સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.8

॥લોમશ ઉવાચ॥
તસ્કરોઽપિ પુરા બ્રહ્મન્સર્વધર્મબાહિષ્કૃતઃ॥
બ્રહ્મઘ્નોઽસૌ સુરાપશ્ચ સુવર્ણસ્ય ચ તસ્કરઃ

લંપટોહિ મહાપાપ ઉત્તમસ્ત્રીષુ સર્વદા॥
દ્યૂતકારી સદા મંદઃ કિતવૈઃ સહ સંગતઃ

એકદા ક્રીડતા તેન હારિતં દ્યૂતમદ્ભુતમ્॥
કિતવૈર્મર્દ્યમાનો હિ તદા નોવાચ કિઞ્ચન

પીડિતોઽપ્યભવત્તૂષ્ણીં તૈરુક્તઃ પાપકૃત્તમઃ॥
દ્યૂતે ત્વયા ચ તદ્દ્રવ્યં હારિતં કિં પ્રયચ્છસિ

નો વા તત્કથ્યતાં શીઘ્રં યાથાતથ્યેન દુર્મતે॥
યદ્ધારિતં પ્રયચ્છામિ રાત્રાવિત્યબ્રવીચ્ચ સઃ

તૈર્મુક્તસ્તેન વાક્યેન ગતાસ્તે કિતવાદયઃ॥
તદા નિશીથસમયે ગતોઽસૌ શિવમંદિરમ્

શિરોધિરુહ્ય શમ્ભોશ્ચ ઘણ્ટામાદાતુમુદ્યતઃ॥
તાવત્કૈલાસશિખરે શંભુઃ પ્રોવાચ કિંકરાન્

અનેન યત્કૃતં ચાદ્ય સર્વેષામધિકં ભુવિ॥
સર્વેષામેવ ભક્તાનાં વરિષ્ઠોઽયં ચ મત્પ્રિયઃ

ઇતિ પ્રોક્ત્વાન યામાસ વીરભદ્રાદિભિર્ગણૈઃ॥
તે સર્વે ત્વરિતા જગ્મુઃ કૈલાસાચ્છિવવલ્લભાત્

સર્વૈર્ડમરુનાદેન નાદિતં ભુવનત્રયમ્॥
તાન્દૃષ્ટ્વા સહસોત્તીર્ય તસ્કરોસૌ દુરાત્મવાન્॥
લિંગસ્ય મસ્તકાત્સદ્યઃ પલાયનપરોઽભવત્

પલાયમાનં તં દૃષ્ટ્વા વીરભદ્રઃ સમાહ્વયત્

કસ્માદ્વિભેપિ રે મન્દ દેવદેવો મહેસ્વરઃ॥
પ્રસન્નસ્તવ જાતોદ્ય ઉદારચરિતો હ્યસૌ

ઇત્યુક્ત્વા તં વિમાને ચ કૃત્વા કૈલાસમાયયૌ॥
પાર્ષદો હિ કૃતસ્તેન તસ્કરો હિ મહાત્મના

તસ્માદ્ભાવ્યા શિવે ભક્તિઃ સર્વેષામપિ દેહિનામ્॥
પશવોઽપિ હિ પૂજ્યાઃ સ્યુઃ કિં પુનર્માનવાભુવિ

યે તાર્કિકાસ્તર્કપરાસ્તથ મીમાંસકાશ્ચ યે॥
અન્યોન્યવાદિનશ્ચાન્યે ચાન્યે વાત્મવિતર્કકાઃ

એકવાક્યં ન કુર્વંતિ શિવાર્ચનબહિષ્કૃતાઃ॥
તર્કો હિ ક્રિયતે યૈશ્ચ તેસર્વે કિં શિવં વિના

તથા કિં બહુનોક્તેન સર્વેઽપિ સ્થિરજંગમાઃ॥
પ્રાણિનોઽપિ હિ જાયંતે કેવલં લિંગધારિણઃ

પિણ્ડીયુક્તં યથા લિંગં સ્થાપિતં ચ યથાઽભવત્॥
તથા નરા લિંગયુક્તાઃ પિણ્ડીભૂતાસ્તથા સ્ત્રિયઃ

શિવશક્તિયુતં સર્વં જગદેતચ્ચરાચરમ્॥
તં શિવં મૌઢ્યતસ્ત્યક્ત્વા મૂઢાશ્ચાન્યં ભજંતિ યે

ધર્મમાત્યંતિકં તુચ્છં નશ્વરં ક્ષણભંગુરમ્॥
યો વિષ્ણુઃ સ શિવો જ્ઞેયો યઃ શિવો વિષ્ણુરેવ સઃ

પીઠિકા વિષ્ણુરૂપં સ્યાલ્લિંગરૂપી મહેશ્વરઃ॥
તસ્માલ્લિંગાર્ચનં શ્રેષ્ઠં સર્વેષામપિ વૈ દ્વિજાઃ

બ્રહ્મા મણિમયં લિંગં પૂજયત્યનિશં શુભમ્॥
ઇન્દ્રો રત્નમયં લિંગં ચન્દ્રો મુક્તામયં તથા

ભાનુસ્તામ્રમયં લિંગં પૂજયત્યનિશં શુભમ્॥
રૌક્મં લિંગં કુબેરશ્ચ પાશી ચારક્તમેવ ચ

યમો નીલમયં લિંગં રાજતં નૈરૃતસ્તથા॥
કાશ્મીરં પવનો લિંગમર્ચયત્યનિશં વિભોઃ

એવં તે લિંગિતાઃ સર્વે લોકપાલાઃ સવાસવાઃ॥
તથા સર્વેઽપિ પાતાલે ગંધર્વાઃ કિંનરૈઃ સહ

દૈત્યાનાં વૈષ્ણવાઃ કેચિત્પ્રહ્લાદપ્રમુખા દ્વિજાઃ॥
તથાહિ રાક્ષસાનાં ચ વિભીષણપુરોગમાઃ

બલિશ્ચ નમુચિશ્ચૈવ હિરણ્યકશિપુસ્તથા॥
વૃષપર્વા વૃષશ્ચૈવ સંહ્રાદો બાણ એવ ચ

એતે ચાન્યે ચ બહવઃ શિષ્યાઃ શુક્રસ્ય ધીમતઃ॥
એવં શિવાર્ચનરતાઃ સર્વે તે દૈત્યદાનવાઃ

રાક્ષસા એવ તે સર્વે શિવપૂજાન્વિતાઃ સદા॥
હેતિઃ પ્રહેતિઃ સંયાતિર્વિઘસઃ પ્રઘસસ્તથા

વિદ્યુજ્જિહ્વસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રો ધૂમ્રાક્ષો ભીમવિક્રમઃ॥
માલી ચૈવ સુમાલી ચ માલ્યવાનતિભીષમઃ

વિદ્યુત્કૈશસ્તડિજ્જિહ્વો રાવણશ્ચ મહાબલઃ॥
કુંભકર્ણો દુરાધર્ષો વેગદર્શી પ્રતાપવાન્

એતે હિ રાક્ષસાઃ શ્રેષ્ઠા શિવાર્ચનરતાઃ સદા॥
લિંગમભ્યર્ચ્ય ચ સદા સિદ્ધિં પ્રાપ્તાઃ પુરા તુ તે

રાવણેન તપસ્તપ્તં સર્વેષામપિ દુઃખહમ્॥
તપોધિપો મહાદેવસ્તુતોષ ચ તદા ભૃશમ્

વરાન્પ્રાયચ્છત તદા સર્વેષામપિ દુર્લભાન્॥
જ્ઞાનં વિજ્ઞાનસહિતં લબ્ધં તેન સદાશિવાત્

અજેયત્વં ચ સંગ્રામે દ્વૈગુણ્યં શિરસામપિ॥
પંચવક્ત્રો મહા દેવો દશવક્ત્રોઽથ રાવણઃ

દેવાનૃષીન્પિતૄંશ્ચૈવ નિર્જિત્ય તપસા વિભુઃ॥
મહેશસ્ય પ્રસાદાચ્ચ સર્વેષામધિકોઽભવત્

રાજા ત્રિકૂટાધિપતિર્મહેશેન કૃતો મહાન્॥
સર્વેષાં રાક્ષસાનાં ચ પરમાસનમાસ્તિતઃ

તપસ્વિનાં પરીક્ષાયૈ યદૃષીણાં વિહિંસનમ્॥
કૃતં તેન તદા વિપ્રા રાવણેન તપસ્વિના

અજેયો હિ મહાઞ્જાતો રાવણો લોકરાવણઃ॥
સૃષ્ટ્યંતરં કૃતં યેન પ્રસાદાચ્છંકરસ્ય ચ

લોકપાલા જિતાસ્તેન પ્રતાપેન તપસ્વિના॥
બ્રહ્માપિ વિજિતો યેન તપસા પરમેણ હિ

અમૃતાંશુકરો ભૂત્વા જિતો યેન શશી દ્વિજાઃ॥
દાહકત્વાજ્જિતો વહ્નિરીશઃ કૈલાસતોલનાત્

ઐશ્વર્યેણ જિતશ્ચેન્દ્રો વિષ્ણુઃ સર્વગતસ્તથા॥
લિંગાર્ચનપ્રસાદેન ત્રૈલોક્યં ચ વશીકૃતમ્

તદા સર્વે સુરગણા બ્રહ્મવિષ્ણુપુરોગમાઃ॥
મેરુપૃષ્ઠં સમાસાદ્ય સુમંત્રં ચક્રિરે તદા

પીડિતાઃ સ્મો રાવણેન તપસા દુષ્કરેણ વૈ॥
ગોકર્ણાખ્યે ગિરૌ દેવાઃ શ્રૂયતાં પરમાદ્ભુતમ્

સાક્ષાલ્લિંગાર્ચનં યેન કૃતમસ્તિ મહાત્મના॥
જ્ઞાનજ્ઞેયં જ્ઞાનગમ્યં યદ્યત્પરમમદ્ભુતમ્॥
તત્કૃતં રાવણેનૈવ સર્વેષાં દુરતિક્રમમ્

વૈરાગ્યં પરમાસ્થાય ઔદાર્યં ચ તતોઽધિકમ્॥
તેનૈવ મમતા ત્યક્તા રાવણેન મહાત્મના

સંવત્સરસહસ્રાચ્ચ સ્વશિરો હિ મહાભુજઃ॥
કૃત્ત્વા કરેણ લિંગસ્ય પૂજનાર્થં સમર્પયત્

રાવણસ્ય કબંધં ચ તદગ્રે ચ સમીપતઃ॥
યોગધારણયા યુક્તં પરમેણ સમાધિના

લિંગે લયં સમાધાય કયાપિ કલયા સ્થિતમ્॥
અન્યચ્છિરોવિવૃશ્ચ્યૈવં તેનાપિ શિવપૂજનમ્॥
કૃતં નૈવાન્યમુનિના તથા ચૈવાપરેણહિ

એવં શિરાંસ્યેવ બહૂનિ તેન સમર્પિતાન્યેવ શિવાર્ચનાર્થે॥
ભૂત્વા કબંધો હિ પુનઃ પુનશ્ચ શિવોઽસૌ વરદો બભૂવ

મયા વિનાસુરસ્તત્ર પિંડીભૂતેન વૈ પુરા॥
વરાન્વરય પૌલસ્ત્ય યથેષ્ટં તાન્દદામ્યહમ્

રાવણેન તદા ચોક્તઃ શિવઃ પરમમંગલઃ॥
યદિ પ્રસન્નો ભગવન્દેયો મે વર ઉત્તમઃ

ન કામયેઽન્યં ચ વરમાશ્રયે ત્વત્પદાંબુજમ્॥
યથા તથા પ્રદાતવ્યં યદ્યસ્તિ ચ કૃપા મયિ

તદા સદાશિવેનોક્તો રાવણો લોકરાવણઃ॥
મત્પ્રસાદાચ્ચ સર્વં ત્વં પ્રાપ્સ્યસે મનસેપ્સિતમ્

એવં પ્રાપ્તં શિવાત્સર્વં રાવણેન સુરેશ્વરાઃ॥
તસ્માત્સર્વૈર્ભવદ્ભિશ્ચ તપસા પરમેણ હિ

વિજેતવ્યો રાવણોયમિતિ મે મનસિ સ્થિતમ્॥
ચ્યુતસ્ય વચઃ શ્રુત્વા બ્રહ્માદ્યા દેવતાગણાઃ

ચિંતામાપેદિરે સર્વે ચિરં તે વિષયાન્વિતાઃ॥
બ્રહ્માપિ ચેંદ્રિયગ્રસ્તઃ સુતા રમિતુમુદ્યતઃ

ઇંદ્રો હિ જારભાવાચ્ચ ચંદ્રો હિ ગુરુતલ્પગઃ॥
યમઃ કદર્યભાવાચ્ચ ચંચલત્વાત્સદાગતિઃ

પાવકઃ સર્વભક્ષિત્વાત્તથાન્યે દેવતાગણાઃ॥
અશક્તા રાવણં જેતું તપસા ચ વિજૃંભિતમ્

શૈલાદો હિ મહાતેજા ગણશ્રેષ્ઠઃ પુરાતનઃ॥
બુદ્ધિ માન્નીતિનિપુણો મહાબલપરાક્રમી

શિવપ્રિયો રુદ્રરૂપી મહાત્મા હ્યુવાચ સર્વાનથ ચેંદ્રમુખ્યાન્॥
કસ્માદ્યૂયં સંભ્રમાદાગતાશ્ચ એતત્સર્વં કથ્યતાં વિસ્તરેણ

નંદિના ચ તદા સર્વે પૃષ્ટાઃ પ્રોચુસ્ત્વરાન્વિતાઃ

॥ દેવા ઊચુઃ॥
રાવણેન વયં સર્વે નિર્જિતા મુનિભિઃ સહ॥
પ્રસાદયિતુમાયાતાઃ શિવં લોકેશ્વરેશ્વરમ્

પ્રહસ્ય ભગવાન્નંદી બ્રહ્માણં વૈ હ્યુવાચ હ॥
ક્વ યૂયં ક્વ શિવઃ શંભુસ્તપસા પરમેણ હિ॥
દ્રષ્ટવ્યો હૃદિ મધ્યસ્થઃ સોઽદ્ય દ્રષ્ટું ન પાર્યતે

યાવદ્ભાવા હ્યનેકાશ્ચ ઇંદ્રિયાર્થાસ્તથૈવ ચ॥
યાવચ્ચ મમતાભાવસ્તાવદીશો હિ દુર્લભઃ

જિતેંદ્રિયાણાં શાંતાનાં તન્નિષ્ઠાનાં મહાત્મનામ્॥
સુલભો લિંગરૂપી સ્યાદ્ભવતાં હિ સુદુર્લભઃ

તદા બ્રહ્માદયો દેવા ઋષયશ્ચ વિપશ્ચિતઃ॥
પ્રણમ્ય નંદિનં પ્રાહુઃ કસ્માત્ત્વં વાનરાનનઃ॥
તત્સર્વં કથયાન્યં ચ રાવણસ્ય તપોબલમ્

॥નંદીશ્વર ઉવાચ॥
કુબેરોઽધિકૃતસ્તેન શંકરેણ મહાત્મના॥
ધનાનામાદિપત્યે ચ તં દ્રષ્ટું રાવણોઽત્ર વૈ

આગચ્છત્ત્વરયા યુક્તઃ સમારુહ્ય સ્વવાહનમ્॥
માં દૃષ્ટ્વા ચાબ્રવીત્ક્રુદ્ધઃ કુબેરો હ્યત્ર આગતઃ

ત્વયા દૃષ્ટોઽથ વાત્રાસૌ કથ્યતામવિલંબિતમ્॥
કિં કાર્યં ધનદેનાદ્ય ઇતિ પૃષ્ટો મયા હિ સઃ

તદોવાચ મહાતેજા રાવણો લોકરાવણઃ॥
મય્યશ્રદ્ધાન્વિતો ભૂત્વા વિષયાત્મા સુદુર્મદઃ

શિક્ષાપયિતુમારબ્ધો મૈવં કાર્યમિતિ પ્રભો॥
યથાહં ચ શ્રિયા યુક્ત આઢ્યોઽહં બલવાનહમ્॥
તથા ત્વં ભવ રે મૂઢ મા મૂઢત્વમુપાર્જય

અહં મૂઢઃ કૃતસ્તેન કુબેરેણ મહાત્મના॥
મયા નિરાકૃતો રોષાત્તપસ્તેપે સ ગુહ્યકઃ

કુબેરઃ સ હિ નંદિન્કિમાગતસ્તવ મંદિરમ્॥
દીયતાં ચ કુબેરોદ્ય નાત્ર કાર્યા વિચારણા

રાવણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા હ્યવોચં ત્વરિતોઽપ્યહમ્॥
લિંગકોસિ મહાભાગ ત્વમહં ચ તથાવિધઃ

ઉભયોઃ સમનાં જ્ઞાત્વા વૃથા જલ્પસિ દુર્મતે॥
યથોક્તઃ સ ત્વવાદીન્માં વદનાર્થે બલોદ્ધતઃ

યથા ભવદ્ભિઃ પૃષ્ટોઽહં વદનાર્થે મહાત્મભિઃ॥
પુરાવૃત્તં મયા પ્રોક્તં શિવાર્ચનવિધેઃ ફલમ્॥
શિવેન દત્તં સાલૂપ્યં ન ગૃહીતં મયા તદા

યાચિતં ચ મયા શંભોર્વદનં વાનરસ્ય ચ॥
શિવેન કૃપયા દત્તં મમ કારુણ્યશાલિના

નિરાભિમાનિનો યે ચ નિર્દભા નિષ્પરિગ્રહાઃ॥
શંભોઃ પ્રિયાસ્તે વિજ્ઞેયા હ્યન્યે શિવવબહિષ્કૃતાઃ

તથાવદન્મયા સાર્દ્ધં રાવણસ્તપસો બલાત્॥
મયા ચ યાચિતાન્યેવ દશ વક્ત્રાણિ ધીમતા

ઉપહાસકરં વાક્યં પૌલસ્ત્યસ્ય તદા સુરાઃ॥
મયા તદા હિ શપ્તોઽસૌ રાવણો લોકરાવણઃ

ઈદૃશાન્યેવ વક્ત્રાણિ યેષાં વૈ સંભવંતિ હિ॥
તૈઃ સમેતો યદા કોઽપિ નરવર્યો મહાતપાઃ॥
માં પુરસ્કૃત્ય સહસા હનિષ્યતિ ન સંશયઃ

એવં શપ્તો મયા બ્રહ્મન્રાવણો લોકરાવણઃ॥
અર્ચિતં કેવલં લિંગં વિના તેન મહાત્મના

પીઠિકારૂપસંસ્થેન વિના તેન સુરોત્તમાઃ॥
વિષ્ણુના હિ મહાભાગાસ્તસ્માત્સર્વં વિધાસ્યતિ

દેવદેવો મહાદેવો વિષ્ણુરૂપી મહેશ્વરઃ॥
સર્વે યૂયં પ્રાર્થયંતુ વિષ્ણું સર્વગુહાશયમ્

અહં હિ સર્વદેવાનાં પુરોવર્તી ભવામ્યતઃ॥
તે સર્વે નંદિનો વાક્યં શ્રુત્વા મુદિતમાનસાઃ॥
વૈકુંઠમાગતા ગીર્ભિર્વિષ્ણું સ્તોતું પ્રચક્રિરે

॥ દેવા ઊચુઃ॥
નમો ભગવતે તુભ્યં દેવદેવ જગત્પતે॥
ત્વદાધારમિદં સર્વં જગદેતચ્ચરાચરમ્

એતલ્લિંગં ત્વયા વિષ્ણો ધૃતં વૈ પિણ્ડિરૂપિણા॥
મહાવિષ્ણુસ્વરૂપેણ ઘાતિતૌ મધુકૈટભૌ

તથા કમઠરૂપેણ ધૃતો વૈ મંદરાચલઃ॥
વરાહરૂપમાસ્થાય હિરણ્યાક્ષો હતસ્ત્વયા

હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યો હતો નૃહરિરૂપિણા॥
ત્વયા ચૈવ બલિર્બદ્ધો દૈત્યો વામનરૂપિણા

ભૃગૂણામન્વયે ભૂત્વા કૃતવીર્યાત્મજો હતઃ॥
ઇતોપ્યસ્માન્મહાવિષ્ણો તથૈવ પરિપાલય

રાવમસ્ય ભયાદસ્માત્ત્રાતું ભૂયોર્હસિ ત્વરમ્

એવં સંપ્રાર્થિતો દેવૈર્ભગવાન્ભૂતભાવનઃ॥
ઉવાચ ચ સુરાન્સર્વાન્વાસુદેવો જગન્મયઃ

હે દેવાઃ શ્રૂયતાં વાક્યં પ્રસ્તાવસદૃશં મહત્॥
શૈલાદિં ચ પુરસ્કૃત્ય સર્વે યૂયં ત્વરાન્વિતાઃ॥
અવતારાન્પ્રકુર્વન્તુ વાનરીં તનુમાશ્રિતાઃ

અહં હિ માનુષો ભૂત્વા હ્યજ્ઞાનેન સમાવૃતઃ॥
સંભવિષ્યામ્યયોધ્યાયં ગૃહે દશરથસ્ય ચ॥
બ્રહ્મવિદ્યાસહાયોસ્મિ ભવતાં કાર્યસિદ્ધયે

જનકસ્ય ગૃહે સાક્ષાદ્બ્રહ્મવિદ્યા જનિષ્યતિ॥
ભક્તો હિ રાવણઃ સાક્ષાચ્છિવધ્યાનપરાયણઃ

તપસા મહતા યુક્તો બ્રહ્મવિદ્યાં યદેચ્છતિ॥
તદા સુસાધ્યો ભવતિ પુરુષો ધર્મનિર્જિતઃ

એવં સંભાષ્ય ભગવાન્વિષ્ણુઃ પરમમઙ્ગલઃ॥
વાલી ચેન્દ્રાંશસંભૂતઃ સુગ્રીવોં શુમતઃ સુતઃ

તથા બ્રહ્માંશસંભૂતો જામ્બવાન્નૃક્ષકુઞ્જરઃ॥
શિલાદતનયો નંદી શિવસ્યાનુચરઃ પ્રિયઃ

યો વૈ ચૈકાદશો રુદ્રો હનૂમાન્સ મહાકપિઃ॥
અવતીર્ણઃ સહાયાર્થં વિષ્ણોરમિતતેજસઃ

મૈંદાદયોઽથ કપયસ્તે સર્વે સુરસત્તમાઃ॥
એવં સર્વે સુરગણા અવતેરુર્યથા તથમ્

તથૈવ વિષ્ણુરુત્પન્નઃ કૌશલ્યાનંદવર્દ્ધનઃ॥
વિશ્વસ્ય રમણાચ્ચૈવ રામ ઇત્યુચ્યતે બુધૈઃ

શેષોપિ ભક્ત્યા વિષ્ણોશ્ચ તપસાઽવાતરદ્ભુવિ

દોર્દણ્ડાવપિ વિષ્ણોશ્ચ અવતીર્ણૌ પ્રતાપિનૌ॥
શત્રુઘ્નભરતાખ્યૌ ચ વિખ્યાતૌ ભુવનત્રયે

મિથિલાધિપતેઃ કન્યા યા ઉક્તા બ્રહ્મવાદિભિઃ॥
સા બ્રહ્મવિદ્યાવતરત્સુરાણાં કાર્ય્યસિદ્ધયે॥
સીતા જાતા લાંગલસ્ય ઇયં ભૂમિવિકર્ષણાત્

તસ્માત્સીતેતિ વિખ્યાતા વિદ્યા સાન્વીક્ષિકી તદા॥
મિથિલાયાં સમુત્પન્ના મૈથિતીત્યભિધીયતે

જનકસ્ય કુલે જાતા વિશ્રુતા જનકાત્મજા॥
ખ્યાતા વેદવતી પૂર્વં બ્રહ્મવિદ્યાઘનાશિની

સા દત્તા જનકેનૈવ વિષ્ણવે પરમાત્મને

તયાથ વિદ્યયા સાર્દ્ધં દેવદેવો જગત્પતિઃ॥
ઉગ્રે તપસિ લીનોઽસૌ વિષ્ણુઃ પરમદુષ્કરમ્

રાવણં જેતુકામો વૈ રામો રાજીવલોચનઃ॥
અરણ્યવાસમકરોદ્દેવાનાં કાર્યસિદ્ધયે

શેષાવતારોઽપિ મહાંસ્તપઃ પરમદુષ્કરમ્॥
તતાપ પરયા શક્ત્યા દેવાનાં કાર્યસિદ્ધયે

શત્રુઘ્નો ભરતશ્ચૈવ તેપતુઃ પરમં તપઃ

તતોઽસૌ તપસા યુક્તઃ સાર્દ્ધં તૈર્દેવતાગણૈઃ॥
સગણં રાવણં રામઃ ષડ્ભિર્માસૈરજીહનત્॥
વિષ્ણુના ઘાતિતઃ શસ્ત્રૈઃ શિવસારૂપ્યમાપ્તવાન્

સગમઃ સ પુનઃ સદ્યો બંધુભિઃ સહ સુવ્રતાઃ

શિવપ્રસાદાત્સકલં દ્વૈતાદ્વૈતમવાપ હ॥
દ્વૈતાદ્વૈતવિવેકાર્થમૃપયોપ્યત્ર મોહિતાઃ॥
તત્સર્વં પ્રાપ્નુવંતીહ શિવાર્ચનરતા નરાઃ

યેઽર્ચયંતિ શિવં નિત્યં લિંગરૂપિણમેવ ચ॥
સ્ત્રિયો વાપ્યથ વા શૂદ્રાઃ શ્વપચા હ્યંત્યવાસિનઃ॥
તં શિવં પ્રાપ્નુવંત્યેવ સર્વદુઃખોપનાશનમ્

પશવોઽપિ પરં યાતાઃ કિં પુનર્માનુષાદયઃ

યે દ્વિજા બ્રહ્મચર્યેણ તપઃ પરમમાસ્થિતાઃ॥
વર્ષૈરનેકૈર્યજ્ઞાનાં તેઽપિ સ્વર્ગપરા ભવન્

જ્યોતિષ્ટોમો વાજપેયો હ્યતિરાત્રાદયો હ્યમી॥
યજ્ઞાઃ સ્વર્ગં પ્રયચ્છંતિ સત્ત્રીણાં નાત્ર સંશયઃ

તત્ર સ્વર્ગસુખં ભુક્ત્વા પુણ્યક્ષયકરં મહત્॥
પુણ્યક્ષયેઽપિ યજ્વાનો મર્ત્યલોકં પતંતિ વૈ

પતિતાનાં ચ સંસારે દૈવાદ્બુદ્ધિઃ પ્રજાયતે॥
ગુણત્રયમયી વિપ્રાસ્તાસુતાસ્ત્વિહ યોનિષુ

યથા સત્ત્વં સંભવતિ સત્ત્વયુક્તભવં નરાઃ॥
રાજસાશ્ચ તથા જ્ઞેયાસ્તા મસાશ્ચૈવ તે દ્વિજાઃ

એવં સંસારચક્રેઽસ્મિન્ભ્રમિતા બહવો જનાઃ॥
યદૃચ્છયા દૈવગત્યા શિવં સંસેવતે નરઃ

શિવધ્યાનપરાણાં ચ નરાણાં યતચેતસામ્॥
માયાનિરસનં સદ્યો ભવિષ્યતિ ન ચાન્યથા

માયાનિરસનાત્સદ્યો નશ્યત્યેવ ગુણત્રયમ્॥
યદા ગુણત્રયાતીતો ભવતીતિ સ મુક્તિભાક્

તસ્માલ્લિઙ્ગાર્ચનં ભાવ્યં સર્વેષામપિ દેહિનામ્॥
લિઙ્ગરૂપી શિવો ભૂત્વા ત્રાયતે સંચરાચરમ્

પુરા ભવદ્ભિઃ પૃષ્ટોઽહં લિઙ્ગરૂપી કથં શિવઃ॥
તત્સર્વં કથિતં વિપ્રા યાથાતથ્યેન સંપ્રતિ

કથં ગરં ભક્ષિતવાઞ્છિવો લોકમહેશ્વરઃ॥
તત્સર્વં શ્રૂયતાં વિપ્રા યતાવત્કથયામિ વઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહાસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કેદારખંડે શિવશાસ્ત્રે શિવલિઙ્ગાર્ચનમાહાત્મ્યકથને શ્રીરામાવતારકથાવર્ણનંનામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ