Skanda Purana · Verses 2.10-6

// atha toṇḍamānnṛpasya svapituḥ sakāśādrājyaprāptiḥ //
// śrīśuka uvāca // //
idaṃ padmasaronāma rājanpāpapraṇāśanam //
kīrtanātsmaraṇātsnānānnṛṇāṃ lakṣmīpradaṃ bhuvi //
kṛtvā snānaṃ tvamapyasminvraja svapituraṃtikam

// śrīvarāha uvāca // //
etacchukavacaḥ śrutvā snātvā padmasarovare

taṃ natvā hayamāruhya toṇḍamānsvapuraṃ yayau //
taṃ pitā yuvarājānaṃ kṛtvā trīnvatsarānatha

raṃjakatvaṃ ca sāmarthyaṃ śauryaṃ vīryaṃ suśīlatām //
bhaktiṃ vipreṣu putrasya vīkṣya rājā svamaṃtribhiḥ

svapade sthāpayāmāsa svabhiṣicya vidhānataḥ //
anunīya sutaṃ patnyā sārdhaṃ rājā vanaṃ yayau

// atha vasorvalmīke śrīvarāhasandarśanam // //
toṇḍamānapi sāmrājyaṃ labdhvā rājyaṃ cakāra ha //
niṣādasya vane devo vārāhaṃ rūpamāsthitaḥ

śyāmākapakvaṃ bhakṣitvā rātraurātrau cacāra ha //
padāni sa varāhasya cānviyeṣa divādivā

adṛṣṭvā taṃ varāhaṃ sa rātrau jāgraddhanurdharaḥ //
sthito'paśyaccarantaṃ taṃ caṃdrakoṭisamaprabham

varāhaṃ subhagākāraṃ śyāmākavanamadhyataḥ //
taṃ dṛṣṭvā dhanurādāya siṃhanādaṃ cakāra ha

varāhastaddhvaniṃ śrutvā vanānniṣkramya satvaram //
yayau taṃ cāpyanuyayau varāhaṃ sa niṣādapaḥ

rātriśeṣamanudrutya vane caṃdrasamaprabham //
valmīkaṃ praviśantaṃ ca dadarśa sa niṣādapaḥ

gacchaṃtaṃ pūrṇimācandramastaṃ girivaraṃ yathā //
vismito'khānayatkopādvalmīkaṃ sa niṣādapaḥ

dharāvarāho dadṛśe mūrcchito'yaṃ papāta ha //
pitaraṃ mūrcchitaṃ dṛṣṭvā tatputro bhaktimāṃstadā //

varāhadevaṃ tuṣṭāva tena prīto'bhavaddhariḥ //
āviśya pitaraṃ tasya provāca madhusūdanaḥ

// śrībhagavānuvāca // //
ahaṃ varāha deveśo nityamasminvasāmyaham //
rājñe tvamuktvā māmatra pratiṣṭhāpyaiva pūjaya

valmīkaṃ kṛṣṇagokṣīraiḥ kṣālayitvā tadutthite //
śilātale ca vārāhamuddhṛtya dharaṇīsthitam

kārayitvā pratiṣṭhāpya viprairvaikhānasaiśca mām //
pūjayedvividhairbhogaistoṇḍamānrājasattamaḥ

ityuktvā taṃ jahau devaḥ sa ca svastho babhūva ha //
sukhāsīnaṃ tu pitaraṃ namaskṛtya niṣādajaḥ

nyavedayaddevavacaḥ pitre sarvaṃ yathātatham //
sa śrutvā vismito bhūtvā kṛtsnaṃ putravacaḥ śubham

//
atha toṇḍamannṛpāya vasuniveditavārāhodaṃtaḥ // //
rājñe vaktuṃ yayau śīghraṃ niṣādaḥ svānugaiḥ saha //
vasurniṣādādhipatī rājadvāramupāgamat

niṣādādhipamājñāya dvārapālairnṛpottamaḥ //
āhūya taṃ niṣādeśaṃ sabhāyāṃ maṃtribhiḥ saha //

satkṛtya taṃ vasuṃ rājā saputraṃ saparicchadam //
papraccha prītimānrājā vasuṃ taṃ vanagocaram//
kimāgamanakṛtyaṃ te vada tvaṃ vanagocara

// // vasuruvāca // //
rājanmama vane dṛṣṭamāścaryaṃ śṛṇu bhūpate

kaścicchvetavarāhastu śyāmākamacaranniśi // //
taṃ varāhaṃ dhanuṣpāṇiranvadhāvamahaṃ nṛpa

anudruto vāyuvego gatvā valmīkamāviśat //
svāmipuṣkariṇītīre paśyate mama bhūpate

valmīkamakhanaṃ krodhānmūrcchito nyapataṃ bhuvi //
matputro'yaṃ samāgatya māṃ dṛṣṭvā mūrcchitaṃ bhuvi

śucirbhūtvā devadevaṃ tuṣṭāva madhusūdanam //
tato mayi samāviśya varāho'dhyavadatsutam

rājñe nivedaya kṣipraṃ maccaritraṃ niṣādapa //
kṛṣṇagokṣīrasekena valmīkaṃ kṣālayennṛpaḥ

dṛśyate ca śilā kācidvalmīkasthā suśobhanā //
vāmāṃkasthabhuvaṃ māṃ ca varāhavadanaṃ sthitam

kārayitvā śilpinātha pratiṣṭhāpya munīśvaraiḥ //
vaikhānasairmunivarairarcayettoṇḍamānapi

atha gatvā śrīnivāsaṃ valmīkāvṛtapaddvayam //
kapilākṛṣṇagokṣīrasecanaiḥ kṣālayecchanaiḥ //

āpādapīṭhaparyaṃtaṃ kṣālayitvā dinedine //
kuryātprākāramubhayoruttare dakṣiṇe tathā

ityuktvā caiva mā'muṃcaddevaḥ svastho'bhavaṃ nṛpa //
idaṃ te vaktumāyāto devadevacikīrṣitam

// atha nṛpasya niṣādavākyasvapnābhyāṃ bilamārgeṇa śeṣācalagamanam // // //
// śrīvarāha uvāca // //
toṇḍamānapi tacchrutvā suprīto vismito'bhavat //
tataḥ kāryaṃ viniścitya mantribhiḥ puṣkarādibhiḥ

vekaṭādriṃ jigamiṣurgopānāhūya sarvaśaḥ //
kṛṣṇāśca kapilā gāvo yāḥ kāścitsaṃti māmikāḥ

tāḥ savatsā ānayadhvaṃ veṃkaṭādrisamīpataḥ //
ityājñāpya nṛpo gopāñchvo yātreti ca mantriṇaḥ

visṛjya prakṛtīḥ sarvā viveśāṃtaḥpuraṃ vaśī //
uktvā kathāṃ tāṃ patnībhyaḥ suṣvāpa niśi pārthivaḥ

taṃ svapne śrīnivāso'pi bilamārgaṃ hyadarśayat //
svapurādābilaṃ mārge pallavānasṛjaddhariḥ

evaṃ svapnaṃ nṛpo dṛṣṭvā prātarutthāya satvaraḥ //
āhūya mantriṇaḥ sarvānprakṛtīrbrāhmaṇānapi

svapnaṃ tathāvidhaṃ coktvā'paśyaddvāre'tha pallavān //
yukte muhūrte prayayau hayamāruhya toṇḍamān

paśyanpallavabhaṃgāṃśca śanaiḥ prīto yayau bilam //
dṛṣṭvā vismayamāpanno nirmame tatra pattanam //

// atha bhagavaduktyā toṇḍamannṛpakṛtakṣīrābhiṣekavapranirmāṇādikam // //
bilamaṃtaḥpure kṛtvā prākāraṃ cāpyakārayat //
vasaṃstatra nṛpendro'sau nirjitya pṛthivīmimām

yathoktaṃ devadevena kṣīraprakṣālanādikam //
kṛtvā prākāranirmāṇaṃ kartumudyogamāyayau

tadānīṃ devadevena svayamājñāpito nṛpaḥ //
tiṃtiṇīṃ caṃpakaṃ cobhau pālayaitau nagottamau

mama cāsthānikī ciṃcā lakṣmyāḥ sthānaṃ ca caṃpakaḥ //
namaskāryau nṛpaistau hi ṛṣidevanaraiḥ sadā

saṃsthāpyaitau nṛpaśreṣṭha cchedayānyānnagottamān //
prākāramātraṃ kuru me dvāragopurasaṃyutam

vimānaṃ tu bhavadvaṃśyo nāmnā nārāyaṇo nṛpaḥ //
kārayiṣyati madbhaktaḥ svarṇenālaṃkariṣyati

// śrīvarāha uvāca // //
evamuktvā toṇḍamānaṃ virarāma śriyaḥ patiḥ

evaṃ devavacaḥ śrutvā kṛtvā prākārameva ca //
pūjayāmāsa munibhirvaikhānasakulodbhavaiḥ

nityaṃ bilena cāgatya devaṃ natvā nṛpottamaḥ //
rājyaṃ cakāra dharmeṇa bhuṃjāno bhogamuttamam

// atha gaṃgāsnānāgatavīraśarmākhyavipracaritram // //
etasminneva kāle tu dākṣiṇātyo dvijottamaḥ

gaṃgāsnānāya gacchanvai sadāraḥ prayayau purāt //
mārge'tha garbhiṇī jātā brāhmaṇī brāhmaṇaḥ sa ca

tāṃ tu garbhavatīṃ dṛṣṭvā svātmānugamane'kṣamām //
rājānaṃ draṣṭukāmo'sau rājadvāramupāgamat

dvāḥsthenājñāpito rājā tamāhūya dvijottamam //
pūjayitvā tu vidhivatpapraccha kuśalaṃ dvijam

// rājovāca // //
kimāgamanakṛtyaṃ te kiṃ kariṣyāmyahaṃ dvija //
// brāhmaṇa uvāca // //
vāsiṣṭho vīraśarmāhaṃ sāmavedī nṛpottama

sadāro nirgato rāktagaṃgāsnānāya sādaraḥ //
mārge ca garbhiṇī ceyaṃ kauśikī puṇyaśālinī

nāmnā lakṣmīriti khyātā śīlā ca pativratā //
saṃsthāpyaināṃ tava gṛhe vrataṃ nirvartayāmyaham

tasmādrājanprayacchāsyai yatheṣṭaṃ bhaktavetane //
tāvacca rakṣyatāṃ lakṣmīryāvadāgamanaṃ mama

// śrīvarāha uvāca // //
rājā tasya vacaḥ śrutvā taṃḍulāni dhanānyapi //
dattvā ṣaṇmāsaparyantaṃ gṛhamaṃtaḥpure dadau

tāṃ nyasya brāhmaṇaḥ prīto gaṃgāsnānāya niryayau //
gatvā bhāgīrathīṃ gaṃgāṃ prayāge kṣetra uttame

snātvā kāśīṃ tato gatvā tatroṣitvā dinatrayam //
gayāṃ prāpya pitṛśrāddhamakarodbrāhmaṇottamaḥ

gatvāyodhyāmapi purīṃ prayayau badarīvanam //
sālagrāmaṃ tato gatvā svadeśaṃ prati niryayau

saṃvatsaradvaye'tīte caitre māsi śubhe dine //
nivṛtto'sau dvijaśreṣṭhaḥ śanairāgatya mādhave

ekādaśyāṃ śuklapakṣe punā rājānamāyayau //
rājā tu vismṛtya tadā brāhmaṇīṃ nāsmarannṛpaḥ

brāhmaṇī māninī gehe mṛtā śuṣkā babhūva ha //
vīraśarmā tato vipro gaṃgātoyakaraṃḍakam

vimucya bandhanaṃ tvekaṃ gaṃgāṃbhaḥkarakaṃ śubham //
prādāya rājñe papraccha patnī kuśalinīti me

smṛtvātha rājā vipraṃ taṃ sthīyatāmiti cābravīt //
antaḥpuraṃ tato gatvā tāmapaśyanmṛtāṃ gṛhe

anuktvā brahmaṇe tasmai praviśya bilamuttamam //
śrīnṛsiṃhaṃ namaskṛtya punaḥ prāpya bilottamam

śrīnivāsaṃ yayau draṣṭuṃ śrībhūmisahitaṃ param //
taṃ dṛṣṭvā sahasāyāṃtaṃ jugūhāte dharārame

praṇamantamavocattaṃ kimakāle nṛpāgataḥ//
nṛpo'vadatpraṇamyeśaṃ bhīto'tha brāhmaṇīṃ mṛtām

// atha asthisarovaramāhātmyam // //
tacchrutvā devadevo'pi mā bhai rājandvijottamāt //
āndolikāṃ tāmāropya strībhiḥ svābhiḥ samanvitām

madālayātpūrvabhāge dvādaśyāṃ snāpaya prabho //
asthināmni sarasyasminnapamṛtyunivāraṇe

prāptajīvā samaṃ strībhirbrāhmaṇena ca yokṣyate //
śīghraṃ yāhi nṛpaśreṣṭha yathoktaṃ vacanaṃ kuru

iti devavacaḥ śrutvā prayayau svapuraṃ nṛpaḥ //
āndolikāsu ramyāsu striya āropya tāmapi

brāhmaṇaṃ ca puraskṛtya draṣṭuṃ devaṃ yayau nṛpaḥ //
asthikūṭasaraḥ prāpya snāpayāmāsa tāḥ striyaḥ // ७५.//
tvagasthirūpā sā cāpi tābhiḥ kṣiptā sarovare //
prāptajīvā yathāpūrvaṃ suvyaṃjitaśarīrajā

utthitā sarasaḥ snātvā rājñībhiḥ sahamaṃgalā //
prāptā ca brāhmaṇaṃ prītā bhartāraṃ punarāgatam

rājā hariṃ pūjayitvā brāhmaṇāya dhanaṃ dadau //
sahasraniṣkaparyaṃtaṃ vastrāṇi vividhāni ca

svadeśagamanāyaiva sādaraṃ visasarja ha //
vipraḥ śrutvā striyo vṛttaṃ prabhāvaṃ veṃkaṭeśituḥ

āśīḥ prayujya rājñe'tha svadeśaṃ prayayau dvijaḥ //
vipre gate śrīnivāso rājānaṃ punarabravīt

dinedine ca madhyāhne naivedyānetaraṃ nṛpa //
āgatya māmarcayitvā yatheṣṭaṃ svarṇapaṃkajaiḥ

gatvā purīṃ svadharmeṇa rājyaṃ kuru narādhipa //
yadyadiṣṭaṃ tava nṛpa bhaviṣyati na saṃśayaḥ

nāgaṃtavyamakāle tu tvayā nṛpa kadācana //
evaṃ kālārcanaṃ kṛtvā gatvā tvaṃ svapuraṃ vasa

// rājovāca // //
tathā kariṣye deveśa madhyāhne cārcayāmyaham //
iti devājñayā nityamarcayansvarṇapaṃkajaiḥ

tadūrdhvaṃ tulasīpuṣpaṃ jāttvapaśyatsa mṛṇmayam

// atha kurvagrāmasthakulālavaṃśajabhīmākhyabhaktodantaḥ // //
vismito devadeveśamapṛcchannṛpasattamaḥ //
// rājovāca // //
kenārcyase mṛnmayaiśca kamalaistulasīsamaiḥ

rājñā pṛṣṭo devadevaḥ smṛtvā rājānamabravīt //
kaścitkulālo madbhaktaḥ kurvagrāme vasatyasau

svagṛhe'rcayate rājaṃstadaṃgīkriyate mayā //
iti devavacaḥ śrutvā taṃ draṣṭuṃ prayayau nṛpaḥ

gatvā kurvapuraṃ tasya kulālasya gṛhaṃ yayau //
rājānamāgataṃ dṛṣṭvā praṇamyaivāgrataḥ sthitaḥ

sthitaṃ taṃ bhīmanāmānaṃ papraccha nṛpasattamaḥ // //
// toṇḍamānuvāca // //
bhīma pūjayase devaṃ kathaṃ vada kulottama

// śrīvarāha uvāca // //
pṛṣṭaḥ prāha kulālo'pi jātu jāne na cārcanam //
kenoktaṃ nṛpatiśreṣṭha kulālo'rcayatīti hi

// toṇḍamānuvāca // //
devena śrīnivāsena mamoktaṃ hi tvadarcanam //
sa tu śrutvā nṛpavacaḥ smṛtvā devavaraṃ purā

// bhīma uvāca // //
yadā prakāśitā pūjā yadā rājā samāgataḥ //
toṇḍamāṃstena saṃvādastadā mokṣaṃ gamiṣyasi

iti pūrvaṃ varaṃ devo dattavānvekaṭeśvaraḥ

// atha kurvagrāmasthabhīmākhyabhaktasya patnyā saha vaikuṇṭhaprāptiḥ // //
ityuktvātha kulālo'pi patnyā sārdhaṃ tathaiva ca //
vimānamāgataṃ dṛṣṭvā devaṃ dṛṣṭvā janārdanam

praṇamanprajahau prāṇānsadāro bhaktasattamaḥ //
paśyato rājarājasya vimānamadhiruhya ca

divyarūpadharo devyā sārdhaṃ viṣṇupadaṃ yayau //
dṛṣṭvā rājādbhutaṃ tatra svapuraṃ prāpya harṣitaḥ

svaputraṃ śrīnivāsākhyamabhiṣicya vidhānataḥ //
paripālaya dharmeṇa mānavāṃśca vasundharām

ityājñāpya sutaṃ dhīmāṃstatāpa paramaṃ tapaḥ //
tapyatastasya devo'pi pratyakṣamabhavaddhariḥ

// atha śrīnivāsakṛpayā toṇḍamannṛpasya sārūpyaprāptiḥ // //
āruhya garuḍaṃ devo ramābhūmisamanvitaḥ

// śrībhagavānuvāca // //
kiṃ karomi nṛpaśreṣṭha tapasā toṣitastava //
ityukto devadevena toṇḍamānapi rājarāṭ

prītimānprāñjalirbhūtvā sagadgadamuvāca ha //
tvalloke vastumicchāmi jarāmaraṇavarjite

idameva varaṃ dehi mādhavaitanmamepsitam

// śrīvarāha uvāca // //
ityuktvā nipapātorvyāṃ sāṣṭāṃgaṃ devasannidhau //
tadā kalevaraṃ muktvā vimānaṃ tvāruroha ca //

gandharvaiḥ stūyamāno'sau sārūpyaṃ prāpya śārṅgiṇaḥ //
yacchokamohahataṃ jarāmaraṇavarjitam

punarāvṛttirahitaṃ tadviṣṇoḥ padamāyayau

// athaitanmāhātmyaśravaṇapaṭhanaphalaśrutiḥ // //
etadbhaviṣyaṃ deveśi mayoktaṃ varavarṇini //
yaḥ śrāvayedyaḥ śṛṇuyādviṣṇulokaṃ sa gacchati

// śrīsūta uvāca // //
ityuktaṃ devadevena sabhaviṣyaṃ sahottaram //
śṛṇuyādyaḥ paṭhedbhaktyā kathāṃ puṇyāṃ purātanīm

sa tu bhuktvākhilānkāmānante viṣṇupadaṃ vrajet

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīveṃkaṭācalamāhātmye dharaṇīvarāhasaṃvāde bhaviṣyadvarṇane toṇḍamāṃścakravartivṛttavarṇanaṃnāma daśamo'dhyāyaḥ