વી પ્રદીયતે યેન સ વિષ્ણુર્નાત્ર સંશયઃ

વૃત્તિહીનસ્ય વિપ્રસ્ય દરિદ્રસ્ય કુટુમ્બિનઃ ॥
સ્વલ્પામપિ મહીં દત્ત્વા વિષ્ણુસાયુજ્યમશ્નુતે

સક્તસ્ય દેવપૂજાસુ વિપ્રસ્યાટવિકા મહી ॥
દત્તા ભવતિ ગંગાયાં ત્રિરાત્રસ્નાનજં ફલમ્

વિપ્રસ્ય વૃત્તિહીનસ્ય સદાચારરતસ્ય ચ ॥
દ્રોણિકાં પૃથિવીં દત્ત્વા યત્ફલં લભતે શૃણુ

ગંગાતીરેઽશ્વમેધાનાં શતાનિ વિધિવન્નરઃ ॥
કૃત્વા યત્ફલમાપ્નોતિ તદાપ્નોતિ મહત્ફલમ્

દદાતિ ભારિકાં ભૂમિં દરિદ્રાય દ્વિજાતયે ॥
તસ્ય પુણ્યં પ્રવક્ષ્યામિ મન્નાથ ભગવન્પ્રભો

અશ્વમેધસહસ્રાણિ વાજપેયશતાનિ ચ ॥
વિધાય જાહ્નવીતીરે યત્ફલં તલ્લભેત સઃ

ભૂમિદાનં મહાદાનમતિદાનં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
સર્વપાપપ્રશમનમપવર્ગફલપ્રદમ્

યચ્છ્રુત્વા શ્રદ્ધયા યુક્તો ભૂમિદાનફલં લભેત્ ॥
ભાર્યાયા વચનં શ્રુત્વા ત્વિતિહાસસમન્વિતમ્

સન્તુષ્ટો મનસિ ધ્યાત્વા શેષાચલનિવાસિનમ્

॥ અથ ભદ્રમતયે ભૂપ્રદાનાત્સુઘોષસ્ય સદ્ગતિઃ ॥ ॥
ગન્તું પ્રચક્રમે બુદ્ધ્યા ક્રીડાચલમનુત્તમમ્ ॥
તતો ભદ્રમતિઃ સૌમ્યઃ સર્વધર્મપરાયણઃ

સુશાલિંનામ નગરીં કલત્રસહિતો યયૌ ॥
સુઘોષં નામ વિપ્રેન્દ્રં સર્વૈશ્વર્યસમન્વિતમ્

ગત્વા યાચિતવાન્ભૂમિં પઞ્ચહસ્તાયતાં દ્વિજઃ ॥
સુઘોષો ધર્મનિરતસ્તં નિરીક્ષ્ય કુટુમ્બિનમ્ ॥

મનસા પ્રીતિમાપન્નં સમભ્યર્ચ્યૈનમબ્રવીત્ ॥
કૃતાર્થોઽહં ભદ્રમતે સફલં મમ જન્મ ચ ॥
મત્કુલં ચાનઘં જાતં ત્વં હિ ગ્રાહ્યોઽસિ મે યતઃ

ઇત્યુક્ત્વા તં સમભ્યર્ચ્ય સુઘોષો ધર્મતત્પરઃ ॥
પઞ્ચહસ્તપ્રમાણાં તાં દદૌ તસ્મૈ મહામતિઃ

પૃથિવી વૈષ્ણવી પુણ્યા પૃથિવી વિષ્ણુપાલિતા ॥
પૃથિવ્યાસ્તુ પ્રદાનેન પ્રીયતાં મે જનાર્દનઃ

મન્ત્રેણાનેન વિપ્રેન્દ્રાઃ સુઘોષસ્તં દ્વિજેશ્વરમ્ ॥
વિષ્ણુબુદ્ધ્યા સમભ્યર્ચ્ય તાવતીં પૃથિવીં દદૌ

સ ભદ્રમતયે વિપ્રા ધીમાંસ્તાં યાચિતાં ભુવમ્ ॥
દત્તવાન્હરિભક્તાય શ્રોત્રિયાય કુટુંબિને

સુઘોષો ભૂમિદાનેન કોટિવંશસમન્વિતઃ ॥
પ્રપેદે વિષ્ણુભવનં યત્ર ગત્વા ન શોચતિ

॥ અથ ભદ્રમતેઃ પાપનાશનતીરે ભૂદાનાર્થં વેંકટાદ્રિગમનમ્॥ ॥
વિપ્રો ભદ્રમતિશ્ચાપિ પુત્રદારસમન્વિતઃ ॥
ગતો વેંકટશૈલેન્દ્રં સુરાસુરનમસ્કૃતમ્

ગન્ધર્વયક્ષશૈલાદિસેવિતં મેરુપુત્રકમ્ ॥
વૈકુણ્ઠાદાગતં દિવ્યં ક્રીડાચલમનુત્તમમ્

તત્ર સ્વામિસરસ્તોયે નિર્મલે પાવને શુભે ॥
દારપુત્રાદિસંયુક્તઃ સ્નાત્વા સંકલ્પપૂર્વકમ્

તત્પશ્ચિમતટે શ્વેતસૂકરં વસુધાધરમ્ ॥
નત્વા તત્ર વિધાનેન શ્રીનિવાસાલયં ગતઃ

તત્ર બ્રહ્માદિદેવૈશ્ચ સેવિતં વેંકટેશ્વરમ્ ॥
દૃષ્ટવાન્સહ પુત્રાદ્યૈર્વિષ્ણુભક્તો મહામતિઃ

ભક્ત્યા પ્રણમ્ય દેવેશં શ્રીનિવાસં કૃપાનિધિમ્ ॥
પુત્રદારાદિસંયુક્તઃ પાપનાશનમાયયૌ

તત્ર સ્નાત્વા વિધાનેન કૃતધર્માદિસત્ક્રિયઃ ॥
કસ્મૈચિદ્વિષ્ણુભક્તાય શ્રોત્રિયાય મહામતિઃ

વિષ્ણુબુદ્ધ્યા સ પ્રદદૌ ભૂદાનં મોક્ષદં શુભમ્

॥ અથ ભૂદાનપ્રભાવેણ ભદ્રમતેર્ભગવત્સાક્ષાત્કારઃ॥
તદા પ્રાદુરભૂદ્દેવઃ શંખચક્રગદાધરઃ

વિનતાનન્દનારૂઢો વનમાલાવિભૂષિતઃ ॥
પાપનાશસ્ય તીરે તુ ભૂદાનસ્ય પ્રભાવતઃ

તદા ભદ્રમતિઃ સૌમ્યઃ સ્તોતું સમુપચક્રમે

નમોનમસ્તેઽખિલકારણાય નમોનમસ્તેઽખિલપાલકાય ॥
નમોનમસ્તેઽમરનાયકાય નમોનમો દૈત્યવિમર્દનાય

નમોનમો ભક્તજનપ્રિયાય નમોનમઃ પાપવિદારણાય ॥
નમોનમો દુર્જનનાશકાય નમોઽસ્તુ તસ્મૈ જગદીશ્વરાય

નમો નમઃ કારણવામનાય નારાયણાયામિતવિક્રમાય ॥
શ્રીશાર્ઙ્ગચક્રાસિગદાધરાય નમોઽસ્તુ તસ્મૈ પુરુષોત્તમાય

નમઃ પયોરાશિનિવાસકાય નમોઽસ્તુ લક્ષ્મીપતયેઽવ્યયાય ॥
નમોઽસ્તુ સૂર્યાદ્યમિતપ્રભાય નમોનમઃ પુણ્યગતાગતાય

નમોનમોઽર્કેન્દુવિલોચનાય નમોઽસ્તુ તે યજ્ઞફલપ્રદાય ॥
નમોસ્તુ યજ્ઞાંગવિરાજિતાય નમોઽસ્તુ તે સજ્જનવલ્લભાય

નમોનમઃ કારણકારણાય નમોઽસ્તુ શબ્દાદિવિવર્જિતાય ॥
નમોઽસ્તુ તેઽભીષ્ટસુખપ્રદાય નમોનમો ભક્તમનોરમાય

નમોનમસ્તેઽદ્ભુતકારણાય નમોઽસ્તુ તે મન્દરધારકાય ॥
નમોઽસ્તુ તે યજ્ઞવરાહનામ્ને નમો હિરણ્યાક્ષવિદારકાય

નમોઽસ્તુ તે વામનરૂપભાજે નમોઽસ્તુ તે ક્ષત્રકુલાન્તકાય ॥
નમોઽસ્તુ તે રાવણમર્દનાય નમોઽસ્તુ તે નન્દસુતાગ્રજાય

નમસ્તે કમલાકાન્ત નમસ્તે સુખદાયિને ॥
શ્રિતાર્તિનાશિને તુભ્યં ભૂયોભૂયો નમોનમઃ

વિપ્રેણ સંસ્તુતો દેવો ભગવાન્ભક્તવત્સલઃ ॥
વાત્સલ્યેનાબ્રવીદ્વાક્યં શ્રીનિવાસો દયાનિધિઃ

તાત તુષ્ટોઽસ્મિ ભદ્રં તે સ્તોત્રેણ મહતા દ્વિજ ॥
સર્વભોગસમાયુક્તઃ પુત્રપૌત્રાદિભિર્યુતઃ

ઇહ લોકે સુખં પ્રાપ્ય દેહાન્તે મુક્તિમાપ્નુહિ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્વિષ્ણુસ્તત્રૈવાન્તરધીયત

એવં વઃ કથિતં વિપ્રાઃ પાપનાશનવૈભવમ્ ॥
તત્તીરે ભૂપ્રદાનસ્ય માહાત્મ્યં ચાપિ વર્ણિતમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે શ્રીવેંકટાચલમાહાત્મ્યે પાપવિનાશનતીર્થે ભૂદાનફલાનુવર્ણનંનામ વિંશતિતમોઽધ્યાયઃ