Skanda Purana · Chapter 1.59

// śaunaka uvāca // //
atyadbhutamidaṃ sūta guptakṣetrasya pāvanam //
mahanmāhātmyamatulaṃ kīrtitaṃ harṣavardhanam

punaryatsiddhaliṃgasya pūrvaṃ māhātmyakīrtane //
ityuktaṃ yatprasādena siddhamātustu setsyati

vijayonāma puṇyātmā sāhāyyāccaṃḍilasya ca //
ko nvasau caṃḍilonāma vijayonāma kastathā//

kathaṃ ca prāptavānsiddhiṃ siddhamātuḥ prasādataḥ //
etadācakṣva tattvena śrotuṃ kautūhalaṃ hi naḥ

satāṃ caritraśravaṇe kautukaṃ kasya no bhavet // //
// ugraśravā uvāca // //
sādhu pṛṣṭamidaṃ viprā dūrāṃtaritamapyuta

śrutā dvaipāyanamukhātkathāṃ vakṣyāmi cātra vaḥ //
purā drupadarājasya putrīmāsādya pāṃḍavāḥ

dhṛtarāṣṭramate paścādiṃdraprasthaṃ nyaveśayan //
rakṣitā vāsudevena kadācittatra pāṃḍavāḥ

upaviṣṭāḥ sabhāmadhye kathāścakruḥ pṛthagvidhāḥ //
devarṣipitṛbhūtānāṃ rājñāṃ cāpi prakīrtane

kriyamāṇe'tha tatrāgādbhīmaputro ghaṭotkacaḥ //
taṃ dṛṣṭvā bhrātaraḥ paṃca vāsudevaśca vīryavān

utthāya sahasā pīṭhādāliliṃgurmudā yutāḥ //
sa ca tānpraṇataḥ prahvo vavaṃde bhīmanaṃdanaḥ

sāśiṣaṃ ca tato rājñā svotsaṃga upaveśitaḥ //
āghrāya snehato mūrdhni proktaśca janasaṃsadi

// yudhiṣṭhira uvāca // //
kuta āgamyate putra kva cāyaṃ vihṛtastvayā //
kālaḥ kvacitsukhaṃ rājyaṃ kuruṣe mātulaṃ tava

kaściddeveṣu vipreṣu goṣu sādhuṣu sarvadā //
haiḍaṃbe nāpakuruṣe priyametaddhareśca naḥ

heḍaṃbasya vanaṃ sarvaṃ tasya ye sainyarākṣasāḥ //
pālyamānāstvayā sādho vardhaṃte janakṣemakāḥ

kaccinnaṃdati te mātā bhṛśaṃ naḥ priyakāriṇī //
kanyaiva yā purā bhīmaṃ tyaktvā mānaṃ patiṃ śritā

iti pṛṣṭo dharmarājñā smayanhaiḍaṃbirabravīt //
hate tasmindurācāre mātule'smi niyojitaḥ

tadrājyaṃ śāsane sthāpya duṣṭānnighnaṃścarāmyaham //
mātā kuśalinī devī tapo divyamupāśritā

māmuvāca sadā putra pitṝṇāṃ bhaktikṛdbhava //
so'haṃ māturvacaḥ śrutvā merupādātsamāgataḥ

praṇāmāyaiva bhavatāṃ bhaktiprahveṇa cetasā //
ātmānaṃ ca mahatyarthe kasmiṃścittu niyojitam //
bhavadbhirahamicchāmi phalaṃ yasmādidaṃ mahat

yadājñāpālanaṃ putraḥ pitṝṇāṃ sarvadā caret //
athorddhvalokānsa jayediha jāyeta kīrtimān

// sūta uvāca // //
ityuktavaṃtaṃ taṃ rājā parirabhya punaḥpunaḥ //
uvāca dharmarāṭ putramānaṃdāśruḥ sagadgadam

tvameva no bhaktikārī sahāyaścāpi vartase

etadarthaṃ ca haiḍaṃbe putrānicchaṃti sādhavaḥ //
ihāmutra tārayaṃte tādṛśāścāpi putrakāḥ

avaśyaṃ yādṛśī mātā tādṛśastanayo bhavet //
mātā ca te bhaktimatī dṛḍhaṃ nastvaṃ ca tādṛśaḥ

aho suduṣkaraṃ devī kurute me priyā vadhūḥ //
yā bhartṛśriyamullaṃghya tapa eva samāśritā

nūnaṃ kāmena bhogairvā kṛtyaṃ vadhvā na me manāk //
yā putrasukhamanvīkṣya paralokārthamāśritā

duṣkulīnāpi yā bhaktā sūte'patyaṃ ca bhaktimat //
kulīnameva tanmanye mamedaṃ matamuttamam

evaṃ bahūni vākyāni tāni tāni vadannṛpaḥ //
dharmarājaḥ samābhāṣya keśavaṃ vākyamabravīt

puṃḍarīkākṣa jānāsi yathā bhīmādabhūdayam //
jātamātrastu yaścāsīdyauvanastho mahābalaḥ

aṣṭānāṃ devayonīnāṃ yato janma ca yauvanam //
sadya eva bhavettasmātsadyo'syāsīcca yauvanam //

tadasyocitadārārthe sadā ciṃtāsti kṛṣṇa me //
ucitaṃ bata haiḍaṃbeḥ kva kalatraṃ karomyaham

tadbhavānkṛṣṇasarvajña trilokīmapi vetsi ca //
haiḍaṃberucitā dārānvaktumarhasi yādava

// sūta uvāca // //
evamukto dharmarājñā kṣaṇaṃ dhyātvā janārdanaḥ //
dharmarājamidaṃ vākyaṃ padāṃtaritamabravīt

asti rājanpravakṣyāmi dārānasyocitāṃ śubhām //
sāṃprataṃ saṃsthitā ramye prāgjyotiṣapure vare

sā ca putrī muroḥ pārtha daityasyādbhutakarmaṇaḥ //
yo'sau narakadaityasya prāṇatulyaḥ sakhā'bhavat

sa ca me nihato ghoraḥ pāśadurgasamanvitaḥ //
narakaśca durācārastvametadvetsi sarvaśaḥ

tato hate murau daitye mayā tasya sutāvrajat //
yoddhuṃ māmativīryatvādghorā kāmakaṭaṃkaṭā

tāṃ tato'haṃ mahāyuddhe khaḍgakheṭakadhāriṇīm //
ayodhayaṃ mahābāṇaiḥ suśārṅgadhanuṣaścyutaiḥ

khaḍgena ciccheda bāṇānmama sā ca muroḥ sutā //
samāgamya ca khaḍgena garuḍaṃ mūrdhnyatāḍayat

sa ca mohasamāviṣṭo garuḍo'bhūdacetanaḥ //
tatastasyā vadhārthāya mayā cakraṃ samudyatam

cakraṃ samudyataṃ dṛṣṭvā mayā tasminraṇājire //
kāmākhyā nāma māṃ devī puraḥ sthitvā vaco'bravīt

naināṃ haṃtuṃ bhavānarho rakṣaitāṃ puruṣottama //
ajeyatvaṃ mayā hyasyā dattaṃ khaḍgaṃ ca kheṭakam

buddhirapratimā cāpi śaktiśca paramā raṇe //
tatastvayā trirātre'pi na jitāsīnmuroḥ sutā

evamukte tadā devīṃ vacanaṃ cāhamabravam //
ayameṣa nivṛtto'smi vārayaināṃ ca tvaṃ śubhe

tataścāliṃgya tāṃ bhaktāṃ kāmākhyā vākyamabravīt //
bhadre raṇānnivartasva nāyaṃ haṃtuṃ kathaṃcana

śakyaḥ kenāpi samare mādhavo raṇadurjayaḥ //
nābhūdasti bhaviṣyo vā ya enaṃ saṃyuge jayet

api vā tryaṃbakaḥ putri nainaṃ śaktaḥ kuto'nyakaḥ //
tasmādenaṃ namaskṛtya bhāvinaṃ śvaśuraṃ śubhe

raṇādasmānnivartasva tavocitamidaṃ sphuṭam //
asya bhrāturhi bhīmasya snuṣā tvaṃ ca bhaviṣyasi

tasmāttvaṃ śvaśuraṃ bhadre sammānaya janārdanam //
na ca śokastvayā kāryaḥ pitaraṃ prati paṃḍite

jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruva janma mṛtasya ca //
bahavaścā'sya vettāro vada kenāpi vāryate

ṛṣīṃśca devāṃśca mahāsurāṃśca traividyavidyānpuruṣānnṛpāṃśca //
kānmṛtyureko na pateta kāle parāvarajño'tra na muhyate kvacit

ślāghya eva hi te mṛtyuḥ piturasmājjanārdṛnāt //
sarvapātakanirmukto gato'sau dhāma vaiṣṇavam

evaṃ kāmākhyayā proktā sā ca kāmakaṭaṃkaṭā //
tyaktvā krodhaṃ ca saṃvṛtya gātrāṇi praṇatā ca mām

tāmahaṃ sāśiṣaṃ cāpi prāvocaṃ bharatarṣabha //
asminneva pure tiṣṭha bhagadattaprapūjitā

mayā devyā pṛthivyā ca bhagadattaḥ kṛto nṛpaḥ //
sa te pūjāṃ bahuvidhāṃ kariṣyati svasuryathā

vasaṃtī cātra taṃ vīraṃ haiḍiṃbaṃ patimāpsyasi //
evamāśvāsya tāṃ devīṃ maurvīṃ cāhaṃ vyasarjayam

sā sthitā ca pure tatra gato'haṃ śakrasadma ca //
tato dvāravatīṃ prāpya tvayā saha samāgataḥ

evameṣocitā dārā haiḍaṃbervidyate śubhā //
kāmākhye ca raṇe ghorā yā vidyudiva bhāsate

na ca rūpaṃ varṇitaṃ me śvaśurasyocitaṃ yataḥ //
sādhorhi naitaducitaṃ sarvastrīṇāṃ pravarṇanam

punarekaśca samayaḥ kṛtastaṃ śṛṇu yastayā //
yo māṃ niruttarāṃ praśne kṛtvaiva vijayetpumān

yo me pratibalaścāpi sa me bhartā bhaviṣyati //
evaṃ ca samayaṃ śrutvā bahavo daityarākṣasāḥ

tasyā jayārthamagamaṃste'pi jitvā hatāstayā //
yo ya enāṃ gataḥ pūrvaṃ na sa bhūyo nyavartata

vahneriva prabhāṃ dīptāṃ pataṃgānāṃ samuccayaḥ //
evametādṛśīṃ maurvīṃ jetumutsahate yadi

ghaṭotkaco mahāvīryo bhāryāsya niyataṃ bhavet

// yudhiṣṭhira uvāca // //
alaṃ sarvaguṇaistasyā yasyāstveko guṇo mahān //
kriyate kiṃ hi kṣīreṇa yadi tadviṣamiśritam

prāṇādhikaṃ bhaimaseniṃ kathaṃ kevalasāhasāt //
kṣipeyaṃ tava vākyānāṃ śuddhānāṃ cātha kovidam

anyā api striyaḥ saṃti deśe deśe janārdana //
bahvyastāsāṃ varāṃ kāṃcidyoṣitaṃ vaktumarhasi

// bhīma uvāca // //
samyaguktaṃ keśavena vākyaṃ bahvarthamuttamam //
rājñā punaḥ snehavaśādyaduktaṃ tanna bhāti me

kārye duḥsādhya eva syātkṣatriyasya parākramaḥ //
karīṃdrasyeva yūtheṣu gajānāṃ na mṛgeṣu ca

ātmā prakhyātimāneyaḥ sarvathā vīrapuṃgavaiḥ //
sā ca khyātiḥ kathaṃ jāyedduḥsādhyakaraṇādṛte

na hyātmavaśagaṃ pārtha haiḍaṃberasya rakṣaṇam //
yena dattastvayaṃ dhātrā sa enaṃ pālayiṣyati

sarvathoccapadārohe yatnaḥ kāryo vijānatā //
tanna sidhyati ceddaivānnāsau doṣo vijānataḥ

yathā devavratastveko jahre kāśisutāḥ purā //
tathaika eva haiḍaṃbirmaurvīṃ prāpnotu mā ciram

// arjuna uvāca // //
kevalaṃ pauruṣaparaṃ bhīmenoktamidaṃ vacaḥ //
abalaṃ daivahetutvātprabalaṃ pratibhāti me

na mṛṣā hi vaco brūte kāmākhyā yā purā'bravīt //
bhīmasenasutaḥ pāṇiṃ tava bhadre grahīṣyati

anena hetunā yātu śīghraṃ tatra ghaṭotkacaḥ //
iti me rocate kṛṣṇa tava kiṃ brūhi rocate

// kṛṣṇa uvāca // //
rocate me vacastubhyaṃ bhīmasya ca mahātmanaḥ //
na hi tulyo bhaimasenerbuddhau vīrye ca kaścana

aṃtarātmā ca me vetti prāptāmeva muroḥ sutām //
tacchīghraṃ yātu haiḍaṃbistvaṃ ca kiṃ putra manyase

// ghaṭotkaca uvāca // //
na hi nyāyyāḥ svakā vaktuṃ pūjyānāmagrato guṇāḥ //
pravṛttā eva bhāsaṃte sadguṇāśca raveḥ karāḥ

sarvathā tatkariṣyāmi pitaro yena me'malāḥ //
lajjiṣyaṃti na saṃsatsu mayā putreṇa pāṃḍavāḥ

evamuktvā mahābāhurutthāya praṇanāma tān //
jayāśīrbhiśca pitṛbhirvarddhito gaṃtumaicchata

taṃ gatukāmamāhedamabhinaṃdya janārdanaḥ //
kathākathanakāle māṃ smarethāstvaṃ jayāvaham

yathā buddhiṃ sudurbhedyāṃ vardhayāmi balaṃ ca te //
ityuktvāliṃgya taṃ kṛṣṇo vyasasarjata sāśiṣam

tato hiḍaṃbātanayo mahaujāḥ sūryākṣakālākṣamahodarānugaḥ //
viyatpathaṃ prāpya jagāma tatpuraṃ prāgjyotiṣaṃ nāma dinavyapāye

//
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe barbarikopā khyāne ghaṭotkacasya prāgjyotiṣapuraṃ prati gamanavarṇanaṃnāmaikonaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ