સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.42

॥નારદ ઉવાચ॥
તતો મયા સ્થાપિતે ચ સ્થાને કાલાંતરેણ હ॥
ચિંતિતં હૃદયે ભૂયો દ્વિજાનુગ્રહકામ્યયા

વાસુદેવવિહીનં હિ તીર્થમેતન્ન રોચતે॥
અસૂર્યં હિ જગદ્યદ્વત્સ હિ ભૂષણ ભૂષણમ્

યત્ર નૈવ હરિઃ સ્વામી તીર્થે ગેહેઽથ માનસે॥
શાસ્ત્રે વા તદસત્સર્વં હાંસં તીર્થં ન વાયસમ્

તસ્માત્પ્રસાદ્ય વરદં તીર્થેઽસ્મિન્પુરુષોત્તમમ્॥
આનેષ્યે કલયા સાક્ષાદ્વિશ્વનુગ્રહકામ્યયા

ઇતિ સંચિંત્ય કૌરવ્ય તતોઽહં ચાત્ર સંસ્થિતઃ॥
જ્ઞાનયોગેન યોગીંદ્રં શતં વર્ષાણ્યતોષયમ્

અષ્ટાક્ષરં જપન્મંત્રં સંનિગૃહ્યેંદ્રિયાણિ ચ॥
વાસુદેવમયો ભૂત્વા સર્વભૂતકૃપાપરઃ

એવં મયારાધ્યમાનો ગરુડં હરિરાસ્થિતઃ॥
ગણકોટિપરિવૃતઃ પ્રત્યક્ષઃ સમજાયત

તમહં પ્રાંજલિર્ભૂત્વા દત્ત્વાર્ઘ્યં વિધિવદ્ધરેઃ॥
પ્રત્યવોચં પ્રમમ્યાથ પ્રબદ્ધકરસં પુટઃ

શ્વેતદ્વીપે પુરા દૃષ્ટં મયા રૂપં તવ પ્રભો॥
અજં સનાતનં વિષ્ણો નરનારાયણાત્મકમ્

તદ્રૂપસ્ય કલામેકાં સ્થાપયાત્ર જનાર્દન॥
યદિ તુષ્ટોઽસિ મે વિષ્ણો તદિદં ક્રિયતાં ત્વયા

એવં મયા પ્રાર્થિતોઽથ પ્રોવાચ ગરુડધ્વજઃ॥
એવમસ્તુ બ્રહ્મપુત્ર યત્ત્વયાભીપ્સિતં હૃદિ

તત્તથા ભવિતા સર્વમપ્યત્રસ્થં સદૈવ હિ॥
એવમુક્ત્વા ગતે વિષ્ણૌ નિવેશ્ય સ્વકલાં પ્રભો

મયા સંસ્થાપિતો વિષ્ણુર્લોકાનુગ્રહકામ્યયા॥
યસ્માત્સ્વયં શ્વેતદ્વીપનિવાસ્યત્ર હરિઃ સ્થિતઃ

વૃદ્ધો વિશ્વસ્ય વિશ્વાખ્યો વાસુદેવસ્તતઃ સ્મૃતઃ॥
કાર્તિકે શુક્લપક્ષે યા ભવત્યે કાદશી શુભા

સ્નાનં કૃત્વા વિધાનેન તોયપ્રસ્રવણાદિષુ॥
યોર્ચયેદચ્યુતં ભક્ત્યા પંચોપચારપૂજયા

ઉપોષ્ય જાગરં કુર્યાદ્ગીતવાદ્યં હરેઃ પુરઃ॥
કથાં વા વૈષ્ણવીં કુર્યાદ્દંભક્રોધવિવર્જિતઃ

દાનં દદ્યાદ્યથાશક્ત્યા નિયતો હૃષ્ટમાનસઃ॥
અનેકભવસંભૂતાત્કલ્મષાદખિલાદપિ

મુચ્યતેઽસૌ ન સંદેહો યદ્યપિ બ્રહ્મઘાતકઃ॥
ગારુડેન વિમાનેન વૈકુંઠં પદમાપ્નુયાત્

કુલાનાં તારયેત્પાર્થ શતમેકોત્તરં નરઃ॥
શ્રદ્ધાયુક્તં મુદા યુક્તં સોત્સાહં સસ્પૃહં તથા

અહંકારવિહીનં ચ સ્નાનં ધૂપાનુપનમ્॥
પુષ્પનૈવેદ્યસંયુક્તમર્ઘદાનસમન્વિતમ્

યામેયામે મહાભક્ત્યા કૃતારાર્તિકસંયુતમ્॥
ચામરાહ્લાદસંયુક્તં ભેરીનાદપુરસ્કૃતમ્

પુરાણશ્રુતિસંપન્નં ભક્તિનૃત્યસમન્વિતમ્॥
વિનિદ્રંક્ષૃત્તૃષાસ્વાદસ્પૃહાહીનં ચ ભારત

તત્પાદસૌરભઘ્રાણસંયુતં વિષ્ણુવલ્લભમ્॥
સગીતં સાર્ચનકરં તત્ક્ષેત્રગમનાન્વિતમ્

પાયુરોધેન સંયુક્તં બ્રહ્મચર્યસમન્વિતમ્॥
સ્તુતિપાઠેન સંયુક્તં પાદોદકવિભૂષિતમ્

સત્યાન્વિતં સત્યયોગસંયુતં પુણ્યવાર્તયા॥
પંચવિંશતિભિર્યુક્તં ગુણૈર્યો જાગરં નરઃ॥
એકાદશ્યાં પ્રકુર્વીત પુનર્ન જાયતે ભુવિ

અત્ર તીર્થવરે પૂર્વમૈતરેય ઇતિ દ્વિજઃ॥
સિદ્ધિં પ્રાપ્તો મહાભાગો વાસુદેવપ્રસાદતઃ

॥અર્જુન ઉવાચ॥
ઐતરેયઃ કસ્ય પુત્રો નિવાસઃ ક્વાસ્ય વા મુને॥
કથં સિદ્ધિમાગાદ્ધીમાન્વાસુદેવપ્રસાદતઃ

॥નારદ ઉવાચ॥
અસ્મિન્નેવ મમ સ્થાને હારીતસ્યાન્વયેઽભવત્

માંડૂકિરિતિ વિપ્રાગ્ર્યો વેદવેદાંગપારગઃ

તસ્યાસી દિતરા નામ ભાર્યા સાધ્વીગુણૈર્યુતા॥
તસ્યામુત્પદ્યત સુતસ્ત્વૈતરેય ઇતિ સ્મૃતઃ

સ ચ બાલ્યાત્પ્રભૃત્યેવ પ્રાગ્જન્મન્યનુશિક્ષિતમ્॥
જજાપમંત્રં ત્વનિશં દ્વાદશાક્ષરસંજ્ઞિતમ્

ન શ્રૃણોતિ ન વક્ત્યેવ મનસાપિ ચ કિંચન॥
એવંપ્રભાવઃ સોઽભૂચ્ચ બાલ્યે વિપ્રસુતસ્તદા

તતો મૂકોઽયમિત્યેવ નાનોપાયૈઃ પ્રબોધિતઃ॥
પિત્રા યદા ન કુરુતે વ્યવહારાય માનસમ્

તતો નિશ્ચિત્ય મનસા જડોયમિતિ ભારત॥
અન્યાં વિવાહયામાસ દારાન્પુત્રાંસ્તથાદધે

પિંગાનામ ચ સા ભાર્યા તસ્યાઃ પુત્રાશ્ચ જજ્ઞિરે॥
ચત્વારઃ કર્મકુશલા વેદવેદાંગવાદિનઃ

યજ્ઞેષુ શાંતિહોમેષુ દ્વિજૈઃ સર્વત્ર પૂજિતાઃ॥
ઐતરેયોપિ નિત્યં ચ ત્રિકાલં હરિકંદિરે

જજાપ પરમં જાપ્યં નાન્યત્ર કુરુતે શ્રમમ્॥
તતો માતા નિરીક્ષ્યૈવ સપત્નીતનયાંસ્તથા

દાર્યમાણેન મનસા તનયં વાક્યમબ્રવીત્॥
ક્લેશાયૈવ ચ જાતોઽસિ ધિગ્મે જન્મ ચ જીવિતમ્

નાર્યાસ્તસ્યા નૃલોકેઽત્ર વરૈવાજનનિઃ સ્ફુટમ્॥
વિમાનિતા યા ભર્ત્રાસ્યાન્ન પુત્રઃ સ્યાદ્ગુણૈર્યુતઃ

પિંગેયં કૃતપુણ્યા વૈ યસ્યાઃ પુત્રા મહાગુણાઃ॥
વેદવેદાંગતત્ત્વજ્ઞાઃ સર્વત્રાભ્યર્ચિતા ગુણૈઃ

તદહં પુત્ર દુર્ભાગ્યા મહીસાગરસંગમે॥
નિમજ્જીષ્યે વરં મૃત્યુર્જીવિતે કિં ફલં મમ॥
ત્વમપ્યેવં મહામૌની નન્દ ભક્તો હરેશ્ચિરમ્

॥નારદ ઉવાચ॥
ઇતિ માતુર્વચઃ શ્રુત્વા પ્રહસન્નૈતરેયકઃ

ધ્યાત્વા મુહુર્તં ધર્મજ્ઞો માતરં પ્રણતોઽબ્રવીત્॥
માતર્મિથ્યાભિભૂતાસિ અજ્ઞાને જ્ઞાનવત્યસિ

અશોચ્યે શોચસિ શુભે શોચ્યે નૈવાઽપિ શોચસિ॥
દેહસ્યાસ્ય કૃતે મિથ્યાસંસારે કિં વિમુહ્યસિ

મૂર્ખાચરિતમેતદ્ધિ મન્માતુરુચિતં ન હિ॥
અન્યત્સંસારસારં ચ સારમન્યચ્ચ મોહિતાઃ

પ્રપશ્યંતિ યથા રાત્રૌ ખદ્યોતં દીપવત્સ્થિતમ્॥
યદિદં મન્યસે સારં શ્રૃણુ તસ્યાપ્યસારતામ્

એવંવિધં હિ માનુઽયમા ગર્ભાદિતિ કષ્ટદમ્
અસ્થિપટ્ટતુલાસ્તમ્ભે સ્નાયુબન્ધેન યંત્રિતે

રક્તમાંસમદાલિપ્તે વિણ્મૂત્રદ્રવ્યભાજને॥
કેશરોમતૃણચ્છન્ને સુવર્ણત્વક્સુધૂતકે

વદનૈકમહાદ્વારે ષડ્ગવાક્ષવિતભૂષિતે॥
ઓષ્ઠદ્વયકાટે ચ તથા દંતાર્ગલાન્વિતે

નાડીસ્વેદપ્રવાહે ચ કાલવક્ત્રાનલસ્થિતે॥
એવંવિધે ગૃહે ગેહી જીવો નામાસ્તિ શોભને

ગુણત્રયમયી ભાર્યા પ્રકૃતિસ્તસ્ય તત્ર ચ॥
બોધાહંકારકામાશ્ચ ક્રોધલોભાદયોઽપિ ચ

અપત્યાન્યસ્ય હા કષ્ટમેવં મૂઢઃ પ્રવર્તતે॥
તસ્ય યોયો યથા મોહસ્તથા તં શ્રૃણુ તત્ત્વતઃ

સ્રોતાંસિ યસ્ય સતતં પ્રસ્રવંતિ ગિરેરિવ॥
કફમૂત્રાદિકાન્યસ્ય કૃતે દેહસ્ય મુહ્યતિ

સર્વાશુચિનિધાનસ્ય શરીરસ્ય ન વિદ્યતે॥
શુચિરેકપ્રદેશોઽપિ વિણ્મૂત્રસ્ય દૃતેરિવ

સ્પૃષ્ટ્વા સ્વદેહસ્રોતાંસિ મૃત્તોયૈઃ શોધ્યતે કરઃ॥
તથાપ્યશુચિભાંડસ્ય ન વિરજ્યતિ કિં નરઃ

કાયઃ સુગન્ધતોયાદ્યૈર્યત્નેનાપિ સુસંસ્કૃતઃ॥
ન જહાતિ સ્વકં ભાવં શ્વપુચ્છમિવ નામિતમ્

સ્વદેહાશુચિગંધેન ન વિરજ્યતિ યો નરઃ॥
વિરાગે કારણં તસ્ય કિમન્યદુ પદિશ્યતે

ગન્ધલેપાપનોદાર્થં શૌચં દેહસ્ય કીર્તિતમ્॥
દ્વયસ્યાપગમાત્પશ્ચાદ્ભાવશુદ્ધ્યા વિશુધ્યતિ

ગંગાતોયેન સર્વેણ મૃદ્ભારૈઃ પર્વતોપમૈઃ॥
આ મૃત્યોરાચરઞ્છૌચં ભાવદુષ્ટો ન શુધ્યતિ

તીર્થસ્નાનૈસ્તપોભિર્વા દુષ્ટાત્મા નૈવ શુધ્યતિ॥
સ્વેદિતઃ ક્ષાલિતસ્તીર્થે કિં શુદ્ધિમધિગચ્છતિ

અંતર્ભાવપ્રદુષ્ટસ્ય વિશતોઽપિ હુતાશનમ્॥
ન સ્વર્ગો નાપપર્ગશ્ચ દેહનિર્દહનં પરમ્

ભાવશુદ્ધિઃ પરં શૌચં પ્રમાણં સર્વકર્મસુ॥
અન્યથાલિંગ્યતે કાંતા ભાવેન દુહિતાઽન્યથા

અન્યથૈવ સ્તનં પુત્રશ્ચિંતયત્યન્યથા પતિઃ॥
ચિત્તં વિશોધયેત્તસ્માત્કિમન્યૈર્બાહ્યશોધનૈઃ

ભાવતઃ સંવિશુદ્ધાત્મા સ્વર્ગં મોક્ષં ચ વિંદતિ॥
જ્ઞાનામલાંભસા પુંસઃ સદ્વૈરાગ્યમૃદા પુનઃ

અવિદ્યારાગવિણ્મૂત્રલેપગંધવિશોધનમ્॥
એવમેતચ્છરીરં હિ નિસર્ગાદશુચિ વિદુઃ

ત્વઙ્માત્રસારનિઃસારં કદલીસારસંનિભમ્॥
જ્ઞાત્વૈવં દોષવદ્દેહં યઃ પ્રાજ્ઞઃ શિથિલીભવેત્

સ નિષ્ક્રામતિ સંસારે દૃઢગ્રાહી સ તિષ્ઠતિ॥
એવમેતન્મહાકષ્ટં જન્મ દુઃખં પ્રકીર્તિતમ્

પુંસામજ્ઞાતદોષેણ નાનાકર્મવશેન ચ॥
યથા ગિરિવરાક્રાંતઃ કશ્ચિદ્દુઃખેન તિષ્ઠતિ

યથા જરાયુણા દેહી દુઃખં તિષ્ઠતિ વેષ્ટિતઃ॥
પતિતઃ સાગરે યદ્વદ્દૃઃખમાસ્તે સમાકુલઃ

ગર્ભોદકેન સિક્તાંગસ્તથાઽઽસ્તે વ્યાકુલઃ પુમાન્॥
લોહકુમ્ભે યથાન્યસ્ત પચ્યતે કશ્ચિદગ્નિના

ગર્ભકુમ્ભે તથા ક્ષિપ્તઃ પચ્યતે જઠરાગ્નિના॥
સૂચીભિરગ્નિવર્ણાભિર્વિભિન્નસ્ય નિરન્તરમ્

યદ્દુઃખં જાયતે તસ્ય તદ્ગર્ભેઽષ્ટગુણં ભવેત્॥
ઇત્યેતદ્ગર્ભદુઃખં હિ પ્રાણિનાં પરિકીર્તિતમ્

ચરસ્થિરાણાં સર્વેષામાત્મગર્ભાનુરૂપતઃ॥
તત્રસ્થસ્ય ચ સર્વેષાં જન્મનાં સ્મરણં ભવેત્

મૃતશ્ચાહં પુનર્જાતો જાતશ્ચાહં પુનર્મૃતઃ॥
નાનાયોનિસહસ્રાણિ મયા દૃષ્ટાન્વનેકધા

અધુના જાતમાત્રોઽહં પ્રાપ્તસંસ્કાર એવ ચ॥
તતઃ શ્રેયઃ કરિષ્યામિ યેન ગર્ભો ન સંભવેત્

અધ્યેષ્યામિ હરેર્જ્ઞાનં સંસારવિનિવર્તનમ્॥
એવં સંચિંતયન્નાસ્તે મોક્ષોપાયં વિચિન્તયન્

ગભાત્કોટિગુણં દુઃખં જાયમાનસ્ય જાયતે॥
ગર્ભવાસે સ્મૃતિર્યાસીત્સા જાતસ્ય પ્રણશ્યતિ

સ્પૃષ્ટમાત્રસ્ય બાહ્યેન વાયુના મૂઢતા ભવેત્॥
સંમૂઢસ્ય સ્મૃતિભ્રંશઃ શીઘ્રં સંજાયતે પુનઃ

સ્મૃતિભ્રંશાત્તતસ્તસ્ય પૂર્વકર્મવશેન ચ॥
રતિઃ સંજાયતે તૂર્ણં જંતોસ્તત્રૈવ જન્મનિ

રક્તો મૂઢશ્ચ લોકોયમકાર્યે સંપ્રવર્તતે॥
તત્રાત્માનં ન જાનાતિ ન પરં ન ચ દૈવતમ્

ન શ્રૃણોતિ પરં શ્રેયઃ સતિ ચક્ષુષિ નેક્ષતે॥
સમે પથિ સમૈર્ગચ્છન્સ્ખલતીવ પદેપદે

સત્યાં બુદ્ધૌ ન જાનાતિ બોધ્યમાનો બુધૈરપિ॥
સંસારે ક્લિશ્યતે તેન રાગમોહવશાનુગઃ

ગર્ભસ્મૃતેરભાવેન શાસ્ત્રમુક્તં મહર્ષિભિઃ॥
તદ્દૃઃખકથનાર્થાય સ્વર્ગમોક્ષપ્રસાધકમ્

યે શાસ્ત્રજ્ઞાને સત્યસ્મિન્સર્વકર્માર્થસાધકે॥
ન કુર્વંત્યાત્મનઃ શ્રેયસ્તદત્ર પરમદ્ભુતમ્

અવ્યક્તેન્દ્રિયવૃત્તિત્વાદ્બાલ્યે દુઃખં મહત્પુનઃ॥
ઇચ્છન્નપિ ન શક્નોતિ વક્તું કર્તું ચ કિઞ્ચન

દંતોત્થાને મહદ્દુઃખં મૌલેન વ્યાધિના તથા॥
બાલરોગૈશ્ચ વિવિધૈઃ પીડા બાલગ્રહૈરપિ

તૃડ્બુભુક્ષાપરીતાંગઃ ક્વચિત્તિષ્ઠતિ રારટન્॥
વિણ્મૂત્રભક્ષણાદ્યં ચ મોહાદ્બાલઃ સમાચરેત્

કૌમારે કર્ણવેધેન માતાપિત્રોર્વિતાડનૈઃ॥
અક્ષરાધ્યયનાદ્યૈશ્ચ દુઃખં સ્યાદ્ગુરુશાસનાત્

પ્રમત્તેંદ્રિયવૃત્તૈશ્ચ કામરાગપ્રપીડનાત્॥
રાગોદ્વૃત્તસ્ય સતતં કુતઃ સૌખ્યં હિ યૌવને

ઈર્ષ્યયા સુમહદ્દુઃખં મોહાદ્રક્તસ્ય જાયતે॥
મત્તસ્ય કુપિતસ્યૈવ રાગો દોષાય કેવલમ્

ન રાત્રૌ વિંદતે નિદ્રા કામાગ્નિપરિખેદિતઃ॥
દિવાપિ હિ કુતઃ સૌખ્યમર્થોપાર્જનચિંતયા

નારીષુ ત્વનુભૂતાસુ સર્વદોષાશ્રયાસુ ચ॥
વિણ્મુત્રોત્સર્ગસદૃશં સૌખ્યં મૈથુનજં સ્મૃતમ્

સન્માનમપમાનેન વિયોગેનેષ્ટસંગમઃ॥
યૌવનં જરયા ગ્રસ્તં ક્વ સૌખ્યમનુપદ્રવમ્

વલીપલિતકાયેન શિથિલીકૃતવિગ્રહઃ॥
સર્વક્રિયાસ્વશક્તશ્ચ જરયાજર્જ્જરીકૃતઃ

સ્ત્રીપુંસોર્યૌવનં રૂપં યદન્યોન્યાશ્રયં પુરા॥
તદેવં જરયા ગ્રસ્તમુભયોરપિ ન પ્રિયમ્

જરાભિભૂતઃપુરુષઃ પત્નીપુત્રાદિબાંધવૈઃ॥
અશક્તત્વાદ્દુરાચારૈર્ભૃત્યૈશ્ચ પરિભૂયતે

ધર્મમર્થં ચ કામં ચ મોક્ષં ચ નાતુરો યતઃ॥
શક્તઃ સાધયિતું તસ્માદ્યુવા ધર્મં સમાચરેત્

વાતપિત્તકફાદીનાં વૈષમ્યં વ્યાધિરુચ્યતે॥
વાતાદીનાં સમૂહશ્ચ દેહોઽયં પરિકીર્તિતઃ

તસ્માદ્વ્યાધિમયં જ્ઞેયં શરીરમિદમાત્મનઃ॥
રોગૈર્નાનાવિધૈર્યાંતિ દેહે દુઃખાન્યનેકશઃ

તાનિ ન સ્વાત્મવેદ્યાનિ કિમન્યત્કથયામ્યહમ્॥
એકોત્તરં મૃત્યુશતમસ્મિન્દેહે પ્રતિષ્ઠિતમ્

તત્રૈકઃ કાલસંયુક્તઃ શેષાસ્ત્વાગંતવઃ સ્મૃતાઃ॥
યે ત્વિહાગંતવઃ પ્રોક્તાસ્તે પ્રશામ્યન્તિ ભેષજૈઃ

જપહોમપ્રદાનૈશ્ચ કાલમૃત્યુર્ન શામ્યતિ॥
વિવિધા વ્યાધયઃ શસ્તાઃ સર્પાદ્યાઃ પ્રાણિનસ્તથા

વિષાણિ ચાભિચારાશ્ચ મૃત્યોર્દ્વારાણિ દેહિનામ્॥
પીડિતં સર્પરોગાદ્યૈરપિ ધન્વંતરિઃ સ્વયમ્

સ્વસ્થીકર્તું ન શક્નોતિ કાલપ્રાપ્તં હિ દેહિનમ્॥
નૈષધં ન તપો મંત્રા ન મિત્રાણિ ન બાંધવાઃ

શક્નુવંતિ પરિત્રાતું નરં કાલેન પીડિતમ્॥
રસાયનતપોજપ્યૈર્યોગસિદ્ધૈર્મહાત્મભિઃ

કાલમૃત્યુરપિ પ્રાજ્ઞૈર્નીયતે નાપિ સંયુતૈઃ॥
નાસ્તિ મૃત્યુસમં દુઃખં નાસ્તિ મૃત્યુસમં ભયમ્

નાસ્તિ મૃત્યુસમસ્રાસઃ સર્વેષામપિ દેહિનામ્॥
સદ્ભાર્યાપુત્રમિત્રાણિ રાજ્યૈશ્વર્યસુખાનિ ચ

આબદ્ધાનિ સ્નેહપાશૈર્મૃત્યુઃ સર્વાણિ કૃંતતિ॥
કિં ન પશ્યસિ માતસ્ત્વં સહસ્રસ્યાપિ મધ્યતઃ

જનાઃ શતાયુષઃ પંચભવંતિ ન ભવન્તિ વા॥
અશીતિકા વિપદ્યન્તે કેચિત્સપ્તતિકા નરાઃ

પરમાયુઃ સ્થિતા ષષ્ટિસ્તદપ્યસ્તિ ન નિષ્ઠિતમ્॥
તસ્ય યાવદ્ભવેદાયુર્દેહિનઃ પૂર્વકર્મ ભિઃ

તસ્યાર્ધમાયુષો રાત્રિર્હરતે મૃત્યુરૂપિણી॥
બાલભાવેન મોહેન વાર્ધકે જરયા તથા

વર્ષાણાં વિંશતિર્યાતિ ધર્મકામાર્થવર્જિતઃ॥
આગન્તુકૈર્ભવૈઃ પુંસાં વ્યાધિશોકૈરનેકધા

હ્રિયતેર્દ્ધં હિ તત્રાપિ યચ્છેષં તદ્ધિ જીવિતમ્॥
જીવિતાંતેચ મરણં મહાઘોરમવાપ્નુયાત્

જાયતે યોનિકોટીષુ મૃતઃ કર્મવશાત્પુનઃ॥
દેહભેદેન યઃ પુંસાં વિયોગઃ કર્મસંખ્યયા

મરણં તદ્વિનિર્દ્દિષ્ટં ન નાશઃ પરમાર્થતઃ॥
મહાતમઃપ્રવિષ્ટસ્ય ચ્છિદ્યમાનેષુ મર્મસુ

યદ્દુઃખં મરણં જંતોર્ન તસ્યેહોપમા ક્વચિત્॥
હા તાત માતર્હા કાંતે ક્રંદત્યેવં સુદુઃખિતઃ

મણ્ડૂક ઇવ સર્પેણ ગીર્યતે મૃત્યુના જનઃ॥
બાંધવૈઃ સંપરિત્યક્તઃ પ્રિયૈશ્ચ પરિવારિતઃ

નિઃશ્વસન્દીર્ઘમુષ્ણં ચ મુકેન પરિશુષ્યતા॥
ચતુરંતેષુ ખટ્વાયાઃ પરિવર્તન્મુહુર્મુહુઃ

સંમૂઢઃ ક્ષિપતેત્યર્થં હસ્તપાદાવિતસ્તતઃ॥
ખટ્વાતો વાંછતે ભૂમિં ભૂમેઃ ખટ્વાં પુનર્મહીમ્

વિવસ્ત્રો મુક્તલજ્જશ્ચ વિષ્ઠાનુલેપિતઃ॥
યાચમાનશ્ચ સલિલં શુષ્કકણ્ઠોષ્ઠતાલુકઃ

ચિંતયાનઃ સ્વવિત્તાનિ કસ્યૈતાનિ મૃતે મયિ॥
પંચાવટાન્ખનમાનઃ કાલપાશેન કર્ષિતઃ

મ્રિયતે પશ્યતામેવ ગલે ઘુર્ઘુરરાવકૃત્॥
જીવસ્તૃણજલૂકેવ દેહાદ્દેહં વિશેત્ક્રમાત્

સંપ્રાપ્યોત્તરમંશેન દેહં ત્યજતિ પૂર્વકમ્॥
મરણાત્પ્રાર્થના દુઃખમધિકં હિ વિવેકિનઃ

ક્ષણિકં મરણે દુઃખમનંતં પ્રાર્થનાકૃતમ્॥
જ્ઞાતં મયૈતદધુના મૃતો ભવતિ યદ્ગુરુઃ

ન પરઃ પ્રાર્થયેદ્ભૂયસ્તૃષ્ણા લાઘવકારણમ્॥
આદૌ દુઃખં તથા મધ્યે હ્યન્ત્યે દુઃખં ચ દારુણમ્

નિસર્ગાત્સર્વભૂતાનામિતિ દુઃખપરંપરા॥
ક્ષુધા ચ સર્વરોગાણાં વ્યાધિઃ શ્રેષ્ઠતમઃ સ્મૃતઃ

સ ચાન્નૌષધિલેપેન ક્ષણમાત્રં પ્રશામ્યતિ॥
ક્ષુદ્ધ્યાધેર્વેદના તીવ્રા નિઃશેષબલકૃન્તની

તયાભિભૂતો મ્રિયતે યથાન્યૈર્વ્યાધિભિર્ન્નરઃ॥
રાજ્ઞોઽભિમાનમાત્રં હિ મમૈવ વિદ્યતે ગૃહે

સર્વમાભરણં ભારં સર્વમાલેપનં મમ॥
સર્વં પ્રલાપિતં ગીતં નિત્યમુન્મત્તચેષ્ટિતમ્

ઇત્યેવં રાજ્યસંભોગૈઃ કુતઃ સૌખ્યં વિચારતઃ॥
નૃપાણાં વ્યગ્રચિત્તાનામન્યોન્યવિજિગીષયા

પ્રાયેણ શ્રીમદાલેપાન્નહુષાદ્યા મહાનૃપાઃ॥
સ્વર્ગં પ્રાપ્યાપિ પતિતાઃ કઃ શ્રિયો વિંદતે સુખમ્

ઉપર્યુપરિ દેવાનામન્યોન્યાતિશયે સ્થિતમ્॥
નરૈઃ પુણ્યફલં સ્વર્ગે મૂલચ્છેદેન ભુજ્યતે

ન ચાન્યત્ક્રિયતે કર્મ સોઽત્ર દોષઃ સુદારુણઃ॥
છિન્નમૂલતરુર્યદ્વદવશઃ પતતે ક્ષિતૌ

પુણ્યમૂલક્ષયે તદ્વત્પાતયંતિ દિવૌકસઃ॥
ઇતિ સ્વર્ગેપિ દેવાનાં નાસ્તિ સૌખ્યં વિચારતઃ

તથા નારકિણાં દુઃખં પ્રસિદ્ધં કિં ચ વર્ણ્યતે॥
સ્થાવરેષ્વપિદુઃખાનિ દાવાગ્નિહિમશોષણમ્

કુઠારૈશ્ઠેદનં તીવ્રં વલ્કલાનાં ચ તક્ષણમ્॥
પર્ણશખાફલાનાં ચ પાતનં ચંડવાયુના

અપમર્દશ્ચ સતતં ગજૈર્વન્યૈશ્ચ દેહિભિઃ॥
તૃડ્‌બુભુક્ષા ચ સર્પાણાં ક્રોધો દુઃખં ચ દારુણમ્

દુષ્ટાનાં ઘાતનં લોકે પાશેન ચ નિબન્ધનમ્॥
એવં સરીસૃપાણાં ચ દુઃખં માતર્મુહુર્મુહુઃ

અકસ્માજ્જન્મમરણં કીટાદીનાં તથાવિધમ્॥
વર્ષાશીતાતપૈર્દુઃખં સુકષ્ટં મૃગપક્ષિણામ્

ક્ષુત્તૃટ્‌ક્લેશેન મહતા સંત્રસ્તાશ્ચ સદા મૃગાઃ॥
પશુનાગનિકાયાનાં શ્રૃણુ દુઃખાનિ યાનિ ચ

ક્ષુત્તૃટ્‌છીતાદિદમનં વધબન્ધનતાડનમ્॥
નાસાપ્રવેધનં ત્રાસઃ પ્રતોદાંકુશતાડનમ્

વેણુકુન્તાદિનિગડમુદ્ગરાંઽકુશતાડનમ્॥
ભારોદ્વહનસંક્લેશં શિક્ષાયુદ્ધાદિપીડનમ્

આત્મયૂથવિયોગશ્ચ વને ચ નયનાદિકમ્॥
દુર્ભિક્ષં દુર્ભગત્વં ચ મૂર્ખત્વં ચ દરિદ્રતા

અધરોત્તરભાવશ્ચ મરણં રાષ્ટ્રવિભ્રમઃ॥
અન્યોન્યાભિભવાદ્દુઃખમન્યોન્યાતિશયાત્પુનઃ

અનિત્યતા પ્રભાવાણામુચ્છ્રયાણાં ચ પાતનમ્॥
ઇત્યેવમાદિભિર્દુઃખૈર્યસ્માદ્વ્યાપ્તં ચરાચરમ્

નિરયાદિમનુષ્યાંતં તસ્માત્સર્વં ત્યજેદ્બુધઃ॥
સ્કન્ધાત્સકન્ધં નયેદ્ભારં વિશ્રામં મન્યતેન્યથા

તદ્વત્સર્વમિદં લોકે દુઃખં દુઃખેન શામ્યતિ॥
એવમેતજ્જગત્સર્વમન્યોન્યાતિશયોચ્છ્રિતમ્

દુઃખૈરાકુલિતં જ્ઞાત્વા નિર્વેદં પરમાપ્નુયાત્॥
નિર્વેદાચ્ચ વિરાગઃ સ્યાદ્વિરાગાજ્જ્ઞાનસંભવઃ

જ્ઞાનેન તં પરં જ્ઞાત્વા વિષ્ણું મુક્તિમવાપ્નુયાત્॥
નાહમેતાદૃશે લોકે રમેયં જનનિ ક્વચિત્

રાજહંસો યથા શુદ્ધઃ કાકામેધ્યપ્રદર્શકઃ॥
શ્રૃણુ માતર્યત્ર સંસ્થો રમેયં નિરુપદ્રવઃ

અવિદ્યાયનમત્યુગ્રં નાનાકર્માતિશાખિનમ્॥
સંકલ્પદંશમકરં શોકહર્ષહિમાતપમ્

મોહાંધકારતિમિરં લોભવ્યાલસરીસૃપમ્॥
વિષયાનન્યથાધ્વાનં કામક્રોધવિમોક્ષકમ્

તદતીત્ય મહાદુર્ગં પ્રવિષ્ટોઽસ્મિ મહદ્વનમ્॥
ન તત્પ્રવિશ્ય શોચંતિ ન પ્રદુષ્યંતિ તદ્વિદઃ

ન ચ બિભ્યતિ કેષાંચિન્નાસ્ય બિભ્યતિ કેચન

તસ્મિન્વને સપ્તમહાદ્રુમાસ્તુ સપ્તૈવ નદ્યશ્ચ ફલાનિ સપ્ત॥
સપ્તાશ્રમાઃ સપ્ત સમાધયશ્ચ દીક્ષાશ્ચ સપ્તૈતદરણ્યરૂપમ્

પંચવર્ણાનિ દિવ્યાનિ ચતુર્વર્ણાનિ કાનિચિત્॥
ત્રિદ્વિવર્ણૈકવર્ણાનિ પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ

સૃજંતઃ પાદપાસ્તત્ર વ્યાપ્ય તિષ્ઠન્તિ તદ્વનમ્

સપ્ત સ્ત્રિયસ્તત્ર વસંતિ સત્યસ્ત્વવાઙ્મુખ્યો ભાનુમતો ભવંતિ॥
ઊર્ધ્વં રસાનાદદતે પ્રજાભ્યઃ સર્વાશ્ચ તાસ્તત્ત્વતઃ કોપિ વદે

સપ્તૈવ ગિરયશ્ચાત્ર ધૃતં યૈર્ભુવનત્રયમ્॥
નદ્યશ્ચ સરિતઃ સપ્ત બ્રહ્મવારિવહાઃ સદા

તેજશ્ચાભયદાનત્વમદ્રોહઃ કૌશલં તથા॥
અચાપલ્યમથાક્રોધઃ પ્રિયવાદશ્ચ સપ્તમઃ

ઇત્યેતે ગિરયો જ્ઞેયાસ્તસ્મિન્વિદ્યાવને સ્થિતાઃ॥
દૃઢનિશ્ચયસ્તથા ભાસા સમતા નિગ્રહો ગુણઃ

નિર્મમત્વં તપશ્ચાત્ર સન્તોષઃ સપ્તમો હ્રદઃ॥
ભગવદ્ગુણવિજ્ઞાનાદ્ભક્તિઃ સ્યાત્પ્રથમા નદી

પુષ્પાદિપૂજા દ્વિતીયા તૃતીયા ચ પ્રદક્ષિણા॥
ચતુર્થી સ્તુતિવાગ્રૂપા પઞ્ચમી ઈશ્વરાર્પણા

ષષ્ઠી બ્રહ્મૈકતા પ્રોક્તા સપ્તમી સિદ્ધિરેવ ચ॥
સપ્ત નદ્યોઽત્ર કથિતા બ્રહ્મણા પરમેષ્ઠિના

બ્રહ્મા ધર્મો યમશ્ચાગ્નિરિંદ્રો વરુણ એવ ચ

ધનદશ્ચ ધ્રુવાદીનાં સપ્તકાનર્ચયંત્યમી॥
નદીનાં સંગમસ્તત્ર વૈકુંઠસમુપહ્વરે

આત્મતૃપ્તા યતો યાંતિ શાંતા દાંતાઃ પરાત્પરમ્॥
કેચિદ્દ્રુમાઃ સ્ત્રિયઃ કેચિત્કેચિત્તત્ત્વવિદોઽપરે

સરિતઃ કેચિદાહુઃ સ્મ સપ્તૈવ જ્ઞાનવિત્તમાઃ॥
અનપેતવ્રતકામોઽત્ર બ્રહ્મચર્યં ચરામિ ચ

બ્રહ્મૈવ સમિધસ્તત્ર બ્રહ્માગ્નિર્બ્રહ્મ સંસ્તરઃ॥
આપો બ્રહ્મ ગુરુબ્રહ્મ બ્રહ્મચર્યમિદં મમ

એતદેવેદૃશં સૂક્ષ્મં બ્રહ્મચર્યં વિદુર્બુધાઃ॥
ગુરું ચ શ્રૃણુ મે માતર્યો મે વિદ્યાપ્રદોઽભવત્

એકઃ શાસ્તા ન દ્વિતીયોઽસ્તિ શાસ્તા હૃદ્યેવ તિષ્ઠન્પુરુષં પ્રશાસ્તિ॥
તેનાભિયુક્તઃ પ્રણવાદિવોદકં યતા નિયુક્તોસ્મિ તથાચરામિ

એકો ગુરુર્નાસ્તિ તથા દ્વિતીયો હૃદિ સ્થિતસ્તમહં નૃ બ્રવીમિ॥
યં ચાવમાન્યૈવ ગુરું મુકુન્દં પરાભૂતા દાનવાઃ સર્વ એવ

એકો બંધુર્નાસ્તિ તતો દ્વિતીયો હૃદી સ્થિતં તમહમનુબ્રવીમિ॥
તેનાનુશિષ્ટા બાંધવા બંધુમંતઃ સપ્તર્ષયઃ સપ્ત દિવિ પ્રભાંતિ

બ્રહ્મચર્યં ચ સંસેવ્યં ગાર્હસ્થ્ય શ્રૃણુ યાદૃશમ્॥
પત્ની પ્રકૃતિરૂપા મે તચ્ચિત્તો નાસ્મિ કર્હિચિત્

મચ્ચિત્તા સા સદા માતર્મમ સર્વાર્થસાધની॥
ઘ્રાણં જિહ્વા ચ ચક્ષુશ્ચ ત્વક્ચ શ્રોત્રં ચ પંચમમ્

મનો બુદ્ધિશ્ચ સપ્તૈતે દીપ્યંતે પાવકા મમ॥
ગંધો રસશ્ચ રૂપં ચ શબ્દઃ સ્પર્શશ્ચ પંચમમ્

મંતવ્યમથ બોદ્ધવ્યં સપ્તૈતાઃ સમિધો મમ॥
હુતં નારાયણધ્યાનાદ્ભુંક્તે નારાયણઃ સ્વયમ્

એવંવિધેન યજ્ઞેન યજામ્યસ્મિ તમીશ્વરમ્॥
અકામયાનસ્ય ચ સર્વકામો ભવેદદ્વિષાણસ્ય ચ સર્વદોષઃ

ન મે સ્વભાવેષુ ભવંતિ લેપાસ્તોયસ્ય બિંદોરિવ પુષ્કરેષુ॥
નિત્યસ્ય મે નૈવ ભવંત્યનિત્યા નિરીક્ષમાણસ્ય બહુસ્યભાવાત્

ન સજ્જતે કર્મસુ ભોગજાલં દિવીવ સૂર્યસ્ય મયૂખજાલમ્

એવંવિધેન પુત્રેણ મા માતર્દુઃખિની ભવ॥
તત્પદં ત્વા ચ નેષ્યામિ ન યત્ક્રતુશતૈરપિ

ઇતિ પુત્રવચઃ શ્રુત્વા વિસ્મિતા ઇતરાભવત્॥
ચિંતયામાસ યદ્યેવં વિદ્વાન્મમ સુતો દૃઢમ્

લોકેષુ ખ્યાતિમાયાતિ તતો મે સ્યાદ્યશઃ પરમ્॥
ઇત્યાદિ ચિંતયંત્યાં ચ રજન્યાં ભગવાન્હરિઃ

પ્રહૃષ્ટસ્તસ્ય તૈર્વાક્યૈર્વિસ્મિતઃ પ્રાદુરાસ ચ॥
મૂર્તેઃ સ્વયં વિનિષ્ક્રમ્ય શંખચક્રગદાધરાઃ

જગદુદ્ભાસયન્ભાસા સૂર્યકોટિસમપ્રભઃ॥
તતો નિષ્પત્ય ધરણીં હૃષ્ટરોમાશ્રુદ્ગદઃ

મૂર્ધ્નિ બદ્ધાંજલિં ધીમાનૈતરેયોઽથ તુષ્ટુવે

નમસ્તુભ્યં ભગવતે વાસુદેવાય ધીમહિ॥
પ્રદ્યુમ્નાયાનિરુદ્ધાય નમઃ સંકર્ષણાય ચ

નમો વિજ્ઞાનમાત્રાય પરમાનંદમૂર્તયે॥
આત્મારામાય શાંતાય નિવૃત્તદ્વૈતદૃષ્ટયે

આત્માનંદાનુરુદ્ધાય સમ્યક્તયક્તોર્મયે નમઃ॥
હૃષીકેશાય મહતે નમસ્તેઽનંતશક્તયે

વચસ્યુપરતે પ્રાપ્યો ય એકો મનસા સહ॥
અનામરૂપચિન્માત્રઃ સોઽવ્યાન્નઃ સદસત્પરઃ

યસ્મિન્નિદં યતશ્ચેદં તિષ્ઠત્યપૈતિ જાયતે॥
મૃન્મયેષ્વિવ મૃજ્જાતિસ્તસ્મૈ તે બ્રહ્મણે નમઃ

યં ન સ્પૃશંતિ ન વિદુર્મનોબુદ્ધીંદ્રિયાસવઃ॥
અંતર્બહિશ્ચ વિતતં વ્યોમવત્પ્રણતોઽસ્મ્યહમ્

દેહેંદ્રિયપ્રાણમનોધિયોઽમી યદંશબ્દ્ધાઃ પ્રચરંતિ કર્મસુ॥
નૈવાન્યદાલોહમિવ પ્રતપ્તં સ્થાનેષુ તદ્દૃષ્ટપદેન એતે

ચતુર્ભિશ્ચ ત્રિભિર્દ્વાભ્યામેકધા પ્રણમામિ તમ્॥
પૂર્વાપરાપરયુગે શાસ્તારં પરમીશ્વરમ્

હિત્વા ગતીર્મોક્ષકામા યં ભજંતિ દશાત્મકમ્॥
તં પરં સત્યમમલં ત્વાં વયં પર્યુપાસ્મહે

ૐનમો ભગવતે મહાપુરુષાય મહાનુભાવાય વિભૂતિપતયે સકલસાત્વતપરિવૃઢનિકરકરકમલોત્પલકુડ્મલોપલાલિતચરણારવિંદયુગલ પરમપરમેષ્ઠિન્નમસ્તે

તવાગ્નિરાસ્યં વસુધાંઘ્રિયુગ્મં નભઃ શિરશ્ચંદ્રરવી ચ નેત્રે॥
સમસ્તલોકા જઠરં ભુજાશ્ચ દિશશ્ચતસ્રો ભગવન્નમસ્તે

જન્માનિ તાવંતિ ન સંતિ દેવ નિષ્પીડ્ય સર્વાણિ ચ સર્વકાલમ્॥
ભૂતાનિ યાવંતિ મયાત્ર ભીમે પીતાનિ સંસારમહાસમુદ્રે

સંપચ્છિલાનાં હિમવન્મહેંદ્રકૈલાસમેર્વાદિષુ નૈવ તાદૃક્॥
દેહાનનેકાનનુગૃહ્ણતો મે પ્રાપ્તાસ્તિ સંપન્મહતી તથેશ

ન સંતિતે દેવ ભુવિ પ્રદેશા ન યેષુ જાતોઽસ્મિ તથા વિનષ્ટઃ॥
ભૂત્વા મયા યેષુ ન જંતવશ્ચ સંભક્ષિતો વા ન ચ ભૂતસંઘૈઃ

શોકાભિભૂતસ્ય મમાશ્રુ દેવ યાવત્પ્રમાણં પતિતં ભવેષુ॥
તાવત્પ્રમાણં ન જલં પયોદા મુંચંતિ દિવ્યૈરપિ વર્ષલક્ષૈઃ

મન્યે ધરિત્રીપરમાણુસંખ્યામુપૈતિ પિત્રોર્ગણના ન મહ્યમ્॥
મિત્રાવ્યમિત્રાણ્યનુજીવ્યબંધૂન્સંખ્યાતુમીશોઽસ્મિન દેવદેવ

ત્વય્યર્પિતં નાથ પુનઃ પુનર્મે મનઃ સમાક્ષિપ્ય સુદુર્દ્ધરારિ॥
કામો વશં ક્રધમુખૈઃ સહાયૈઃ કરોતિ કિં તદ્ભગવન્કરોમિ

સોઽહં ભૃશાર્તઃ કરુણાકરસ્ત્વં સંસારગર્તે પતિતસ્ય વિષ્ણો॥
મહાત્મનાં સંશ્રયમભ્યુપેતો નૈવાવસીદત્યપિ દુર્ગતોઽપિ

પરાયણં રોગવતો હિ વૈદ્યો મહાબ્ધિમગ્નસ્ય ચ નૌર્નરસ્ય॥
બાલસ્ય માતાપિતરૌ સુઘોરસંસારખિન્નસ્ય હરે ત્વમેવ

પ્રસીદ સર્વેશ્વર સર્વભૂત સર્વસ્ય હેતો પરમાર્થસાર॥
મામુદ્ધરાસ્માદુરુદુઃખસંઘાત્સંસારગર્તાત્સ્વપરિગ્રહેણ

ક્ષૃત્તૃટ્‌ત્રિધાતુભિરિમં મુહુરર્દ્યમાનં શીતોષ્ણ વાતસલિલૈરિતરેતરાચ્ચ॥
કામાગ્નિનાચ્યુત રુષા ચ સુદુર્ભરેણ સંપશ્યતો મમ ઉરુક્રમ સીદતો હિ

ભવંતુ ભદ્રાણિ સમસ્તદોષાઃ પ્રયાંતુ નાશં જગતોઽખિલસ્ય॥
મયાદ્ય ભક્ત્યા પરમેશ્વરે પ્રભૌ સ્તુતે જગદ્ધાતરિ વાસુદેવે

યે ભૂતલે યે દિવિ ચાંતરિક્ષે રસાતલે પ્રાણિગણાશ્ચ કેચિત્॥
ભવંતુ તે સિદ્ધિયુજો મયાદ્ય સ્તુતે જગદ્ધાતરિ વાસુદેવે

અજ્ઞાનિનો જ્ઞાનવિદો ભવંતુ પ્રશાન્તિભાજઃ સતતોગ્રચિત્તાઃ॥
મયા ચ વિશ્વંભરણે હ્યનંતે સ્તુતે જગદ્ધાતરિ વાસુદેવે

શ્રૃણ્વંતિ યે મે સ્તુવતસ્તથાન્યે પશ્યંતિ યે મામિદમીરયંતમ્॥
દેવાસુરાદ્યા મનુજાસ્તિરશ્ચો ભવંતુ તેઽપ્યચ્યુતયોગભાજઃ

યે ચાપિ મૂકા વિકલેંદ્રિયત્વાત્પઠંતિ નો નૈવ વિલોકયંતિ॥
પશ્વાદયઃ કીટપિપીલિકાદ્યા ભવંતુ તેઽપ્યચ્યુતયોગભાજઃ

નશ્યંતુ દુઃખાનિ જગત્યપેતુ લોભાદિકો દોષગણઃ પ્રજાભ્યઃ॥
યથાત્મનિ ભ્રાતરિ ચાત્મજે વા તથા નરસ્યાસ્તુ જનેપિ ભાવઃ

સંસારવૈદ્યૈઽખિલદોષહાનિવિચક્ષણે નિર્વૃતિહેતુભૂતે॥
સંસારબંધાઃ શિથિલીભવંતુ હૃદિ સ્થિતે સર્વજનસ્ય વિષ્ણૌ

પાપં પ્રણાશં મમ ચ પ્રયાતુ યન્માનસં યચ્ચ કરોમિ વાચા॥
શરીરમપ્યાચરિતં ચ યન્મે સ્મૃતે જગદ્ધાતરિ વાસુદેવે

યથા હિ વા વાસુદેવેતિ પ્રોક્તે સંકીર્ત્તને વિષ્ણુભક્તસ્ય વાપિ॥
સ્મૃતે હરૌ વાપિ પ્રયાતિ પાપં સત્યેન મે નશ્યતાં તેન પાપમ્

મૂઢોઽયમલ્પમતિરલ્પવિચેષ્ટિતોઽયં ક્લિષ્ટં મનોઽપિ વિષયૈર્મયિ ન પ્રસંગિ॥
ઇત્થં કૃપાં કુરુ મયિ પ્રણતેઽખિલેશ ત્વાં સ્તોતુમંબુજભવોઽપિ હિ દેવ નેશઃ

સ ત્વં પ્રસીદ ભગવન્કુરુ મય્યનાથે વિષ્ણો કૃપાં પરમકારુણિકઃ કિલ ત્વમ્॥
સંસારસાગરનિમગ્નમનંત દીનમુદ્ધર્તુમર્હસિ હરે પુરુષોત્તમોસિ

ઇત્થં સ્તુતઃ સ ભગવાનૈતરેયેણ ભારત॥
વાસુદેવો વિશાલાત્મા સાનંદમિદમાહ તમ્

વત્સૈતરેય તુષ્ટોસ્મિ ભક્ત્યાનેન સ્તવેન તે॥
વરં વૃણુષ્વ મત્તસ્ત્વં દુર્લભં યદભીપ્સિતમ્

॥ઐતરેય ઉવાચ॥
એષ એવ વરો નાથમમ નિત્યમભીપ્સિતઃ॥
મજ્જતો ઘોરસંસારે કર્ણધારો હરે ભવ

॥શ્રીભગવાનુવાચ॥
મુક્ત એવાસિ સંસારાદ્યસ્ય તે ભક્તિરીદૃશી॥
ગ્રહૈર્મહાગ્રહૈર્બદ્ધો નૈવ તે દ્વિત્રયોદશી

યશ્ચ સ્તોત્રેણ સતતં ગુપ્તક્ષેત્રસમીહિતમ્॥
સ્તોષ્યતે વાસુદેવં માં સ પાપક્ષયમાપ્સ્યતિ

યસ્માદેતેન સ્તોત્રેણ પાપં નાશમવાપ્સ્યતિ॥
અઘનાશનમિત્યેવ તસ્માત્ખ્યાતિમવાપ્સ્યતિ

એકાદશ્યામુપોષ્યૈવ મમાગ્રે યઃ પઠિષ્યતિ॥
સ્તવમેનં સ પૂતાત્મા મમ લોકમવાપ્સ્યતિ

સર્વેષામેવ ક્ષેત્રાણાં ગુપ્તક્ષેત્રં પ્રિયં યથા॥
તથા સર્વસ્તવાનાં ચ સ્તવોયં સુપ્રિયોમમ

યાનિ ચોદ્દિશ્ય ભૂતાનિ જપ્યતેઽસૌ મહાત્મભિઃ॥
તાનિ શાંતિં ભગં પ્રજ્ઞાં પ્રાપ્સ્યંતિ કૃપયા મમ

ત્વં ચ વત્સ શ્રૌતધર્માન્સમ્યગાચર શ્રદ્ધયા॥
ન તૈર્બંધં મયિ ન્યસ્તૈરાપ્સ્યસ્યનભિસંધિતૈઃ

યજ યજ્ઞૈરવાપ્યૈવ દારાન્નન્દય માતરમ્॥
મયિ ધ્યાનેન તીવ્રેણ મામવાપ્સ્યસ્યસંશયમ્

બુદ્ધિર્મનોથ ભૂતાનિ બુદ્ધિકર્મેન્દ્રિયાણિ ચ॥
ત્રયોદશગ્રહૈર્યે સ્યુસ્ત્રયોદશ મહાગ્રહાઃ

બોદ્ધવ્યમથ મંતવ્યમહંતા શબ્દ એવ ચ॥
સ્પર્શો રસો રૂપગન્ધૌ વચનાદાનમેવ ચ

વિહૃત્યુત્સર્ગ આનંદસ્ત્રયોદશ મહાગ્રહાઃ॥
એતાન્મહાગ્રહન્પુત્ર શુદ્ધાઞ્છુદ્ધૈઃ સ્વકૈર્ગ્રહૈઃ

ગૃહાણ ધ્યાનયોગેન મમૈવં મોક્ષમાપ્સ્યસિ॥
એવં ત્વં કર્મભિર્વીર નૈષ્કર્મ્યં સમવાપ્સ્યસિ

શુલ્બંરસેન સંવિદ્ધં દક્ષો હેમ યથાશ્નુતે॥
વર્ણાશ્રમાચારવતા મયિ સંન્યસ્તકર્મણા

મદનુધ્યાનયુક્તેન મોક્ષો નાસ્તીહ દુર્લભઃ॥
તસ્માદેવં વર્તમાનો નન્દ વ્રતપરાયણઃ

ઉદ્ધૃત્ય સપ્તપુરુષાલ્લઁયં મયિ ગમિષ્યસિ॥
સાંપ્રતં પ્રતિભાસ્યંતિ વેદશ્ચાપઠિતા અપિ

તતસ્ત્વં કોટિતીર્થે ચ યજ્ઞે વૈ હરિમેધસઃ॥
યાહિ તત્ર ભવિષ્યં તે સર્વં માતુરભીપ્સિતમ્

ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્વિષ્ણુર્મૂર્તિમધ્યે વિવેશ હ॥
વિલોક્ય માનો નિમિષં માત્રા ચૈવ સુતેન ચ

તતો મૂર્તિ નમસ્કૃત્ય વાસુદેવસ્ય વિસ્મિતઃ॥
ઐતરેયઃ સ્વજનનીં મુદિતો વાક્યમબ્રવીત્

પુરાહમભવં શૂદ્રો ભીતઃ સંસારદોષતઃ॥
પરિનિષ્ઠાગતં ધર્મં બ્રાહ્મણં શરણં ગતઃ

સ કૃપાલુર્મમ પ્રાહ મન્ત્રં વૈ દ્વાદશાક્ષરમ્॥
સદેમં જપચેત્યુક્ત્વા તમહં જપ્તવાન્સદા

તેન જાપ્યપ્રભાવેન મમોત્પત્તિસ્તવોદરાત્॥
જાતસ્મૃતિર્વિષ્ણુભક્તિઃ સ્થિતિરત્ર ચ સર્વદા

ઇદાનીં ચ પ્રયામ્યેષ યજ્ઞં તં હરિમેધસઃ॥
ત્વદ્રૂપં વિષ્ણુપ્રીત્યર્થં પ્રણમ્ય ત્વાં પ્રસાદયે

તતો મહીનગરકાખ્યે કોટિતીર્થતલસ્થિતમ્॥
યજન્તં સંવૃતં વિપ્રૈઃ કોટિશસ્તમુપાગમત્

ગેહાય માતરં પ્રોચ્ય સ યજ્ઞે પ્રોક્તવાન્દ્વિજઃ॥
નમસ્તસ્મૈ ભગવતે વિષ્ણવેઽકુણ્ઠમેધસે

યન્માયામોહિતધિયો ભ્રમામઃ કર્મસાગરે॥
ઇતિ શ્લોકં મહાર્થં તે હરિમેધમુખા દ્વિજાઃ

આકર્ણ્યાસનપૂજાદ્યૈઃ પૂજયામાસુરંગ તમ્॥
તતો વેદાર્થનૈપુણ્યૈસ્તેન તે તોષિતા દ્વિજાઃ

પ્રદદુર્દક્ષિણાં સર્વાં હરિમેધાઃ સુતામપિ॥
દ્રવ્યં કન્યાં ચ સંગૃહ્ય સ્વગૃહં સમુપાગમત્

વન્દયિત્વા સ્વજનનીં પુત્રાનુત્પાદ્ય ચામલાન્॥
ઇષ્ટ્વા યજ્ઞૈરૈતરેયો દ્વાદશીવ્રતતત્પરઃ

વાસુદેવાનુધ્યાનેન મોક્ષં પશ્ચાદુપાગતઃ॥
એવંવિધો વાસુદેવઃ સ્વયમત્રાસ્તિ ભારત

યોર્યયેત્પૂજયેત્સ્તૌતિ સર્વં તસ્યાક્ષયં વિદુઃ॥
શિવધર્મેષુ યત્પ્રોક્તં ફલં પૂર્વં મયા તવ

તાદૃશં લભતે મર્ત્યો વાસુદેવપ્રસાદતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કૌમારિકાખણ્ડે શ્રીવૃદ્ધવાસુદેવમાહાત્મ્યવર્ણન ઐતરેયબ્રાહ્મણચરિત્રવર્ણનંનામ દ્વિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ