Language

ENहिગુ
Scripture Library

Skanda Purana · Chapter 1.42

1.42.42.1

//nārada uvāca//
tato mayā sthāpite ca sthāne kālāṃtareṇa ha//
ciṃtitaṃ hṛdaye bhūyo dvijānugrahakāmyayā

1.42.42.2

vāsudevavihīnaṃ hi tīrthametanna rocate//
asūryaṃ hi jagadyadvatsa hi bhūṣaṇa bhūṣaṇam

1.42.42.3

yatra naiva hariḥ svāmī tīrthe gehe'tha mānase//
śāstre vā tadasatsarvaṃ hāṃsaṃ tīrthaṃ na vāyasam

1.42.42.4

tasmātprasādya varadaṃ tīrthe'sminpuruṣottamam//
āneṣye kalayā sākṣādviśvanugrahakāmyayā

1.42.42.5

iti saṃciṃtya kauravya tato'haṃ cātra saṃsthitaḥ//
jñānayogena yogīṃdraṃ śataṃ varṣāṇyatoṣayam

1.42.42.6

aṣṭākṣaraṃ japanmaṃtraṃ saṃnigṛhyeṃdriyāṇi ca//
vāsudevamayo bhūtvā sarvabhūtakṛpāparaḥ

1.42.42.7

evaṃ mayārādhyamāno garuḍaṃ harirāsthitaḥ//
gaṇakoṭiparivṛtaḥ pratyakṣaḥ samajāyata

1.42.42.8

tamahaṃ prāṃjalirbhūtvā dattvārghyaṃ vidhivaddhareḥ//
pratyavocaṃ pramamyātha prabaddhakarasaṃ puṭaḥ

1.42.42.9

śvetadvīpe purā dṛṣṭaṃ mayā rūpaṃ tava prabho//
ajaṃ sanātanaṃ viṣṇo naranārāyaṇātmakam

1.42.42.10

tadrūpasya kalāmekāṃ sthāpayātra janārdana//
yadi tuṣṭo'si me viṣṇo tadidaṃ kriyatāṃ tvayā

1.42.42.11

evaṃ mayā prārthito'tha provāca garuḍadhvajaḥ//
evamastu brahmaputra yattvayābhīpsitaṃ hṛdi

1.42.42.12

tattathā bhavitā sarvamapyatrasthaṃ sadaiva hi//
evamuktvā gate viṣṇau niveśya svakalāṃ prabho

1.42.42.13

mayā saṃsthāpito viṣṇurlokānugrahakāmyayā//
yasmātsvayaṃ śvetadvīpanivāsyatra hariḥ sthitaḥ

1.42.42.14

vṛddho viśvasya viśvākhyo vāsudevastataḥ smṛtaḥ//
kārtike śuklapakṣe yā bhavatye kādaśī śubhā

1.42.42.15

snānaṃ kṛtvā vidhānena toyaprasravaṇādiṣu//
yorcayedacyutaṃ bhaktyā paṃcopacārapūjayā

1.42.42.16

upoṣya jāgaraṃ kuryādgītavādyaṃ hareḥ puraḥ//
kathāṃ vā vaiṣṇavīṃ kuryāddaṃbhakrodhavivarjitaḥ

1.42.42.17

dānaṃ dadyādyathāśaktyā niyato hṛṣṭamānasaḥ//
anekabhavasaṃbhūtātkalmaṣādakhilādapi

1.42.42.18

mucyate'sau na saṃdeho yadyapi brahmaghātakaḥ//
gāruḍena vimānena vaikuṃṭhaṃ padamāpnuyāt

1.42.42.19

kulānāṃ tārayetpārtha śatamekottaraṃ naraḥ//
śraddhāyuktaṃ mudā yuktaṃ sotsāhaṃ saspṛhaṃ tathā

1.42.42.20

ahaṃkāravihīnaṃ ca snānaṃ dhūpānupanam//
puṣpanaivedyasaṃyuktamarghadānasamanvitam

1.42.42.21

yāmeyāme mahābhaktyā kṛtārārtikasaṃyutam//
cāmarāhlādasaṃyuktaṃ bherīnādapuraskṛtam

1.42.42.22

purāṇaśrutisaṃpannaṃ bhaktinṛtyasamanvitam//
vinidraṃkṣṛttṛṣāsvādaspṛhāhīnaṃ ca bhārata

1.42.42.23

tatpādasaurabhaghrāṇasaṃyutaṃ viṣṇuvallabham//
sagītaṃ sārcanakaraṃ tatkṣetragamanānvitam

1.42.42.24

pāyurodhena saṃyuktaṃ brahmacaryasamanvitam//
stutipāṭhena saṃyuktaṃ pādodakavibhūṣitam

1.42.42.25

satyānvitaṃ satyayogasaṃyutaṃ puṇyavārtayā//
paṃcaviṃśatibhiryuktaṃ guṇairyo jāgaraṃ naraḥ//
ekādaśyāṃ prakurvīta punarna jāyate bhuvi

1.42.42.26

atra tīrthavare pūrvamaitareya iti dvijaḥ//
siddhiṃ prāpto mahābhāgo vāsudevaprasādataḥ

1.42.42.27

//arjuna uvāca//
aitareyaḥ kasya putro nivāsaḥ kvāsya vā mune//
kathaṃ siddhimāgāddhīmānvāsudevaprasādataḥ

1.42.42.28

//nārada uvāca//
asminneva mama sthāne hārītasyānvaye'bhavat

1.42.42.29

māṃḍūkiriti viprāgryo vedavedāṃgapāragaḥ

1.42.42.30

tasyāsī ditarā nāma bhāryā sādhvīguṇairyutā//
tasyāmutpadyata sutastvaitareya iti smṛtaḥ

1.42.42.31

sa ca bālyātprabhṛtyeva prāgjanmanyanuśikṣitam//
jajāpamaṃtraṃ tvaniśaṃ dvādaśākṣarasaṃjñitam

1.42.42.32

na śrṛṇoti na vaktyeva manasāpi ca kiṃcana//
evaṃprabhāvaḥ so'bhūcca bālye viprasutastadā

1.42.42.33

tato mūko'yamityeva nānopāyaiḥ prabodhitaḥ//
pitrā yadā na kurute vyavahārāya mānasam

1.42.42.34

tato niścitya manasā jaḍoyamiti bhārata//
anyāṃ vivāhayāmāsa dārānputrāṃstathādadhe

1.42.42.35

piṃgānāma ca sā bhāryā tasyāḥ putrāśca jajñire//
catvāraḥ karmakuśalā vedavedāṃgavādinaḥ

1.42.42.36

yajñeṣu śāṃtihomeṣu dvijaiḥ sarvatra pūjitāḥ//
aitareyopi nityaṃ ca trikālaṃ harikaṃdire

1.42.42.37

jajāpa paramaṃ jāpyaṃ nānyatra kurute śramam//
tato mātā nirīkṣyaiva sapatnītanayāṃstathā

1.42.42.38

dāryamāṇena manasā tanayaṃ vākyamabravīt//
kleśāyaiva ca jāto'si dhigme janma ca jīvitam

1.42.42.39

nāryāstasyā nṛloke'tra varaivājananiḥ sphuṭam//
vimānitā yā bhartrāsyānna putraḥ syādguṇairyutaḥ

1.42.42.40

piṃgeyaṃ kṛtapuṇyā vai yasyāḥ putrā mahāguṇāḥ//
vedavedāṃgatattvajñāḥ sarvatrābhyarcitā guṇaiḥ

1.42.42.41

tadahaṃ putra durbhāgyā mahīsāgarasaṃgame//
nimajjīṣye varaṃ mṛtyurjīvite kiṃ phalaṃ mama//
tvamapyevaṃ mahāmaunī nanda bhakto hareściram

1.42.42.42

//nārada uvāca//
iti māturvacaḥ śrutvā prahasannaitareyakaḥ

1.42.42.43

dhyātvā muhurtaṃ dharmajño mātaraṃ praṇato'bravīt//
mātarmithyābhibhūtāsi ajñāne jñānavatyasi

1.42.42.44

aśocye śocasi śubhe śocye naivā'pi śocasi//
dehasyāsya kṛte mithyāsaṃsāre kiṃ vimuhyasi

1.42.42.45

mūrkhācaritametaddhi manmāturucitaṃ na hi//
anyatsaṃsārasāraṃ ca sāramanyacca mohitāḥ

1.42.42.46

prapaśyaṃti yathā rātrau khadyotaṃ dīpavatsthitam//
yadidaṃ manyase sāraṃ śrṛṇu tasyāpyasāratām

1.42.42.47

evaṃvidhaṃ hi mānu'yamā garbhāditi kaṣṭadam
asthipaṭṭatulāstambhe snāyubandhena yaṃtrite

1.42.42.48

raktamāṃsamadālipte viṇmūtradravyabhājane//
keśaromatṛṇacchanne suvarṇatvaksudhūtake

1.42.42.49

vadanaikamahādvāre ṣaḍgavākṣavitabhūṣite//
oṣṭhadvayakāṭe ca tathā daṃtārgalānvite

1.42.42.50

nāḍīsvedapravāhe ca kālavaktrānalasthite//
evaṃvidhe gṛhe gehī jīvo nāmāsti śobhane

1.42.42.51

guṇatrayamayī bhāryā prakṛtistasya tatra ca//
bodhāhaṃkārakāmāśca krodhalobhādayo'pi ca

1.42.42.52

apatyānyasya hā kaṣṭamevaṃ mūḍhaḥ pravartate//
tasya yoyo yathā mohastathā taṃ śrṛṇu tattvataḥ

1.42.42.53

srotāṃsi yasya satataṃ prasravaṃti gireriva//
kaphamūtrādikānyasya kṛte dehasya muhyati

1.42.42.54

sarvāśucinidhānasya śarīrasya na vidyate//
śucirekapradeśo'pi viṇmūtrasya dṛteriva

1.42.42.55

spṛṣṭvā svadehasrotāṃsi mṛttoyaiḥ śodhyate karaḥ//
tathāpyaśucibhāṃḍasya na virajyati kiṃ naraḥ

1.42.42.56

kāyaḥ sugandhatoyādyairyatnenāpi susaṃskṛtaḥ//
na jahāti svakaṃ bhāvaṃ śvapucchamiva nāmitam

1.42.42.57

svadehāśucigaṃdhena na virajyati yo naraḥ//
virāge kāraṇaṃ tasya kimanyadu padiśyate

1.42.42.58

gandhalepāpanodārthaṃ śaucaṃ dehasya kīrtitam//
dvayasyāpagamātpaścādbhāvaśuddhyā viśudhyati

1.42.42.59

gaṃgātoyena sarveṇa mṛdbhāraiḥ parvatopamaiḥ//
ā mṛtyorācarañchaucaṃ bhāvaduṣṭo na śudhyati

1.42.42.60

tīrthasnānaistapobhirvā duṣṭātmā naiva śudhyati//
sveditaḥ kṣālitastīrthe kiṃ śuddhimadhigacchati

1.42.42.61

aṃtarbhāvapraduṣṭasya viśato'pi hutāśanam//
na svargo nāpapargaśca dehanirdahanaṃ param

1.42.42.62

bhāvaśuddhiḥ paraṃ śaucaṃ pramāṇaṃ sarvakarmasu//
anyathāliṃgyate kāṃtā bhāvena duhitā'nyathā

1.42.42.63

anyathaiva stanaṃ putraściṃtayatyanyathā patiḥ//
cittaṃ viśodhayettasmātkimanyairbāhyaśodhanaiḥ

1.42.42.64

bhāvataḥ saṃviśuddhātmā svargaṃ mokṣaṃ ca viṃdati//
jñānāmalāṃbhasā puṃsaḥ sadvairāgyamṛdā punaḥ

1.42.42.65

avidyārāgaviṇmūtralepagaṃdhaviśodhanam//
evametaccharīraṃ hi nisargādaśuci viduḥ

1.42.42.66

tvaṅmātrasāraniḥsāraṃ kadalīsārasaṃnibham//
jñātvaivaṃ doṣavaddehaṃ yaḥ prājñaḥ śithilībhavet

1.42.42.67

sa niṣkrāmati saṃsāre dṛḍhagrāhī sa tiṣṭhati//
evametanmahākaṣṭaṃ janma duḥkhaṃ prakīrtitam

1.42.42.68

puṃsāmajñātadoṣeṇa nānākarmavaśena ca//
yathā girivarākrāṃtaḥ kaścidduḥkhena tiṣṭhati

1.42.42.69

yathā jarāyuṇā dehī duḥkhaṃ tiṣṭhati veṣṭitaḥ//
patitaḥ sāgare yadvaddṛḥkhamāste samākulaḥ

1.42.42.70

garbhodakena siktāṃgastathā''ste vyākulaḥ pumān//
lohakumbhe yathānyasta pacyate kaścidagninā

1.42.42.71

garbhakumbhe tathā kṣiptaḥ pacyate jaṭharāgninā//
sūcībhiragnivarṇābhirvibhinnasya nirantaram

1.42.42.72

yadduḥkhaṃ jāyate tasya tadgarbhe'ṣṭaguṇaṃ bhavet//
ityetadgarbhaduḥkhaṃ hi prāṇināṃ parikīrtitam

1.42.42.73

carasthirāṇāṃ sarveṣāmātmagarbhānurūpataḥ//
tatrasthasya ca sarveṣāṃ janmanāṃ smaraṇaṃ bhavet

1.42.42.74

mṛtaścāhaṃ punarjāto jātaścāhaṃ punarmṛtaḥ//
nānāyonisahasrāṇi mayā dṛṣṭānvanekadhā

1.42.42.75

adhunā jātamātro'haṃ prāptasaṃskāra eva ca//
tataḥ śreyaḥ kariṣyāmi yena garbho na saṃbhavet

1.42.42.76

adhyeṣyāmi harerjñānaṃ saṃsāravinivartanam//
evaṃ saṃciṃtayannāste mokṣopāyaṃ vicintayan

1.42.42.77

gabhātkoṭiguṇaṃ duḥkhaṃ jāyamānasya jāyate//
garbhavāse smṛtiryāsītsā jātasya praṇaśyati

1.42.42.78

spṛṣṭamātrasya bāhyena vāyunā mūḍhatā bhavet//
saṃmūḍhasya smṛtibhraṃśaḥ śīghraṃ saṃjāyate punaḥ

1.42.42.79

smṛtibhraṃśāttatastasya pūrvakarmavaśena ca//
ratiḥ saṃjāyate tūrṇaṃ jaṃtostatraiva janmani

1.42.42.80

rakto mūḍhaśca lokoyamakārye saṃpravartate//
tatrātmānaṃ na jānāti na paraṃ na ca daivatam

1.42.42.81

na śrṛṇoti paraṃ śreyaḥ sati cakṣuṣi nekṣate//
same pathi samairgacchanskhalatīva padepade

1.42.42.82

satyāṃ buddhau na jānāti bodhyamāno budhairapi//
saṃsāre kliśyate tena rāgamohavaśānugaḥ

1.42.42.83

garbhasmṛterabhāvena śāstramuktaṃ maharṣibhiḥ//
taddṛḥkhakathanārthāya svargamokṣaprasādhakam

1.42.42.84

ye śāstrajñāne satyasminsarvakarmārthasādhake//
na kurvaṃtyātmanaḥ śreyastadatra paramadbhutam

1.42.42.85

avyaktendriyavṛttitvādbālye duḥkhaṃ mahatpunaḥ//
icchannapi na śaknoti vaktuṃ kartuṃ ca kiñcana

1.42.42.86

daṃtotthāne mahadduḥkhaṃ maulena vyādhinā tathā//
bālarogaiśca vividhaiḥ pīḍā bālagrahairapi

1.42.42.87

tṛḍbubhukṣāparītāṃgaḥ kvacittiṣṭhati rāraṭan//
viṇmūtrabhakṣaṇādyaṃ ca mohādbālaḥ samācaret

1.42.42.88

kaumāre karṇavedhena mātāpitrorvitāḍanaiḥ//
akṣarādhyayanādyaiśca duḥkhaṃ syādguruśāsanāt

1.42.42.89

pramatteṃdriyavṛttaiśca kāmarāgaprapīḍanāt//
rāgodvṛttasya satataṃ kutaḥ saukhyaṃ hi yauvane

1.42.42.90

īrṣyayā sumahadduḥkhaṃ mohādraktasya jāyate//
mattasya kupitasyaiva rāgo doṣāya kevalam

1.42.42.91

na rātrau viṃdate nidrā kāmāgniparikheditaḥ//
divāpi hi kutaḥ saukhyamarthopārjanaciṃtayā

1.42.42.92

nārīṣu tvanubhūtāsu sarvadoṣāśrayāsu ca//
viṇmutrotsargasadṛśaṃ saukhyaṃ maithunajaṃ smṛtam

1.42.42.93

sanmānamapamānena viyogeneṣṭasaṃgamaḥ//
yauvanaṃ jarayā grastaṃ kva saukhyamanupadravam

1.42.42.94

valīpalitakāyena śithilīkṛtavigrahaḥ//
sarvakriyāsvaśaktaśca jarayājarjjarīkṛtaḥ

1.42.42.95

strīpuṃsoryauvanaṃ rūpaṃ yadanyonyāśrayaṃ purā//
tadevaṃ jarayā grastamubhayorapi na priyam

1.42.42.96

jarābhibhūtaḥpuruṣaḥ patnīputrādibāṃdhavaiḥ//
aśaktatvāddurācārairbhṛtyaiśca paribhūyate

1.42.42.97

dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca mokṣaṃ ca nāturo yataḥ//
śaktaḥ sādhayituṃ tasmādyuvā dharmaṃ samācaret

1.42.42.98

vātapittakaphādīnāṃ vaiṣamyaṃ vyādhirucyate//
vātādīnāṃ samūhaśca deho'yaṃ parikīrtitaḥ

1.42.42.99

tasmādvyādhimayaṃ jñeyaṃ śarīramidamātmanaḥ//
rogairnānāvidhairyāṃti dehe duḥkhānyanekaśaḥ

1.42.42.100

tāni na svātmavedyāni kimanyatkathayāmyaham//
ekottaraṃ mṛtyuśatamasmindehe pratiṣṭhitam

1.42.42.101

tatraikaḥ kālasaṃyuktaḥ śeṣāstvāgaṃtavaḥ smṛtāḥ//
ye tvihāgaṃtavaḥ proktāste praśāmyanti bheṣajaiḥ

1.42.42.102

japahomapradānaiśca kālamṛtyurna śāmyati//
vividhā vyādhayaḥ śastāḥ sarpādyāḥ prāṇinastathā

1.42.42.103

viṣāṇi cābhicārāśca mṛtyordvārāṇi dehinām//
pīḍitaṃ sarparogādyairapi dhanvaṃtariḥ svayam

1.42.42.104

svasthīkartuṃ na śaknoti kālaprāptaṃ hi dehinam//
naiṣadhaṃ na tapo maṃtrā na mitrāṇi na bāṃdhavāḥ

1.42.42.105

śaknuvaṃti paritrātuṃ naraṃ kālena pīḍitam//
rasāyanatapojapyairyogasiddhairmahātmabhiḥ

1.42.42.106

kālamṛtyurapi prājñairnīyate nāpi saṃyutaiḥ//
nāsti mṛtyusamaṃ duḥkhaṃ nāsti mṛtyusamaṃ bhayam

1.42.42.107

nāsti mṛtyusamasrāsaḥ sarveṣāmapi dehinām//
sadbhāryāputramitrāṇi rājyaiśvaryasukhāni ca

1.42.42.108

ābaddhāni snehapāśairmṛtyuḥ sarvāṇi kṛṃtati//
kiṃ na paśyasi mātastvaṃ sahasrasyāpi madhyataḥ

1.42.42.109

janāḥ śatāyuṣaḥ paṃcabhavaṃti na bhavanti vā//
aśītikā vipadyante kecitsaptatikā narāḥ

1.42.42.110

paramāyuḥ sthitā ṣaṣṭistadapyasti na niṣṭhitam//
tasya yāvadbhavedāyurdehinaḥ pūrvakarma bhiḥ

1.42.42.111

tasyārdhamāyuṣo rātrirharate mṛtyurūpiṇī//
bālabhāvena mohena vārdhake jarayā tathā

1.42.42.112

varṣāṇāṃ viṃśatiryāti dharmakāmārthavarjitaḥ//
āgantukairbhavaiḥ puṃsāṃ vyādhiśokairanekadhā

1.42.42.113

hriyaterddhaṃ hi tatrāpi yaccheṣaṃ taddhi jīvitam//
jīvitāṃteca maraṇaṃ mahāghoramavāpnuyāt

1.42.42.114

jāyate yonikoṭīṣu mṛtaḥ karmavaśātpunaḥ//
dehabhedena yaḥ puṃsāṃ viyogaḥ karmasaṃkhyayā

1.42.42.115

maraṇaṃ tadvinirddiṣṭaṃ na nāśaḥ paramārthataḥ//
mahātamaḥpraviṣṭasya cchidyamāneṣu marmasu

1.42.42.116

yadduḥkhaṃ maraṇaṃ jaṃtorna tasyehopamā kvacit//
hā tāta mātarhā kāṃte kraṃdatyevaṃ suduḥkhitaḥ

1.42.42.117

maṇḍūka iva sarpeṇa gīryate mṛtyunā janaḥ//
bāṃdhavaiḥ saṃparityaktaḥ priyaiśca parivāritaḥ

1.42.42.118

niḥśvasandīrghamuṣṇaṃ ca mukena pariśuṣyatā//
caturaṃteṣu khaṭvāyāḥ parivartanmuhurmuhuḥ

1.42.42.119

saṃmūḍhaḥ kṣipatetyarthaṃ hastapādāvitastataḥ//
khaṭvāto vāṃchate bhūmiṃ bhūmeḥ khaṭvāṃ punarmahīm

1.42.42.120

vivastro muktalajjaśca viṣṭhānulepitaḥ//
yācamānaśca salilaṃ śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukaḥ

1.42.42.121

ciṃtayānaḥ svavittāni kasyaitāni mṛte mayi//
paṃcāvaṭānkhanamānaḥ kālapāśena karṣitaḥ

1.42.42.122

mriyate paśyatāmeva gale ghurghurarāvakṛt//
jīvastṛṇajalūkeva dehāddehaṃ viśetkramāt

1.42.42.123

saṃprāpyottaramaṃśena dehaṃ tyajati pūrvakam//
maraṇātprārthanā duḥkhamadhikaṃ hi vivekinaḥ

1.42.42.124

kṣaṇikaṃ maraṇe duḥkhamanaṃtaṃ prārthanākṛtam//
jñātaṃ mayaitadadhunā mṛto bhavati yadguruḥ

1.42.42.125

na paraḥ prārthayedbhūyastṛṣṇā lāghavakāraṇam//
ādau duḥkhaṃ tathā madhye hyantye duḥkhaṃ ca dāruṇam

1.42.42.126

nisargātsarvabhūtānāmiti duḥkhaparaṃparā//
kṣudhā ca sarvarogāṇāṃ vyādhiḥ śreṣṭhatamaḥ smṛtaḥ

1.42.42.127

sa cānnauṣadhilepena kṣaṇamātraṃ praśāmyati//
kṣuddhyādhervedanā tīvrā niḥśeṣabalakṛntanī

1.42.42.128

tayābhibhūto mriyate yathānyairvyādhibhirnnaraḥ//
rājño'bhimānamātraṃ hi mamaiva vidyate gṛhe

1.42.42.129

sarvamābharaṇaṃ bhāraṃ sarvamālepanaṃ mama//
sarvaṃ pralāpitaṃ gītaṃ nityamunmattaceṣṭitam

1.42.42.130

ityevaṃ rājyasaṃbhogaiḥ kutaḥ saukhyaṃ vicārataḥ//
nṛpāṇāṃ vyagracittānāmanyonyavijigīṣayā

1.42.42.131

prāyeṇa śrīmadālepānnahuṣādyā mahānṛpāḥ//
svargaṃ prāpyāpi patitāḥ kaḥ śriyo viṃdate sukham

1.42.42.132

uparyupari devānāmanyonyātiśaye sthitam//
naraiḥ puṇyaphalaṃ svarge mūlacchedena bhujyate

1.42.42.133

na cānyatkriyate karma so'tra doṣaḥ sudāruṇaḥ//
chinnamūlataruryadvadavaśaḥ patate kṣitau

1.42.42.134

puṇyamūlakṣaye tadvatpātayaṃti divaukasaḥ//
iti svargepi devānāṃ nāsti saukhyaṃ vicārataḥ

1.42.42.135

tathā nārakiṇāṃ duḥkhaṃ prasiddhaṃ kiṃ ca varṇyate//
sthāvareṣvapiduḥkhāni dāvāgnihimaśoṣaṇam

1.42.42.136

kuṭhāraiśṭhedanaṃ tīvraṃ valkalānāṃ ca takṣaṇam//
parṇaśakhāphalānāṃ ca pātanaṃ caṃḍavāyunā

1.42.42.137

apamardaśca satataṃ gajairvanyaiśca dehibhiḥ//
tṛḍ‌bubhukṣā ca sarpāṇāṃ krodho duḥkhaṃ ca dāruṇam

1.42.42.138

duṣṭānāṃ ghātanaṃ loke pāśena ca nibandhanam//
evaṃ sarīsṛpāṇāṃ ca duḥkhaṃ mātarmuhurmuhuḥ

1.42.42.139

akasmājjanmamaraṇaṃ kīṭādīnāṃ tathāvidham//
varṣāśītātapairduḥkhaṃ sukaṣṭaṃ mṛgapakṣiṇām

1.42.42.140

kṣuttṛṭ‌kleśena mahatā saṃtrastāśca sadā mṛgāḥ//
paśunāganikāyānāṃ śrṛṇu duḥkhāni yāni ca

1.42.42.141

kṣuttṛṭ‌chītādidamanaṃ vadhabandhanatāḍanam//
nāsāpravedhanaṃ trāsaḥ pratodāṃkuśatāḍanam

1.42.42.142

veṇukuntādinigaḍamudgarāṃ'kuśatāḍanam//
bhārodvahanasaṃkleśaṃ śikṣāyuddhādipīḍanam

1.42.42.143

ātmayūthaviyogaśca vane ca nayanādikam//
durbhikṣaṃ durbhagatvaṃ ca mūrkhatvaṃ ca daridratā

1.42.42.144

adharottarabhāvaśca maraṇaṃ rāṣṭravibhramaḥ//
anyonyābhibhavādduḥkhamanyonyātiśayātpunaḥ

1.42.42.145

anityatā prabhāvāṇāmucchrayāṇāṃ ca pātanam//
ityevamādibhirduḥkhairyasmādvyāptaṃ carācaram

1.42.42.146

nirayādimanuṣyāṃtaṃ tasmātsarvaṃ tyajedbudhaḥ//
skandhātsakandhaṃ nayedbhāraṃ viśrāmaṃ manyatenyathā

1.42.42.147

tadvatsarvamidaṃ loke duḥkhaṃ duḥkhena śāmyati//
evametajjagatsarvamanyonyātiśayocchritam

1.42.42.148

duḥkhairākulitaṃ jñātvā nirvedaṃ paramāpnuyāt//
nirvedācca virāgaḥ syādvirāgājjñānasaṃbhavaḥ

1.42.42.149

jñānena taṃ paraṃ jñātvā viṣṇuṃ muktimavāpnuyāt//
nāhametādṛśe loke rameyaṃ janani kvacit

1.42.42.150

rājahaṃso yathā śuddhaḥ kākāmedhyapradarśakaḥ//
śrṛṇu mātaryatra saṃstho rameyaṃ nirupadravaḥ

1.42.42.151

avidyāyanamatyugraṃ nānākarmātiśākhinam//
saṃkalpadaṃśamakaraṃ śokaharṣahimātapam

1.42.42.152

mohāṃdhakāratimiraṃ lobhavyālasarīsṛpam//
viṣayānanyathādhvānaṃ kāmakrodhavimokṣakam

1.42.42.153

tadatītya mahādurgaṃ praviṣṭo'smi mahadvanam//
na tatpraviśya śocaṃti na praduṣyaṃti tadvidaḥ

1.42.42.154

na ca bibhyati keṣāṃcinnāsya bibhyati kecana

1.42.42.155

tasminvane saptamahādrumāstu saptaiva nadyaśca phalāni sapta//
saptāśramāḥ sapta samādhayaśca dīkṣāśca saptaitadaraṇyarūpam

1.42.42.156

paṃcavarṇāni divyāni caturvarṇāni kānicit//
tridvivarṇaikavarṇāni puṣpāṇi ca phalāni ca

1.42.42.157

sṛjaṃtaḥ pādapāstatra vyāpya tiṣṭhanti tadvanam

1.42.42.158

sapta striyastatra vasaṃti satyastvavāṅmukhyo bhānumato bhavaṃti//
ūrdhvaṃ rasānādadate prajābhyaḥ sarvāśca tāstattvataḥ kopi vade

1.42.42.159

saptaiva girayaścātra dhṛtaṃ yairbhuvanatrayam//
nadyaśca saritaḥ sapta brahmavārivahāḥ sadā

1.42.42.160

tejaścābhayadānatvamadrohaḥ kauśalaṃ tathā//
acāpalyamathākrodhaḥ priyavādaśca saptamaḥ

1.42.42.161

ityete girayo jñeyāstasminvidyāvane sthitāḥ//
dṛḍhaniścayastathā bhāsā samatā nigraho guṇaḥ

1.42.42.162

nirmamatvaṃ tapaścātra santoṣaḥ saptamo hradaḥ//
bhagavadguṇavijñānādbhaktiḥ syātprathamā nadī

1.42.42.163

puṣpādipūjā dvitīyā tṛtīyā ca pradakṣiṇā//
caturthī stutivāgrūpā pañcamī īśvarārpaṇā

1.42.42.164

ṣaṣṭhī brahmaikatā proktā saptamī siddhireva ca//
sapta nadyo'tra kathitā brahmaṇā parameṣṭhinā

1.42.42.165

brahmā dharmo yamaścāgniriṃdro varuṇa eva ca

1.42.42.166

dhanadaśca dhruvādīnāṃ saptakānarcayaṃtyamī//
nadīnāṃ saṃgamastatra vaikuṃṭhasamupahvare

1.42.42.167

ātmatṛptā yato yāṃti śāṃtā dāṃtāḥ parātparam//
keciddrumāḥ striyaḥ kecitkecittattvavido'pare

1.42.42.168

saritaḥ kecidāhuḥ sma saptaiva jñānavittamāḥ//
anapetavratakāmo'tra brahmacaryaṃ carāmi ca

1.42.42.169

brahmaiva samidhastatra brahmāgnirbrahma saṃstaraḥ//
āpo brahma gurubrahma brahmacaryamidaṃ mama

1.42.42.170

etadevedṛśaṃ sūkṣmaṃ brahmacaryaṃ vidurbudhāḥ//
guruṃ ca śrṛṇu me mātaryo me vidyāprado'bhavat

1.42.42.171

ekaḥ śāstā na dvitīyo'sti śāstā hṛdyeva tiṣṭhanpuruṣaṃ praśāsti//
tenābhiyuktaḥ praṇavādivodakaṃ yatā niyuktosmi tathācarāmi

1.42.42.172

eko gururnāsti tathā dvitīyo hṛdi sthitastamahaṃ nṛ bravīmi//
yaṃ cāvamānyaiva guruṃ mukundaṃ parābhūtā dānavāḥ sarva eva

1.42.42.173

eko baṃdhurnāsti tato dvitīyo hṛdī sthitaṃ tamahamanubravīmi//
tenānuśiṣṭā bāṃdhavā baṃdhumaṃtaḥ saptarṣayaḥ sapta divi prabhāṃti

1.42.42.174

brahmacaryaṃ ca saṃsevyaṃ gārhasthya śrṛṇu yādṛśam//
patnī prakṛtirūpā me taccitto nāsmi karhicit

1.42.42.175

maccittā sā sadā mātarmama sarvārthasādhanī//
ghrāṇaṃ jihvā ca cakṣuśca tvakca śrotraṃ ca paṃcamam

1.42.42.176

mano buddhiśca saptaite dīpyaṃte pāvakā mama//
gaṃdho rasaśca rūpaṃ ca śabdaḥ sparśaśca paṃcamam

1.42.42.177

maṃtavyamatha boddhavyaṃ saptaitāḥ samidho mama//
hutaṃ nārāyaṇadhyānādbhuṃkte nārāyaṇaḥ svayam

1.42.42.178

evaṃvidhena yajñena yajāmyasmi tamīśvaram//
akāmayānasya ca sarvakāmo bhavedadviṣāṇasya ca sarvadoṣaḥ

1.42.42.179

na me svabhāveṣu bhavaṃti lepāstoyasya biṃdoriva puṣkareṣu//
nityasya me naiva bhavaṃtyanityā nirīkṣamāṇasya bahusyabhāvāt

1.42.42.180

na sajjate karmasu bhogajālaṃ divīva sūryasya mayūkhajālam

1.42.42.181

evaṃvidhena putreṇa mā mātarduḥkhinī bhava//
tatpadaṃ tvā ca neṣyāmi na yatkratuśatairapi

1.42.42.182

iti putravacaḥ śrutvā vismitā itarābhavat//
ciṃtayāmāsa yadyevaṃ vidvānmama suto dṛḍham

1.42.42.183

lokeṣu khyātimāyāti tato me syādyaśaḥ param//
ityādi ciṃtayaṃtyāṃ ca rajanyāṃ bhagavānhariḥ

1.42.42.184

prahṛṣṭastasya tairvākyairvismitaḥ prādurāsa ca//
mūrteḥ svayaṃ viniṣkramya śaṃkhacakragadādharāḥ

1.42.42.185

jagadudbhāsayanbhāsā sūryakoṭisamaprabhaḥ//
tato niṣpatya dharaṇīṃ hṛṣṭaromāśrudgadaḥ

1.42.42.186

mūrdhni baddhāṃjaliṃ dhīmānaitareyo'tha tuṣṭuve

1.42.42.187

namastubhyaṃ bhagavate vāsudevāya dhīmahi//
pradyumnāyāniruddhāya namaḥ saṃkarṣaṇāya ca

1.42.42.188

namo vijñānamātrāya paramānaṃdamūrtaye//
ātmārāmāya śāṃtāya nivṛttadvaitadṛṣṭaye

1.42.42.189

ātmānaṃdānuruddhāya samyaktayaktormaye namaḥ//
hṛṣīkeśāya mahate namaste'naṃtaśaktaye

1.42.42.190

vacasyuparate prāpyo ya eko manasā saha//
anāmarūpacinmātraḥ so'vyānnaḥ sadasatparaḥ

1.42.42.191

yasminnidaṃ yataścedaṃ tiṣṭhatyapaiti jāyate//
mṛnmayeṣviva mṛjjātistasmai te brahmaṇe namaḥ

1.42.42.192

yaṃ na spṛśaṃti na vidurmanobuddhīṃdriyāsavaḥ//
aṃtarbahiśca vitataṃ vyomavatpraṇato'smyaham

1.42.42.193

deheṃdriyaprāṇamanodhiyo'mī yadaṃśabddhāḥ pracaraṃti karmasu//
naivānyadālohamiva prataptaṃ sthāneṣu taddṛṣṭapadena ete

1.42.42.194

caturbhiśca tribhirdvābhyāmekadhā praṇamāmi tam//
pūrvāparāparayuge śāstāraṃ paramīśvaram

1.42.42.195

hitvā gatīrmokṣakāmā yaṃ bhajaṃti daśātmakam//
taṃ paraṃ satyamamalaṃ tvāṃ vayaṃ paryupāsmahe

1.42.42.196

ॐnamo bhagavate mahāpuruṣāya mahānubhāvāya vibhūtipataye sakalasātvataparivṛḍhanikarakarakamalotpalakuḍmalopalālitacaraṇāraviṃdayugala paramaparameṣṭhinnamaste

1.42.42.197

tavāgnirāsyaṃ vasudhāṃghriyugmaṃ nabhaḥ śiraścaṃdraravī ca netre//
samastalokā jaṭharaṃ bhujāśca diśaścatasro bhagavannamaste

1.42.42.198

janmāni tāvaṃti na saṃti deva niṣpīḍya sarvāṇi ca sarvakālam//
bhūtāni yāvaṃti mayātra bhīme pītāni saṃsāramahāsamudre

1.42.42.199

saṃpacchilānāṃ himavanmaheṃdrakailāsamervādiṣu naiva tādṛk//
dehānanekānanugṛhṇato me prāptāsti saṃpanmahatī tatheśa

1.42.42.200

na saṃtite deva bhuvi pradeśā na yeṣu jāto'smi tathā vinaṣṭaḥ//
bhūtvā mayā yeṣu na jaṃtavaśca saṃbhakṣito vā na ca bhūtasaṃghaiḥ

1.42.42.201

śokābhibhūtasya mamāśru deva yāvatpramāṇaṃ patitaṃ bhaveṣu//
tāvatpramāṇaṃ na jalaṃ payodā muṃcaṃti divyairapi varṣalakṣaiḥ

1.42.42.202

manye dharitrīparamāṇusaṃkhyāmupaiti pitrorgaṇanā na mahyam//
mitrāvyamitrāṇyanujīvyabaṃdhūnsaṃkhyātumīśo'smina devadeva

1.42.42.203

tvayyarpitaṃ nātha punaḥ punarme manaḥ samākṣipya sudurddharāri//
kāmo vaśaṃ kradhamukhaiḥ sahāyaiḥ karoti kiṃ tadbhagavankaromi

1.42.42.204

so'haṃ bhṛśārtaḥ karuṇākarastvaṃ saṃsāragarte patitasya viṣṇo//
mahātmanāṃ saṃśrayamabhyupeto naivāvasīdatyapi durgato'pi

1.42.42.205

parāyaṇaṃ rogavato hi vaidyo mahābdhimagnasya ca naurnarasya//
bālasya mātāpitarau sughorasaṃsārakhinnasya hare tvameva

1.42.42.206

prasīda sarveśvara sarvabhūta sarvasya heto paramārthasāra//
māmuddharāsmāduruduḥkhasaṃghātsaṃsāragartātsvaparigraheṇa

1.42.42.207

kṣṛttṛṭ‌tridhātubhirimaṃ muhurardyamānaṃ śītoṣṇa vātasalilairitaretarācca//
kāmāgninācyuta ruṣā ca sudurbhareṇa saṃpaśyato mama urukrama sīdato hi

1.42.42.208

bhavaṃtu bhadrāṇi samastadoṣāḥ prayāṃtu nāśaṃ jagato'khilasya//
mayādya bhaktyā parameśvare prabhau stute jagaddhātari vāsudeve

1.42.42.209

ye bhūtale ye divi cāṃtarikṣe rasātale prāṇigaṇāśca kecit//
bhavaṃtu te siddhiyujo mayādya stute jagaddhātari vāsudeve

1.42.42.210

ajñānino jñānavido bhavaṃtu praśāntibhājaḥ satatogracittāḥ//
mayā ca viśvaṃbharaṇe hyanaṃte stute jagaddhātari vāsudeve

1.42.42.211

śrṛṇvaṃti ye me stuvatastathānye paśyaṃti ye māmidamīrayaṃtam//
devāsurādyā manujāstiraśco bhavaṃtu te'pyacyutayogabhājaḥ

1.42.42.212

ye cāpi mūkā vikaleṃdriyatvātpaṭhaṃti no naiva vilokayaṃti//
paśvādayaḥ kīṭapipīlikādyā bhavaṃtu te'pyacyutayogabhājaḥ

1.42.42.213

naśyaṃtu duḥkhāni jagatyapetu lobhādiko doṣagaṇaḥ prajābhyaḥ//
yathātmani bhrātari cātmaje vā tathā narasyāstu janepi bhāvaḥ

1.42.42.214

saṃsāravaidyai'khiladoṣahānivicakṣaṇe nirvṛtihetubhūte//
saṃsārabaṃdhāḥ śithilībhavaṃtu hṛdi sthite sarvajanasya viṣṇau

1.42.42.215

pāpaṃ praṇāśaṃ mama ca prayātu yanmānasaṃ yacca karomi vācā//
śarīramapyācaritaṃ ca yanme smṛte jagaddhātari vāsudeve

1.42.42.216

yathā hi vā vāsudeveti prokte saṃkīrttane viṣṇubhaktasya vāpi//
smṛte harau vāpi prayāti pāpaṃ satyena me naśyatāṃ tena pāpam

1.42.42.217

mūḍho'yamalpamatiralpaviceṣṭito'yaṃ kliṣṭaṃ mano'pi viṣayairmayi na prasaṃgi//
itthaṃ kṛpāṃ kuru mayi praṇate'khileśa tvāṃ stotumaṃbujabhavo'pi hi deva neśaḥ

1.42.42.218

sa tvaṃ prasīda bhagavankuru mayyanāthe viṣṇo kṛpāṃ paramakāruṇikaḥ kila tvam//
saṃsārasāgaranimagnamanaṃta dīnamuddhartumarhasi hare puruṣottamosi

1.42.42.219

itthaṃ stutaḥ sa bhagavānaitareyeṇa bhārata//
vāsudevo viśālātmā sānaṃdamidamāha tam

1.42.42.220

vatsaitareya tuṣṭosmi bhaktyānena stavena te//
varaṃ vṛṇuṣva mattastvaṃ durlabhaṃ yadabhīpsitam

1.42.42.221

//aitareya uvāca//
eṣa eva varo nāthamama nityamabhīpsitaḥ//
majjato ghorasaṃsāre karṇadhāro hare bhava

1.42.42.222

//śrībhagavānuvāca//
mukta evāsi saṃsārādyasya te bhaktirīdṛśī//
grahairmahāgrahairbaddho naiva te dvitrayodaśī

1.42.42.223

yaśca stotreṇa satataṃ guptakṣetrasamīhitam//
stoṣyate vāsudevaṃ māṃ sa pāpakṣayamāpsyati

1.42.42.224

yasmādetena stotreṇa pāpaṃ nāśamavāpsyati//
aghanāśanamityeva tasmātkhyātimavāpsyati

1.42.42.225

ekādaśyāmupoṣyaiva mamāgre yaḥ paṭhiṣyati//
stavamenaṃ sa pūtātmā mama lokamavāpsyati

1.42.42.226

sarveṣāmeva kṣetrāṇāṃ guptakṣetraṃ priyaṃ yathā//
tathā sarvastavānāṃ ca stavoyaṃ supriyomama

1.42.42.227

yāni coddiśya bhūtāni japyate'sau mahātmabhiḥ//
tāni śāṃtiṃ bhagaṃ prajñāṃ prāpsyaṃti kṛpayā mama

1.42.42.228

tvaṃ ca vatsa śrautadharmānsamyagācara śraddhayā//
na tairbaṃdhaṃ mayi nyastairāpsyasyanabhisaṃdhitaiḥ

1.42.42.229

yaja yajñairavāpyaiva dārānnandaya mātaram//
mayi dhyānena tīvreṇa māmavāpsyasyasaṃśayam

1.42.42.230

buddhirmanotha bhūtāni buddhikarmendriyāṇi ca//
trayodaśagrahairye syustrayodaśa mahāgrahāḥ

1.42.42.231

boddhavyamatha maṃtavyamahaṃtā śabda eva ca//
sparśo raso rūpagandhau vacanādānameva ca

1.42.42.232

vihṛtyutsarga ānaṃdastrayodaśa mahāgrahāḥ//
etānmahāgrahanputra śuddhāñchuddhaiḥ svakairgrahaiḥ

1.42.42.233

gṛhāṇa dhyānayogena mamaivaṃ mokṣamāpsyasi//
evaṃ tvaṃ karmabhirvīra naiṣkarmyaṃ samavāpsyasi

1.42.42.234

śulbaṃrasena saṃviddhaṃ dakṣo hema yathāśnute//
varṇāśramācāravatā mayi saṃnyastakarmaṇā

1.42.42.235

madanudhyānayuktena mokṣo nāstīha durlabhaḥ//
tasmādevaṃ vartamāno nanda vrataparāyaṇaḥ

1.42.42.236

uddhṛtya saptapuruṣāllam̐yaṃ mayi gamiṣyasi//
sāṃprataṃ pratibhāsyaṃti vedaścāpaṭhitā api

1.42.42.237

tatastvaṃ koṭitīrthe ca yajñe vai harimedhasaḥ//
yāhi tatra bhaviṣyaṃ te sarvaṃ māturabhīpsitam

1.42.42.238

ityuktvā bhagavānviṣṇurmūrtimadhye viveśa ha//
vilokya māno nimiṣaṃ mātrā caiva sutena ca

1.42.42.239

tato mūrti namaskṛtya vāsudevasya vismitaḥ//
aitareyaḥ svajananīṃ mudito vākyamabravīt

1.42.42.240

purāhamabhavaṃ śūdro bhītaḥ saṃsāradoṣataḥ//
pariniṣṭhāgataṃ dharmaṃ brāhmaṇaṃ śaraṇaṃ gataḥ

1.42.42.241

sa kṛpālurmama prāha mantraṃ vai dvādaśākṣaram//
sademaṃ japacetyuktvā tamahaṃ japtavānsadā

1.42.42.242

tena jāpyaprabhāvena mamotpattistavodarāt//
jātasmṛtirviṣṇubhaktiḥ sthitiratra ca sarvadā

1.42.42.243

idānīṃ ca prayāmyeṣa yajñaṃ taṃ harimedhasaḥ//
tvadrūpaṃ viṣṇuprītyarthaṃ praṇamya tvāṃ prasādaye

1.42.42.244

tato mahīnagarakākhye koṭitīrthatalasthitam//
yajantaṃ saṃvṛtaṃ vipraiḥ koṭiśastamupāgamat

1.42.42.245

gehāya mātaraṃ procya sa yajñe proktavāndvijaḥ//
namastasmai bhagavate viṣṇave'kuṇṭhamedhase

1.42.42.246

yanmāyāmohitadhiyo bhramāmaḥ karmasāgare//
iti ślokaṃ mahārthaṃ te harimedhamukhā dvijāḥ

1.42.42.247

ākarṇyāsanapūjādyaiḥ pūjayāmāsuraṃga tam//
tato vedārthanaipuṇyaistena te toṣitā dvijāḥ

1.42.42.248

pradadurdakṣiṇāṃ sarvāṃ harimedhāḥ sutāmapi//
dravyaṃ kanyāṃ ca saṃgṛhya svagṛhaṃ samupāgamat

1.42.42.249

vandayitvā svajananīṃ putrānutpādya cāmalān//
iṣṭvā yajñairaitareyo dvādaśīvratatatparaḥ

1.42.42.250

vāsudevānudhyānena mokṣaṃ paścādupāgataḥ//
evaṃvidho vāsudevaḥ svayamatrāsti bhārata

1.42.42.251

yoryayetpūjayetstauti sarvaṃ tasyākṣayaṃ viduḥ//
śivadharmeṣu yatproktaṃ phalaṃ pūrvaṃ mayā tava

1.42.42.252

tādṛśaṃ labhate martyo vāsudevaprasādataḥ

1.42.42

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe śrīvṛddhavāsudevamāhātmyavarṇana aitareyabrāhmaṇacaritravarṇanaṃnāma dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ

Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc