Skanda Purana · Verses 2.10-7

// maithila uvāca // //
yatkāmapatnīcaritamaśūnyaśayanaṃ vratam //
devopadiṣṭaṃ tasyā'sya vidhānaṃ brūhi bhūsura

kiṃ dānaṃ ko vidhistasya pūjanaṃ kiṃ phalaṃ tathā //
etadācakṣva bhūdeva śrotuṃ kautūhalaṃ hi me

// śrutadeva uvāca // //
śṛṇu bhūyaḥ pravakṣyāmi vrataṃ pāpapraṇāśanam //
aśūnyaśayanaṃ nāma ramāyai hariṇoditam

yena cīrṇena deveśo jīmūtā''bhaḥ prasīdati //
lakṣmībhartā jagannāthaḥ samastā'ghaughanāśanaḥ

akṛtvā yastvidaṃ rājanvrataṃ pātakanāśanam //
gārhasthyamanuvarteta tasyedaṃ niṣphalaṃ bhavet

śrāvaṇe śuklapakṣe tu dvitīyāyāṃ mahīpate //
aśūnyaśayanākhyaṃ tadgrāhyaṃ vratamanuttamam

cāturmāsye tu saṃprāpte haviṣyāśī bhavennaraḥ //
caturbhiḥ pāraṇaṃ māsaiḥ samyaṅniṣpādyate prabho

lakṣmīyukto jagannāthaḥ pūjanīyo janārdanaḥ //
pāraṇe divase prāpte bhakṣyaṃ caiva caturvidham

upāyanaṃ ca dātavyaṃ brāhmaṇāya kuṭuṃbine //
sauvarṇīṃ rājatīṃ cāpi mūrtiṃ kuryānmanoramām

pītāmbaradharāṃ divyāṃ vanamālāvibhūṣitām //
śuklapuṣpaiḥ sugaṃdhaiśca pūjayetpuruṣottamam

śayyādānairvastradānairviprāṇāṃ bhojanaistathā //
dampatyorbhojanaiścaiva dakṣiṇābhiḥ prapūjayet

evaṃ tu caturo māsānpūjayitvā janārdanam //
mārgaśīrṣādimāseṣu pūjayetpūrvavaddharim

rakravarṇaṃ hariṃ dhyāyedrukmiṇīsahitaṃ tathā //
caitrādīṃścaturo māsānevaṃ saṃpūjayettataḥ

bhūmyā saha sthitaṃ devamarcayedbhaktipūrvakam //
sanaṃdanādyairmunibhiḥ stūyamānamakalmaṣam

āṣāḍhasya ca māsasya dvitīyāyāṃ samāpayet //
aṣṭākṣareṇa maṃtreṇa juhuyādanale śubhe

mārgaśīrṣādimāsānāṃ pāraṇe bhūmipālaka //
juhuyādviṣṇugāyatryā caitrādīnāṃ nibodhaya

pauruṣeṇa ca maṃtreṇa juhuyādanale śubhe //
pañcāmṛtaṃ pāyasaṃ ca hyapūpaṃ ghṛtapācitam

evaṃ krameṇa dravyāṇi pratimāsu nibodhaya //
sauvarṇī pratimāṃ dadyāllakṣmīnārāyaṇasya ca

sauvarṇīṃ madhyame dadyātkṛṣṇasya paramātmanaḥ //
rājatīṃ tvaṃtime dadyādvarāhasya mahātmanaḥ

brāhmaṇānbhojayetpaścānnāmabhiḥ keśavādibhiḥ //
vastrayugmairalaṃkārairyathāvittānusārataḥ

arcayitvā tato dadyādapūpānghṛtapācitān //
upāyanārthe viprebhyo dvādaśabhyo nivedayet

ācāryāya tato dadyātpratimāṃ pūrvakalpitām //
śayyāṃ saṃkalpitāṃ pūrṇāṃ sarvālaṃkārabhūṣitām

tasyāmabhyarcya vidhivallakṣmīnārāyaṇaṃ param //
kāṃsyapātreṇa sahitāmapūpairbahubhistathā

vastrālaṃkārasahitāṃ dakṣiṇābhistathaiva ca //
brāhmaṇāya viśiṣṭāya vaiṣṇavāya kuṭuṃbine //

dātavyā vidhivatpūjya brāhmaṇāṃścāpi bhojayet //
// dānamantraḥ // //
lakṣmyā aśūnyaṃ śayanaṃ yathā tava janārdana

śayyā mamāpyaśūnyā syāddānenā'nena keśava //
evaṃ samprārthya deveśaṃ svayaṃ bhojanamācaret

puruṣo vā satī vā'pi vidhavā vā samācaret //
aśūnyaśayanārthaṃ ca kartavyaṃ vratamuttamam

evaṃ tava mayā khyātaṃ vistarānnṛpasattama //
suprasanne jagannāthe bhaveyurvividhāḥ prajāḥ

tasmiṃstuṣṭe tu deveśe devānāmapi durlabhāḥ //
tasmātsarvaprayatnena vratametatsamācaret

avaśyaṃ gantukāmena tadviṣṇoḥ paramaṃ padam //
evamuktaṃ mayā sarvaṃ kimanyacchrotumicchasi

ityuktastena rājarṣiḥ punarapyāha taṃ munim //
vaiśākhe chatradānasya māhātmyaṃ vistarādvada

śṛṇvato'pi na tṛptirme vaiśākhoktāñcchubhāvahān

iti tadvacanaṃ śrutvā yaśasyaṃ puṇyavarddhanam //
pratyuvāca mahābhāgaṃ śrutadevo mahāyaśāḥ

// śrutadeva uvāca // //
vaiśākhe gharmataptānāṃ mānavānāṃ mahātmanām //
ye kurvantyātapatrāṇaṃ teṣāṃ puṇyamanaṃtakam

atraivodāharantīmamiti hāsaṃ purātanam //
vaiśākhadharmamuddiśya purā kṛtayuge kṛtam

vaṅgadeśe purā kaściddhemakānta iti śrutaḥ //
kuśaketoḥ suto dhīmānrājā śastrabhṛtāṃ varaḥ //
ekadā mṛgayā''sakto gahanaṃ vanamāviśat

tatra nānāvidhānhatvā mṛgānkroḍādikānbahūn//
śrāṃto madhyāhnavelāyāṃ munīnāmāśramaṃ yayau

tadā śatarcinonāma ṛṣayaḥ śaṃsitavratāḥ //
samādhisthā na jānanti bāhyakṛtyaṃ ca kiṃcana

tāndṛṣṭvā niścalānviprānkruddho haṃtuṃ mano dadhe //
bhūpaṃ nivārayāmāsa śiṣyāṇāmayutaṃ tadā

durbuddha śṛṇu no vākyaṃ guravastu samādhigāḥ //
no jānanti bahiḥkṛtyaṃ tasmātkrodhaṃ na cārhasi

tataḥ śiṣyānuvācedaṃ vacanaṃ krodhavihvalaḥ //
yūyaṃ kurudhvamātithyamadhvaśrāṃtasya me dvijāḥ

evamuktāśca bhūpena śiṣyā ūcustadā nṛpam //
nā''jñaptā gurubhirbhūpa vayaṃ bhikṣāśinaḥ punaḥ

gurutantrāḥ kathaṃ kartumātithyaṃ te vayaṃ kṣamāḥ //
pratyākhyāto nṛpaḥ śiṣyaistānhaṃtuṃ dhanurādade

mṛgadasyubhayādibhyo bahudhā rakṣitā mayā //
te māmevopaśikṣaṃti mayā dattapratigrahāḥ

ete māṃ na vijānaṃti kṛtaghnā bhūrimāninaḥ //
ghnatopi me na doṣaḥ syādetānvai hyātatāyinaḥ

evaṃ vikruddhamānaḥ sañcharānmuṃcañccharāsanāt //
tānvidrutānanudrutya jaghne śiṣyaśatatrayam

dudruvurbhayataḥ sarve vihāyā''śramamañjasā //
vidrāviteṣu śiṣyeṣu balādāśramasaṃsthitān

saṃbhārāñjagṛhuḥ śīghraṃ sainikāḥ pāpabuddhayaḥ //
yatheṣṭaṃ bhojanaṃ cakrurnṛpeṇaivānumoditāḥ

tataḥ senā''vṛto rājā purīmāgāddinātyaye //
kuśaketustataḥ śrutvā tanayasya viceṣṭitam

purānniryātayāmāsa garhayangarhayansutam //
rājyānarhaṃ kṣamāhīnaṃ svadeśādapi bhūmipa

pitrā tyaktastato rājā hemakāṃto'tivihvalaḥ //
vanaṃ viveśa gahanaṃ hatyābhiśca supīḍitaḥ

bahukālamavāsīcca gahvare nirjane vane //
āhāraṃ kalpayāmāsa vyādhadharmamupāśritaḥ

na kvā'pi sthitimāpede hatyayā'bhidruto bhṛśam //
aṣṭāviṃśativarṣāṇi gatānyasya durātmanaḥ

tīrthayātrāprasaṃgena trito nāma mahāmuniḥ //
tasminnaraṇye vaiśākhe ravau madhyaṃdine gate

gacchannātapaviklāṃtastṛṣayā cā'pi pīḍitaḥ //
kvacidvṛkṣavihīne tu pradeśe mūrcchito'bhavat

daivāddṛṣṭvā hemakāṃtastritaṃ nāma mahāmunim //
tṛṣārtaṃ mūrchitaṃ śrāṃtaṃ kṛpāṃ cakre nṛpādhamaḥ

brahmapatraistadā chatraṃ kṛtvā cā''tapavāraṇam//
munerjagrāha śirasi hyalābusthaṃ jalaṃ dadau

labdhasaṃjño'bhavattena hyupacāreṇa vai muniḥ //
patracchatraṃ kṣatradattaṃ gṛhītvā gataviklamaḥ

grāmaṃ kvacicchanaiḥ prāpya kiñcidāpyāyitendriyaḥ //
tena puṇyaprabhāvena brahmahatyāśatatrayam

vinaṣṭamabhavattasya kṣaṇādeva mahātmanaḥ //
tato vismayamāpanno hemakānto mahārathaḥ

bahudhā pīḍyamānasya brahmahatyāḥ kathaṃ gatāḥ //
kenā'pi niṣkṛtā hyetāḥ kva gatāḥ kena hetunā

ityevaṃ cintayāmāsa brahmahatyāvimocanam//
evaṃ cā'jñasthite rājñi yamadūtā athā''gaman

netumenaṃ mahātmānaṃ hemakāṃtaṃ vane sthitam //
grahaṇīṃ janayāmāsuḥ prāṇānhartuṃ mahātmanaḥ

tadā prāṇaviyogārtaḥ puruṣāṃstrīndadarśa ha //
yamadūtānmahāghorānūrdhvakeśānbhayaṃkarān

cintayānaḥ svakarmāṇi tūṣṇīmāsīttadā nṛpaḥ //
chatradānaprabhāvena jātā viṣṇusmṛtirnṛpa

tena smṛto mahāviṣṇurviṣvaksena svamaṃtriṇam //
uvāca tūrṇaṃ tvaṃ gaccha yamadūtānnivāraya

vaiśākhadharmanirataṃ hemakāṃtaṃ tu pālaya //
niṣpāpamenaṃ madbhaktaṃ pitre dehi puraṃ gataḥ

madīritena vākyena kuśaketuṃ ca bodhaya //
sarvadharmmojjhito vāpi brahmacaryādivarjitaḥ

vaiśākhadharmanirato matpriyaḥ syānna saṃśayaḥ//
kṛtāgāścā'pi tvatputro munitrāṇaparāyaṇaḥ

vaiśākhe chatradānena niṣpāpo nā'tra saṃśayaḥ //
tena puṇyaprabhāvena śāṃto dāntaścirāyuṣaḥ

śauryodāryaguṇopetastvatsamo'yaṃ guṇairapi //
tasmādenaṃ rājyabhāre saṃsthāpaya mahābalam

viṣṇunaiva samājñaptamityādiśya nṛpottamam //
piturvaṃśe hemakāṃtaṃ sthāpyā''yāhi ca māṃ punaḥ

ityādiṣṭo bhagavatā viṣvakseno mahābalaḥ //
hemakāntaṃ samāsādya yamadūtānnivārya ca

pāṇinā śaṃtamenaiva pasparśāṃgeṣu bhūmipam //
bhagavadbhaktasaṃsparśāddhatavyādhiḥ kṣaṇādabhūt

viṣvaksenastatastena saha tasya purīṃ yayau //
taṃ dṛṣṭvā vismito bhūtvā kuśaketurmahāprabhuḥ

nanāma śirasā bhaktyā daṇḍavatpatito bhuvi //
gṛhaṃ praveśayāmāsa pārṣadaṃ paramātmanaḥ

stutvā ca vividhaiḥ stotraiḥ pūjayāmāsa vaibhavaiḥ //
tasmai prītamanāḥ prāha viṣvakseno mahābalaḥ //

hemakāntaṃ samuddiśya yaduktaṃ viṣṇunā purā //
tacchrutvā kuśaketuśca putraṃ rājye niveśya ca

viṣvaksenābhyanujñātaḥ sabhāryo vanamāviśat //
viṣvakseno hemakāntamanumaṃtryābhipūjya ca

śvetadvīpaṃ yayau dhīmānviṣṇupārśve mahāmanāḥ //
hemakāṃtastato rājā vaiśākhoktāñcchubhāvahāna

viṣṇuprītikarāndharmānprativarṣaṃ cakāra ha //
brahmaṇyo dharmamārgasthaḥ śānto dānto jitendriyaḥ

dayāluḥ sarvabhūteṣu sarvayajñeṣu dīkṣitaḥ //
pravṛddhaḥ sarvasampadbhiḥ putrapautrādibhirvṛtaḥ

bhuktvā bhogānsamastāṃśca viṣṇulokamavāptavān

nekṣe tu vaiśākhasamāṃśca dharmānsukhaprayatnānbahupuṇyahetūn //
pāpendhanādyagninibhānsulabhyāndharmādimokṣāntapumarthahetūn

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṃḍe vaiśākhamāsamāhātmye nāradāmbarīṣasaṃvāde chatradānapraśaṃsane hemakāṃtasya brahmahatyādi pāpaśamanavarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ