Skanda Purana · Chapter 1.64

evaṃ tatra sthite tīre devyārādhanatatpare //
saptaliṃgārcanarate bhīmanandananandane

tataḥ kālena kenāpi pāṃḍavā dyūtanirjitāḥ //
tatrājagmuśca kramatastīrthasnānakṛte bhuvam

prāgeva caṃḍikāṃ devīṃ kṣetrādīśānataḥ sthitām //
āsedurmārgakhinnāste draupadīpaṃcamāstadā

tatraiva copaviṣṭo'bhūttadānīṃ caṃḍikāgaṇaḥ //
barbarīkaśca tānvīrānsamāyātānapaśyata

paraṃ nāsau veda pāṇḍūnpāṇḍavāstaṃ ca no viduḥ //
ājanma yasmānnaivābhūtpāṇḍūnāṃ cāsya saṃgamaḥ

tataḥ praviśya vai tasmindevīmāsādya pāṃḍavāḥ //
piṃḍakādyaṃ tatra muktvā tṛṣā praikṣi jalaṃ tadā

tato bhīmaḥ kuṇḍamadhyaṃ jalaṃ pātuṃ viveśa ha //
praviśaṃtaṃ ca taṃ prāha yudhiṣṭhira idaṃ vacaḥ

uddhṛtya bhīma toyaṃ tvaṃ pādau prakṣālya bho bahiḥ //
tataḥ pibā'nyathā doṣo mahāṃstvāmupapatsyate

etadrājño vaco bhīmastṛṣā vyākulalocanaḥ //
aśrutvaiva viveśāsau kuṇḍamadhye jalecchayā

sa ca dṛṣṭvā jalaṃ pātuṃ tatraiva kṛtaniścayaḥ //
mukhaṃ hastau ca caraṇau kṣālayāmāsa śuddhaye

yataḥ pītaṃ jalaṃ puṃsāmaprakṣālya ca yadbhavet //
pretāḥ piśācāstadrūpaṃ saṃkramya prapibaṃti tat

evaṃ prakṣālayāne ca pādau tatra vṛkodare //
uparisthastadā prāha satyaṃ suhṛdayo vacaḥ

durmate bhoḥ kimetattvaṃ kuruṣe pāpaniścayaḥ //
devīkuṇḍe kṣālayasi mukhaṃ pādau karau ca yat

yato devī sadānena jalena snāpyate mayā //
datra prakṣipaṃstoyaṃ malapāpānna bibhyasi

malāktatoyaṃ yannāma aspṛśyaṃ tannarairapi //
kuto devaiśca tatpāpaṃ spṛśyate tattvato vada

śīghraṃ ca tvaṃ niḥsarāsmātkuṇḍādbhūtvā bahiḥ piba //
yadyevaṃ pāpa mūḍho'si tīrtheṣu bhramase kutaḥ

// bhīma uvāca // //
kimetadbhāṣase krūra paruṣaṃ rākṣasādhama //
yatastoyāni jaṃtūnāmupabho gārthameva hi

tīrtheṣu kāryaṃ snānaṃ cetyuktaṃ munivarairapi //
aṃgaprakṣālanaṃ snānamuktaṃ māṃ niṃdase kutaḥ

yadi na kriyate pānamaṃgaprakṣālanaṃ tathā //
tatkimarthaṃ pūrtadharmāḥ kriyante dharmaśālibhiḥ

// suhṛdaya uvāca // //
snātavyaṃ tīrthamukhyeṣu satyametanna saṃśayaḥ //
careṣu kiṃ tu saṃviśya sthāvareṣu bahiḥ sthitaḥ

sthāvareṣvapi saṃviśya tanna snānaṃ vidhīyate //
na yatra devasnānārthaṃ bhaktaiḥ saṃgṛhyate jalam

yacca hastaśatādūrdhvaṃ sarastatra vidhīyate //
saṃveśe'pi kramaścāyaṃ pādau prakṣālya yadbahiḥ

tataḥ snānaṃ prakartavyamanyathā doṣa ucyate //
kiṃ na śrutastvayā proktaḥ ślokaḥ padmabhuvā purā

malaṃ mūtraṃ purīṣaṃ ca śleṣma niṣṭhīnāśru ca //
gaṃḍūṣāścaiva muñcati ye te brahmahaṇaiḥ samāḥ

tasmānniḥsara śīghraṃ tvaṃ yadyevamajitendriyaḥ //
tatkimarthaṃ durācāra tīrtheṣvaṭasi bāliśa

yasya hastau ca pādau ca manaścaiva susaṃyatam//
nirvikārāḥ kriyāḥ sarvāḥ sa hi tīrthaphalaṃ labhet

// bhīma uvāca // //
adharmo vāpi dharmo'stu nirgaṃtuṃ naiva śaknuyām //
kṣudhā tṛṣā mayā nityaṃ vārituṃ naiva śakyate

// suhṛdaya uvāca // //
jīvitārthe bhavānkasmātpāpaṃ prakurute vada //
kiṃ na śrutastvayā ślokaḥ śibinā yaḥ samīritaḥ

muhūrtamapi jīveta naraḥ śuklena karmaṇā //
na kalpamapi jīveta lokadvayavirodhinā

// bhīma uvāca // //
kākāraveṇa te mahyaṃ karṇau badhiratāṃ gatau //
pāsyāmyeva jalaṃ cātra kāmaṃ vilapa śuṣya vā

// suhṛdaya uvāca // //
kṣatriyāṇāṃ kule jātastvahaṃ dharmābhirakṣiṇām //
tasmātte pātakaṃ kartuṃ na dāsyāmi kathaṃcana

tadvarākātha śīghraṃ tvamasmātkuṃḍādviniḥsara

iṣṭakāśakalaiḥ śīghraṃ cūrṇayiṣye'nyathā śiraḥ //
ityuktvā ceṣṭakāṃ gṛhya mumoca śirasaḥ prati

bhīmaśca vaṃcayitvā tāmutplutya bahirāvrajat //
bhartsayaṃtau tataścobhāvanyonyaṃ bhīmavikramau

yuyudhāte pralaṃbābhyāṃ bāhubhyāṃ yuddhapāragau //
vyūḍhoraskau dīrghabhujau niyuddhakuśalāvubhau

muṣṭibhiḥ pārṣṇighātaiśca jānubhiścābhijaghnatuḥ //
tato muhūrtātkauravyaḥ paryahīyata pāṃḍavaḥ

hīyamānastato bhīma udyato'bhūtpunaḥ punaḥ //
ahīyata tato'pyaṃga vavṛdhe barbarīkakaḥ

tato bhīmaṃ samutpāṭya barbarīko balādiva //
niṣpipeṣa tataḥ kruddhastadadbhutamivābhavat

mūrchitaṃ caivamādāya visphurantaṃ punaḥpunaḥ //
sāgarāya pracalitaḥ kṣeptuṃ tatra mahāṃbhasi

dadṛśuḥ pāṃḍavā naitaddevyā nayanayaṃtritāḥ

tathā gṛhīte kuruvīramukhye vīreṇa tenādbhutavikrameṇa //
āścaryamāsīddivi devatānāṃ devībhirākāśatale nirīkṣya tam

sāgarasya tatastīre barbarīkaṃ gataṃ tadā //
nirīkṣya bhagavānrudro viyatsthaḥ samabhāṣata

bhobho rākṣasaśārdūla barbarīka mahābala //
muṃcainaṃ bharataśreṣṭhaṃ bhīmaṃ tava pitāmaham

ayaṃ hi tīrthayātrāyāṃ vicaranbhrātṛbhiryutaḥ //
kṛṣṇayā cāpyadastīrthaṃ snātumevābhyupāyayau

sammānaṃ sarvathā tasmādarhaḥ kauravanaṃdanaḥ //
apāpo vā sapāpo vā pūjya eva pitāmahaḥ

// sūta uvāca // //
iti rudravacaḥ śrutvā sahasā taṃ vimucya saḥ //
nyapatatpādayorhā dhikkaṣṭaṃ kaṣṭaṃ ca prāha saḥ

kṣamyatāṃ kṣamyatāṃ ceti punaḥ punaravocata //
śiraśca tāḍayansvīyaṃ ruroda ca muhurmuhuḥ

taṃ tathā pariśocaṃtaṃ muhyamānaṃ muhurmuhuḥ //
bhīmasenaḥ samāliṃgya āghrāya ca vaco'bravīt

vayaṃ tvāṃ naiva jānīmastvaṃ cāsmāñjanmakālataḥ //
atra vāsaśca te putra bhaimeḥ kṛṣṇācca saṃśrutaḥ

paraṃ no vismṛtaṃ sarvaṃ nānāduḥkhaiḥ pramuhyatām //
duḥkhitānāṃ yataḥ sarvā smṛtirluptā bhavetsphuṭam

tadasmākamidaṃ duḥkhaṃ sarvakālavidhānataḥ //
mā śocastvaṃ ca tanaya na te doṣo'sti cāṇvapi

yataḥ sarvaḥ kṣatriyasya daṃḍyo vipathisaṃsthi taḥ //
ātmāpidaṃḍyaḥ sādhūnāṃ pravṛttaḥ kupathādyadi

pitṛmātṛsuhṛdbhrātṛputrādīnāṃ kimucyate //
atīva mama harṣo'yaṃ dhanyohaṃ pūrvajāśca me //

yasya tvīdṛśakaḥ pautro dharmajño dharmapālakaḥ //
varārhastvaṃ praśaṃsārho bhavānyeṣāṃ satāṃ tathā

tasmācchokaṃ vihāyemaṃ svastho bhavi tumarhasi

barbarīka uvāca // //
pāpaṃ māṃ tātatāta tvaṃ brahmaghnādapi kutsitam //
apraśasyaṃ nārhasīha draṣṭuṃ spraṣṭumapi prabho

sarveṣāmeva pāpānāṃ niṣkṛtiḥ procyate budhaiḥ //
pitrorabhaktasya punarniṣkṛtirnaiva vidyate

tadyena dehena mayā tātatāto'bhipīḍitaḥ //
tattvameva samutsrakṣye mahīsāgarasaṃgame

maivaṃ bhaveyamanyeṣu api janmasu pātakī //
na māmasmādabhiprāyādarhaḥ ko'pi nivartitum

yatoṃ'śena vilupyeta prāyaścittānnivārakaḥ //
evamuktvā samutplutya yayau caivārṇavaṃ balī

samudro'pi cakaṃpe ca kathamenaṃ nihanmyaham //
tataḥ siddhāṃbikāyāśca devyastatra caturdaśa

samāliṃgya ca saṃsthāpya rudreṇa sahitā jaguḥ //
ajñātavihite pāpe nāsti vīreṃdra kalmaṣam

śāstreṣūktamidaṃ vākyaṃ nānyathā kartumarhasi //
amuṃ ca pṛṣṭhalagnaṃ tvaṃ paśya bhoḥ svaṃ pitāmaham

putraputreti bhāṣaṃtamanu tvā maraṇonmukham //
adhunā cetsvakaṃ dehaṃ vīra tvaṃ parityakṣyasi

tatastyakṣyati bhīmo'pi pātakaṃ tanmahattava //
evaṃ jñātvā dhāraya tvaṃ svaśarīraṃ mahāmate

atha cettyaktukāmastvaṃ tatrāpi vacanaṃ śṛṇu //
svalpenaiva ca kālena kṛṣṇāddevakinaṃdanāt

dehapātastava proktastaṃ pratīkṣa yadīccha si //
yato viṣṇukarādvatsa dehapāto viśiṣyate

tasmātpratīkṣa taṃ kālamasmākaṃ prārthitena ca //
evamukto nivavṛte barbarīko'pi durmanāḥ

rudraṃ devīśca cāmuṃḍāṃ sopālaṃbhaṃ vaco'bravīt //
tvameva devi jānāsi rakṣyate śārṅgadhanvinā

pāṃḍavā bhūmilābhārthe tatte kasmādupekṣitam //
tvayā ca samupāgatya rakṣito'yaṃ vṛkodaraḥ

// devyuvāca // //
ahaṃ ca rakṣayiṣyāmi svabhaktaṃ kṛṣṇamṛtyutaḥ //
yasmācca caṃḍikākṛtye kṛto'nena mahāraṇaḥ //
tasmāccaṃḍilanāmnāyaṃ viśvapūjyo bhaviṣyati

evamuktvā gatāḥ sarve devā devyastvadṛśyatām //
bhīmo'pi taṃ samādāya pāṃḍubhyaḥ sarvamūcivān

vismitāḥ pāṃḍavāstaṃ ca pūjayitvā punaḥ punaḥ //
yathoktavidhinā cakrustīrthasnānamataṃdritāḥ

bhīmopi yatra rudreṇa mokṣitastatra suprabham //
liṃgaṃ saṃsthāpayāmāsa bhīmeśvaramiti śrutam

jyeṣṭhamāse kṛṣṇapakṣe caturdaśyāmupoṣitaḥ //
rātrau saṃpūjya bhīmeśaṃ janmapāpādvimucyate

yathaiva liṃgāni supūjitāni saptātra mukhyāni mahāphalāni //
bhīmeśvaraṃ liṃgamidaṃ tathaiva samastapāpāpaharaṃ supūjyam

//
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe bhīmeśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ