Skanda Purana · Chapter 1.51

// atithiruvāca // //
yadetatparalokasya svarūpaṃ vyāhṛtaṃ tvayā //
āgamaṃ samupāśritya tattathaiva na saṃśayaḥ

kiṃtvatra nāstikāḥ pāpāḥ sandihyante'lpacetanāḥ //
teṣāṃ niḥsaṃśayakṛte vada karmaphalaṃ hi yat

ihaiva kasya kasyaiva karmaṇaḥ pāpakasya ca //
prabhāvātkīdṛśo jāyetkamaṭhaitadvadāsti cet

// kamaṭha uvāca // //
sarvametatpravakṣyāmi sthiro bhūtvā śṛṇuṣva tat //
yathā mama guruḥ prāha yanme cetasi saṃsthitam

brahmahā kṣayarogī syātsurāpaḥ śyāvadaṃtakaḥ //
suvarṇacauraḥ kunakhī duścarmā gurutalpagaḥ

saṃsargī sarvarogī syātpaṃcapātakinastvamī //
niṃdāmākarṇya sādhūnāṃ badhiraḥ saṃprajāyate

svayaṃ prakīrtayeccāpi mūkaḥ pāpo'bhijāyate //
ājñālopī gurūṇāṃ ca apasmārī bhavennaraḥ

avajñākārakasteṣāṃ kṛmirevābhijāyate //
upekṣataḥ pūjyakāryaṃ duṣprajñatvaṃ ca jāyate

cauryāya sādhudravyāṇāṃ dadyādyāvatpadāni ca //
tāvadvarṣāṇi paṃgutvaṃ sa prāpnoti narādhamaḥ

dattvā harati tadbhūyo jāyate kṛkalāsakaḥ //
kupitānaprasādyaiva pūjyānsyācchīrṣarogavān

rajasvalāmabhigacchaṃśca caṃḍālaḥ saṃprajāyate //
vastrāpahārī citrī syātkṛṣṇakuṣṭhī tathāgnidaḥ

darduro rūpyahārī syātkūṭasākṣī mukhārujaḥ //
paradārāṃśca kāmena draṣṭā syādakṣirogavān

pratijñāyāprayacchanyo hyalpāyurjāyate naraḥ //
vipravṛttyapahārī syādajīrṇī sarvadā'dhamaḥ

naiṣṭhikānnāśanādbhūyo nivṛtto rogavānsadā //
patnībahutve tvekasyāṃ retomokṣaḥ kṣayī bhavet

svāminā dharmayukto yastvanyāyena samācaret//
svayaṃ vā bhakṣayeddravyaṃ sa mūḍhaḥ syājjalodarī

durbalaṃ pīḍyamānaṃ yo balavānsamupekṣate//
aṃgahīnaḥ sa ca bhavedannahṛtkṣudhito bhavet

vyavahāre pakṣapātī jihvārogī bhavennaraḥ//
dharmapravṛttiṃ sañcārya patnyādīṣṭaviyogakṛt

svayaṃ pākāgrabhojī yo galarogamavāpnuyāt //
paṃcayajñānakṛtvaiva bhuñjāno grāmaśūkaraḥ

parvamaithuna kṛnmehī parityajya svagehinīm //
veśyādirakto mūḍhātmā khalvāṭo jāyate naraḥ

parikṣīṇānmitrabandhūnsvāminaṃ dayitānugān //
avamanya nivṛttātmā kliṣṭavṛttiḥ sadā bhavet

chadmanopacaredyastu pitarau svāminaṃ gurūn //
prāptavyārthasyātikaṣṭātparibhraṃśorthajo bhavet

viśrabdhasyāpahārī tu duḥkhānāṃ bhājanaṃ bhavet //
dhārmike kṣudrakārī yo naraḥ sa vāmano bhavet

durbalavṛṣavāhī yaḥ kaṭilūtī bhavetsa ca

jātyaṃdhaścāpi yo goghno niḥpaśurduḥkhakṛdgavām //
nirdayo goṣu ghātādyaiḥ sadā sodhvasu kaṣṭagaḥ

nistejakaḥ sabhāyāṃ yo galagaṇḍī sa jāyate //
sadā krodhī ca caṃḍālaḥ pūtivaktraśca sūcakaḥ

ajavikrayakṛdvyādhaḥ kuṇḍāśī bhṛtako bhavet //
nāstikastila piṃḍī syādaśraddho gītajīvanaḥ

abhakṣyādo gaṇḍamālī strīkhādī cā''sutasya kṛt //
anyāyato jñānagrāhī mūrkho bhavati mānavaḥ

śāstracauraḥ kekarākṣaḥ kathāṃ puṇyāṃ ca dveṣṭi yaḥ //
kṛmivaktraḥ sa ca bhavedvibhraṣṭo narakātkudhīḥ

devadvijagavāṃ vṛttihārako vāṃtabhakṣakṛt //
taḍāgārāmabhettā yo bhavedvikalapāṇikaḥ

vyavahāre cchalagrāhī bhṛtyagrasto bhavennaraḥ //
sadā puruṣarogī syātparadārarato naraḥ

vāta rogī kuvaidyaḥ syādduścarmā gurutalpagaḥ //
madhumehī kharīgāmī gotrastrīmaithuno'prasūḥ

svasāraṃ mātaraṃ putravadhūṃ gacchannabījavān //
kṛtaghnaḥ sarva kāryāṇāṃ vaiphalyaṃ samupāśnute

ityeṣa lakṣaṇoddeśaḥ pāpināṃ parikīrtitaḥ //
citragupto'pi muhyeta sakalasyānuvarṇane

ete naraka vibhraṣṭā bhuktvā yonīḥ sahasraśaḥ //
evaṃvidhaiścihnitāśca jāyaṃte lakṣaṇairnarāḥ

ye hi dharmaṃ na manyaṃte tathā ye vyasanairjitāḥ //
anumānena boddhavyaṃ yadete śeṣapāpinaḥ

yeṣāṃ tvaṃtagataṃ pāpaṃ svargādvā ye samāgatāḥ //
sarvavyasananirmuktā dharmamekaṃ bhajanti te

bhavaṃti cātra ślokāḥ //
dharmādanavamaṃ saukhyamadharmādduḥkhasambhavaḥ //
tasmāddharmaṃ sukhārthāya kuryātpāpaṃ vivarjayet

lokadvaye'pi yatsaukhyaṃ taddharmātprocyate yataḥ //
dharmamekamataḥ kuryātsarvakāryārthasiddhaye

muhūrtamapi jīveta naraḥ śuklena karmaṇā //
na kalpamapi jīveta lokadvayavirodhinā

iti pṛṣṭaṃ tvayā vipra yathāśaktyā mayeritam //
asūktaṃ sūktamathavā kṣaṃtavyaṃ kiṃ vadāmi ca

// nārada uvāca // //
kamaṭhasyaitadākarṇya aṣṭavarṣasya bhāṣitam //
bhagavānbhāskaraḥ prīto babhūvātīva vismitaḥ

praśaśaṃsa ca tānviprānhārītapramukhāṃstadā //
aho vasumatī dhanyā dvijairevaṃvidhottamaiḥ

atha prajāpatirdhanyo yanmaryādābhipālyate //
amībhirbrāhmaṇavarairdhanyā vedāśca saṃprati

yeṣāṃ madhye bālabuddhiriyametādṛśī sphuṭā //
hārītapramukhānāṃ hi kā vai buddhirbhaviṣyati

asaṃśayaṃ trilokasthameṣāmaviditaṃ na hi //
yathaitānnāradaḥ prāha bhūyastasmādamī bahu

iti praśasya tānviprānprahṛṣṭo raviravravīt //
ahaṃ sūryo vipramukhyā yuṣmākaṃ darśanātkṛte

samāgataḥ sūryalokātprāptaṃ netraphalaṃ ca me //
bhavadvidhairvipramukhyaiḥ saṃjalpanasahāsanāt

aṃtyajā api pūyante kiṃ punarmādṛśā dvijāḥ //
sarvathā nārado dhanyo yo'sau trailokyatattvavit

yuṣmābhirbadhyate śreyo yasya vai dhūtakilviṣaiḥ //
praṇamāmi ca vaḥ sarvānmanobuddhisamādhibhiḥ //
tapo vidyā ca vṛttaṃ ca yato vārddhakyakāraṇam

varaṃ matto vṛṇīdhvaṃ ca durlabhaṃ yaṃ hṛdīcchata//
yūyaṃ svayaṃ hi varadā matsaṃgo māstu niṣphalaḥ

devatānāṃ hi saṃsargo niṣphalo nopajāyate //
tasmānmatto varaṃ kiṃcidvṛṇudhvaṃ pradadāmi vaḥ

// śrīnārada uvāca// //
iti sūryavacaḥ śrutvā prahṛṣṭāste dvijottamāḥ

saṃpūjya parayā bhaktyā pādyārghyastutivaṃdanaiḥ //
maṃḍalādīnmahājapyāngṛṇaṃtaḥ procire ravim

jayāditya jaya svāmiñjaya bhāno jayāmala//
jaya vedapate śaśvattārayāsmānaharpate

viprāṇāṃ tvaṃ paro devo viprasargo'pi tvanmayaḥ //
nitarāṃ pūtametannaḥ sthānaṃ deva tvayekṣitam

adya naḥ saphalā vedā adya naḥ saphalāḥ kriyāḥ //
adya naḥ saphalaṃ gehaṃ tvayā saṃgamya gopate

varaṃ yadi pradātāsi tadenaṃ pravṛṇīmahe //
āsmākīnamidaṃ sthānaṃ na hi tyājyaṃ kathaṃcana

// śrīsūrya uvāca // //
yasmādbhavadbhiḥ pūrvaṃ hi jayādityeti coditam //
jayāditya iti khyātastasmātsthāsye'tra sarvadā

yāvanmahī samudrāśca parvatā nagarāṇi ca //
tāvatsthānamidaṃ viprā na hi tyakṣyāmi karhicit

dāridryarogasaṃghātāndadravo maṃḍalāni ca //
kuṣṭhādīnnāśayiṣyāmi bhajatāmatra saṃsthitaḥ

yo māmatra sthitaṃ cāpi pūjayiṣyati mānavaḥ //
sūryalokamivāgamya pūjāṃ tasya bhajāmyaham

// śrīnārada uvāca // //
evamukte bhagavatā hārītādyā dvijottamāḥ //
mūrtiṃ saṃsthāpayāmāsurvedoditavidhānataḥ

tato dvijāḥ prāhurevaṃ kamaṭhaṃ tvatkṛte raviḥ //
atra svāmī sthitastasmātprathamaṃ stuhi tvaṃ ravim

ityukto brāhmaṇaiḥ sarvaiḥ kamaṭho vāggmināṃ varaḥ /
praṇipatya jayādityaṃ mahāstotramidaṃ jagau

na tvaṃ kṛtaḥ kevalasaṃśrutaśca yajuṣyevaṃ vyāharatyādideva //
caturvidhā bhāratī dūradūraṃ dhṛṣṭaḥ staumi svārthakāmaḥ kṣamaitat

mārtaṃḍasūryāṃśuravistathendro bhānurbhagaścāryamā svarṇaretāḥ

divākaro mitraviṣṇuśca deva khyātastvaṃ vai dvādaśātmā namaste //
lokatrayaṃ vai tava garbhagehaṃ jalādhāraḥ procyase khaṃ samagram

nakṣatramālā kusumābhimālā tasmai namo vyomaliṃgāya tubhyam

tvaṃ devadevastvamanāthanāthastvaṃ prāpyapālaḥ kṛpaṇe kṛpāluḥ //
tvaṃ netranetraṃ janabuddhibuddhirākāśakāśo jaya jīvajīvaḥ

dāridryadāridrya nidhe nidhīnāmamaṃgalāmaṃgala śarmaśarma //
rogaprarogaḥ prathitaḥ pṛthivyāṃ ciraṃ jayāditya jayāprameya

vyādhigrastaṃ kuṣṭharogābhibhūtaṃ bhagna prāṇaṃ śīrṇadehaṃ visaṃjñam //
mātā pitā bāṃdhavāḥ saṃtyajaṃti sarvaistyaktaṃ pāsi kosti tvadanyaḥ

tvaṃ me pitā tvaṃ jananī tvameva tvaṃ me gururbāndhavāśca tvameva //
tvaṃ me dharmastvaṃ ca me mokṣamārgo dāsastubhyaṃ tyaja vā rakṣa deva

pāpo'smi mūḍho'smi mahograkarmā raudro'smi nācāranidhānamasmi //
tathāpi tubhyaṃ praṇipatya pādayorjayaṃ bhaktānāmarpaya śrījayārka

// nārada uvāca // //
evaṃ stuto jayādityaḥ kamaṭhena mahātmanā //
snigdhagaṃbhīrayā vācā prāha taṃ prahasanniva

jayādityāṣṭakamidaṃ yattvayā parikīrtitam //
anena stoṣyate yo māṃ bhuvi tasya na durlabham

ravivāre viśeṣeṇa māṃ samabhyarcya yaḥ paṭhet //
tasya rogā na śiṣyaṃti dāridryaṃ ca na saṃśayaḥ

tvayā ca toṣito vatsa tava dadmi varaṃtvamum //
sarvajño bhuvi bhūtvā tvaṃ tato muktimavāpsyasi

tvatpitā smṛtikāraśca bhaviṣyati dvijārcitaḥ //
sthānasyāsya na nāśaśca kadācitprabhaviṣyati

na caitatsthānakaṃ vatsa parityakṣyāmi karhicit //
evamuktā sa bhagavānbrāhmaṇairarcitaḥ stutaḥ

anujñāpya dvijedrāṃstāṃstatraivāṃtardadhe prabhuḥ //
evaṃ pārtha samutpanno jayādityo'tra bhūtale

āśvine māsi saṃprāpte ravivāre ca suvrata //
āśvine bhānuvāreṇa yo jayādityamarcayet

koṭitīrthe naraḥ snātvā brahmahatyāṃ vyapohati//
pūjanādraktamālyaiśca raktacaṃdanakuṃkumaiḥ

lepanādgaṃdhadhūpādyai naivedyerghṛtapāyasaiḥ //
brahmaghnaśca surāpaśca steyī ca gurutalpagaḥ

mucyate sarvapāpebhyaḥ sūryalokaṃ ca gacchati //
putradāradhanānyāyuḥ prāpya sāṃ sārikaṃ sukham

iṣṭakāmaiḥ samāyuktaḥ sūryaloke ciraṃ vaset

sarveṣu ravivāreṣu jayādityasya darśanam //
kīrtanaṃ smaraṇaṃ vāpi sarva rogopaśāṃtidam

anādinidhanaṃ devamavyaktaṃ tejasāṃ nidhim //
ye bhaktāste ca līyaṃte saurasthāne nirāmaye

sūryoparāge saṃprāpte ravikūpe samāhitaḥ //
snānaṃ yaḥ kurute pārtha homaṃ kuryātprayatnataḥ

dānaṃ caiva yathāśaktyā jayādityāgrataḥ sthitaḥ //
tasya puṇyasya māhātmyaṃ śṛṇuṣvaikamanā jaya

kurukṣetreṣu yatpuṇyaṃ prabhāse puṣkareṣu ca //
vārāṇasyāṃ ca yatpuṇyaṃ prayāge naimiṣe'pi vā //
tatpuṇyaṃ labhate martyo jayādityaprasādataḥ

//
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe jayāditya māhātmyavarṇanaṃnāmaikapaṃcāśattamo'dhyāyaḥ