Skanda Purana · Chapter 1.49

// arjuna uvāca // //
atyadbhutāni tīrthāni liṃgāni ca mahāmune //
śrutvā tava mukhāṃbhojādbhṛśaṃ me hṛṣyate manaḥ

mahīnagarakasyāpi sthāpitasya tvayā mune //
yāni tīrthāni mukhyāni tāni varṇaya me prabho

// nārada uvāca // //
śrīmanmahīnagarake yāni tīrthāni phālguna //
tāni vakṣyāmi yatrāste jayā dityo raviḥ prabhuḥ

jayādityasya yo nāma kīrtayediha mānavaḥ //
sarvarogavinirmukto labhetso'pi hṛdīpsitam

yasya saṃdarśanādeva kalyāṇairapi pūryate //
mucyate cāpyakalyāṇaiḥ śraddhāvānpārtha mānavaḥ

tasya devasya cotpattiṃ śṛṇu pārtha vadāmi te //
śṛṇvanvā kīrtayanvāpi prasādaṃ bhāskarāllabhet

ahaṃ saṃsthāpya saṃsthānametatkālena kenacit //
prayāto bhāskaraṃ lokaṃ darśanārthī yadṛcchayā

sa māṃ praṇatamāsīnamabhyarcyārgheṇa bhāskaraḥ //
prahasanniva prāhedaṃ devo madhurayā girā

kuta āgamyate vipra kva ca vā pratigamyate //
kva cāyaṃ nāradamune kālaste vihṛto'bhavat

// nārada uvāca // //
evamukto bhāskareṇa taṃ tadā prābravaṃ vacaḥ //
bhārate vihṛtaḥ khaṇḍe mahīnagarakādapi //
darśanārthaṃ tava vibho samāyāto'smi bhāskara

// raviruvāca // //
yattvayā sthāpitaṃ sthānaṃ tatra ye saṃti brāhmaṇāḥ //
teṣāṃ guṇānmama brūhi kiṃguṇā nanu te dvijāḥ

// nārada uvāca // //
evaṃ pṛṣṭo bhagavatā punarevābravaṃ vacaḥ

yadi tānbhoḥ praśaṃsāmi svīyānstautīti vācyatā //
niṃdāmyanarhānkasmādvā kaṣṭamevobhayatra ca

athavā pāramāhātmye sati teṣāṃ mahātmanām //
alpe kṛte varṇane syāddoṣa eva mahānmama

madarcitadvijeṃdrāṇāṃ yadi syācchravaṇepsutā //
tataḥ svayaṃ vilokyāste gatvedaṃ me mataṃ rave

iti śrutvā mama vaco ravirāsītsuvismitaḥ //
svayaṃ drakṣyāmi covāca punaḥpunaraharpatiḥ

so'tha vipratanuṃ kṛtvā māṃ visarjyaiva bhāskaraḥ //
pratapandivi yogācca prayātorṇavarodhasi

jaṭāṃ triṣavaṇasnānapiṃgalāṃ dhārayannatha //
vṛddhadvijo mahātejā dadṛśe brāhmaṇairmama

tato hārītapramukhāḥ praharṣotphullalocanāḥ //
utthāya brahmaśālāyāste dvijā dvijamādravan

namaskṛtya dvijāgryaṃ te praharṣādidamabruvan

adya no divasaḥ puṇyaḥ sthānamadyottamaṃ tvidam //
yattvayā viprapravara svayamāgamanaṃ kṛtam

dhanyasya hi gṛhasthasya kṛpayaiva dvijottamāḥ //
ātithyaveṣeṇāyāṃti pāvanārthaṃ na saṃśayaḥ

tattvaṃ gehāni cāsmākaṃ pādacaṃkramaṇena ca //
darśanādbhojanātsthānādasmābhiḥ saha pāvaya

// atithiruvāca // //
bhojanaṃ dvividhaṃ viprā prākṛtaṃ paramaṃ tathā //
tadahaṃ samyagicchāmi dattaṃ paramabhojanam

ityetadatitheḥ śrutvā hārītaḥ putramabravīt //
aṣṭavarṣaṃ tu kamaṭhaṃ vetsi putra dvijoditam

//kamaṭha uvātra// //
tāta praṇamya tvāṃ vakṣye tādṛkparamabhojanam //
dvijaṃ ca tarpayiṣyāmi dattvā paramabhojanam //

sutena kila jātena jāyate cānṛṇaḥ pitā//
satyaṃ kariṣye tadvākyaṃ saṃtarpyātithimuttamam

bhojanaṃ dviprakāraṃ ca pravibhāgastayorayam //
prākṛtaṃ procyate tvevamanyatparamabhojanam

tatra yatprākṛtaṃ nāma prakṛtipramukhasya tat//
caturviṃśatitattvānāṃ gaṇasyoktaṃ hi tarpaṇam

ṣaḍrasaṃ bhojanaṃ tacca paṃcabhedaṃ vadaṃti ca //
yena bhuktena tṛptaṃ syātkṣetraṃ yaddehalakṣaṇam

yathāparaṃ paraṃnāma proktaṃ paramabhojanam //
paramaḥ procyate cātmā tasya tadbhojanaṃ bhavet

tato nānāprakārasya dharmasya śravaṇaṃ hi yat //
tadannaṃ procyate bhoktā kṣetrajñaḥ śravaṇau mukham

taddāsyāmi dvijāgryāya pṛccha vipra yadicchasi //
śaktitastarpayiṣyāmi tvāmahaṃ viprasaṃsadi

// nārada uvāca // //
kamaṭhasyaitadākarṇya so'tithirvacanaṃ mahat //
manasaiva praśasyāmuṃ praśnamenamathākarot

kathaṃ saṃjāyate jaṃtuḥ kathaṃ cāpi pralīyate //
bhasmatāmatha saṃprāpya kva cāyaṃ prati padyate

// kamaṭha uvāca // //
gurave prāṅnamaskṛtya dharmāya tadanaṃtaram //
chaṃdogītamamuṃ praśnaṃ śaktyā vakṣyāmi te dvija

janane trividhaṃ karma heturjaṃtorbhavetkila //
puṇyaṃ pāpaṃ ca miśraṃ ca sattvarājasatāmasam

tatra yaḥ sāttviko nāma sa svargaṃ pratipadyate //
svargātkālaparibhraṣṭo dhanī dharmī sukhī bhavet

tathā yastāmaso nāma narakaṃ pratipadyate //
bhuktvā bahvīryātanāśca sthāvaratvaṃ prapadyate

mahatāṃ darśanasparśairupabhogasahāsanaiḥ //
mahatā kālayogena saṃsaranmānavo bhavet

so'pi duḥkhadaridrādyairveṣṭito vikaleṃdriyaḥ //
pratyakṣaḥ sarva lokānāṃ pāpasyaitaddhi lakṣaṇam

atha yo miśrakarmā syāttiryaktvaṃ pratipadyate //
mahatāmeva saṃsargātsaṃsaranmānavo bhavet

yasya puṇyaṃ pṛthutaraṃ pāpamalpaṃ hi jāyate //
sa pūrvaṃ duḥkhito bhūtvā paścātsaukhyānvito bhavet

pāpaṃ pṛthutaraṃ yasya puṇyamalpataraṃ bhavet //
pūrvaṃ sukhī tato duḥkhī miśrasyaitaddhi lakṣaṇam

tatra mānuṣasaṃbhūtiṃ śṛṇu yādṛgasau bhavet //
puruṣasya striyāścaiva śukraśoṇitasaṃgame

sarvadoṣavinirmukto jīvaḥ saṃsarate sphuṭam//
guṇānvitamanobuddhiśubhāśubhasamanvitaḥ

jīvaḥ praviṣṭo garbhaṃ tu kalale pratitiṣṭhati //
mūḍhaśca kalale tatra māsamātraṃ ca tiṣṭhati

dvitīyaṃ tu tathā māsaṃ ghanībhūtaḥ sa tiṣṭhati //
tasyāvayavanirmāṇaṃ tṛtīye māsi jāyate

asthīni ca tathā māsi jāyaṃte ca caturthake //
tvagjanma paṃcame māsi paṣṭhe romṇāṃ samudbhavaḥ

saptame ca tathā māsi prabodhaścāsya jāyate //
māturāhārapītaṃ ca saptame māsyupāśnute

aṣṭame navame māsi bhṛśamudvijate tataḥ //
jarāyuṇā veṣṭitāṃgo mukhe baddhakarāṃguliḥ

madhye klībastu vāme strī dakṣiṇe puruṣastathā //
tiṣṭhatyudarabhāge ca pṛṣṭheragnimukhaḥ kila

yasyāṃ tiṣṭhatyasau yonau tāṃ ca vetti na saṃśayaḥ //
sarvaṃ smarati vṛttāṃtaṃ bahūnāṃ janmanāmapi

aṃdhe tamasi kiṃ dṛśyo gaṃdhānmohaṃ dṛḍhaṃ labhet //
śīte mātrā jale pīte śītamuṣṇaṃ tathoṣṇake

vyāyāme labhate mātuḥ kleśaṃ vyādheśca vedanām //
alakṣyāḥ pitṛmātṛbhyāṃ jāyaṃte vyādhayaḥ parāḥ

saukumāryādrujaṃ tīvrāṃ janayaṃti ca tasya te //
svalpamapyatha taṃ kālaṃ vetti varṣaśatopamam

saṃtapyate bhṛśaṃ garbhe karmabhiśca purātanaiḥ //
manorathāṃśca kurute sukṛtārthaṃ punaḥpunaḥ

janma cedahamāpsyāmi mānuṣye jīvitaṃ tathā //
tatastatprakariṣyāmi yena mokṣo bhavetsphuṭam

evaṃ tu ciṃtayānasya sīmaṃtonnayanādanu//
māsadvayaṃ tadvrajati pīḍatastriyugākṛti

tataḥ svakāle saṃpūrṇe sūtimārutacālitaḥ //
bhavatyavāṅmukho jaṃtuḥ pīḍāmanubhavanparām //

adhomukhaḥ saṃkaṭena yonidvāreṇa niḥsaret//
pīḍayā pīḍamāno'pi carmotkartanatulyayā

karapatrasamasparśaṃ karasaṃsparśanādikam //
asau jāto vijānāti māsamātraṃ vimohitaḥ

prākkarmavaśagasyāsya garbhajñānaṃ ca naśyati //
tataḥ karoti karmāṇi śvetaraktāsitāni ca

asthipaṭṭatulāstaṃbhasnāyubaṃdhena yaṃtritam //
raktamāṃsamṛdāliptaṃ viṇmūtradravyabhājanam

saptabhittisusaṃbaddhaṃ channaṃ roma tṛṇairapi //
vadanaikamahādvāraṃ gavākṣāṣṭavibhūṣitam

oṣṭhadvayakapāṭaṃ ca daṃtārgalavimudritam //
nāḍīsvedapravāhaṃ ca kaphapittapariplutam //

jarāśokasamāviṣṭaṃ kālavaktrānalasthitam //
rāgadveṣādibhirdhvastaṃ ṣaṭkauśikasamudbhavam

evaṃ saṃjāyate puṃso dehagehamidaṃ dvija //
yasminvasati kṣetrajño gṛhastho buddhigehinī

mokṣaṃ svargaṃ ca narakamāste saṃsādhayannapi

//
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṃḍe kamaṭhasūryasaṃvāde jīvasya dehotpattivarṇanaṃnāmaikonapañcāśattamo'dhyāyaḥ