સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 1.8-2

॥નારદ ઉવાચ॥
નાડીજંઘબકેનોક્તાં વાચમાકર્ણ્યભૂપતિઃ॥
માર્કંડેયેન સંયુક્તો બભૂવાતીવ દુઃખિતઃ

તં નિશમ્ય મુનિર્ભૂપં દુઃખિતં સાશ્રુલોચનમ્॥
સમાનવ્યસનઃ પ્રાહ તદર્થં સ પુનર્બકમ્

વિધાયાશાં મહાભાગ ત્વદંતિકમુપાગતૌ॥
આવાં ચિરાયુર્જ્ઞાતાંશાવિન્દ્રદ્યુમ્નમિતિ દ્વિજ

નિષ્પન્નં નાસ્ય તત્કાર્યં પ્રાણાનેષ મુમુક્ષતિ॥
વહ્નિપ્રવેશેન પરં વૈરાગ્યં સમુપાગતઃ

તન્મામુપાગતોઽહં ચ ત્વાં સિદ્ધં નાસ્ય વાંછિતમ્॥
તદેનમનુયાસ્યામિ મરણેન ત્વયા શપે

આશાં કૃત્વાભ્યુપાયાતં નિરાશં નેક્ષિતું ક્ષમાઃ॥
ભવંતિ સાધવસ્તસ્માજ્જીવિતાન્મરણં વરમ્

પ્રાર્થિતં ચામુના હૃત્સ્થં મયા ચાસ્મૈ પ્રતિશ્રુતમ્॥
ત્વાં મિત્રં તત્પરિજ્ઞાને ધૃત્વા હૃદિ ચિરાયુષમ્

અસંપાદયતો નાર્થં પ્રતિજ્ઞાતં મમાયુષા॥
કલુષેણાર્થિના માશાપૂરકેણ સખેધુના

પ્રતિશ્રુતં કૃતં શ્લાઘ્યા દાસતાંત્યજપક્વણે॥
હરિશ્ચંદ્રસ્યેવ નૃણાં ન શ્લાઘ્યા સત્યસંધતા

મિત્રસ્નેહસ્ય પર્યાયસ્તચ્ચ સાપ્તપદં સ્મૃતમ્॥
સ્નેહઃ સ કીદૃશો મિત્રે દુઃખિતો યો ન દૃશ્યતે

તદવશ્યમહં સાકમધુના વહ્નિસાધનમ્॥
કરિષ્યે કીર્તિવપુષઃ કૃતે સત્યમિદં સખે

અનુજાનીહિ મામેતદ્દર્શનં તવ પશ્ચિમમ્॥
ત્વયા સહ મહાભાગ નાડીજંઘ દ્વિજોત્તમ

॥નારદ ઉવાચ॥
વજ્રવદ્દુઃસહાં વાચં માર્કંડેયસમીરિતામ્॥
શુશ્રુવાન્સ ક્ષણં ધ્યાત્વા પ્રતીતઃ પ્રાહ તાવુભૌ

॥નાડીજંઘ ઉવાચ॥
યદ્યેવં તદિદં મિત્રં વિશંતં જ્વલનેઽધુના॥
નિવારય મુનિશ્રેષ્ઠ મત્તોઽસ્તિ ચિરજીવિતઃ

પ્રાકારકર્ણનામાસાવુલૂકઃ શિવપર્વતે॥
સ જ્ઞાસ્યતિ મહીપાલમિંદ્રદ્યુમ્નં ન સંશયઃ

તસ્માદહં ત્વયા સાર્ધમમુના ચ શિવાલયમ્॥
વ્રજામિ તં શિખરિણં મિત્રકાર્યપ્રસિદ્ધયે

ઇત્યેવ મુક્ત્વા તે જગ્મુસ્ત્રયોઽપિ દ્વિજપુંગવાઃ॥
કૈલાસં દદૃશુસ્તત્ર તમુલૂકં સ્વનીડગમ્

કૃતસંવિદસૌ તેન બકઃ સ્વાગતપૂજયા॥
પૃષ્ટશ્ચ તાવુભૌ પ્રાહ તત્સર્વમભિવાંછિતમ્

ચિરાયુરસિ જાનીષે યદીન્દ્રદ્યુમ્નભૂપતિમ્॥
તદ્બ્રૂહિ તેન જ્ઞાનેન કાર્યં જીવામહે વયમ્

ઇતિ પૃષ્ટઃ સ વિમના મિત્રકાર્યપ્રસાધનાત્॥
કૌશિકઃ પ્રાહ જાનામિ નેન્દ્રદ્યુમ્નમહં નૃપમ્

અષ્ટાવિંશત્પ્રમાણા મે કલ્પા જાતસ્ય ભૂતલે॥
ન દૃષ્ટો ન શ્રુતો વાસાવિંદ્રદ્યુમ્નો નૃપઃ ક્ષિતૌ

તચ્છ્રુત્વા વિસ્મિતો ભૂપસ્તસ્યાયુરતિમાત્રતઃ॥
દુઃખિતોઽપિ તદા હેતું પપ્રચ્છાસૌ તદાયુષઃ

એવમાયુર્યદિ તવ કથં પ્રાપ્તં બ્રવીહિ તત્॥
ઉલૂકત્વં કથમિદં જુગુપ્સિતમતીવ ચ

॥પ્રાકારકર્ણ ઉવાચ॥
શ્રૃણુ ભદ્ર યથા દીર્ઘમાયુર્મેશિવપૂજનાત્॥
જુગુપ્સિતમુલૂકત્વં શાપેન ચ મહામુનેઃ

વસિષ્ઠકુલસંભૂતઃ પુરાહમભવં દ્વિજઃ॥
ઘંટ ઇત્યભિવિખ્યાતો વારાણસ્યાં શિવેરતઃ

ધર્મશ્રવણનિષ્ઠસ્ય સાધૂનાં સંસદિ સ્વયમ્॥
શ્રુત્વાસ્મિ પૂજયામીશં બિલ્વપત્રૈરખંડિતૈઃ

ન માલતી ન મંદારઃ શતપત્રં ન મલ્લિકા॥
તથા પ્રિયાણિ શ્રીવૃક્ષો યથા મદનવિદ્વિષઃ

અખંડબિલ્વપત્રેણ એકેન શિવમૂર્ધનિ॥
નિહિતેન નરૈઃ પુણ્યં પ્રાપ્યતે લક્ષપુષ્પજમ્

અખંડિતૈર્બિલ્વપત્રૈઃ શ્રદ્ધયા સ્વયમાહૃતૈઃ॥
લિંગપ્રપૂજનં કૃત્વા વર્ષલક્ષં વસેદ્દિવિ

સચ્છાસ્ત્રેભ્ય ઇતિ શ્રુત્વા પૂજયામ્યહમીશ્વરમ્॥
ત્રિકાલં શ્રદ્ધયા પત્રૈઃ શ્રીવૃક્ષસ્ય ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ

તતો વર્ષશતસ્યાંતે તુતોષ શશિશેખરઃ॥
પ્રત્યક્ષીભૂય મામાહ મેઘગંભીરયા ગિરા

॥ઈશ્વર ઉવાચ॥
તુષ્ટોસ્મિ તવ વિપ્રેંદ્રાખંડબિલ્વદલાર્ચનાત્॥
વૃણીષ્વાભિમતં યત્તે દાસ્યમ્યપિ ચ દુર્લભમ્

અખંડબિલ્વપત્રેણ મહાતુષ્ટિઃ પ્રજાયતે॥
એકનાપિ યથાન્યેષાં તથા ન મમ કોટિભિઃ

ઇત્યુક્તોઽહં ભગવતા શંભુના સ્વમનઃ સ્થિતમ્॥
વૃણોમિ સ્મ વરં દેવ કુરુ મામજરામરમ્

અથ લીલાવિલાસો માં તથેત્યુક્ત્વાઽવિચારિતમ્॥
યયાવદર્શનં પ્રીતિમહં ચ મહતીં ગતઃ

કૃતકૃત્યં તદાત્માનમજ્ઞાસિપમહં ક્ષિતૌ॥
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ ભૃગુવંશ્યોઽભવદ્દ્વિજઃ

અવદાતત્રિજન્માસવક્ષવિચ્ચાક્ષરાર્થવિત્॥
સુદર્શનેતિ પ્રથિતા પ્રિયા તસ્યાભવત્સતી

અતીવ મુદિતા પત્યુર્મુખં પ્રેક્ષ્યાસ્ય દર્શનાત્॥
તનયા દેવલસ્યૈપા રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ

તસ્યાં તસ્માદભૂત્કન્યા નિર્વિશેષા નિજારણેઃ॥
નિવૃત્તબાલભાવાભૂત્કુમારી યૌવનોન્મુખી

નાલં બભૂવ તાં દાતું તનયાં ગુણશાલિનીમ્॥
કસ્યાપિ જનકઃ સા ચ વયઃસંધૌ મયેક્ષિતા

પ્રવિશ્દ્યૌવનાભોગભાવૈરતિમનોહરા॥
નિર્વાસ્યમાનૈરપરૈસ્તિલતંદુલિતાકૃતિઃ

ક્રીડમાના વયસ્યાભિર્લાવણ્યપ્રતિમેવ સા॥
વ્યચિંતયમહં વિપ્ર તાં નિરીક્ષ્ય સુમધ્યમામ્

અનન્યાકૃતિમન્યોઽસૌ વિધિર્યેનેતિ નિર્મિતા॥
તતઃ સાત્ત્વિકભાવાનાં તત્ક્ષણાદસ્મિ ગોચરમ્

પ્રાપિતો લીલયાહત્ય બાણૈઃ કુસુમધન્વિના॥
તતો મયા સ્ખલદ્વાલં પૃષ્ટા કસ્યેતિ તત્સખી

પ્રાહેતિ ભૃગુવંશ્યસ્ય કન્યેયં દ્વિજજન્મનઃ॥
અનૂઢાદ્યાપિ કેનાપિ સમાયાતાત્ર ખેલિતુમ્

તતઃ કુસુમબાણેન શરવ્રાતૈર્ભૃશં હતઃ॥
પિતરં પ્રણતો ગત્વા યયાચે તાં ભૃગૂદ્વહમ્

સ ચ માં સદૃશં જ્ઞાત્વા શીલેન ચ કુલેન ચ॥
અતીવ ચાર્થિનં મહ્યં દદૌ વાચા પુરઃ ક્રમાત્

તતઃ સા તનયા તસ્ય ભાર્ગવસ્યા શ્રૃણોદિતિ॥
દત્તાસ્મિ તસ્મૈ વિપ્રાય વિરૂપાયેતિ જલ્પતામ્

રોરૂયમાણા જનનીમાહ પશ્ય યથા કૃતમ્॥
અતીવાનુચિતં દત્ત્વા જનકેન તથા વરે

વિષમાલોડ્ય પાસ્યામિ પ્રવેક્ષ્યામિ હુતાશનમ્॥
વરં ન તુ વિરૂપસ્યોદ્વોઢુર્ભાર્યા કથંચન

તતઃ સંબોધ્ય જનની તાં સુતામાહ ભાર્ગવમ્॥
ન દેયાસ્મૈ ત્વયા કન્યા વિરૂપાયેતિ ચાગ્રહાત્

સ વલ્લભાવચઃ શ્રુત્વા ધર્મશાસ્ત્રાણ્યવેક્ષ્ય ચ॥
દત્તામપિ હરેત્પૂર્વાં શ્રેયાંશ્ચેદ્વર આવ્રજેત્

અર્વાક્છિલાક્રમણતો નિષ્ઠા સ્યાત્સપ્તમે પદે॥
ઇતિ વ્યવસ્ય પ્રદદાવન્યસ્મૈ તાં દ્વિજઃ સુતામ્

શ્વોભાવિનિ વિવાહે તુ તચ્ચ સર્વં મયા શ્રુતમ્॥
તતોતીવ વિલક્ષ્યોહં વયસ્યાનાં પુરસ્તદા

નાશકં વદનં ભદ્ર તથા દર્શયિતું નિજમ્॥
કામાર્તોતીવ તાં સુપ્તામર્વાગ્નિશિ તદાહરમ્

નીત્વા દુર્ગતમૈકાંતેઽકાર્ષમૌદ્વાહિકં વિધિમ્॥
ગાંધર્વેણ વિવાહેન તતોઽકાર્ષં હૃદીપ્સિતમ્

અનિચ્છંતીં તદા બાલાં બલાત્સુરતસેવનમ્॥
અથાનુપદમાગત્ય તત્પિતા પ્રાતરેવ મામ્

નિશ્વસ્ય સંવૃતો વિપ્રાસ્તાં વીક્ષ્યોદ્વાહિતાં સુતામ્॥
શશાપ કુપિતો ભદ્ર માં તદાનીં સ ભાર્ગવઃ

॥ભાર્ગવ ઉવાચ॥
નિશાચરસ્ય ધર્મેણ યત્ત્વયોદ્વાહિતા સુતા॥
તસ્માન્નિશાચરઃ પાપ ભવ ત્વમવિલંબિતમ્

ઇતિ શપ્તઃ પ્રણ્મ્યૈનં પાદોપગ્રહપૂર્વકમ્॥
હાહેતિ ચ બ્રુવન્ગાઢં સાશ્રુનેત્રં સગદ્ગદમ્

તતોહમબ્રવં કસ્માદદોષં માં ભવાનિતિ॥
શપતે ભવતા દત્તા મમ વાચા પુરા સુતા

સોદ્વાહિતા મયા કન્યા દાનં સકૃદિતિ સ્મૃતિઃ॥
સકૃજ્જલ્પંતિ રાજાનઃ સકૃજ્જલ્પંતિ પણ્ડિતાઃ

સકૃત્કન્યાઃ પ્રદીયંતે ત્રીણ્યેતાનિ સકૃત્સકૃત્॥
કિં ચ પ્રતિશ્રુતાર્થસ્ય નિર્વાહસ્તત્સતાં વ્રતમ્

ભવાદૃશાનાં સાધૂનાં સાધૂનાં તસ્ય ત્યાગો વિગર્હિતઃ॥
પ્રતિશ્રુતા ત્વયા લબ્ધા તદા કાલમિયં મયા

ઉદ્વોઢા ચાધુના નાહમુચિતઃ શાપભાજનમ્॥
વૃથા શપન્તિ મહ્યં ચ ભવંતસ્તદ્વિચાર્યતામ્

યો દત્ત્વા કન્યકાં વાચા પશ્ચાદ્ધરતિ દુર્મતિઃ॥
સ યાતિ નરકં ચેતિ ધર્મશાસ્ત્રેષુ નિશ્ચિતમ્

તદાકર્ણ્ય વ્યવસ્યાસૌ તથ્યં મદ્વચનં હૃદા॥
પશ્ચાત્તાપસમોપેતો મુનિર્મામિત્યથાબ્રવીત્

ન મે સ્યાદન્યથા વાણી ઉલૂકસ્ત્વં ભવિષ્યતિ॥
નિશાચરો હ્યુલૂકોઽપિ પ્રોચ્યતે દ્વિજસત્તમ

યદેંદ્રદ્યુમ્નવિજ્ઞાને સહાયસ્તંવ ભવિષ્યસિ॥
તદા ત્વં પ્રકૃતિં વિપ્ર પ્રાપ્સ્યસીત્યબ્રવીત્સ મામ્

તદ્વાક્યસમકાલં ચ કૌશિકત્વમિદં મમ॥
એતાવંતિ દિનાન્યાસીદષ્ટાવિંશદ્દિનં વિધેઃ

બિલ્વીદલૌરિતિ પુરા શશિશેખરસ્ય સંપૂજનેન મમ દીર્ઘતરં કિલાયુઃ॥
સંજાતમત્ર ચ જુગુપ્સિતમસ્ય શાપાત્કૈલાસરોધસિ નિશાચરરૂપમાસીત્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકા શીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં માહેશ્વરખણ્ડે કૌમારિકાખણ્ડે મહીનદીપ્રાદુર્ભાવે બિલ્વદલમાહાત્મ્યવર્ણનંનામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ