Skanda Purana · Verses 2.14-3

// śrībhagavānuvāca // //
tataḥ prabhāte dvādaśyāṃ kāryo matsyotsavo budhaiḥ //
mārgaśīrṣe śuklapakṣe yathāvidhyupacārataḥ

atha mārgaśire māse daśamyāṃ niyatātmavān //
kṛtvā devārcanaṃ dhīmānagnikāryaṃ yathāvidhi

śucivāsāḥ prasannātmā havyamannaṃ susaṃskṛtam //
paktvā paṃcapade gatvā punaḥ śaucaṃ tu pādayoḥ

kṛtvā'ṣṭāṃgulamānaṃ tu kṣīravṛkṣe samudbhavam //
bhakṣayeddaṃtakāṣṭhaṃ tu tataścācamya yatnataḥ

dṛṣṭvā''kāśāni sarvāṇi dhyātvā vai māṃ gadādharam //
śaṃkhacakragadāpāṇikirīṭaṃ pītavāsasam

prasannavadanāṃ'bhojaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam //
dhyātvā punarjalaṃ haste gṛhītvā bhānumadhyagam

dhyātvā'rghyaṃ dāpayettatra karatoyena mānavaḥ //
evamuccārayedvācaṃ tasminkāle caturmukha

ekādaśyāṃ nirāhāraḥ sthitvā'hani pare hyaham //
bhokṣyāmi puṃḍarīkākṣa śaraṇaṃ me bhavā'cyuta

evamuktvā tato rātrau mama mūrteśca sannidhau //
japennārāyaṇāyeti svayaṃ tatra vidhānataḥ

tataḥ prabhāte vimalāṃ nadīṃ gatvā samudragām //
itarāṃ vā taḍāgaṃ vā gṛhe vā niyatātmavān

ānīya mṛttikāṃ śuddhāṃ maṃtreṇā'nena mānavaḥ//
vaṃdayeddevadeveśaṃ tadā śuddho bhavennaraḥ

dhāraṇaṃ poṣaṇaṃ tvatto bhūtānāṃ devi sarvadā //
tena satyena me pāpaṃ yāvanmocaya suvrate

brahmāṃḍodaratīrthāni karaiḥ spṛṣṭāni daivataiḥ //
tenemāṃ mṛttikāṃ spṛṣṭā mā''labhāmi tvayoddhṛtām

tvayi nityaṃ rasāḥ sarve sthitā varuṇa sarvadā //
tenemāṃ mṛttikāṃ plāvya pūtāṃ kuruṣva māciram

evaṃ mṛdaṃ tathā toyaṃ prasādyā''tmānamālabhet //
triḥkṛtvā'śeṣamṛdayā piṃḍamālipya vai jale

tasminnaraḥ sadā samyaṅnakrakacchapadūrataḥ //
snātvā cāvaśyakaṃ kṛtvā punarmama gṛhaṃ vrajet

tatrā''rādhya mahāyogindevaṃ nārāyaṇaṃ harim //
keśavāya namaḥ pādau kaṭiṃ dāmodarāya ca

jānuyugmaṃ nṛsiṃhāya uraḥ śrīvatsadhāriṇe //
kaṃṭhe kaustubhanābhāya vakṣaḥ śrīpataye tathā

trailokyavijayāyeti bāhuṃ sarvātmane śiraḥ //
rathāṃgadhāriṇe vaktraṃ śrīkarāyeti vārijam

gaṃbhīrāyeti ca gadāmaṃbhojaṃ śāṃtamūrtaye //
evamabhyarcya deveśaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ prabhum

punastasyā'grataḥ kuṃbhāṃścaturaḥ sthāpayedbudhaḥ //
jalapūrṇānsamālyāṃśca sitacaṃdanalepitān

cūtapallavasaṃyuktānsitavastrāvaguṃṭhitān //
chāditāṃstāmrapātraiśca tilapūrṇaiḥ sakāṃcanaiḥ

catvārastu samudrāśca kalaśāḥ saṃprakīrtitāḥ //
teṣāṃ madhye śubhaṃ pīṭhaṃ sthāpayedvastragarbhitam

tasminsuvarṇaṃ raupyaṃ vā tāmraṃ vā dāravaṃ tathā //
alābhe sarvapātrāṇāṃ pālāśaṃ pātramiṣyate

toyapūrṇaṃ ca tatkṛtvā tasminpātre tato nyaset //
sauvarṇaṃ matsyarūpaṃ ca kṛtvā devaṃ janārdanam

devadevāṃgasaṃyuktaṃ śrutismṛtivibhūṣitam //
tatrā'nekavidhairbhakṣyaiḥ phalaiḥ puṣpaiśca śobhitam

gandhairdhūpaiśca vastraiśca arcayitvā yathāvidhi //
rasātalagatā vedā yathādeva tvayoddhṛtāḥ

matsyarūpeṇa tadvanmāṃ bhavāduddhara keśava //
evamuccārya tasyāgre jāgaraṃ tatra kārayet //

yathāvibhavasāreṇa prabhāte vimale tathā //
caturṇāṃ brāhmaṇānāṃ ca caturo dāpayedghaṭān

pūrvaṃ ca bahvṛce dadyācchāṃdogye dakṣiṇaṃ tathā //
yajuḥśākhānvite dadyātpaścimaṃ ghaṭamuttamam

uttaraṃ kāmato dadyādeṣa eva vidhiḥ smṛtaḥ //
ṛgvedaḥ prīyatāṃ pūrvaṃ sāmavedastudakṣiṇe

yajurvedaḥ paścimato hyatharvaścottareṇa tu //
anena kramayogena prīyatāmiti vācayet

matsyarūpaṃ tu sauvarṇamācāryāya nivedayet //
gandhadhūpādi vastraistu saṃpūjya vidhivatkramāt

yastvimaṃ sarahasyaṃ ca mantreṇaivopapādayet //
vidhānaṃ vidhivaddattvā dātā koṭiguṇottaram

pratipadya guruṃ yastu mohādvipratipadyate //
sa janmakoṭiṃ narake pacyate puruṣādhamaḥ

vidhānasya pradātā yo gururityucyate budhaiḥ //
evaṃ datvā vidhānena dvādaśyāṃ māṃ samarcayet

viprāṇāṃ bhojanaṃ dadyādyathāśaktyā ca dakṣiṇām //
bhūriṇā paramānnena tataḥ paścātsvayaṃ naraḥ

bhuñjīta sahito viprairvāgyataḥ saṃyatendriyaḥ //
anena vidhinā yastu kuryānmatsyotsavaṃ naraḥ

tasya puṇyaphalaṃ cāgre śṛṇu satyavatāṃ vara //
yadi vaktra sahasrāṇāṃ sahasrāṇi bhavaṃti hi

āyuśca brahmaṇā tulyaṃ labhedyadi mahāvrata //
tadā vai hyasya dharmasya phalaṃ kathayituṃ bhavet

ya imaṃ śrāvayedbhaktyā dvādaśīkalpamuttamam //
śṛṇoti vā sa pāpaistu sarvaireva vimucyate

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe brahmaviṣṇusaṃvāde mārgaśīrṣamāsamāhātmye matsyotsavakathanaṃnāma caturdaśo'dhyāyaḥ