સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.65

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઉષિત્વા સપ્તરાત્રાણિ તીર્થેસ્મિન્ભ્રાતૃભિઃ સહ ॥
યુધિષ્ઠિરો મહાતેજા ગમનાયોપચક્રમે

પ્રભાતે વિમલે સ્નાત્વા દેવીર્લિંગાન્યથાર્ચ્ય ચ ॥
કૃત્વા પ્રદક્ષિણં ક્ષેત્રં દેવીસ્તોત્રં જજાપ સઃ ॥
પ્રયાણકાલેષુ સદા જપ્યં કૃષ્ણેન કીર્તિતમ્

॥ યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥ ॥
દેવિ પૂજ્યે મહાશક્તે કૃષ્ણસ્ય ભગિનિ પ્રિયે ॥
નત્વા ત્વાં શરણં યામિ મનોવાક્કાયકર્મભિઃ

સંકર્ષણાભયદાને કૃષ્ણચ્છવિસમપ્રભે ॥
એકાનંશે મહાદેવિ પુત્રવત્ત્રાહિ માં શિવ

ત્વયા તતમિદં વિશ્વં જગદવ્યક્તરૂપયા ॥
ઇતિ મત્વા ત્વાં ગતોઽસ્મિ શરણં ત્રાહિ માં શુભે

કાર્યારમ્ભેષુ સર્વેષુ સાનુગેન મયા તવ ॥
સ્વ આત્મા કલ્પિતો ભદ્રે જ્ઞાત્વૈતદનુકંપ્યતામ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઇતિ બ્રુવાણં રાજાનં શિરોબદ્ધાજલિં તદા ॥
વાયુપુત્રઃ પ્રહસ્યૈવ સાસૂયમિદમબ્રવીત્

યે ત્વાં રાજન્વદંત્યેવં સર્વજ્ઞોઽયં યુધિષ્ઠિરઃ ॥
વૃથૈવ વચનં તેષાં યતસ્ત્વં વેત્સિ નાણ્વપિ

કો હિ પ્રજ્ઞાવતાં મુખ્યઃ સર્વશાસ્ત્રવિદાંવરઃ ॥
સ્ત્રીણાં શરણમાપદ્યેદૃજુર્બુદ્ધિર્યથા ભવાન્

યતસ્ત્વમેવ વેત્સીદં સર્વશાસ્ત્રેષુ કીર્ત્યતે ॥
જડેયં પ્રકૃતિર્મૂઢા યયા સંમોહ્યતે જગત્

સચેતનં ચ પુરુષં પ્રકૃતિં ચ વિચેતનામ્ ॥
પ્રાહુર્બુધા નરાધ્યક્ષ પુંસશ્ચપ્રકૃતિઃ પ્રિયા

તત્સ્વયં પુરુષો ભૂત્વા યુધિષ્ઠિર વૃથામતે ॥
પ્રકૃતિં નૌષિ નત્વા તાં હાસો મેઽતીવ જાયતે

આરોહયેચ્છિરો નૈવ ક્વચિદ્ધિત્વા ઉપાનહૌ ॥
યથા સ મૂઢો ભવતિ દેવીભક્તિરતસ્તથા

યદિ તે બન્દિવત્પાર્થ તિષ્ઠેદ્વાણ્યનિવારિતા ॥
તત્કિમર્થં મહાદેવં ન સ્તૌષિ ત્રિપુરાન્તકમ્

અલક્ષ્યમિતિ વા મત્વા મહેશાનં મહામતે ॥
તતઃ કિમર્થ દાશાર્હં ન સ્તૌષિ પુરુષોત્તમમ્

યસ્ય પ્રસાદાદસ્માભિઃ પ્રાપ્તા દ્રુપદનંદિની ॥
ઇન્દ્રપ્રસ્થે તથા રાજ્યં રાજસૂયસ્ત્વયા કૃતઃ

વિજયેન ધનુર્લબ્ધં જરાસન્ધો મયા હતઃ ॥
પ્રત્યાહર્તું તથેચ્છામઃ કૌરવેભ્યઃ સ્વકાં શ્રિયમ્

યસ્ય પ્રસાદાત્તં મુક્ત્વા કૃષ્ણં હા સ્તૌષિ યજ્જયી ॥
અથ સ્વયં કૌરવાણામુત્પન્નં કુલસત્તમે

જાનન્નાત્માનમલ્પત્વાદ્બુદ્ધેર્ન સ્તૌષિ યાદવમ્ ॥
તત્કિમર્થં મહાવીર્યં ન સ્તૌષ્યર્જુનમુત્તમમ્

યેન વિદ્ધં પુરા લક્ષ્યં યેન કર્ણાદયો જિતાઃ ॥
યેન તત્ખાંડવં દગ્ધં યજ્ઞે યેન નૃપા જિતાઃ

શ્રૂયતે યેન વિક્રમ્ય મહેશાનોઽપિ નિર્જિતઃ ॥
સ્વર્લોકસંસ્થિતસ્યાસ્ય શરણં યાહિ સ્તૌષિ ચ

અથવા તેન શક્રેણ રાજ્યં મે નાર્પિતં કુતઃ ॥
ઇતિ મત્વા વૃથૈવ ત્વં ન સ્તૌષિ ભ્રાતરં મમ

તતો માં વા કથં વીરં ન સ્તૌષિ ત્વં યુધિષ્ઠિર ॥
યેન ત્વં રક્ષિતઃ પૂર્વં લાક્ષાગેહાગ્નિમધ્યતઃ

વૃક્ષેણાહત્ય મદ્રેશો નદીં શુષ્કાં પ્રસારિતઃ ॥
રાજરાજસ્તથા યેન જરાસંધો નિપાતિતઃ

પૂર્વા દિઙ્નિર્જિતા યેન યેન પૂર્વં બકો હતઃ ॥
હિડમ્બશ્ચ મહાવીરઃ કિર્મીરશ્ચાધુના વને

કાલેકાલે ચ રક્ષામિ ત્વામેવાહં સદાનુગઃ ॥
ન તાં પશ્યામિ રક્ષંતીં નત્વા યાં સ્તૌષિ ભારત

અથ ક્ષુધાબલં જ્ઞાત્વા મામૌદરિકસત્તમમ્॥
ક્રૂરં સાહસિકં ચૈવ ન સ્તૌષિ ક્ષમિણાં વરઃ

તતઃ સુસંયતો ભૂત્વા પ્રણવં સમુદીરયન્॥
કથં ન યાસિ માર્ગે ત્વં વૃથાલાપો હિ દોષભાક્

પ્રેતાઃ પિશાચા રક્ષાંસિ વૃથાલાપરતં નરમ્ ॥
આવિશંતિ તદાવિષ્ટો વક્તાબદ્ધં પુનઃ પુનઃ

વૃથાલાપી યદશ્નાતિ યત્કરોતિ શુભં ક્વચિત્ ॥
પ્રેતાદિતૃપ્તયે સર્વમિતિ શાસ્ત્રવિનિશ્ચયઃ

નાયં તસ્યાસ્તિ વૈ લોકઃ કુત એવ પરો ભવેત્ ॥
તસ્માદ્વિજાનતા યત્નાત્ત્યાજ્યમેવ વૃથા વચઃ

એવં સંસ્મારિતોઽપિ ત્વં યદિ ભૂયઃ પ્રવર્તસે ॥
ભૂતાવિષ્ટશ્ચિકિત્સ્યો નો વિવિધૈરૌષધૈર્ભવાન્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઇતિ પ્રવર્ણિતાં શ્રુત્વા ભીમસેનેન ભારતીમ્ ॥
પટીમિવ પ્રવિતતાં વિહસ્યાહ યુધિષ્ઠિરઃ

નૂનં ત્વમલ્પવિજ્ઞાનો વેદાધીતાસ્ત્વયા વૃથા ॥
માતરં સર્વભૂતાનામંબિકાં યન્ન મન્યસે

સ્ત્રીપક્ષ ઇતિ મત્વા તામવજાનાસિ ભોઃ કથમ્ ॥
સ્ત્રી સતી ન પ્રણમ્યા કિં ત્વયા કુન્તી વૃકોદર

યદિ ન સ્યાન્મહામાયા બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાર્ચિતા ॥
તવ દેહોદ્ભવઃ પાર્થ કથં સ્યાત્તત્ત્વતો વદ

ઈશ્વરઃ પરમાત્મા તાં ત્યક્તું શક્તઃ કથં ન હિ ॥
પુનર્ભેજે યતો દેવીં તેન મન્યે મહોર્જિતામ્

વાસુદેવોઽપિ નિત્યં તાં સ્તૌતિ શક્તિં પરાત્પરામ્ ॥
અહં યદિ ચિકિત્સ્યઃ સ્યાં ચિકિત્સ્યઃ સોઽપિ કિં ભવાન્

નૈવં ભૂયઃ પ્રવક્તવ્યં મૌર્ખ્યાત્પ્રતિ મહેશ્વરીમ્ ॥
ભૂમૌ નિપત્ય શરણં યાહિ ચેત્સુખમિચ્છસિ

॥ ભીમ ઉવાચ ॥ ॥
સર્વોપાયૈર્બોધયંતિ ચાટા હસ્તગતં નરમ્ ॥
ઇદમેવૌષધં તત્ર તૈઃ સાર્ધં જલ્પનં ન હિ

મુણ્ડે મુણ્ડે મતિર્ભિન્ના સત્યમેતન્નૃપ સ્ફુટમ્ ॥
સ્વાભીષ્ટં કુરુતે સર્વઃ કુર્મોઽભીષ્ટં વયં તથા

નાગાયુતસમપ્રાણો વાયુપુત્રો વૃકોદરઃ ॥
ન સ્ત્રિયં શરણં ગચ્છેદ્વાઙ્માત્રેણ કથંચન

ઇત્યુક્ત્વા વચનં ભીમો હ્યનુવવ્રાજ તં નૃપમ્ ॥
રાજાપિ સાનુગો યાતો ન સાધ્વિતિ મુહુર્બ્રુવન્

તતઃ ક્ષણેન વિકલસ્ત્વિતશ્ચેતશ્ચ પ્રસ્ખલત્ ॥
ઉવાચ વચનં ભીમઃ સુસંભ્રાંતો નૃપં પ્રતિ

ધર્મરાજ મહાબુદ્ધે પશ્ય માં નૃપસત્તમ ॥
ચક્ષુર્ભ્યાં નૈવ પશ્યામિ વૈકલ્યં કિમિદં મમ

॥ રાજોવાચ ॥
ભીમભીમ ધ્રુવં દેવી કુપિતા તે મહેશ્વરી ॥
તેન નષ્ટે ચક્ષુષી તે મહાસાહસવલ્લભ

તત્સાંપ્રતમભિપ્રૈહિ શરણં પરમેશ્વરીમ્ ॥
પુનઃ પ્રસન્ના તે દદ્યાત્કદાચિન્નયને પુનઃ

॥ ભીમ ઉવાચ ॥ ॥
અહમપ્યંગ જાનામિ સમો દેવ્યા ન કશ્ચન ॥
પ્રભાવપ્રત્યયાર્થં હિ સદા નિન્દામિ તાં પુનઃ

તસ્માત્પ્રભાવં દૃષ્ટ્વૈવં નિપત્ય વસુધાતલે ॥
મનોવાગ્બુદ્ધિભિર્નત્વા શરણં સ્તૌમિ માતરમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ભ્રાતરં જ્યેષ્ઠં સાષ્ટાંગં પ્રણિપત્ય ચ ॥
ગત્વૈવ દેવ્યાઃ શરણં ભીમસ્તુષ્ટાવ માતરમ્

॥ ભીમ ઉવાચ ॥ ॥
સર્વભૂતાંબિકે દેવિ બ્રહ્માંડશતપૂરકે ॥
બાલિશં બાલકં સ્વીયં ત્રાહિત્રાહિ નમોઽસ્તુ તે

ત્વં બ્રાહ્મી બ્રહ્મણઃ શક્તિર્વૈષ્ણવી ત્વં ચ શાંભવી ॥
ત્રિમૂર્તિઃ શક્તિરૂપા ત્વં રક્ષરક્ષ નમોઽસ્તુ તે

ત્વમૈન્દ્રી ચ ત્વમાગ્નેયી ત્વં યામ્યા ત્વં ચ નૈરૃતી ॥
ત્વં વારુણી ત્વં વાયવ્યા ત્વં કૌબેરી નમોઽસ્તુ તે

ઐશાનિ દેવિ વારાહિ નારસિંહિ જયપ્રદે ॥
કૌમારિ કુલકલ્યાણિ કૃપેશ્વરિ નમોઽસ્તુ તે

ત્વં સૂર્યે ત્વં તથા સોમે ત્વં ભૌમે ત્વં બુધે ગુરૌ ॥
ત્વં શુક્રે ત્વં સ્થિતા રાહૌ ત્વં કેતુષુ નમોઽસ્તુ તે

વસસિ ધ્રુવચક્રે ત્વં મુનિચક્રે ચ તે સ્થિતિઃ ॥
ભચક્રેષુ ખચક્રેષુ ભૂચક્રે ચ નમોઽસ્તુ તે

સપ્તદ્વીપેષુ ત્વં દેવિ સમુદ્રેષુ ચ સપ્તસુ ॥
સપ્તસ્વપિ ચ પાતાલેષ્વવસંસ્થે નમોઽસ્તુ તે

ત્વં દેવિ ચાવતારેષુ વિષ્ણોઃ સાહાય્યકારિણી ॥
વિષ્ણુનાભ્યર્થ્યસે તસ્માત્ત્રાહિ માતર્નમોઽસ્તુ તે

ચતુર્ભુજે ચતુર્વક્ત્રે ફલદે ચત્વરપ્રિયે ॥
ચરાચરસ્તુતે દેવિ ચરણૌ પ્રણમામિ તે

મહાઘોરે કાલરાત્રિ ઘંટાલિ વિકટોજ્વલે ॥
સતતં સપ્તમીપૂજ્યે નેત્રદે શરણં ભવ

મેરુવાસિનિ પિંગાક્ષિ નેત્રત્રાણૈકકારિણિ ॥
હુંહુંકારધ્વસ્તદૈત્યે શરણ્યે શરણં ભવ

મહાનાદે મહાવીર્યે મહા મોહવિનાશિનિ ॥
મહાબન્ધાપહે દેવિ દેહિ નેત્રત્રયં મમ

સર્વમંગલમંગલ્યા યદિ ત્વં સત્યતોંબિકે ॥
તતો મે મંગલં દેહિ નેત્રદાનાન્નમોસ્તુ તે

યદિ સર્વકૃપાલુભ્યઃ સત્યતસ્ત્વં કૃપાવતી ॥
તતઃ કૃપાં કુરુ મયિ દેહિ નેત્રે નમોઽસ્તુ તે

પાપોયમિતિ યદ્દેવિ પ્રકુપ્યસિ વૃથૈવ તત્ ॥
ત્વં માં મોહયસિ ત્વેવં ન તે તત્કિં નમોઽસ્તુ તે

સ્વયમુત્પાદ્ય યો રેણું વેષ્ટિતસ્તેન કુપ્યતિ ॥
તથા કુપ્યસિ મે માતરનાથસ્યાસ્ય દર્શય

ઇતિ સ્તુતા પાંડવેન દેવી કૃષ્ણચ્છવિચ્છવિઃ ॥
રામા રામાભિવદના પ્રત્યક્ષા સમજાયત

વિદ્યુત્કોટિસમાભાસ મુકુટેનાતિશોભિતા ॥
સૂર્યબિંબપ્રભાભ્યાં ચ કુણ્ડલાભ્યાં વિભૂષિતા

પ્રવાહેનેવ હારેણ સુરનદ્યા વિરાજિતા ॥
કલ્પદ્રુમપ્રસૂનૈશ્ચ પૂર્ણાવતંસમંડિતા।

દન્તેન્દુકાંતિવિધ્વસ્તભક્તમોહમહાભયા ॥
ખડ્ગચર્મશૂલપાત્રચતુર્ભુજવિરાજિતા

વાસસા તડિદાભેન મેઘલેખેવ વેષ્ટિતા ॥
માલયા સુમમાલિન્યા ભ્રાજિતા સાલિમાલયા

સતાં શરણદાભ્યાં ચ પદ્ભ્યાં નૂપુરરાજિતા ॥
જયેતિ પુષ્પવર્ષૈશ્ચ શક્રાદ્યૈરભિપૂજિતા

ગણૈર્દેવીભિરાકીર્ણા શતપદ્મૈર્મહામલૈઃ ॥
તાં તાદૃશીં વ્યોમ્નિ દૃષ્ટ્વા માતરં વ્યોમવાહિનીમ્

ભૂમૌ નિપત્ય રાજેંદ્રો નમોનમ ઇતિ સ્થિતઃ ॥
ભીમોપિ માતરં દૃષ્ટ્વા યથા બાલોઽભિધાવતિ

તથા સમ્મુખમાધાવજ્જય માતરિતિ બ્રુવન્ ॥
દર્શનેનૈવ દેવ્યાશ્ચ શુભનેત્રત્રયસ્તદા

પ્રણિપત્ય નમસ્તુભ્યં નમસ્તુભ્યં મુહુર્જગૌ ॥
પ્રસીદ દેવિ પદ્માક્ષિ પુનર્માતઃ પ્રસીદ મે

પુનઃ પ્રસીદ પાપસ્ય ક્ષમાથીલે પ્રસીદ મે

એવં સ્તુતા ભગવતી સ્વયમુત્થાય પાર્થિવમ્ ॥
ભીમં ચોત્સંગમારોપ્ય કૃપયેદં વચોઽબ્રવીત્

॥ શ્રીદેવ્યુવાચ ॥ ॥
યત્ત્વયાભિહિતં સ્તોત્રં તેન તુષ્ટા તવોપરિ ॥
અતો નેત્રત્રયં દત્તં દ્વે બાહ્યે ચાંતરં પરમ્

નાહં કોપં યત્ર તત્ર દર્શયામિ વૃકોદર ॥
ત્વં તુ પ્રમાણપુરુષસ્ત્વત્તઃ ક્રોધમદર્શયમ્

નૈતત્પ્રિયં ચ કૃષ્ણસ્ય ભ્રાતુર્મે ક્રોધમાચરમ્ ॥
ભવન્તો વાસુદેવસ્ય યત્ર પ્રાણા બહિશ્ચરાઃ

ત્વં ચ નિન્દસિ માં નિત્યં તચ્ચ જાને વૃકોદર ॥
મત્પ્રભાવપરિજ્ઞાનહેતવે કીદૃશસ્ત્વિતિ

તદેવં નૈવ ભૂયસ્તે પ્રકર્તવ્યં કથંચન ॥
અક્ષિક્ષેપો હિ પૂજ્યાનામાવહત્યધિકં રુજમ્

તદિદાનીં સર્વમેવં ક્ષન્તવ્યં ચ પરસ્પરમ્ ॥
યચ્ચ બ્રવીમિ ત્વાં વીર તન્નિશામય ભારત

યદા યદા હિ ધર્મસ્ય ગ્લાનિરાવિર્ભવેદ્ધરિઃ ॥
તદાતદાવતીર્યાહં વિષ્ણોરસ્ય સહાયિની

ઇદાનીં ચ હરિર્જાતો વસુદેવસુતો ભુવિ ॥
અહં ચ ગોપનન્દસ્ય એકાનંશાભિધા સુતા

તદ્યથા ભગવાન્કૃષ્ણો મમ ભ્રાતાભિપૂજિતઃ ॥
ભવન્તોઽપિ તથા મહ્યં ભ્રાતરઃ પાંડવા સદા

યે ભીમભગિનીત્યેવં માં સ્તોષ્યંતિ નરોત્તમાઃ ॥
આબાધા નાશયિષ્યામિ તેષાં હર્ષસમન્વિતા

ત્વં ચ ભ્રાતુર્જયં વીર પ્રદાસ્યસિ મહારણે ॥
ભુજયોસ્તે વસિષ્યામિ ધાર્તરાષ્ટ્રનિપાતને

કૃત્વા રાજ્યં ચ વર્ષાણિ ષટ્ત્રિંશત્તદનન્તરમ્ ॥
મહાપ્રસ્થાનધર્મેણ પૃથિવીં પરિચરિષ્યથ

અસ્મિન્નેવ તતો દેશે લોહોનામ મહાસુરઃ ॥
ભવતાં ન્યસ્તશસ્ત્રાણાં વધાર્થં પ્રક્રમિષ્યતિ

તતસ્તં સર્વભૂતાનામવધ્યં ભવતાં કૃતે ॥
અન્ધં કૃત્વા પાતયિષ્યે તતો યૂયં પ્રયાસ્યથ

નિસ્તીર્ય ચ હિમં સર્વં નિમગ્નાઃ બાલુકાર્ણવે ॥
સ્વર્ગં યાસ્યતિ રાજૈકઃ સશરીરો ગમિષ્યતિ

અન્ધો યત્ર કૃતો લોહો લોહાણાભિધયા પુરમ્ ॥
ભવિષ્યતિ ચ તત્રૈવ સ્થાસ્યેઽહં કલયા સદા

તતઃ કલિયુગે પ્રાપ્તે કેલો નામ ભવિષ્યતિ ॥
મમ ભક્તસ્તસ્ય નામ્ના ભાવ્યા કેલેશ્વરીત્યહમ્

વૈલાકશ્ચાપરો ભક્તો ભવિષ્યતિ મમોત્તમઃ ॥
તસ્યારાધનતઃ ખ્યાતિં પ્રયાસ્યામિ કલૌ યુગે

લોહાણાસંસ્થિતાં ચૈવ યેર્ચયિષ્યંતિ માં જનાઃ ॥
શ્રદ્ધયા સિતસપ્તમ્યાં તૈશ્ચ સર્વત્ર પૂજિતા

અંધાનાં ચ પ્રદાસ્યામિ ભાવીનિ નયનાન્યહમ્ ॥
તસ્મિન્દિને તર્પિતાહં ભક્તિભાવેન પાંડવ

પાદાંગુષ્ઠેન ચ ભવાંસ્તત્ર કુંડં વિધાસ્યતિ ॥
સર્વતીર્થસ્નાન તુલ્યં તત્ર સ્નાનં ચ તદ્દિને

મત્સ્યાનાં નેત્રનેત્રસ્થતેજસ્તન્માત્રમુત્તમમ્ ॥
ઉદ્ધૃત્ય યોજયિષ્યામિ પ્રત્યક્ષં તદ્ભવિષ્યતિ

એવં મમ મહાસ્થાનં કલૌ ખ્યાતં ભવિષ્યતિ

લોહાણાખ્યં મહાબાહો નામ કેલેશ્વરીતિ ચ ॥
દુર્ગમાખ્યં તતો હત્વા અસ્મિન્ક્ષેત્રે ચ ભારત

।
દુર્ગા નામ ભવિષ્યામિ મહીસાગરપૂર્વતઃ ॥
ધર્મારણ્યે વસિષ્યામિ ભવતાં ત્રાણકારણાત્

ધર્મારણ્યે સ્થિતાં ચૈવ યેઽર્ચયિષ્યંતિ માનવાઃ ॥
આશ્વિને માસિ ચૈત્રે વા નવમ્યાં શુક્લપક્ષકે

સ્નાત્વા મહીસાગરે ચ તેષાં દાસ્યામિ વાંછિતમ્ ॥
વિધિના યેઽર્ચયિષ્યંતિ માં ચ શ્રદ્ધાસ મન્વિતાઃ

પુત્રપૌત્રાન્પ્રદાસ્યામિ સ્વર્ગં મોક્ષં ન સંશયઃ ॥
પ્રવેશે ચ કલેઃ કાલે ભવતાં વંશસંભવઃ ॥
વત્સરાજઃ પાંડવાનાં તોષયિષ્યતિ યત્નતઃ

યસ્ય નામ્ના તતઃ ખ્યાતા ભવિષ્યામિ કલૌ યુગે ॥
વત્સેશ્વરીતિ વત્સસ્ય રાજ્ઞઃ સર્વાર્થદાયિની

મત્પ્રસાદાત્સ રાજા વૈ ભવનોત્તાપકારિણીમ્ ॥
અટ્ટાલયાંનામ તદા રાક્ષસીં નિહનિષ્યતિ

તસ્યાશ્ચાપિ વધસ્થાનમટ્ટાલજમિતિ સ્થિતમ્ ॥
ભવિષ્યતિ પુરં તત્ર માં ચ સંસ્થાપયિષ્યતિ

અટ્ટાલયાજગ્રામે મામર્ચયિષ્યંતિ યે જનાઃ ॥
વત્સેશ્વરીં સિતાષ્ટમ્યામાશ્વિને તૈઃ સદાર્ચિતા

વત્સેશ્વરીં ચ યે દેવીં પૂજયિષ્યંતિ માનવાઃ ॥
તેષાં સર્વફલાવાપ્તિર્ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

ઇત્થમટ્ટાલયે વાસો લોહાણે ચ ભવિષ્યતિ ॥
ધર્મારણ્યે મહાક્ષેત્રે મહીસાગરસંનિધૌ

મમ લોકહિતાર્થાય લોહસ્ય ચ નિશમ્યતામ્ ॥
અધીકૃતો મયા લોહો બહ્વીસ્તપ્તાં તપઃ સમાઃ ॥

વૃત્રાસુર ઇવાજેયો લોકાનુત્સાદયિષ્યતિ ॥
તં ચ વિશ્વપતિર્ધીમાનવતીર્ય બુધો હરિઃ

યત્ર હંતા તત્ર ગ્રામં લોહાટીતિ ભવિષ્યતિ ॥
ગયોનામ મહાદૈત્યો ભવતાં વિઘ્નકૃત્તદા

પ્રસ્થાને લોહવદ્ભાવી કરિષ્યે તં નપુંસકમ્ ॥
ગયત્રાડેતિ માં તત્ર પૂજયિષ્યંતિ માનવાઃ ॥

ગ્રામં ચાપિ ગયત્રાડં તત્ર ખ્યાતં ભવિષ્યતિ ॥
ગયત્રાડે ગયત્રાડાં યેઽર્ચયિષ્યંતિ માનવાઃ

માઘાષ્ટમ્યાં ન શિષ્યંતિ તસ્ય સર્વેઽપ્યુપદ્રવાઃ ॥
યે ચ માં કોપયિષ્યંતિ પાંડવારાધિતાં સદા

તેષાં પુંસ્ત્વં હરિષ્યામિ મહારૌદ્રાધિતિષ્ઠતિ ॥
પરિવારશ્ચ મે ચાત્ર ષણ્ઢઃ સર્વો ભવિષ્યતિ

તસ્મિન્કલિયુગે ઘોરે રૌદ્રે રુદ્રેઽતિનિર્ઘૃણે ॥
એવં તૃતીયં તન્મહ્યં સ્થાનમત્ર ભવિષ્યતિ

ભવત્સુ ચ સ્વર્ગતેષુ ગયોઽપિ સુમહત્તપઃ ॥
તપ્ત્વા પ્રાપ્ય પુનઃ પુંસ્ત્વં લોકાન્સંપીડયિષ્યતિ

ગયાતીર્થં ગતં તં ચ ગયાધ્વંસનકામ્યયા ॥
બુધ એવ જગત્સ્વામી તત્ર તં સૂદયિષ્યતિ

ઇત્થં શ્રીમાન્પીતવાસા અવતીર્ય બુધઃ પ્રભુઃ ॥
બહૂનિ કૃત્વા કર્માણિ સ્વસ્થાનં પ્રતિપત્સ્યતે

ઇતિ સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તં ભવિષ્યં પાંડવા મયા ॥
ભવતાં ચિત્તનિર્વૃત્યૈ શ્રૂયતાં ભૂય એવ ચ

ઇદં તીર્થવરં મહ્યં સંસેવ્યં સર્વદા પ્રિયમ્ ॥
કૃતં યદત્રાગમનં તેન પ્રીતિઃ પરા મમ

ભીમસ્ય ચાપિ પૌત્રેણ દૃઢં સંતોષિતાઽસ્મિ ચ ॥
દેવ્યઃ સર્વાશ્ચ મદ્રૂપં નૈતજ્જ્ઞેયમ તોઽન્યથા

વ્રજધ્વં ચાપિ તીર્થાનિ યાનિ વો ન કૃતાનિ ચ ॥
આબાધાસ્વસ્મિ સર્વાસુ સ્મરણીયા સ્વસેવ ચ

આપૃચ્છે ચાપિ વઃ સર્વાન્યૂયં કૃષ્ણસમા મમ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઇતિ દેવ્યા વચઃ શ્રુત્વા વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનાઃ ॥
પુનઃપુનઃ પ્રણમ્યૈનાં નાપશ્યન્દીપવદ્ગતામ્

તતસ્તે બર્બરીકં ચ સંસ્થાપ્યાત્રૈવ નિષ્ઠિતમ્ ॥
આગચ્છ યોગે ચોક્ત્વેદં ચક્રુસ્તીર્થાનિ મુખ્યશઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કૌમારિકાખણ્ડે બર્બરીકોપાખ્યાને કેલેશ્વરી વત્સેશ્વરીદુર્ગાદેવીગયત્રાડામાહાત્મ્યવર્ણનંનામ પઞ્ચષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ