Skanda Purana · Verses 1.8-2

//nārada uvāca//
nāḍījaṃghabakenoktāṃ vācamākarṇyabhūpatiḥ//
mārkaṃḍeyena saṃyukto babhūvātīva duḥkhitaḥ

taṃ niśamya munirbhūpaṃ duḥkhitaṃ sāśrulocanam//
samānavyasanaḥ prāha tadarthaṃ sa punarbakam

vidhāyāśāṃ mahābhāga tvadaṃtikamupāgatau//
āvāṃ cirāyurjñātāṃśāvindradyumnamiti dvija

niṣpannaṃ nāsya tatkāryaṃ prāṇāneṣa mumukṣati//
vahnipraveśena paraṃ vairāgyaṃ samupāgataḥ

tanmāmupāgato'haṃ ca tvāṃ siddhaṃ nāsya vāṃchitam//
tadenamanuyāsyāmi maraṇena tvayā śape

āśāṃ kṛtvābhyupāyātaṃ nirāśaṃ nekṣituṃ kṣamāḥ//
bhavaṃti sādhavastasmājjīvitānmaraṇaṃ varam

prārthitaṃ cāmunā hṛtsthaṃ mayā cāsmai pratiśrutam//
tvāṃ mitraṃ tatparijñāne dhṛtvā hṛdi cirāyuṣam

asaṃpādayato nārthaṃ pratijñātaṃ mamāyuṣā//
kaluṣeṇārthinā māśāpūrakeṇa sakhedhunā

pratiśrutaṃ kṛtaṃ ślāghyā dāsatāṃtyajapakvaṇe//
hariścaṃdrasyeva nṛṇāṃ na ślāghyā satyasaṃdhatā

mitrasnehasya paryāyastacca sāptapadaṃ smṛtam//
snehaḥ sa kīdṛśo mitre duḥkhito yo na dṛśyate

tadavaśyamahaṃ sākamadhunā vahnisādhanam//
kariṣye kīrtivapuṣaḥ kṛte satyamidaṃ sakhe

anujānīhi māmetaddarśanaṃ tava paścimam//
tvayā saha mahābhāga nāḍījaṃgha dvijottama

//nārada uvāca//
vajravadduḥsahāṃ vācaṃ mārkaṃḍeyasamīritām//
śuśruvānsa kṣaṇaṃ dhyātvā pratītaḥ prāha tāvubhau

//nāḍījaṃgha uvāca//
yadyevaṃ tadidaṃ mitraṃ viśaṃtaṃ jvalane'dhunā//
nivāraya muniśreṣṭha matto'sti cirajīvitaḥ

prākārakarṇanāmāsāvulūkaḥ śivaparvate//
sa jñāsyati mahīpālamiṃdradyumnaṃ na saṃśayaḥ

tasmādahaṃ tvayā sārdhamamunā ca śivālayam//
vrajāmi taṃ śikhariṇaṃ mitrakāryaprasiddhaye

ityeva muktvā te jagmustrayo'pi dvijapuṃgavāḥ//
kailāsaṃ dadṛśustatra tamulūkaṃ svanīḍagam

kṛtasaṃvidasau tena bakaḥ svāgatapūjayā//
pṛṣṭaśca tāvubhau prāha tatsarvamabhivāṃchitam

cirāyurasi jānīṣe yadīndradyumnabhūpatim//
tadbrūhi tena jñānena kāryaṃ jīvāmahe vayam

iti pṛṣṭaḥ sa vimanā mitrakāryaprasādhanāt//
kauśikaḥ prāha jānāmi nendradyumnamahaṃ nṛpam

aṣṭāviṃśatpramāṇā me kalpā jātasya bhūtale//
na dṛṣṭo na śruto vāsāviṃdradyumno nṛpaḥ kṣitau

tacchrutvā vismito bhūpastasyāyuratimātrataḥ//
duḥkhito'pi tadā hetuṃ papracchāsau tadāyuṣaḥ

evamāyuryadi tava kathaṃ prāptaṃ bravīhi tat//
ulūkatvaṃ kathamidaṃ jugupsitamatīva ca

//prākārakarṇa uvāca//
śrṛṇu bhadra yathā dīrghamāyurmeśivapūjanāt//
jugupsitamulūkatvaṃ śāpena ca mahāmuneḥ

vasiṣṭhakulasaṃbhūtaḥ purāhamabhavaṃ dvijaḥ//
ghaṃṭa ityabhivikhyāto vārāṇasyāṃ śiverataḥ

dharmaśravaṇaniṣṭhasya sādhūnāṃ saṃsadi svayam//
śrutvāsmi pūjayāmīśaṃ bilvapatrairakhaṃḍitaiḥ

na mālatī na maṃdāraḥ śatapatraṃ na mallikā//
tathā priyāṇi śrīvṛkṣo yathā madanavidviṣaḥ

akhaṃḍabilvapatreṇa ekena śivamūrdhani//
nihitena naraiḥ puṇyaṃ prāpyate lakṣapuṣpajam

akhaṃḍitairbilvapatraiḥ śraddhayā svayamāhṛtaiḥ//
liṃgaprapūjanaṃ kṛtvā varṣalakṣaṃ vaseddivi

sacchāstrebhya iti śrutvā pūjayāmyahamīśvaram//
trikālaṃ śraddhayā patraiḥ śrīvṛkṣasya tribhistribhiḥ

tato varṣaśatasyāṃte tutoṣa śaśiśekharaḥ//
pratyakṣībhūya māmāha meghagaṃbhīrayā girā

//īśvara uvāca//
tuṣṭosmi tava vipreṃdrākhaṃḍabilvadalārcanāt//
vṛṇīṣvābhimataṃ yatte dāsyamyapi ca durlabham

akhaṃḍabilvapatreṇa mahātuṣṭiḥ prajāyate//
ekanāpi yathānyeṣāṃ tathā na mama koṭibhiḥ

ityukto'haṃ bhagavatā śaṃbhunā svamanaḥ sthitam//
vṛṇomi sma varaṃ deva kuru māmajarāmaram

atha līlāvilāso māṃ tathetyuktvā'vicāritam//
yayāvadarśanaṃ prītimahaṃ ca mahatīṃ gataḥ

kṛtakṛtyaṃ tadātmānamajñāsipamahaṃ kṣitau//
etasminneva kāle tu bhṛguvaṃśyo'bhavaddvijaḥ

avadātatrijanmāsavakṣaviccākṣarārthavit//
sudarśaneti prathitā priyā tasyābhavatsatī

atīva muditā patyurmukhaṃ prekṣyāsya darśanāt//
tanayā devalasyaipā rūpeṇāpratimā bhuvi

tasyāṃ tasmādabhūtkanyā nirviśeṣā nijāraṇeḥ//
nivṛttabālabhāvābhūtkumārī yauvanonmukhī

nālaṃ babhūva tāṃ dātuṃ tanayāṃ guṇaśālinīm//
kasyāpi janakaḥ sā ca vayaḥsaṃdhau mayekṣitā

praviśdyauvanābhogabhāvairatimanoharā//
nirvāsyamānairaparaistilataṃdulitākṛtiḥ

krīḍamānā vayasyābhirlāvaṇyapratimeva sā//
vyaciṃtayamahaṃ vipra tāṃ nirīkṣya sumadhyamām

ananyākṛtimanyo'sau vidhiryeneti nirmitā//
tataḥ sāttvikabhāvānāṃ tatkṣaṇādasmi gocaram

prāpito līlayāhatya bāṇaiḥ kusumadhanvinā//
tato mayā skhaladvālaṃ pṛṣṭā kasyeti tatsakhī

prāheti bhṛguvaṃśyasya kanyeyaṃ dvijajanmanaḥ//
anūḍhādyāpi kenāpi samāyātātra khelitum

tataḥ kusumabāṇena śaravrātairbhṛśaṃ hataḥ//
pitaraṃ praṇato gatvā yayāce tāṃ bhṛgūdvaham

sa ca māṃ sadṛśaṃ jñātvā śīlena ca kulena ca//
atīva cārthinaṃ mahyaṃ dadau vācā puraḥ kramāt

tataḥ sā tanayā tasya bhārgavasyā śrṛṇoditi//
dattāsmi tasmai viprāya virūpāyeti jalpatām

rorūyamāṇā jananīmāha paśya yathā kṛtam//
atīvānucitaṃ dattvā janakena tathā vare

viṣamāloḍya pāsyāmi pravekṣyāmi hutāśanam//
varaṃ na tu virūpasyodvoḍhurbhāryā kathaṃcana

tataḥ saṃbodhya jananī tāṃ sutāmāha bhārgavam//
na deyāsmai tvayā kanyā virūpāyeti cāgrahāt

sa vallabhāvacaḥ śrutvā dharmaśāstrāṇyavekṣya ca//
dattāmapi haretpūrvāṃ śreyāṃścedvara āvrajet

arvākchilākramaṇato niṣṭhā syātsaptame pade//
iti vyavasya pradadāvanyasmai tāṃ dvijaḥ sutām

śvobhāvini vivāhe tu tacca sarvaṃ mayā śrutam//
tatotīva vilakṣyohaṃ vayasyānāṃ purastadā

nāśakaṃ vadanaṃ bhadra tathā darśayituṃ nijam//
kāmārtotīva tāṃ suptāmarvāgniśi tadāharam

nītvā durgatamaikāṃte'kārṣamaudvāhikaṃ vidhim//
gāṃdharveṇa vivāhena tato'kārṣaṃ hṛdīpsitam

anicchaṃtīṃ tadā bālāṃ balātsuratasevanam//
athānupadamāgatya tatpitā prātareva mām

niśvasya saṃvṛto viprāstāṃ vīkṣyodvāhitāṃ sutām//
śaśāpa kupito bhadra māṃ tadānīṃ sa bhārgavaḥ

//bhārgava uvāca//
niśācarasya dharmeṇa yattvayodvāhitā sutā//
tasmānniśācaraḥ pāpa bhava tvamavilaṃbitam

iti śaptaḥ praṇmyainaṃ pādopagrahapūrvakam//
hāheti ca bruvangāḍhaṃ sāśrunetraṃ sagadgadam

tatohamabravaṃ kasmādadoṣaṃ māṃ bhavāniti//
śapate bhavatā dattā mama vācā purā sutā

sodvāhitā mayā kanyā dānaṃ sakṛditi smṛtiḥ//
sakṛjjalpaṃti rājānaḥ sakṛjjalpaṃti paṇḍitāḥ

sakṛtkanyāḥ pradīyaṃte trīṇyetāni sakṛtsakṛt//
kiṃ ca pratiśrutārthasya nirvāhastatsatāṃ vratam

bhavādṛśānāṃ sādhūnāṃ sādhūnāṃ tasya tyāgo vigarhitaḥ//
pratiśrutā tvayā labdhā tadā kālamiyaṃ mayā

udvoḍhā cādhunā nāhamucitaḥ śāpabhājanam//
vṛthā śapanti mahyaṃ ca bhavaṃtastadvicāryatām

yo dattvā kanyakāṃ vācā paścāddharati durmatiḥ//
sa yāti narakaṃ ceti dharmaśāstreṣu niścitam

tadākarṇya vyavasyāsau tathyaṃ madvacanaṃ hṛdā//
paścāttāpasamopeto munirmāmityathābravīt

na me syādanyathā vāṇī ulūkastvaṃ bhaviṣyati//
niśācaro hyulūko'pi procyate dvijasattama

yadeṃdradyumnavijñāne sahāyastaṃva bhaviṣyasi//
tadā tvaṃ prakṛtiṃ vipra prāpsyasītyabravītsa mām

tadvākyasamakālaṃ ca kauśikatvamidaṃ mama//
etāvaṃti dinānyāsīdaṣṭāviṃśaddinaṃ vidheḥ

bilvīdalauriti purā śaśiśekharasya saṃpūjanena mama dīrghataraṃ kilāyuḥ//
saṃjātamatra ca jugupsitamasya śāpātkailāsarodhasi niśācararūpamāsīt

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekā śītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe mahīnadīprādurbhāve bilvadalamāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭamo'dhyāyaḥ