Skanda Purana · Verses 2.13-6

// // brahmovāca // //
kimāścaryaṃ tvayā dṛṣṭaṃ kimarthaṃ khidyate bhavān //
sadgaṇeṣu kṛtastāpaḥ sa tāpo maraṇāṃtikaḥ

tasyoccāraṇamātreṇa prāpyate paramaṃ padam //
na gacchaṃti harerlokaṃ kathaṃ bhūpasya śāsanāt

eko'pi govindakṛtaḥ praṇāmaḥ śatāśvamedhāvabhṛthena tulyaḥ //
yajñasya karttā punareti janma hareḥ praṇāmo na punarbhavāya

kurukṣetreṇa kiṃ tasya sarasvatyā ca kiṃ tathā //
jihvāgre vartate yasya harirityakṣaradvayam

brāhmaṇaḥ śvapacīṃ bhuṃjanviśeṣeṇa rajasvalām //
yadi viṣṇuṃ sa maraṇe smarennāpnoti tatpadam

abhakṣyabhakṣaṇājjātaṃ vihāyāghasya saṃcayam //
prayāti viṣṇusāyujyaṃ yato viṣṇupriyā smṛtiḥ

evaṃ viṣṇupriyo māso vaiśākho nāma vai yama //
yaddharmaśravaṇādeva mucyate sarvakilbiṣaiḥ

yātīti kimu vaktavyaṃ tasyānuṣṭhānatatparaḥ //
yasminsaṃgīyate yo hi prīyate puruṣottamaḥ

kathaṃ na yāti ca gatiṃ tasyā'nuṣṭhānata tparaḥ //
asmākaṃ jagatāṃ nātho janitā puruṣottamaḥ

tasyeṣṭānmādhave māsi dharmānetānkarotvayam //
tasya viṣṇuḥ prasannātmā sahāye sarvadā sthitaḥ

na tasya bhūpateḥ saure samarthastvaṃ ca śikṣaṇe //
na vāsudevabhaktānāmaśubhaṃ vidyate kvacit //
janmamṛtyujarāvyādhi bhayaṃ naivopajāyate

niyogī svāmikāryeṣu yāvacchakti samīhate //
tāvatā sa kṛtārthaḥ syānnarakānnaiva gacchati

kārye śakti viniṣkrānte svāmine ca nivedayet //
anṛṇastāvatā bhṛtyo niyogī sukhamaśnute

tasmānniveditārthasya na ṛṇaṃ na ca pātakam //
yatne kṛte svakartavye nāparādhosti dehinaḥ

tasmādaśakyakārye'sminna viśocitumarhasi

ityukto brahmaṇā sauriḥ punaratyaṃtakhinnadhīḥ //
uvāca dīnayā vācā galadvāṣpā''kulekṣaṇaḥ

prāptaṃ tāta mayā sarvaṃ tvadaṃghribhajanena vai //
nā'haṃ yāsye punaḥ kartuṃ niyogaṃ padmasaṃbhava

praśāsati mahāvīrye bhūpe'sminbhūmimaṇḍale //
cālayitvā svadharmāṃśca tamekaṃ bhūpatiṃ vibho

kṛtakṛtyo'smi tanayo gayāyāṃ piṇḍado yathā//
kṛpālo tadidaṃ kāryaṃ sādhayasva mamāvyayam

vijvarastu tato bhūyaḥ śāsanaṃ te karomyaham //
śrutvā brahmā yamenoktaṃ punaściṃtāparāyaṇaḥ //

tamuvāca punarbrahmā sāṃtvayanbahudhāpyamum //
// brahmovāca // //
na nirgrāhyastvayā rājā viṣṇudharmaparāyaṇaḥ

yadi cchalayase kopādgacchāmo hyaṃtikaṃ hareḥ //
nivedya sakalaṃ tasmai karma paścāttadīritam

sa eva karttā lokasya dharmasya paripālakaḥ //
sa ca daṇḍadharo'smākaṃ śāstā karttā niyāmakaḥ

na tadukte'sti pratyuktirasmākaṃ vihitā vṛṣa //
na rājoktestu pratyuktirdṛśyate kvā'pi bhūtale

ityāśvāsya yamaṃ tena sākaṃ kṣīrāṃbudhiṃ yayau //
brahmā tuṣṭāva cinmātraṃ nirguṇaṃ parameśvaram

sāṃkhyayogairadvitīyamekaṃ taṃ puruṣottamam //
āvirāsīttadā viṣṇurbrahmaṇā saṃstuto hariḥ

praṇāmaṃ cakratustasmai yamo brahmā ca satvaram //
tāvuvāca mahāviṣṇurmeghagaṃbhīrayā girā //

kasmādyuvāmihā''yātau kiṃ duḥkhaṃ danujairabhūt //
mlānaṃ yamamukhaṃ kasmātkena vā natakaṃdharaḥ

etadvadasva me brahmannityuktaścāha kaṃjajaḥ //
tvaddāsavarye bhūpāle bhūmiṃ śāsati vai narāḥ

vaiśākhadharmaniratā yāṃti te paramavyayam //
tato yamapurī śūnyā tena cā'tīvaduḥkhitaḥ

tena yuddhaṃ cakārā'sau haṃtuṃ daṃḍamathā'dade //
tvaccakreṇa parābhūto yayāvadya mamāntikam

na ca śakto vayaṃ daṃḍaṃ tvadbhaktānāṃ mahātmanām //
tasmāttvāmeva śaraṇaṃ vayaṃ prāptā mahāvibho

tasmādbhūpaṃ daṃḍayitvā pālayainaṃ yamaṃ svakam //
ityuktaḥ prahasanprāha brahmāṇaṃ yamameva ca

lakṣmīṃ vā'pi parityakṣye prāṇāndehamathā'pi vā //
śrīvatsaṃ kaustubhaṃ mālāṃ vaijayaṃtīmathā'pi vā

śvetadvīpaṃ ca vaikuṃṭhaṃ kṣīrasāgarameva ca//
śeṣaṃ ca garuḍaṃ caiva na bhaktaṃ tyaktumutsahe

vissṛjya sakalānbhogānmadarthe tyaktajīvitān //
madātmakānmahābhāgānkathaṃ tāṃstyaktumutsahe

tasmāttvadduḥkhaśamane hyupāyaṃ kalpayāmyaham //
tasya cāyurmayā dattamayutaṃ bhūpaterbhuvi

gatānyaṣṭau sahasrāṇi tatredānīṃ narāṃtaka //
āyuḥśeṣe tena nīte matsāyujyaṃ gate'pi ca

bhaviṣyati tato rājā veno nāma durātmavān//
sa luṃpati mahādharmānsarvānetāñchrutīritān

tadā vaiśākhadharmāśca vicchinnā syurna saṃśayaḥ //
svakṛtenaiva pāpena veno dagdho bhaviṣyati

paścādahaṃ pṛthurbhūtvā punardharmānpravartaye //
tadā janeṣu prakhyātānvaiśākhoktānkaromyaham

madbhakto madgataprāṇo yastu vinyastasaṃgrahaḥ //
ekaḥ sahasre bhavitā tasya prakhyāpayeddhi tān

kaścideva hi jānātu dharmānetānkṣitau mama //
tataste bhavitā kāryaṃ mā viṣīda narāṃtaka

dāpayiṣyāmi te bhāgaṃ māse'sminmādhave'pi ca //
naraiḥ sarvaiśca vaiśākhadharmaniṣṭhairmahātmabhiḥ

bhūpenā'pi ca kālena khedaṃ śamaya tena ca //
vīryaśulkaṃ tu te bhāgaṃ śatrorbhuṃkte balādhikāt

gṛhṇangṛhṇansvakaṃ bhāgaṃ na bhāgī duḥkhamarhati //
tvāmuddiśya na kurvaṃti pratyahaṃ ye narā bhuvi

snānaṃ cārghyaṃ sodakuṃbhaṃ dadhyannaṃ cāṃtime dine //
vaiśākhe sakalaṃ karma teṣāṃ ca viphalaṃ bhavet

tasmātkrodhaṃ tyaja nṛpe bhāgade matparāyaṇe //
ye ke cā'pi ca kurvaṃti loke te bhāgadā narāḥ

vaiśākhokte mahādharme teṣāṃ vighnaṃ ca mā kuru //
māmeva ye yajaṃtyaddhā tvāṃ hitvā dharmapālakam

madājñayā mahābhāga tadā daṃḍaṃ ca tvaṃ kuru //
nṛpādbhāgaṃ dāpayituṃ sunaṃdaṃ preṣayāmi ca

macchāsanātsa vai gatvā bhāgaṃ te dāpayiṣyati //
tiṣṭhatyevaṃ yame svasya sannidhau garuḍāsanaḥ

sunandaṃ preṣayāmāsa nṛpaṃ bodhayituṃ vibhuḥ //
so'pi gatvā bodhayitvā pārśvaṃ ca punarāgamat

ityāśvāsya yamaṃ viṣṇustatraivāntaradhīyata //
yamaṃ svayaṃ sāṃtvayitvā samanujñāpya vegataḥ

ativismayamāpanno yayau dhāma sahānugaiḥ //
yamo'pi svapurīṃ prāyātkiṃcitsaṃhṛṣṭamānasaḥ

paścādviṣṇornideśena sunandaparibodhitaḥ //
bhāgadāḥ sakalā lokā ye vaiśākhaparāyaṇāḥ

dharmarājaṃ puraskṛtya ye na kurvaṃti mānavāḥ //
teṣāṃ hi svayamādatte puṇyaṃ vaiśākhasaṃbhavam

kuryācca pratyahaṃ snānaṃ dadyādarghyaṃ yamāya vai //
vaiśākhe sakalaṃ puṇyamanyathā viphalaṃ bhavet

sodakumbhaṃ ca dadhyannaṃ paurṇamāsyāṃ ca mādhave //
dharmarājaṃ samuddiśya dātavyaṃ prathamaṃ janaiḥ

paścātpitṝnsamuddiśya gurumuddiśya vai naraḥ //
madhusūdanamuddiśya paścāddevaṃ janārdanam

śītalodakadadhyannaṃ tāṃbūlaṃ ca sadakṣiṇam //
saphalaṃ kāṃsyapātrasthaṃ brāhmaṇāya nivedayet

dadyācca pratimāṃ divyāṃ madhusūdanadevatām //
māsadharmapravaktre ca dadyādviprāya sīdate

tameva dharmavaktāraṃ pūjayedvibhavaiḥ svakaiḥ //
ityādiṣṭaḥ sunandena tathā rājā cakāra ha

sa nītvā cāyuṣaḥ śeṣaṃ bhuktvā bhogānyathepsitān //
putrapautrādibhiryukto jagāma harimaṃdiram

vaikuṇṭhasthe nṛpe tasminveno rājā'dhamo'bhavat //
sarve dharmāśca vaiśākhadharmā api viśeṣataḥ

durātmanā ca tenaiva luptā eva babhūvire //
na prakhyātāḥ punarbhūmau bhūriśo mokṣahetavaḥ

yaḥ kaścinnaiva jānāti vaiśākhoktānimāñcchubhān //
bahujanmārjite puṇyaparipāka upāgate //

vaiśākhokteṣu dharmeṣu matirātyantikī bhavet //
// maithila uvāca // //
pūrvamanvaṃtarastho hi veno rājā durātmavān

ayaṃ vaivasvatastho hi rājā cekṣvākunaṃdanaḥ //
iti śrutaṃ mayā pūrvamidānīṃ cocyate tvayā

ayaṃ vaikuṇṭhagaḥ paścādveno rājā bhaviṣyati //
ityetaṃ saṃśayaṃ chiṃdhi śrutadeva mahāmate

// śrutadeva uvāca // //
purāṇeṣu ca vaiṣamyaṃ yugakalpavyavasthayā //
na cāprāmāṇyaśaṃkā te kathāyā vyatyaye kvacit

gate dainaṃdine kalpe yathaiṣā śāśvatī śubhā //
mārkaṇḍeyena me proktā sā coktā tava bhūpate

tasmānna khyātimāyānti dharmā vaiśākhasaṃbhavāḥ //
kaścideva hi jānāti virakto viṣṇutatparaḥ

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe vaiśākhamāsamāhātmye nāradāṃbarīṣasaṃvāde yamaduḥkhasāṃtvanaṃ nāma trayodaśo'dhyāyaḥ