Skanda Purana · Chapter 1.58

// arjuna uvāca // //
guptakṣetramidaṃ kasmātkasmādguptaṃ ca nārada //
yasya prabhāvaḥ sumahānnaiva kasyāpi saṃstutaḥ

// nārada uvāca // //
purātanāmatra kathāṃ guptakṣetrasya kāraṇe //
śṛṇu pāṃḍava śāpena guptamāsīdidaṃ yathā

purā nimitte kasmiṃścitsarvatīrthādhidaivatāḥ //
praṇāmāya brahmasado brahmāṇaṃ sahitā yayuḥ

puṣkarasya prabhāsasya nimiṣasyārbudasya ca //
kurukṣetrasya kṣetrasya dharmāraṇyasya devatāḥ

vastrāpathasya śvetasya phalgutīrthaṃ sya cāpi yāḥ //
kedārasya tathānyeṣāṃ kṣetrāṇāṃ koṭiśo'pi yāḥ

siṃdhusāgarayogasya mahīsāgarakasya ca //
gaṃgāsāgarayogasya adhipāḥ sūkarasya ca

gaṃgārevāmukhīnāṃ tu nadīnāmadhidevatāḥ //
śoṇahradapurogāṇāṃ hradānāṃ cādhidevatāḥ

te sarve saṃghaśo bhūtvā śraiṣṭhya jñānāya cātmanaḥ //
samupājagmuramalā mahatīṃ brahmaṇaḥ sabhām

tatra tīrthāni sarvāṇi samāyātāni vīkṣya saḥ //
uttasthau sahitaḥ sarvaiḥ sabhāsadbhiḥ pitāmahaḥ

praṇamya sarvatīrthebhyaḥ prabaddhakarasaṃpuṭaḥ //
tīrthāni bhagavānāha vismayotphullalocanaḥ

adya naḥ sadma sakalaṃ yuṣmābhiratipāvitam //
vayaṃ ca pāvitā bhūyo yuṣmākaṃ darśanādapi

tīrthānāṃ darśanaṃ śreyaḥ sparśanaṃ snānameva ca //
kīrtanaṃ smaraṇaṃ cāpi na syātpuṇyaṃ vinā param

mahāpāpānvitā raudrāstvapi ye syuḥ suniṣṭhurāḥ //
te'pi tīrthaiḥ prapūyaṃte kiṃ punardharmasaṃsthitāḥ

evamuktvā pulastyaṃ sa putramabhyādideśa ha //
śīghramarghaṃ tīrthahetoḥ samānaya yathārcaye

// pulastya uvāca //
asaṃkhyānīha tīrthāni dṛśyaṃte padmasaṃbhava //
yathā diśasi māṃ tāta arghamekamupānaye

dharmapravacane śloko yata eṣa pragīyate

bhaveyuryadyasaṃkhyātā arghayogyāḥ samarcane //
tatasteṣāṃ variṣṭhāya dātavyo'rghaḥ kilaikataḥ

// brahmovāca // //
sābhiprāyaṃ sādhu vatsa tvayā proktamidaṃ vacaḥ //
evaṃ kuruṣvaikamarghamānaya tvaṃ suśīghrataḥ

// nārada uvāca // //
tataḥ pulastyo vegena samāninye'rghamuttamam //
taṃ ca brahmā kare gṛhya tīrthānyāheti bhāratīm

sarvairbhavadbhiḥ saṃhatya mukhyastvekaḥ prakīrtyatām //
tasmai cārghaṃ prayacchāmi naivaṃ māmanayaḥ spṛśet

// tīrthānyūcuḥ // //
na vayaṃ śreṣṭhatāṃ vidmaḥ kathaṃcana parasparam //
asmāddhetośca saṃprāptā jñātvā dehi tvameva tat

// brahmovāca // //
nāhaṃ vedmi śreṣṭhatāṃ vaḥ kathaṃcana namo'stu vaḥ //
sarve cāpāramāhātmyaṃ svayaṃ me vaktumarhatha

yatra gaṃgā gayā kāśī puṣkaraṃ naimiṣaṃ tathā //
kurukṣetraṃ tathā revā mahīsāgarasaṃgamaḥ

prabhāsādyāni śataśo yatra nastatra kā matiḥ

// nārada uvāca // //
evamukte padmabhuvā kopi novāca kiṃcana //
cireṇedaṃ tataḥ prāha mahīsāgarasaṃgamaḥ

mamainamarghaṃ tvaṃ yaccha caturānana śīghrataḥ //
yataḥ koṭikalāyāṃ vā mama ko'pi na pūryate

yataścendradyumnarājñā tāpyamānā vasuṃdharā //
sarvatīrthadravībhūtā mahīnāmābhavannadī

sā ca sarvāṇi tīrthāni saṃyuktāni mayā saha //
sarvatīrthamayastasmādasmi khyāto jagattraye

guhena ca mahāliṃgaṃ kumāreśvaramīśvaram //
saṃsthāpya tīrthamukhyatvaṃ mama dattaṃ mahātmanā

nāradenāpi mattīre sthānaṃ saṃsthāpya śobhanam //
sarvebhyaḥ puṇyakṣetrebhyo dattaṃ śraiṣṭhyaṃ purā mama

evaṃ tribhirhetuvarairmamevārghaḥ pradīyatām //
guṇaikadeśe'pi samaṃ mama tīrthaṃ na vai param

ityukte vacane pārtha tīrtharājena bhārata//
sarve nocuḥ kiṃcanāpi kiṃ brahmā vakṣyatīti yat

tato brahmasuto jyeṣṭhaḥ śvetamālyānulepanaḥ //
dakṣiṇaṃ bāhumuddhatya dharmo vacanamabravīt

aho kaṣṭamidaṃ kūktaṃ tīrtharājena mohataḥ //
santo'pi na guṇā vācyāḥ svayaṃ sadbhiḥ svakā yataḥ

svīyānguṇānsvayaṃ yo hi sampatsu prakṣipanparān //
bravīti rājasastveṣa hyahaṃkāro jugupsitaḥ

tasmādasmādahaṃkārātsatsvapyeṣu guṇeṣu ca //
aprakhyātaṃ dhvastarūpamidaṃ tīrthaṃ bhaviṣyati

staṃbhatīrthamiti khyātaṃ stambho garvaḥ kṛto yataḥ //
staṃbhasya hi phalaṃ sadyo brahmāpi prāpa kiṃ paraḥ

ityukte dharmadevena hāheti rava utthitaḥ //
tataḥ śīghraṃ samāyāto yogīśo'haṃ ca pāṃḍava

guhastato vacaḥ prāha dharmadevasamāgame //
ayuktametacchāpo'yaṃ datto yaddharma dhārṣṭyataḥ

bravītu ko'pi sarveṣāṃ tīrthānāṃ teṣu vartatām //
yadyaiśvaryaṃ nārhatesau mahīsāgarasaṃgamaḥ

tiṣṭhatvātmaguṇo yacca tīrtharājena varṇitaḥ //
tatra ko viguṇo nāma mithyāvādī yato guṇaḥ

aho na yuktaṃ pālānāṃ yadi te'pyavimṛśya ca //
evamarthānkariṣyaṃti kaṃ yāṃti śaraṇaṃ prajāḥ

evamukte guhenātha dharmo vacanamabravīt //
satyametadyadarho'yaṃ mahīsāgarasaṃgamaḥ

mukhyatvaṃ sarvatīrthānāmarghaṃ cāpi pitāmahāt //
kiṃtu nātmaguṇā vācyāḥ satāmetatsadā vratam //
parokṣepi svapraśaṃsā brahmāṇamapi cālayet

svapraśaṃsāṃ prakurvāṇaḥ parākṣepasamanvitām //
kiṃ divaḥ pṛthivīṃ pūrvaṃ yayātirna papāta ha //
yāni pūrvaṃ pramāṇāni kṛtānīśena dhīmatā

tāni sampālanīyāni tāni ko'ti kramedbudhaḥ //
tava pitrā samādiśya yadarthaṃ sthāpitā vayam

pālayāmāsa etacca tvaṃ pālayitumarhasi //
īśvarāḥ svapramāṇena bhavaṃto yadi kurvate

tadasmābhiridaṃ yuktaṃ śāsanaṃ diśyatāṃ param //
evamuktvā svīyamudrāṃ moktukāmaṃ vṛṣaṃ tadā

ahaṃ prastāvamanvīkṣya vākyametadudairayam//
namo dharmāya mahate viśvadhātre mahātmane

brahmaviṣṇuśivairnityaṃ pūjitāyāghanāśine //
yadi mudrāṃ bhavāndharma parityakṣyati karhicit

tadasmākaṃ kuto bhāvo mā viśvaṃ nāśaya prabho //
yogīśvaraṃ guhaṃ cāpi saṃmānayitumarhasi

śivavanmānanīyo hi yataḥ sākṣācchivātmajaḥ //
tvāṃ ca devo guhaḥ svāmī saṃmānayitumarhati

yuvayoraikyabhāvena sukhaṃ jīvedidaṃ jagat //
tvayā pradattaḥ śāpo'yaṃ mā pratyākhyātilakṣaṇaḥ

anugrahaśca kriyatāṃ tīrtharājasya mānada

evamuccaramāṇaṃ māṃ praśasyāhāpi padmabhūḥ//
sādhvetannāradenoktaṃ dharmaitadvacanaṃ kuru

sammānaya guhaṃ cāpi guhaḥ svāmī yato hi naḥ//
evamukte brahmaṇā ca dharmo vacanamabravīt

namo guhāya siddhāya kiṃkarāyasya te vayam//
madīyāṃ skanda vijñaptiṃ nāthaināmavadhāraya

staṃbhādetanmahātīrthamaprasiddhaṃ bhaviṣyati //
staṃbhatīrthamiti khyātaṃ suprasiddhaṃ bhaviṣyati

stambhatīrthamiti khyātaṃ sarvatīrthaphalapradam //
yaścātra snānadānāni prakariṣyati mānavaḥ

yathoktaṃ ca phalaṃ tasya sphuṭaṃ sarvaṃ bhaviṣyati //
śanivāre hyamāvāsyā bhavettasyāḥ phalaṃ ca yat

mahīsāgarayātrāyāṃ bhavettaccāvadhāraya //
prabhāsadaśayātrābhiḥ saptabhiḥ puṣkarasya ca

aṣṭābhiśca prayāgasya tatphalaṃ prabhaviṣyati //
paṃcabhiḥ kurukṣetrasya nakulīśasya ca tribhiḥ

arbudasya ca yatṣaḍbhistatphalaṃ ca bhaviṣyati //
vastrāpathasya tisṛbhirgaṃgāyāḥ paṃcabhiśca yat

kūpodaryāścaturbhiśca tatphalaṃ prabhaviṣyati //
kāśyāḥ ṣaḍbhistathā yatsyādgodāvaryāśca paṃcabhiḥ

tatphalaṃ staṃbhatīrthe vai śanidarśe bhaviṣyati //
evaṃ datte vare skaṃdastadā prītamanābhavat

brahmāpi staṃbhatīrthāya dadāvarghaṃ samāhitaḥ //
dadau ca sarvatīrthānāṃ śreṣṭhatvamamitadyutiḥ

tīrthāni ca guhaṃ nāthaṃ sammānya visasarja saḥ //
evametatpurā vṛttaṃ guptakṣetrasya kāraṇam

bhūyaścāpi prasiddhyarthaṃ preṣitāpsaraso'tra me //
vimokṣitā grāharūpāttvayā tāśca kurūdvaha

yato dharmasya sarvasya nānārūpaiḥ pravartataḥ //
paritrāṇāya bhavataḥ kṛṣṇasya ca bhavo bhave

tadidaṃ varṇitaṃ tubhyaṃ sarvatīrthaphalaṃ mahat //
śrutvaitadāditaḥ pūrvaṃ pumānpāpaiḥ pramucyate

// sūta uvāca // //
śrutveti vijayo dhīmānpraśaśaṃsa suvismitaḥ //
visṛṣṭo nāradādyaiśca dvārakāṃ prati jagmivān

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṃḍe mahīsāgaramāhātmyavarṇane'rjunatīrthayātrāparisamāptivarṇanaṃnāmaṣṭapaṃcāśattamo'dhyāyaḥ