Skanda Purana · Chapter 1.65

// sūta uvāca // //
uṣitvā saptarātrāṇi tīrthesminbhrātṛbhiḥ saha //
yudhiṣṭhiro mahātejā gamanāyopacakrame

prabhāte vimale snātvā devīrliṃgānyathārcya ca //
kṛtvā pradakṣiṇaṃ kṣetraṃ devīstotraṃ jajāpa saḥ //
prayāṇakāleṣu sadā japyaṃ kṛṣṇena kīrtitam

// yudhiṣṭhira uvāca // //
devi pūjye mahāśakte kṛṣṇasya bhagini priye //
natvā tvāṃ śaraṇaṃ yāmi manovākkāyakarmabhiḥ

saṃkarṣaṇābhayadāne kṛṣṇacchavisamaprabhe //
ekānaṃśe mahādevi putravattrāhi māṃ śiva

tvayā tatamidaṃ viśvaṃ jagadavyaktarūpayā //
iti matvā tvāṃ gato'smi śaraṇaṃ trāhi māṃ śubhe

kāryārambheṣu sarveṣu sānugena mayā tava //
sva ātmā kalpito bhadre jñātvaitadanukaṃpyatāma

// sūta uvāca // //
iti bruvāṇaṃ rājānaṃ śirobaddhājaliṃ tadā //
vāyuputraḥ prahasyaiva sāsūyamidamabravīt

ye tvāṃ rājanvadaṃtyevaṃ sarvajño'yaṃ yudhiṣṭhiraḥ //
vṛthaiva vacanaṃ teṣāṃ yatastvaṃ vetsi nāṇvapi

ko hi prajñāvatāṃ mukhyaḥ sarvaśāstravidāṃvaraḥ //
strīṇāṃ śaraṇamāpadyedṛjurbuddhiryathā bhavān

yatastvameva vetsīdaṃ sarvaśāstreṣu kīrtyate //
jaḍeyaṃ prakṛtirmūḍhā yayā saṃmohyate jagat

sacetanaṃ ca puruṣaṃ prakṛtiṃ ca vicetanām //
prāhurbudhā narādhyakṣa puṃsaścaprakṛtiḥ priyā

tatsvayaṃ puruṣo bhūtvā yudhiṣṭhira vṛthāmate //
prakṛtiṃ nauṣi natvā tāṃ hāso me'tīva jāyate

ārohayecchiro naiva kvaciddhitvā upānahau //
yathā sa mūḍho bhavati devībhaktiratastathā

yadi te bandivatpārtha tiṣṭhedvāṇyanivāritā //
tatkimarthaṃ mahādevaṃ na stauṣi tripurāntakam

alakṣyamiti vā matvā maheśānaṃ mahāmate //
tataḥ kimartha dāśārhaṃ na stauṣi puruṣottamam

yasya prasādādasmābhiḥ prāptā drupadanaṃdinī //
indraprasthe tathā rājyaṃ rājasūyastvayā kṛtaḥ

vijayena dhanurlabdhaṃ jarāsandho mayā hataḥ //
pratyāhartuṃ tathecchāmaḥ kauravebhyaḥ svakāṃ śriyam

yasya prasādāttaṃ muktvā kṛṣṇaṃ hā stauṣi yajjayī //
atha svayaṃ kauravāṇāmutpannaṃ kulasattame

jānannātmānamalpatvādbuddherna stauṣi yādavam //
tatkimarthaṃ mahāvīryaṃ na stauṣyarjunamuttamam

yena viddhaṃ purā lakṣyaṃ yena karṇādayo jitāḥ //
yena tatkhāṃḍavaṃ dagdhaṃ yajñe yena nṛpā jitāḥ

śrūyate yena vikramya maheśāno'pi nirjitaḥ //
svarlokasaṃsthitasyāsya śaraṇaṃ yāhi stauṣi ca

athavā tena śakreṇa rājyaṃ me nārpitaṃ kutaḥ //
iti matvā vṛthaiva tvaṃ na stauṣi bhrātaraṃ mama

tato māṃ vā kathaṃ vīraṃ na stauṣi tvaṃ yudhiṣṭhira //
yena tvaṃ rakṣitaḥ pūrvaṃ lākṣāgehāgnimadhyataḥ

vṛkṣeṇāhatya madreśo nadīṃ śuṣkāṃ prasāritaḥ //
rājarājastathā yena jarāsaṃdho nipātitaḥ

pūrvā diṅnirjitā yena yena pūrvaṃ bako hataḥ //
hiḍambaśca mahāvīraḥ kirmīraścādhunā vane

kālekāle ca rakṣāmi tvāmevāhaṃ sadānugaḥ //
na tāṃ paśyāmi rakṣaṃtīṃ natvā yāṃ stauṣi bhārata

atha kṣudhābalaṃ jñātvā māmaudarikasattamam//
krūraṃ sāhasikaṃ caiva na stauṣi kṣamiṇāṃ varaḥ

tataḥ susaṃyato bhūtvā praṇavaṃ samudīrayan//
kathaṃ na yāsi mārge tvaṃ vṛthālāpo hi doṣabhāk

pretāḥ piśācā rakṣāṃsi vṛthālāparataṃ naram //
āviśaṃti tadāviṣṭo vaktābaddhaṃ punaḥ punaḥ

vṛthālāpī yadaśnāti yatkaroti śubhaṃ kvacit //
pretāditṛptaye sarvamiti śāstraviniścayaḥ

nāyaṃ tasyāsti vai lokaḥ kuta eva paro bhavet //
tasmādvijānatā yatnāttyājyameva vṛthā vacaḥ

evaṃ saṃsmārito'pi tvaṃ yadi bhūyaḥ pravartase //
bhūtāviṣṭaścikitsyo no vividhairauṣadhairbhavān

// sūta uvāca // //
iti pravarṇitāṃ śrutvā bhīmasenena bhāratīm //
paṭīmiva pravitatāṃ vihasyāha yudhiṣṭhiraḥ

nūnaṃ tvamalpavijñāno vedādhītāstvayā vṛthā //
mātaraṃ sarvabhūtānāmaṃbikāṃ yanna manyase

strīpakṣa iti matvā tāmavajānāsi bhoḥ katham //
strī satī na praṇamyā kiṃ tvayā kuntī vṛkodara

yadi na syānmahāmāyā brahmaviṣṇuśivārcitā //
tava dehodbhavaḥ pārtha kathaṃ syāttattvato vada

īśvaraḥ paramātmā tāṃ tyaktuṃ śaktaḥ kathaṃ na hi //
punarbheje yato devīṃ tena manye mahorjitām

vāsudevo'pi nityaṃ tāṃ stauti śaktiṃ parātparām //
ahaṃ yadi cikitsyaḥ syāṃ cikitsyaḥ so'pi kiṃ bhavān

naivaṃ bhūyaḥ pravaktavyaṃ maurkhyātprati maheśvarīm //
bhūmau nipatya śaraṇaṃ yāhi cetsukhamicchasi

// bhīma uvāca // //
sarvopāyairbodhayaṃti cāṭā hastagataṃ naram //
idamevauṣadhaṃ tatra taiḥ sārdhaṃ jalpanaṃ na hi

muṇḍe muṇḍe matirbhinnā satyametannṛpa sphuṭam //
svābhīṣṭaṃ kurute sarvaḥ kurmo'bhīṣṭaṃ vayaṃ tathā

nāgāyutasamaprāṇo vāyuputro vṛkodaraḥ //
na striyaṃ śaraṇaṃ gacchedvāṅmātreṇa kathaṃcana

ityuktvā vacanaṃ bhīmo hyanuvavrāja taṃ nṛpam //
rājāpi sānugo yāto na sādhviti muhurbruvan

tataḥ kṣaṇena vikalastvitaścetaśca praskhalat //
uvāca vacanaṃ bhīmaḥ susaṃbhrāṃto nṛpaṃ prati

dharmarāja mahābuddhe paśya māṃ nṛpasattama //
cakṣurbhyāṃ naiva paśyāmi vaikalyaṃ kimidaṃ mama

// rājovāca //
bhīmabhīma dhruvaṃ devī kupitā te maheśvarī //
tena naṣṭe cakṣuṣī te mahāsāhasavallabha

tatsāṃpratamabhipraihi śaraṇaṃ parameśvarīm //
punaḥ prasannā te dadyātkadācinnayane punaḥ

// bhīma uvāca // //
ahamapyaṃga jānāmi samo devyā na kaścana //
prabhāvapratyayārthaṃ hi sadā nindāmi tāṃ punaḥ

tasmātprabhāvaṃ dṛṣṭvaivaṃ nipatya vasudhātale //
manovāgbuddhibhirnatvā śaraṇaṃ staumi mātaram

// sūta uvāca // //
ityuktvā bhrātaraṃ jyeṣṭhaṃ sāṣṭāṃgaṃ praṇipatya ca //
gatvaiva devyāḥ śaraṇaṃ bhīmastuṣṭāva mātaram

// bhīma uvāca // //
sarvabhūtāṃbike devi brahmāṃḍaśatapūrake //
bāliśaṃ bālakaṃ svīyaṃ trāhitrāhi namo'stu te

tvaṃ brāhmī brahmaṇaḥ śaktirvaiṣṇavī tvaṃ ca śāṃbhavī //
trimūrtiḥ śaktirūpā tvaṃ rakṣarakṣa namo'stu te

tvamaindrī ca tvamāgneyī tvaṃ yāmyā tvaṃ ca nairṛtī //
tvaṃ vāruṇī tvaṃ vāyavyā tvaṃ kauberī namo'stu te

aiśāni devi vārāhi nārasiṃhi jayaprade //
kaumāri kulakalyāṇi kṛpeśvari namo'stu te

tvaṃ sūrye tvaṃ tathā some tvaṃ bhaume tvaṃ budhe gurau //
tvaṃ śukre tvaṃ sthitā rāhau tvaṃ ketuṣu namo'stu te

vasasi dhruvacakre tvaṃ municakre ca te sthitiḥ //
bhacakreṣu khacakreṣu bhūcakre ca namo'stu te

saptadvīpeṣu tvaṃ devi samudreṣu ca saptasu //
saptasvapi ca pātāleṣvavasaṃsthe namo'stu te

tvaṃ devi cāvatāreṣu viṣṇoḥ sāhāyyakāriṇī //
viṣṇunābhyarthyase tasmāttrāhi mātarnamo'stu te

caturbhuje caturvaktre phalade catvarapriye //
carācarastute devi caraṇau praṇamāmi te

mahāghore kālarātri ghaṃṭāli vikaṭojvale //
satataṃ saptamīpūjye netrade śaraṇaṃ bhava

meruvāsini piṃgākṣi netratrāṇaikakāriṇi //
huṃhuṃkāradhvastadaitye śaraṇye śaraṇaṃ bhava

mahānāde mahāvīrye mahā mohavināśini //
mahābandhāpahe devi dehi netratrayaṃ mama

sarvamaṃgalamaṃgalyā yadi tvaṃ satyatoṃbike //
tato me maṃgalaṃ dehi netradānānnamostu te

yadi sarvakṛpālubhyaḥ satyatastvaṃ kṛpāvatī //
tataḥ kṛpāṃ kuru mayi dehi netre namo'stu te

pāpoyamiti yaddevi prakupyasi vṛthaiva tat //
tvaṃ māṃ mohayasi tvevaṃ na te tatkiṃ namo'stu te

svayamutpādya yo reṇuṃ veṣṭitastena kupyati //
tathā kupyasi me mātaranāthasyāsya darśaya

iti stutā pāṃḍavena devī kṛṣṇacchavicchaviḥ //
rāmā rāmābhivadanā pratyakṣā samajāyata

vidyutkoṭisamābhāsa mukuṭenātiśobhitā //
sūryabiṃbaprabhābhyāṃ ca kuṇḍalābhyāṃ vibhūṣitā

pravāheneva hāreṇa suranadyā virājitā //
kalpadrumaprasūnaiśca pūrṇāvataṃsamaṃḍitā/

dantendukāṃtividhvastabhaktamohamahābhayā //
khaḍgacarmaśūlapātracaturbhujavirājitā

vāsasā taḍidābhena meghalekheva veṣṭitā //
mālayā sumamālinyā bhrājitā sālimālayā

satāṃ śaraṇadābhyāṃ ca padbhyāṃ nūpurarājitā //
jayeti puṣpavarṣaiśca śakrādyairabhipūjitā

gaṇairdevībhirākīrṇā śatapadmairmahāmalaiḥ //
tāṃ tādṛśīṃ vyomni dṛṣṭvā mātaraṃ vyomavāhinīm

bhūmau nipatya rājeṃdro namonama iti sthitaḥ //
bhīmopi mātaraṃ dṛṣṭvā yathā bālo'bhidhāvati

tathā sammukhamādhāvajjaya mātariti bruvan //
darśanenaiva devyāśca śubhanetratrayastadā

praṇipatya namastubhyaṃ namastubhyaṃ muhurjagau //
prasīda devi padmākṣi punarmātaḥ prasīda me

punaḥ prasīda pāpasya kṣamāthīle prasīda me

evaṃ stutā bhagavatī svayamutthāya pārthivam //
bhīmaṃ cotsaṃgamāropya kṛpayedaṃ vaco'bravīt

// śrīdevyuvāca // //
yattvayābhihitaṃ stotraṃ tena tuṣṭā tavopari //
ato netratrayaṃ dattaṃ dve bāhye cāṃtaraṃ param

nāhaṃ kopaṃ yatra tatra darśayāmi vṛkodara //
tvaṃ tu pramāṇapuruṣastvattaḥ krodhamadarśayam

naitatpriyaṃ ca kṛṣṇasya bhrāturme krodhamācaram //
bhavanto vāsudevasya yatra prāṇā bahiścarāḥ

tvaṃ ca nindasi māṃ nityaṃ tacca jāne vṛkodara //
matprabhāvaparijñānahetave kīdṛśastviti

tadevaṃ naiva bhūyaste prakartavyaṃ kathaṃcana //
akṣikṣepo hi pūjyānāmāvahatyadhikaṃ rujam

tadidānīṃ sarvamevaṃ kṣantavyaṃ ca parasparam //
yacca bravīmi tvāṃ vīra tanniśāmaya bhārata

yadā yadā hi dharmasya glānirāvirbhaveddhariḥ //
tadātadāvatīryāhaṃ viṣṇorasya sahāyinī

idānīṃ ca harirjāto vasudevasuto bhuvi //
ahaṃ ca gopanandasya ekānaṃśābhidhā sutā

tadyathā bhagavānkṛṣṇo mama bhrātābhipūjitaḥ //
bhavanto'pi tathā mahyaṃ bhrātaraḥ pāṃḍavā sadā

ye bhīmabhaginītyevaṃ māṃ stoṣyaṃti narottamāḥ //
ābādhā nāśayiṣyāmi teṣāṃ harṣasamanvitā

tvaṃ ca bhrāturjayaṃ vīra pradāsyasi mahāraṇe //
bhujayoste vasiṣyāmi dhārtarāṣṭranipātane

kṛtvā rājyaṃ ca varṣāṇi ṣaṭtriṃśattadanantaram //
mahāprasthānadharmeṇa pṛthivīṃ paricariṣyatha

asminneva tato deśe lohonāma mahāsuraḥ //
bhavatāṃ nyastaśastrāṇāṃ vadhārthaṃ prakramiṣyati

tatastaṃ sarvabhūtānāmavadhyaṃ bhavatāṃ kṛte //
andhaṃ kṛtvā pātayiṣye tato yūyaṃ prayāsyatha

nistīrya ca himaṃ sarvaṃ nimagnāḥ bālukārṇave //
svargaṃ yāsyati rājaikaḥ saśarīro gamiṣyati

andho yatra kṛto loho lohāṇābhidhayā puram //
bhaviṣyati ca tatraiva sthāsye'haṃ kalayā sadā

tataḥ kaliyuge prāpte kelo nāma bhaviṣyati //
mama bhaktastasya nāmnā bhāvyā keleśvarītyaham

vailākaścāparo bhakto bhaviṣyati mamottamaḥ //
tasyārādhanataḥ khyātiṃ prayāsyāmi kalau yuge

lohāṇāsaṃsthitāṃ caiva yercayiṣyaṃti māṃ janāḥ //
śraddhayā sitasaptamyāṃ taiśca sarvatra pūjitā

aṃdhānāṃ ca pradāsyāmi bhāvīni nayanānyaham //
tasmindine tarpitāhaṃ bhaktibhāvena pāṃḍava

pādāṃguṣṭhena ca bhavāṃstatra kuṃḍaṃ vidhāsyati //
sarvatīrthasnāna tulyaṃ tatra snānaṃ ca taddine

matsyānāṃ netranetrasthatejastanmātramuttamam //
uddhṛtya yojayiṣyāmi pratyakṣaṃ tadbhaviṣyati

evaṃ mama mahāsthānaṃ kalau khyātaṃ bhaviṣyati

lohāṇākhyaṃ mahābāho nāma keleśvarīti ca //
durgamākhyaṃ tato hatvā asminkṣetre ca bhārata

/
durgā nāma bhaviṣyāmi mahīsāgarapūrvataḥ //
dharmāraṇye vasiṣyāmi bhavatāṃ trāṇakāraṇāt

dharmāraṇye sthitāṃ caiva ye'rcayiṣyaṃti mānavāḥ //
āśvine māsi caitre vā navamyāṃ śuklapakṣake

snātvā mahīsāgare ca teṣāṃ dāsyāmi vāṃchitam //
vidhinā ye'rcayiṣyaṃti māṃ ca śraddhāsa manvitāḥ

putrapautrānpradāsyāmi svargaṃ mokṣaṃ na saṃśayaḥ //
praveśe ca kaleḥ kāle bhavatāṃ vaṃśasaṃbhavaḥ //
vatsarājaḥ pāṃḍavānāṃ toṣayiṣyati yatnataḥ

yasya nāmnā tataḥ khyātā bhaviṣyāmi kalau yuge //
vatseśvarīti vatsasya rājñaḥ sarvārthadāyinī

matprasādātsa rājā vai bhavanottāpakāriṇīm //
aṭṭālayāṃnāma tadā rākṣasīṃ nihaniṣyati

tasyāścāpi vadhasthānamaṭṭālajamiti sthitam //
bhaviṣyati puraṃ tatra māṃ ca saṃsthāpayiṣyati

aṭṭālayājagrāme māmarcayiṣyaṃti ye janāḥ //
vatseśvarīṃ sitāṣṭamyāmāśvine taiḥ sadārcitā

vatseśvarīṃ ca ye devīṃ pūjayiṣyaṃti mānavāḥ //
teṣāṃ sarvaphalāvāptirbhaviṣyati na saṃśayaḥ

itthamaṭṭālaye vāso lohāṇe ca bhaviṣyati //
dharmāraṇye mahākṣetre mahīsāgarasaṃnidhau

mama lokahitārthāya lohasya ca niśamyatām //
adhīkṛto mayā loho bahvīstaptāṃ tapaḥ samāḥ //

vṛtrāsura ivājeyo lokānutsādayiṣyati //
taṃ ca viśvapatirdhīmānavatīrya budho hariḥ

yatra haṃtā tatra grāmaṃ lohāṭīti bhaviṣyati //
gayonāma mahādaityo bhavatāṃ vighnakṛttadā

prasthāne lohavadbhāvī kariṣye taṃ napuṃsakam //
gayatrāḍeti māṃ tatra pūjayiṣyaṃti mānavāḥ //

grāmaṃ cāpi gayatrāḍaṃ tatra khyātaṃ bhaviṣyati //
gayatrāḍe gayatrāḍāṃ ye'rcayiṣyaṃti mānavāḥ

māghāṣṭamyāṃ na śiṣyaṃti tasya sarve'pyupadravāḥ //
ye ca māṃ kopayiṣyaṃti pāṃḍavārādhitāṃ sadā

teṣāṃ puṃstvaṃ hariṣyāmi mahāraudrādhitiṣṭhati //
parivāraśca me cātra ṣaṇḍhaḥ sarvo bhaviṣyati

tasminkaliyuge ghore raudre rudre'tinirghṛṇe //
evaṃ tṛtīyaṃ tanmahyaṃ sthānamatra bhaviṣyati

bhavatsu ca svargateṣu gayo'pi sumahattapaḥ //
taptvā prāpya punaḥ puṃstvaṃ lokānsaṃpīḍayiṣyati

gayātīrthaṃ gataṃ taṃ ca gayādhvaṃsanakāmyayā //
budha eva jagatsvāmī tatra taṃ sūdayiṣyati

itthaṃ śrīmānpītavāsā avatīrya budhaḥ prabhuḥ //
bahūni kṛtvā karmāṇi svasthānaṃ pratipatsyate

iti saṃkṣepataḥ proktaṃ bhaviṣyaṃ pāṃḍavā mayā //
bhavatāṃ cittanirvṛtyai śrūyatāṃ bhūya eva ca

idaṃ tīrthavaraṃ mahyaṃ saṃsevyaṃ sarvadā priyam //
kṛtaṃ yadatrāgamanaṃ tena prītiḥ parā mama

bhīmasya cāpi pautreṇa dṛḍhaṃ saṃtoṣitā'smi ca //
devyaḥ sarvāśca madrūpaṃ naitajjñeyama to'nyathā

vrajadhvaṃ cāpi tīrthāni yāni vo na kṛtāni ca //
ābādhāsvasmi sarvāsu smaraṇīyā svaseva ca

āpṛcche cāpi vaḥ sarvānyūyaṃ kṛṣṇasamā mama

// sūta uvāca // //
iti devyā vacaḥ śrutvā vismayotphullalocanāḥ //
punaḥpunaḥ praṇamyaināṃ nāpaśyandīpavadgatām

tataste barbarīkaṃ ca saṃsthāpyātraiva niṣṭhitam //
āgaccha yoge coktvedaṃ cakrustīrthāni mukhyaśaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe barbarīkopākhyāne keleśvarī vatseśvarīdurgādevīgayatrāḍāmāhātmyavarṇanaṃnāma pañcaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ