Skanda Purana · Chapter 1.8

//lomaśa uvāca//
taskaro'pi purā brahmansarvadharmabāhiṣkṛtaḥ//
brahmaghno'sau surāpaśca suvarṇasya ca taskaraḥ

laṃpaṭohi mahāpāpa uttamastrīṣu sarvadā//
dyūtakārī sadā maṃdaḥ kitavaiḥ saha saṃgataḥ

ekadā krīḍatā tena hāritaṃ dyūtamadbhutam//
kitavairmardyamāno hi tadā novāca kiñcana

pīḍito'pyabhavattūṣṇīṃ tairuktaḥ pāpakṛttamaḥ//
dyūte tvayā ca taddravyaṃ hāritaṃ kiṃ prayacchasi

no vā tatkathyatāṃ śīghraṃ yāthātathyena durmate//
yaddhāritaṃ prayacchāmi rātrāvityabravīcca saḥ

tairmuktastena vākyena gatāste kitavādayaḥ//
tadā niśīthasamaye gato'sau śivamaṃdiram

śirodhiruhya śambhośca ghaṇṭāmādātumudyataḥ//
tāvatkailāsaśikhare śaṃbhuḥ provāca kiṃkarān

anena yatkṛtaṃ cādya sarveṣāmadhikaṃ bhuvi//
sarveṣāmeva bhaktānāṃ variṣṭho'yaṃ ca matpriyaḥ

iti proktvāna yāmāsa vīrabhadrādibhirgaṇaiḥ//
te sarve tvaritā jagmuḥ kailāsācchivavallabhāt

sarvairḍamarunādena nāditaṃ bhuvanatrayam//
tāndṛṣṭvā sahasottīrya taskarosau durātmavān//
liṃgasya mastakātsadyaḥ palāyanaparo'bhavat

palāyamānaṃ taṃ dṛṣṭvā vīrabhadraḥ samāhvayat

kasmādvibhepi re manda devadevo mahesvaraḥ//
prasannastava jātodya udāracarito hyasau

ityuktvā taṃ vimāne ca kṛtvā kailāsamāyayau//
pārṣado hi kṛtastena taskaro hi mahātmanā

tasmādbhāvyā śive bhaktiḥ sarveṣāmapi dehinām//
paśavo'pi hi pūjyāḥ syuḥ kiṃ punarmānavābhuvi

ye tārkikāstarkaparāstatha mīmāṃsakāśca ye//
anyonyavādinaścānye cānye vātmavitarkakāḥ

ekavākyaṃ na kurvaṃti śivārcanabahiṣkṛtāḥ//
tarko hi kriyate yaiśca tesarve kiṃ śivaṃ vinā

tathā kiṃ bahunoktena sarve'pi sthirajaṃgamāḥ//
prāṇino'pi hi jāyaṃte kevalaṃ liṃgadhāriṇaḥ

piṇḍīyuktaṃ yathā liṃgaṃ sthāpitaṃ ca yathā'bhavat//
tathā narā liṃgayuktāḥ piṇḍībhūtāstathā striyaḥ

śivaśaktiyutaṃ sarvaṃ jagadetaccarācaram//
taṃ śivaṃ mauḍhyatastyaktvā mūḍhāścānyaṃ bhajaṃti ye

dharmamātyaṃtikaṃ tucchaṃ naśvaraṃ kṣaṇabhaṃguram//
yo viṣṇuḥ sa śivo jñeyo yaḥ śivo viṣṇureva saḥ

pīṭhikā viṣṇurūpaṃ syālliṃgarūpī maheśvaraḥ//
tasmālliṃgārcanaṃ śreṣṭhaṃ sarveṣāmapi vai dvijāḥ

brahmā maṇimayaṃ liṃgaṃ pūjayatyaniśaṃ śubham//
indro ratnamayaṃ liṃgaṃ candro muktāmayaṃ tathā

bhānustāmramayaṃ liṃgaṃ pūjayatyaniśaṃ śubham//
raukmaṃ liṃgaṃ kuberaśca pāśī cāraktameva ca

yamo nīlamayaṃ liṃgaṃ rājataṃ nairṛtastathā//
kāśmīraṃ pavano liṃgamarcayatyaniśaṃ vibhoḥ

evaṃ te liṃgitāḥ sarve lokapālāḥ savāsavāḥ//
tathā sarve'pi pātāle gaṃdharvāḥ kiṃnaraiḥ saha

daityānāṃ vaiṣṇavāḥ kecitprahlādapramukhā dvijāḥ//
tathāhi rākṣasānāṃ ca vibhīṣaṇapurogamāḥ

baliśca namuciścaiva hiraṇyakaśipustathā//
vṛṣaparvā vṛṣaścaiva saṃhrādo bāṇa eva ca

ete cānye ca bahavaḥ śiṣyāḥ śukrasya dhīmataḥ//
evaṃ śivārcanaratāḥ sarve te daityadānavāḥ

rākṣasā eva te sarve śivapūjānvitāḥ sadā//
hetiḥ prahetiḥ saṃyātirvighasaḥ praghasastathā

vidyujjihvastīkṣṇadaṃṣṭro dhūmrākṣo bhīmavikramaḥ//
mālī caiva sumālī ca mālyavānatibhīṣamaḥ

vidyutkaiśastaḍijjihvo rāvaṇaśca mahābalaḥ//
kuṃbhakarṇo durādharṣo vegadarśī pratāpavān

ete hi rākṣasāḥ śreṣṭhā śivārcanaratāḥ sadā//
liṃgamabhyarcya ca sadā siddhiṃ prāptāḥ purā tu te

rāvaṇena tapastaptaṃ sarveṣāmapi duḥkhaham//
tapodhipo mahādevastutoṣa ca tadā bhṛśam

varānprāyacchata tadā sarveṣāmapi durlabhān//
jñānaṃ vijñānasahitaṃ labdhaṃ tena sadāśivāt

ajeyatvaṃ ca saṃgrāme dvaiguṇyaṃ śirasāmapi//
paṃcavaktro mahā devo daśavaktro'tha rāvaṇaḥ

devānṛṣīnpitṝṃścaiva nirjitya tapasā vibhuḥ//
maheśasya prasādācca sarveṣāmadhiko'bhavat

rājā trikūṭādhipatirmaheśena kṛto mahān//
sarveṣāṃ rākṣasānāṃ ca paramāsanamāstitaḥ

tapasvināṃ parīkṣāyai yadṛṣīṇāṃ vihiṃsanam//
kṛtaṃ tena tadā viprā rāvaṇena tapasvinā

ajeyo hi mahāñjāto rāvaṇo lokarāvaṇaḥ//
sṛṣṭyaṃtaraṃ kṛtaṃ yena prasādācchaṃkarasya ca

lokapālā jitāstena pratāpena tapasvinā//
brahmāpi vijito yena tapasā parameṇa hi

amṛtāṃśukaro bhūtvā jito yena śaśī dvijāḥ//
dāhakatvājjito vahnirīśaḥ kailāsatolanāt

aiśvaryeṇa jitaścendro viṣṇuḥ sarvagatastathā//
liṃgārcanaprasādena trailokyaṃ ca vaśīkṛtam

tadā sarve suragaṇā brahmaviṣṇupurogamāḥ//
merupṛṣṭhaṃ samāsādya sumaṃtraṃ cakrire tadā

pīḍitāḥ smo rāvaṇena tapasā duṣkareṇa vai//
gokarṇākhye girau devāḥ śrūyatāṃ paramādbhutam

sākṣālliṃgārcanaṃ yena kṛtamasti mahātmanā//
jñānajñeyaṃ jñānagamyaṃ yadyatparamamadbhutam//
tatkṛtaṃ rāvaṇenaiva sarveṣāṃ duratikramam

vairāgyaṃ paramāsthāya audāryaṃ ca tato'dhikam//
tenaiva mamatā tyaktā rāvaṇena mahātmanā

saṃvatsarasahasrācca svaśiro hi mahābhujaḥ//
kṛttvā kareṇa liṃgasya pūjanārthaṃ samarpayat

rāvaṇasya kabaṃdhaṃ ca tadagre ca samīpataḥ//
yogadhāraṇayā yuktaṃ parameṇa samādhinā

liṃge layaṃ samādhāya kayāpi kalayā sthitam//
anyacchirovivṛścyaivaṃ tenāpi śivapūjanam//
kṛtaṃ naivānyamuninā tathā caivāpareṇahi

evaṃ śirāṃsyeva bahūni tena samarpitānyeva śivārcanārthe//
bhūtvā kabaṃdho hi punaḥ punaśca śivo'sau varado babhūva

mayā vināsurastatra piṃḍībhūtena vai purā//
varānvaraya paulastya yatheṣṭaṃ tāndadāmyaham

rāvaṇena tadā coktaḥ śivaḥ paramamaṃgalaḥ//
yadi prasanno bhagavandeyo me vara uttamaḥ

na kāmaye'nyaṃ ca varamāśraye tvatpadāṃbujam//
yathā tathā pradātavyaṃ yadyasti ca kṛpā mayi

tadā sadāśivenokto rāvaṇo lokarāvaṇaḥ//
matprasādācca sarvaṃ tvaṃ prāpsyase manasepsitam

evaṃ prāptaṃ śivātsarvaṃ rāvaṇena sureśvarāḥ//
tasmātsarvairbhavadbhiśca tapasā parameṇa hi

vijetavyo rāvaṇoyamiti me manasi sthitam//
cyutasya vacaḥ śrutvā brahmādyā devatāgaṇāḥ

ciṃtāmāpedire sarve ciraṃ te viṣayānvitāḥ//
brahmāpi ceṃdriyagrastaḥ sutā ramitumudyataḥ

iṃdro hi jārabhāvācca caṃdro hi gurutalpagaḥ//
yamaḥ kadaryabhāvācca caṃcalatvātsadāgatiḥ

pāvakaḥ sarvabhakṣitvāttathānye devatāgaṇāḥ//
aśaktā rāvaṇaṃ jetuṃ tapasā ca vijṛṃbhitam

śailādo hi mahātejā gaṇaśreṣṭhaḥ purātanaḥ//
buddhi mānnītinipuṇo mahābalaparākramī

śivapriyo rudrarūpī mahātmā hyuvāca sarvānatha ceṃdramukhyān//
kasmādyūyaṃ saṃbhramādāgatāśca etatsarvaṃ kathyatāṃ vistareṇa

naṃdinā ca tadā sarve pṛṣṭāḥ procustvarānvitāḥ

// devā ūcuḥ//
rāvaṇena vayaṃ sarve nirjitā munibhiḥ saha//
prasādayitumāyātāḥ śivaṃ lokeśvareśvaram

prahasya bhagavānnaṃdī brahmāṇaṃ vai hyuvāca ha//
kva yūyaṃ kva śivaḥ śaṃbhustapasā parameṇa hi//
draṣṭavyo hṛdi madhyasthaḥ so'dya draṣṭuṃ na pāryate

yāvadbhāvā hyanekāśca iṃdriyārthāstathaiva ca//
yāvacca mamatābhāvastāvadīśo hi durlabhaḥ

jiteṃdriyāṇāṃ śāṃtānāṃ tanniṣṭhānāṃ mahātmanām//
sulabho liṃgarūpī syādbhavatāṃ hi sudurlabhaḥ

tadā brahmādayo devā ṛṣayaśca vipaścitaḥ//
praṇamya naṃdinaṃ prāhuḥ kasmāttvaṃ vānarānanaḥ//
tatsarvaṃ kathayānyaṃ ca rāvaṇasya tapobalam

//naṃdīśvara uvāca//
kubero'dhikṛtastena śaṃkareṇa mahātmanā//
dhanānāmādipatye ca taṃ draṣṭuṃ rāvaṇo'tra vai

āgacchattvarayā yuktaḥ samāruhya svavāhanam//
māṃ dṛṣṭvā cābravītkruddhaḥ kubero hyatra āgataḥ

tvayā dṛṣṭo'tha vātrāsau kathyatāmavilaṃbitam//
kiṃ kāryaṃ dhanadenādya iti pṛṣṭo mayā hi saḥ

tadovāca mahātejā rāvaṇo lokarāvaṇaḥ//
mayyaśraddhānvito bhūtvā viṣayātmā sudurmadaḥ

śikṣāpayitumārabdho maivaṃ kāryamiti prabho//
yathāhaṃ ca śriyā yukta āḍhyo'haṃ balavānaham//
tathā tvaṃ bhava re mūḍha mā mūḍhatvamupārjaya

ahaṃ mūḍhaḥ kṛtastena kubereṇa mahātmanā//
mayā nirākṛto roṣāttapastepe sa guhyakaḥ

kuberaḥ sa hi naṃdinkimāgatastava maṃdiram//
dīyatāṃ ca kuberodya nātra kāryā vicāraṇā

rāvaṇasya vacaḥ śrutvā hyavocaṃ tvarito'pyaham//
liṃgakosi mahābhāga tvamahaṃ ca tathāvidhaḥ

ubhayoḥ samanāṃ jñātvā vṛthā jalpasi durmate//
yathoktaḥ sa tvavādīnmāṃ vadanārthe baloddhataḥ

yathā bhavadbhiḥ pṛṣṭo'haṃ vadanārthe mahātmabhiḥ//
purāvṛttaṃ mayā proktaṃ śivārcanavidheḥ phalam//
śivena dattaṃ sālūpyaṃ na gṛhītaṃ mayā tadā

yācitaṃ ca mayā śaṃbhorvadanaṃ vānarasya ca//
śivena kṛpayā dattaṃ mama kāruṇyaśālinā

nirābhimānino ye ca nirdabhā niṣparigrahāḥ//
śaṃbhoḥ priyāste vijñeyā hyanye śivavabahiṣkṛtāḥ

tathāvadanmayā sārddhaṃ rāvaṇastapaso balāt//
mayā ca yācitānyeva daśa vaktrāṇi dhīmatā

upahāsakaraṃ vākyaṃ paulastyasya tadā surāḥ//
mayā tadā hi śapto'sau rāvaṇo lokarāvaṇaḥ

īdṛśānyeva vaktrāṇi yeṣāṃ vai saṃbhavaṃti hi//
taiḥ sameto yadā ko'pi naravaryo mahātapāḥ//
māṃ puraskṛtya sahasā haniṣyati na saṃśayaḥ

evaṃ śapto mayā brahmanrāvaṇo lokarāvaṇaḥ//
arcitaṃ kevalaṃ liṃgaṃ vinā tena mahātmanā

pīṭhikārūpasaṃsthena vinā tena surottamāḥ//
viṣṇunā hi mahābhāgāstasmātsarvaṃ vidhāsyati

devadevo mahādevo viṣṇurūpī maheśvaraḥ//
sarve yūyaṃ prārthayaṃtu viṣṇuṃ sarvaguhāśayam

ahaṃ hi sarvadevānāṃ purovartī bhavāmyataḥ//
te sarve naṃdino vākyaṃ śrutvā muditamānasāḥ//
vaikuṃṭhamāgatā gīrbhirviṣṇuṃ stotuṃ pracakrire

// devā ūcuḥ//
namo bhagavate tubhyaṃ devadeva jagatpate//
tvadādhāramidaṃ sarvaṃ jagadetaccarācaram

etalliṃgaṃ tvayā viṣṇo dhṛtaṃ vai piṇḍirūpiṇā//
mahāviṣṇusvarūpeṇa ghātitau madhukaiṭabhau

tathā kamaṭharūpeṇa dhṛto vai maṃdarācalaḥ//
varāharūpamāsthāya hiraṇyākṣo hatastvayā

hiraṇyakaśipurdaityo hato nṛharirūpiṇā//
tvayā caiva balirbaddho daityo vāmanarūpiṇā

bhṛgūṇāmanvaye bhūtvā kṛtavīryātmajo hataḥ//
itopyasmānmahāviṣṇo tathaiva paripālaya

rāvamasya bhayādasmāttrātuṃ bhūyorhasi tvaram

evaṃ saṃprārthito devairbhagavānbhūtabhāvanaḥ//
uvāca ca surānsarvānvāsudevo jaganmayaḥ

he devāḥ śrūyatāṃ vākyaṃ prastāvasadṛśaṃ mahat//
śailādiṃ ca puraskṛtya sarve yūyaṃ tvarānvitāḥ//
avatārānprakurvantu vānarīṃ tanumāśritāḥ

ahaṃ hi mānuṣo bhūtvā hyajñānena samāvṛtaḥ//
saṃbhaviṣyāmyayodhyāyaṃ gṛhe daśarathasya ca//
brahmavidyāsahāyosmi bhavatāṃ kāryasiddhaye

janakasya gṛhe sākṣādbrahmavidyā janiṣyati//
bhakto hi rāvaṇaḥ sākṣācchivadhyānaparāyaṇaḥ

tapasā mahatā yukto brahmavidyāṃ yadecchati//
tadā susādhyo bhavati puruṣo dharmanirjitaḥ

evaṃ saṃbhāṣya bhagavānviṣṇuḥ paramamaṅgalaḥ//
vālī cendrāṃśasaṃbhūtaḥ sugrīvoṃ śumataḥ sutaḥ

tathā brahmāṃśasaṃbhūto jāmbavānnṛkṣakuñjaraḥ//
śilādatanayo naṃdī śivasyānucaraḥ priyaḥ

yo vai caikādaśo rudro hanūmānsa mahākapiḥ//
avatīrṇaḥ sahāyārthaṃ viṣṇoramitatejasaḥ

maiṃdādayo'tha kapayaste sarve surasattamāḥ//
evaṃ sarve suragaṇā avateruryathā tatham

tathaiva viṣṇurutpannaḥ kauśalyānaṃdavarddhanaḥ//
viśvasya ramaṇāccaiva rāma ityucyate budhaiḥ

śeṣopi bhaktyā viṣṇośca tapasā'vātaradbhuvi

dordaṇḍāvapi viṣṇośca avatīrṇau pratāpinau//
śatrughnabharatākhyau ca vikhyātau bhuvanatraye

mithilādhipateḥ kanyā yā uktā brahmavādibhiḥ//
sā brahmavidyāvataratsurāṇāṃ kāryyasiddhaye//
sītā jātā lāṃgalasya iyaṃ bhūmivikarṣaṇāt

tasmātsīteti vikhyātā vidyā sānvīkṣikī tadā//
mithilāyāṃ samutpannā maithitītyabhidhīyate

janakasya kule jātā viśrutā janakātmajā//
khyātā vedavatī pūrvaṃ brahmavidyāghanāśinī

sā dattā janakenaiva viṣṇave paramātmane

tayātha vidyayā sārddhaṃ devadevo jagatpatiḥ//
ugre tapasi līno'sau viṣṇuḥ paramaduṣkaram

rāvaṇaṃ jetukāmo vai rāmo rājīvalocanaḥ//
araṇyavāsamakaroddevānāṃ kāryasiddhaye

śeṣāvatāro'pi mahāṃstapaḥ paramaduṣkaram//
tatāpa parayā śaktyā devānāṃ kāryasiddhaye

śatrughno bharataścaiva tepatuḥ paramaṃ tapaḥ

tato'sau tapasā yuktaḥ sārddhaṃ tairdevatāgaṇaiḥ//
sagaṇaṃ rāvaṇaṃ rāmaḥ ṣaḍbhirmāsairajīhanat//
viṣṇunā ghātitaḥ śastraiḥ śivasārūpyamāptavān

sagamaḥ sa punaḥ sadyo baṃdhubhiḥ saha suvratāḥ

śivaprasādātsakalaṃ dvaitādvaitamavāpa ha//
dvaitādvaitavivekārthamṛpayopyatra mohitāḥ//
tatsarvaṃ prāpnuvaṃtīha śivārcanaratā narāḥ

ye'rcayaṃti śivaṃ nityaṃ liṃgarūpiṇameva ca//
striyo vāpyatha vā śūdrāḥ śvapacā hyaṃtyavāsinaḥ//
taṃ śivaṃ prāpnuvaṃtyeva sarvaduḥkhopanāśanam

paśavo'pi paraṃ yātāḥ kiṃ punarmānuṣādayaḥ

ye dvijā brahmacaryeṇa tapaḥ paramamāsthitāḥ//
varṣairanekairyajñānāṃ te'pi svargaparā bhavan

jyotiṣṭomo vājapeyo hyatirātrādayo hyamī//
yajñāḥ svargaṃ prayacchaṃti sattrīṇāṃ nātra saṃśayaḥ

tatra svargasukhaṃ bhuktvā puṇyakṣayakaraṃ mahat//
puṇyakṣaye'pi yajvāno martyalokaṃ pataṃti vai

patitānāṃ ca saṃsāre daivādbuddhiḥ prajāyate//
guṇatrayamayī viprāstāsutāstviha yoniṣu

yathā sattvaṃ saṃbhavati sattvayuktabhavaṃ narāḥ//
rājasāśca tathā jñeyāstā masāścaiva te dvijāḥ

evaṃ saṃsāracakre'sminbhramitā bahavo janāḥ//
yadṛcchayā daivagatyā śivaṃ saṃsevate naraḥ

śivadhyānaparāṇāṃ ca narāṇāṃ yatacetasām//
māyānirasanaṃ sadyo bhaviṣyati na cānyathā

māyānirasanātsadyo naśyatyeva guṇatrayam//
yadā guṇatrayātīto bhavatīti sa muktibhāk

tasmālliṅgārcanaṃ bhāvyaṃ sarveṣāmapi dehinām//
liṅgarūpī śivo bhūtvā trāyate saṃcarācaram

purā bhavadbhiḥ pṛṣṭo'haṃ liṅgarūpī kathaṃ śivaḥ//
tatsarvaṃ kathitaṃ viprā yāthātathyena saṃprati

kathaṃ garaṃ bhakṣitavāñchivo lokamaheśvaraḥ//
tatsarvaṃ śrūyatāṃ viprā yatāvatkathayāmi vaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhāsryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṃḍe śivaśāstre śivaliṅgārcanamāhātmyakathane śrīrāmāvatārakathāvarṇanaṃnāmāṣṭamo'dhyāyaḥ