Skanda Purana · Verses 2.10-2

// brahmovāca // //
pratipadyatha cā'bhyaṃgaṃ kṛtvā nīrājanaṃ tataḥ //
suveṣaḥ satkathāgītairdānaiśca divasaṃ nayet

śaṃkarastu purā dyūtaṃ sasarja sumanoharam //
kārtike śuklapakṣe tu prathame'hani satyavat

balirājyadinasyā'pi māhātmyaṃ śṛṇu tattvataḥ //
snātavyaṃ tilatailena narairnārībhireva ca

yadi mohānna kurvīta sa yāti yamasādanam //
purā kṛtayugasyādau dānaveṃdro balirmahān

tena dattā vāmanāya bhūmiḥ svamastakānvitā //
tadānīṃ bhagavānsākṣāttuṣṭo balimuvāca ha

kārtike māsi śuklāyāṃ pratipadyāṃ yato bhavān //
bhūmiṃ me dattavānbhaktyā tena tuṣṭo'smi te'nagha

varaṃ dadāmi te rājannityuktvā'dādvaraṃ tadā //
tvannāmnaiva bhavedrājankārtikī pratipattithiḥ

etasyāṃ ye kariṣyaṃti tailasnānādikārcanam //
tadakṣayaṃ bhavedrājannātra kāryā vicāraṇā

tadāprabhṛti loke'sminprasiddhā pratipattithiḥ //
pratipatpūrvaviddhā no kartavyā tu kathaṃcana

tatrābhyaṃgaṃ na kurvīta anyathā mṛtimāpnuyāt //
pratipadyāṃ yadā darśo muhūrtapramito bhavet // / / 2.4.10.१० //
māṃgalyaṃ taddine cetsyādvittādistasya naśyati //
baleśca pratipaddarśādyadi viddhaṃ bhaviṣyati

tasyāṃ yadyatha cā''rtikyaṃ nārī mohātkariṣyati //
nārīṇāṃ tatra vaidhavyaṃ prajānāṃ maraṇaṃ dhruvam

aviddhā pratipaccetsyānmuhūrtamapare'hani //
utsavādikakṛtyeṣu saiva proktā manīṣibhiḥ

pratipatsvalpamātrā'pi yadi na syātpare'hani //
pūrvaviddhā tadā kāryā kṛtā no doṣabhāgbhavet

taddine gṛhamadhye tu kuryānmūrtiṃ tadāṃgaṇe //
gomayena ca tatrā'pi dadhi tatpurataḥ kṣipet

ārtikyaṃ tatra saṃsthāpya evaṃ kuryādvidhānataḥ //
abhyaṃgaṃ ye na kurvaṃti tasyāṃ tu munipuṃgava

na māṃgalyaṃ bhavetteṣāṃ yāvatsyādvatsaraṃ dhruvam //
yo yādṛśena rūpeṇa tasyāṃ tiṣṭhecchubhe dine

āvarṣaṃ tadbhavettasya tasmānmaṃgalamācaret //
yadīcchetsvaśubhānbhogānbhoktuṃ divyānmanoharān

kuru dīpotsavaṃ ramyaṃ trayodaśyādikeṣu ca //
śaṃkaraśca bhavānī ca krīḍayā dyūtamāsthite

gauryā jitvā purā śaṃbhurnagno dyūte visarjitaḥ //
ato'rthaṃ śaṃkaro duḥkhī gaurī nityaṃ sukhasthitā

dyūtaṃ niṣiddhaṃ sarvatra hitvā pratipadaṃ budhāḥ //
prathamaṃ vijayo yasya tasya saṃvatsaraṃ sukham

bhavānyā'bhyarthitā lakṣmīrdhenurūpeṇa saṃsthitā //
prātargovarddhanaḥ pūjyo dyūtaṃ rātrau samācaret

bhūṣaṇīyāstadā gāvo varjyā vahanadohanāt

govarddhana dharā''dhāra gokulatrāṇakāraka //
viṣṇubāhukṛtocchrāya gavāṃ koṭiprado bhava

yā lakṣmīrlokapālānāṃ dhenurūpeṇa saṃsthitā //
ghṛtaṃ vahati yajñārthe mama pāpaṃ vyapohatu

agrataḥ saṃtu me gāvo gāvo me saṃtu pṛṣṭhataḥ //
gāvo me hṛdayaṃ saṃtu gavāṃ madhye vasāmyaham

// iti govarddhanapūjā // //
sadbhāvenaiva saṃtoṣya devānsatpuruṣānnarān //
itareṣāmannapānairvākyadānena paṃḍitān

vastraistāṃbūladhūpaiśca puṣpakarpūrakuṃkumaiḥ //
bhakṣyairuccāvacairbhojyairaṃtaḥpuranivāsinaḥ

grāmyānvṛṣabhadānaiśca sāmaṃtānnṛpatirdhanaiḥ //
padātijanasaṃghāṃśca graiveyaiḥ kaṭakaiḥ śubhaiḥ //
svanāmāṃkaiśca tānrājā toṣayetsajjanānpṛthak

yathārthaṃ toṣayitvā tu tato mallānnarāṃstathā //
vṛṣabhānmahiṣāṃścaiva yudhyamānānparaiḥ saha

rājñastathaiva yodhāṃśca padātīnsamalaṃkṛtān //
maṃcā''rūḍhaḥ svayaṃ paśyennaṭanartakacāraṇān

yuddhāpayedvāsayecca gomahiṣyādikaṃ ca yat //
vatsānākarṣayedgobhiruktipratyuktivādanāt

tato'parāhnasamaye pūrvasyāṃ diśi suvrata //
mārgapālīṃ prabadhnāti durgastaṃbhe'tha pādape

kuśakāśamayīṃ divyāṃ laṃbakairbahubhiḥ priye //
vīkṣayitvā gajānaśvānmārgapālyāstale nayet

gāvo vṛṣāṃśca mahiṣānmahiṣīrghaṭakotkaṭān //
kṛtahomairdvijeṃdraistu badhnīyānmārgapālikām

namaskāraṃ tataḥ kuryānmantreṇānena suvrata //
mārgapāli namastubhyaṃ sarvalokasukhaprade //
tale tava sukhenāśvā gajā gāvaśca saṃtu me

mārgapālītale putra yāṃti gāvo mahāvṛṣāḥ //
rājāno rājaputrāśca brāhmaṇāśca viśeṣataḥ

mārgapālī samullaṃghya nīrujaḥ sukhino hi te //
kṛtvaitatsarvameveha rātrau daityapaterbaleḥ

pūjāṃ kuryāttataḥ sākṣādbhūmau maṃḍalake kṛte //
balimālikhya daityeṃdraṃ varṇakaiḥ paṃcaraṃgakaiḥ

sarvābharaṇasaṃpūrṇaṃ viṃdhyāvalisamanvitam //
kūṣmāṃḍamayajaṃbhorumadhudānavasaṃvṛtam

saṃpūrṇaṃ kṛṣṭavadanaṃ kirīṭotkaṭakuṇḍalam //
dvibhujaṃ daityarājānaṃ kārayitvā svake punaḥ

gṛhasya madhye śālāyāṃ viśālāyāṃ tato'rcayet //
mātṛbhrātṛjanaiḥ sārddhaṃ saṃtuṣṭo bandhubhiḥ saha

kamalaiḥ kumudaiḥ puṣpaiḥ kahlārai raktakotpalaiḥ //
gandhapuṣpānnanaivedyaiḥ sakṣīrairguḍapāyasaiḥ

madyamāṃsasurālehyacoṣyabhakṣyopahārakaiḥ //
mantreṇā'nena rājeṃdra samantrī sapurohitaḥ //
pūjāṃ kariṣyate yo vai saukhyaṃ syāttasya vatsaram

balirāja namatubhyaṃ virocanasuta prabho //
bhaviṣyeṃdra surārāte pūjeyaṃ pratigṛhyatām

evaṃ pūjāvidhānena rātrau jāgaraṇaṃ tataḥ //
kārayedvai kṣaṇaṃ rātrau naṭanṛtyakathānakaiḥ

lokaścāpi gṛhasyāṃte saparyāṃ śuklataṃdulaiḥ //
saṃsthāpya balirājānaṃ phalaiḥ puṣpaiḥ prapūjayet

balimuddiśya vai tatra kāryaṃ sarva ca suvrata //
yāni yānyakṣayāṇyāhurmunayastattvadarśinaḥ

yadatra dīyate dānaṃ svalpaṃ vā yadi vā bahu //
tadakṣayaṃ bhavetsarvaṃ viṣṇoḥ prītikaraṃ śubham //

rātrau ye na kariṣyaṃti tava pūjāṃ bale narāḥ //
teṣāṃ ca śrotriyo dharmaḥ sarvastvāmupatiṣṭhatu

viṣṇunā ca svayaṃ vatsa tuṣṭena balaye punaḥ //
upakārakaraṃ dattamasurāṇāṃ mahotsavam

ekamevamahorātraṃ varṣevarṣe ca kārtike //
dattaṃ dānavarājasya ādarśamiva bhūtale

yaḥ karoti nṛpo rājye tasya vyādhibhayaṃ kutaḥ //
subhikṣaṃ kṣemamārogyaṃ tasya saṃpadanuttamā

nīrujaśca janāḥ sarve sarvopadravavarjitāḥ //

kaumudī kriyate yasmādbhāvaṃ kartuṃ mahītale //
yo yādṛśena bhāvena tiṣṭhatyasyāṃ ca suvrata //
harṣaduḥkhādibhāvena tasya varṣaṃ prayāti hi //

rudite roditaṃ varṣaṃ prahṛṣṭe tu praharṣitam //
bhuktau bhogyaṃ bhavedvarṣaṃ svasthe svasthaṃ bhaviṣyati

vaiṣṇavī dānavī ceyaṃ tithiḥ proktā ca kārtike

dīpotsavaṃ janitasarvajanapramodaṃ kurvaṃti ye śubhatayā valirājapūjām //
dānopabhogasukhabuddhimatāṃ kulānāṃ harṣaṃ prayāti sakalaṃ pramudā ca varṣam

balipūjāṃ vidhāyaivaṃ paścādgokrīḍanaṃ caret

gavāṃ krīḍādine yatra rātrau dṛśyeta candramāḥ //
somo rājā paśūnhaṃti surabhīpūjakāṃstathā

pratipaddarśasaṃyoge krīḍanaṃ tu gavāṃ matam //
paraviddhāsu yaḥ kuryātputradāradhanakṣayaḥ

alaṃkāryāstadā gāvo gogrāsādibhirarcitāḥ //
gītavāditranirghoṣairnayennagarabāhyataḥ //
ānīya ca tataḥ paścātkuryānnīrājanāvidhim

atha cetpratipatsvalpā nārī nīrājanaṃ caret //
dvitīyāyāṃ tataḥ kuryātsāyaṃ maṃgalamālikāḥ

evaṃ nīrājanaṃ kṛtvā sarvapāpaiḥ pramucyate //
pratipatpūrvaviddhaiva yaṣṭikākarṣaṇe bhavet

kuśakāśamayīṃ kuryādyaṣṭikāṃ sudṛḍhāṃ navām //
devadvāre nṛpadvāre'thavā''neyā catuṣpathe

tāmekato rājaputrā hīnavarṇāstathaikataḥ //
gṛhītvā karṣayeyuste yathāsāraṃ muhurmuhuḥ

samasaṃkhyā dvayoḥ kāryā sarve'pi balavattarāḥ //
jayo'tra hīnajātīnāṃ jayo rājñastu vatsaram

ubhayoḥ pṛṣṭhataḥ kāryā rekhā tatkarṣakopari //
rekhāṃte yo nayettasya jayo bhavati nā'nyathā

jayacihnamidaṃ rājā nidadhīta prayatnataḥ

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe kārtikamāsamāhātmye kārtikaśuklapratipanmāhātmyavarṇanaṃnāma daśamo'dhyāyaḥ