Skanda Purana · Verses 2.1-2

// // śrīgaṇeśāya namaḥ //
// atha kārttikamāsamāhātmyaprārambhaḥ //
nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam //
devīṃ sarasvatīṃ caiva tato jayamudīrayet

// ṛṣaya ūcuḥ // //
sūta naḥ kathitaṃ puṇyaṃ māhātmyamāśvinasya ca //
bhūyo'nyacchrotumicchāmaḥ kārtikasya ca vaibhavam

kalau kaluṣacittānāṃ narāṇāṃ pāpakarmaṇām //
saṃsārābdhau nimagnānāmanāyāsena kā gatiḥ

ko dharmaḥ sarvadharmāṇāmadhiko mokṣasādhakaḥ //
ihā'pi muktido nṛṇāmetattvaṃ kathaya prabho

// sūta uvāca // //
bhavadbhiryadahaṃ pṛṣṭastadetatpṛṣṭavānmuniḥ //
nārado brahmaṇaḥ putro brahmāṇaṃ tu jagadgurum

tathaiva satyabhāmā ca śrīkṛṣṇaṃ jagadīśvaram //
apṛcchatkārtikasyaiva vaibhavaṃ śravaṇotsukā

vālakhilyaiśca ṛṣibhiryaduktamṛṣisaṃsadi //
śrīsūryāruṇasaṃvādarūpeṇā'timanoharam

kailāse śaṃkareṇaiva kārtikasya ca vaibhavam //
varṇitaṃ ṣaṇmukhasyāgre nānākhyānasamanvitam

pṛthuṃ prati nāradena kathitaṃ ca mahātmyakam //
kārtikasya ca vipreṃdrā śrutvā brahmamukhātpurā

ekadā nārado yogī satyalokamupāgataḥ //
papraccha vinayenaiva sarvalokapitāmaham

// śrīnārada uvāca // //
pāpeṃdhanasya ghorasya śuṣkārdrasya ca bhūriśaḥ //
ko vahnirdahate brahmaṃstadbhavānvaktumarhati

nājñātaṃ triṣu lokeṣu brahmāṃḍāṃtargatasya yat //
vidyate tava deveśa trividhasya suniścitam

māsānāṃ pravaro māso devānāmuttamottamaḥ //
tīrthāni tadviśeṣeṇa kathayasva pitāmaha

// brahmovāca // //
māsānāṃ kārtikaḥ śreṣṭho devānāṃ madhusūdanaḥ //
tīrthaṃ nārāyaṇākhyaṃ hi tritayaṃ durlabhaṃ kalau

// nārada uvāca // //
bhagavaṃstava dāso'smi bhakto'smi harivallabha //
vaiṣṇavānbrūhi me dharmānsarvajño'si pitāmaha

ādau kārtikamāhātmyaṃ vaktumarhasi me prabho //
dīpadānasya māhātmyaṃ vratināṃ niyamāṃstathā

gopīcaṃdanamāhātmyaṃ tulasyāśca tathā vibho //
dhātryāścaiva ca māhātmyaṃ vidhiṃ snānādikasya ca //
vratāraṃbhaḥ kadā kāryaṃ udyāpanavidhiṃ tathā

yatkiṃcidvaiṣṇavaṃ dharmaṃ tatsarvaṃ vaktumarhasi //
yenā'haṃ tvatprasādena padaṃ yāsyāmyanāmayam //

// sūta uvāca // //
iti putravacaḥ śrutvā brahmā harṣasamanvitaḥ //
rādhādāmodaraṃ smṛtvā provāca tanujaṃ prati

// brahmovāca // //
sādhu pṛṣṭaṃ tvayā putra lokoddharaṇahetave //
kathayāmi na saṃdehaḥ kārtikasya ca vaibhavam

ekataḥ sarvatīrthāni sarve yajñāḥ sadakṣiṇāḥ // //
kārtikasya tu māsasya kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm

ekataḥ puṣkare vāsaḥ kurukṣetre himālaye //
ekataḥ kārtikaḥ putra sarvapuṇyādhiko mataḥ //

svarṇāni merutulyāni sarvadānāni caikataḥ //
ekataḥ kārtiko vatsa sarvadā keśavapriyaḥ

yatkiṃcitkriyate puṇyaṃ viṣṇumuddiśya kārtike //
tasya kṣayaṃ na paśyāmi mayoktaṃ tava nārada

sopānabhūtaṃ svargasya mānuṣyaṃ prāpya durlabham //
tathātmānaṃ samādadyānna bhraśyeta yathā punaḥ

duṣprāpyaṃ prāpya mānuṣyaṃ kārtikoktaṃ carenna yaḥ //
dharmaṃ dharmabhṛtāṃ śreṣṭha sa mātāpitṛghātakaḥ

kārtikaḥ khalu vai māsaḥ sarvamāseṣu cottamaḥ //
puṇyānāṃ paramaṃ puṇyaṃ pāvanānāṃ ca pāvanam

asminmāse trayastriṃśaddevāḥ sannihitā mune //
atra snānānidānāni bhojanāni vratāni ca

tiladhenuṃ hiraṇyaṃ ca rajataṃ bhūmivāsasī //
gopradānāni kurvaṃti sarvabhāvena nārada

tāni dānāni dattāni gṛhṇaṃti vidhivatsurāḥ //
yatkiṃca dattaṃ vipreṃdra tapaścaiva tathā kṛtam

tadakṣayyaphalaṃ proktaṃ viṣṇunā prabhaviṣṇunā // //
pāpānāṃ mokṣaṇaṃ caiva kārtike māsi śasyate

tasmādyatnena vipreṃdra kārtike māsi dīyate //
yatkiṃcitkārtike dattaṃ viṣṇumuddiśya mānavaiḥ

tadakṣayaṃ hi labhate annadānaṃ viśeṣataḥ //
yathā nadīnāṃ vipreṃdra śailānāṃ caiva nārada

udadhīnāṃ ca viprarṣe kṣayo naivopapadyate //
dānaṃ kārtikamāse tu yatkiṃciddīyate mune //

na tasyāsti kṣayo vipra pāpaṃ yāti sahasradhā //
saṃprāptaṃ kārtikaṃ dṛṣṭvā parānnaṃ yastu varjayet

dinedine'tikṛcchrasya phalaṃ prāpnotyayatnataḥ //
na kārtikasamo māso na kṛtena samaṃ yugam

na vedasadṛśaṃ śāstraṃ na tīrthaṃ gaṃgayā samam //
na cānnasadṛśaṃ dānaṃ na sukhaṃ bhāryayā samam

nyāyenopārjitaṃ dravyaṃ durlabhaṃ dānakāriṇām //
durlabhaṃ martyadharmāṇāṃ tīrthe ca pratipādanam

kārtike muniśārdūla śāligrāmaśilārcanam //
smaraṇaṃ vāsudevasya kartavyaṃ pāpabhīruṇā

etādṛśaṃ kārtikaṃ ca akṛtenaiva yo nayet //
pūrvaṃ kṛtasya puṇyasya kṣayamāpnotyasaṃśayam

// nārada uvāca // //
aśaktena kathaṃ kāryaṃ kārtikavratamuttamam //
yena tatphalamāpnoti tanme vada pitāmaha

// brahmovāca // //
aśaktastu yadā martyastadaivaṃ vratamācaret //
anyasmai draviṇaṃ dattvā kārayetkārtikavratam

tasmātpuṇyaṃ pragṛhṇīta dānasaṃkalpapūrvakam //
dravyadāne'pyaśaktaścedyadā devarṣisattama

tadā tena prakartavyaṃ pānaṃ tīrthajalasya ca //
tatrāpyaśakto yo martyastena nityaṃ harermudā

smaraṇaṃ ca prakartavyaṃ nāmnā niyamapūrvakam //
akhaṃḍitaṃ tadā tena kārtikavratajaṃ phalam

viṣṇoḥ śivasya vā kuryādālaye harijāgaram //
śivaviṣṇvorgṛhābhāve sarvadevālayeṣvapi

durgāṭavyāṃ sthito vā'tha yadivā''padgato bhavet //
kuryādaśvatthamūle tu tulasīnāṃ vaneṣvapi

viṣṇunāmaprabaṃdhānāṃ gāyanaṃ viṣṇusannidhau //
gosahasrapradānasya phalamāpnoti mānavaḥ

vādyakṛtpuruṣaścāpi vājapeyaphalaṃ labhet//
sarvatīrthāvagāhotthaṃ nartakaḥ phalamāpnuyāt

sarvametallabhetpuṇyameteṣāṃ dravyadaḥ pumān//
śravaṇāddarśanādvāpi ṣaḍaṃśaṃ phalamāpnuyāt

āpadgato yadāpyaṃbho na labhetkutracinnaraḥ //
vyādhito vāthavā kuryādviṣṇornāmnā'pi mārjanam

udyāpanavidhiṃ kartumaśakto yo vratasthitaḥ //
brāhmaṇānbhojayetpaścādvratasaṃpūrtihetave

aśakto dīpadānāya paradīpaṃ prabodhayet //
tasya vā rakṣaṇaṃ kuryādvātādibhyaḥ prayatnataḥ

śrīviṣṇoḥ pūjanā'bhāve tulasīdhātripūjanam //
sarvā'bhāve vratī kuryādbrāhmaṇānāṃ gavāmapi //
tasyāpyabhāve manasi viṣṇornāmānukīrtanam

// nārada uvāca // //
brahmanbrūhi viśeṣeṇa dharmānkārtikasaṃbhavān

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe kārtikamāsamāhātmye kārtikavratapraśaṃsāvarṇanaṃnāma prathamo'dhyāyaḥ