સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 2.14-3

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
તતઃ પ્રભાતે દ્વાદશ્યાં કાર્યો મત્સ્યોત્સવો બુધૈઃ ॥
માર્ગશીર્ષે શુક્લપક્ષે યથાવિધ્યુપચારતઃ

અથ માર્ગશિરે માસે દશમ્યાં નિયતાત્મવાન્ ॥
કૃત્વા દેવાર્ચનં ધીમાનગ્નિકાર્યં યથાવિધિ

શુચિવાસાઃ પ્રસન્નાત્મા હવ્યમન્નં સુસંસ્કૃતમ્ ॥
પક્ત્વા પંચપદે ગત્વા પુનઃ શૌચં તુ પાદયોઃ

કૃત્વાઽષ્ટાંગુલમાનં તુ ક્ષીરવૃક્ષે સમુદ્ભવમ્ ॥
ભક્ષયેદ્દંતકાષ્ઠં તુ તતશ્ચાચમ્ય યત્નતઃ

દૃષ્ટ્વાઽઽકાશાનિ સર્વાણિ ધ્યાત્વા વૈ માં ગદાધરમ્ ॥
શંખચક્રગદાપાણિકિરીટં પીતવાસસમ્

પ્રસન્નવદનાંઽભોજં સર્વલક્ષણલક્ષિતમ્ ॥
ધ્યાત્વા પુનર્જલં હસ્તે ગૃહીત્વા ભાનુમધ્યગમ્

ધ્યાત્વાઽર્ઘ્યં દાપયેત્તત્ર કરતોયેન માનવઃ ॥
એવમુચ્ચારયેદ્વાચં તસ્મિન્કાલે ચતુર્મુખ

એકાદશ્યાં નિરાહારઃ સ્થિત્વાઽહનિ પરે હ્યહમ્ ॥
ભોક્ષ્યામિ પુંડરીકાક્ષ શરણં મે ભવાઽચ્યુત

એવમુક્ત્વા તતો રાત્રૌ મમ મૂર્તેશ્ચ સન્નિધૌ ॥
જપેન્નારાયણાયેતિ સ્વયં તત્ર વિધાનતઃ

તતઃ પ્રભાતે વિમલાં નદીં ગત્વા સમુદ્રગામ્ ॥
ઇતરાં વા તડાગં વા ગૃહે વા નિયતાત્મવાન્

આનીય મૃત્તિકાં શુદ્ધાં મંત્રેણાઽનેન માનવઃ॥
વંદયેદ્દેવદેવેશં તદા શુદ્ધો ભવેન્નરઃ

ધારણં પોષણં ત્વત્તો ભૂતાનાં દેવિ સર્વદા ॥
તેન સત્યેન મે પાપં યાવન્મોચય સુવ્રતે

બ્રહ્માંડોદરતીર્થાનિ કરૈઃ સ્પૃષ્ટાનિ દૈવતૈઃ ॥
તેનેમાં મૃત્તિકાં સ્પૃષ્ટા માઽઽલભામિ ત્વયોદ્ધૃતામ્

ત્વયિ નિત્યં રસાઃ સર્વે સ્થિતા વરુણ સર્વદા ॥
તેનેમાં મૃત્તિકાં પ્લાવ્ય પૂતાં કુરુષ્વ માચિરમ્

એવં મૃદં તથા તોયં પ્રસાદ્યાઽઽત્માનમાલભેત્ ॥
ત્રિઃકૃત્વાઽશેષમૃદયા પિંડમાલિપ્ય વૈ જલે

તસ્મિન્નરઃ સદા સમ્યઙ્નક્રકચ્છપદૂરતઃ ॥
સ્નાત્વા ચાવશ્યકં કૃત્વા પુનર્મમ ગૃહં વ્રજેત્

તત્રાઽઽરાધ્ય મહાયોગિન્દેવં નારાયણં હરિમ્ ॥
કેશવાય નમઃ પાદૌ કટિં દામોદરાય ચ

જાનુયુગ્મં નૃસિંહાય ઉરઃ શ્રીવત્સધારિણે ॥
કંઠે કૌસ્તુભનાભાય વક્ષઃ શ્રીપતયે તથા

ત્રૈલોક્યવિજયાયેતિ બાહું સર્વાત્મને શિરઃ ॥
રથાંગધારિણે વક્ત્રં શ્રીકરાયેતિ વારિજમ્

ગંભીરાયેતિ ચ ગદામંભોજં શાંતમૂર્તયે ॥
એવમભ્યર્ચ્ય દેવેશં દેવં નારાયણં પ્રભુમ્

પુનસ્તસ્યાઽગ્રતઃ કુંભાંશ્ચતુરઃ સ્થાપયેદ્બુધઃ ॥
જલપૂર્ણાન્સમાલ્યાંશ્ચ સિતચંદનલેપિતાન્

ચૂતપલ્લવસંયુક્તાન્સિતવસ્ત્રાવગુંઠિતાન્ ॥
છાદિતાંસ્તામ્રપાત્રૈશ્ચ તિલપૂર્ણૈઃ સકાંચનૈઃ

ચત્વારસ્તુ સમુદ્રાશ્ચ કલશાઃ સંપ્રકીર્તિતાઃ ॥
તેષાં મધ્યે શુભં પીઠં સ્થાપયેદ્વસ્ત્રગર્ભિતમ્

તસ્મિન્સુવર્ણં રૌપ્યં વા તામ્રં વા દારવં તથા ॥
અલાભે સર્વપાત્રાણાં પાલાશં પાત્રમિષ્યતે

તોયપૂર્ણં ચ તત્કૃત્વા તસ્મિન્પાત્રે તતો ન્યસેત્ ॥
સૌવર્ણં મત્સ્યરૂપં ચ કૃત્વા દેવં જનાર્દનમ્

દેવદેવાંગસંયુક્તં શ્રુતિસ્મૃતિવિભૂષિતમ્ ॥
તત્રાઽનેકવિધૈર્ભક્ષ્યૈઃ ફલૈઃ પુષ્પૈશ્ચ શોભિતમ્

ગન્ધૈર્ધૂપૈશ્ચ વસ્ત્રૈશ્ચ અર્ચયિત્વા યથાવિધિ ॥
રસાતલગતા વેદા યથાદેવ ત્વયોદ્ધૃતાઃ

મત્સ્યરૂપેણ તદ્વન્માં ભવાદુદ્ધર કેશવ ॥
એવમુચ્ચાર્ય તસ્યાગ્રે જાગરં તત્ર કારયેત્ ॥

યથાવિભવસારેણ પ્રભાતે વિમલે તથા ॥
ચતુર્ણાં બ્રાહ્મણાનાં ચ ચતુરો દાપયેદ્ઘટાન્

પૂર્વં ચ બહ્વૃચે દદ્યાચ્છાંદોગ્યે દક્ષિણં તથા ॥
યજુઃશાખાન્વિતે દદ્યાત્પશ્ચિમં ઘટમુત્તમમ્

ઉત્તરં કામતો દદ્યાદેષ એવ વિધિઃ સ્મૃતઃ ॥
ઋગ્વેદઃ પ્રીયતાં પૂર્વં સામવેદસ્તુદક્ષિણે

યજુર્વેદઃ પશ્ચિમતો હ્યથર્વશ્ચોત્તરેણ તુ ॥
અનેન ક્રમયોગેન પ્રીયતામિતિ વાચયેત્

મત્સ્યરૂપં તુ સૌવર્ણમાચાર્યાય નિવેદયેત્ ॥
ગન્ધધૂપાદિ વસ્ત્રૈસ્તુ સંપૂજ્ય વિધિવત્ક્રમાત્

યસ્ત્વિમં સરહસ્યં ચ મન્ત્રેણૈવોપપાદયેત્ ॥
વિધાનં વિધિવદ્દત્ત્વા દાતા કોટિગુણોત્તરમ્

પ્રતિપદ્ય ગુરું યસ્તુ મોહાદ્વિપ્રતિપદ્યતે ॥
સ જન્મકોટિં નરકે પચ્યતે પુરુષાધમઃ

વિધાનસ્ય પ્રદાતા યો ગુરુરિત્યુચ્યતે બુધૈઃ ॥
એવં દત્વા વિધાનેન દ્વાદશ્યાં માં સમર્ચયેત્

વિપ્રાણાં ભોજનં દદ્યાદ્યથાશક્ત્યા ચ દક્ષિણામ્ ॥
ભૂરિણા પરમાન્નેન તતઃ પશ્ચાત્સ્વયં નરઃ

ભુઞ્જીત સહિતો વિપ્રૈર્વાગ્યતઃ સંયતેન્દ્રિયઃ ॥
અનેન વિધિના યસ્તુ કુર્યાન્મત્સ્યોત્સવં નરઃ

તસ્ય પુણ્યફલં ચાગ્રે શૃણુ સત્યવતાં વર ॥
યદિ વક્ત્ર સહસ્રાણાં સહસ્રાણિ ભવંતિ હિ

આયુશ્ચ બ્રહ્મણા તુલ્યં લભેદ્યદિ મહાવ્રત ॥
તદા વૈ હ્યસ્ય ધર્મસ્ય ફલં કથયિતું ભવેત્

ય ઇમં શ્રાવયેદ્ભક્ત્યા દ્વાદશીકલ્પમુત્તમમ્ ॥
શૃણોતિ વા સ પાપૈસ્તુ સર્વૈરેવ વિમુચ્યતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં દ્વિતીયે વૈષ્ણવખણ્ડે બ્રહ્મવિષ્ણુસંવાદે માર્ગશીર્ષમાસમાહાત્મ્યે મત્સ્યોત્સવકથનંનામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ