Skanda Purana · Chapter 1.4

//lomaśa uvāca//
viṣṇunoktaṃ vacaḥ śrutvā dakṣo vacanamabravīt//
vedānāmapramāṇaṃ ca kṛtaṃ te madhusūdana

vaidikaṃ karma cotsṛjya kathaṃ seśvaratāṃ vrajet//
taducyatāṃ mahāviṣṇo yena dharmaḥ pratiṣṭhitaḥ

dakṣeṇokto mahāviṣṇuruvāca parisāṃtvayan//
traigaṇyaviṣayā vedāḥ saṃbhavaṃti na cānyathā

vedoditāni karmāṇi īśvareṇa vinā katham//
saphalāni bhaviṣyaṃti viphalānyeva tāni ca

tasmātsarvaprayatnena īśvaraṃ śaraṇaṃ vraaijā//
evaṃ bruvati govinda āgataḥ sainyasāgaraḥ//
vīrabhadreṇa sadṛśo dadṛśustaṃ tadā surāḥ

iṃdropi prahasanviṣṇumātmavādarataṃ tadā//
vajrapāṇiḥ suraiḥ sārddhaṃ yoddhukāmo'bhavattadā

bhṛguṇācāritaḥ śīghramuccāṭanapareṇa hi//
tadā gaṇāḥ suraiḥ sārdhaṃ yuyudhuste gaṇānvitāḥ

śaratomaranāgacairjaghnuste ca parasparam//
neduḥśaṃkhāśca bahuśastasminraṇamahotsave

tathā dundubhayo neduḥ paṭahā ḍiṃḍimādayaḥ//
tena śabdena mahatāślāghyamānāstadā surāḥ//
lokapālaiśca sahitā jaghnustāñchivakiṃkarān

khaḍgaiścāpi hatāḥ kecidgadābhiśca vipothitāḥ//
devaiḥ parājitāḥ sarve gaṇāḥ śatasahasraśaḥ

iṃdrādyaurlokapālaiśca gaṇāste ca parāṅgamukhāḥ//
kṛtāśca tatkṣaṇādeva bhṛgormaṃtrabalena hi

uccāṭanaṃ kṛtaṃ teṣāṃ bhṛguṇā yajvinā tadā//
yajanārthaṃ ca devānāṃ tuṣṭyarthaṃ dīkṣitasya ca

tenaiva devā jayino jātāstatkṣaṇameva hi//
svānāṃ parājayaṃ dṛṣṭvā vīrabhadro rupānvitaḥ

bhūtānpretānpiśācāṃśca kṛtvā tāneva pṛṣṭhataḥ//
vṛṣabhasthānpuraskṛtya svayaṃ caiva mahābalaḥ//
tīkṣṇaṃ triśūlamādāya pātayāmāsa tānraṇe

devānyakṣānpiśācāṃśca guhyakānrākṣasāṃ stathā//
śūlaghātaiśca te sarve gaṇā devānprajaghnire

keciddvidhākṛtāḥ khaṅgairmudgaraiścāpi pothitāḥ//
paraśvadhaiḥ khaṃḍaśaśca kṛtāḥ kecidraṇājire

śūlairbhinnāśca śataśaḥ kecicca śakalīkṛtāḥ//
evaṃ parājitāḥ sarve palāyanaparāyaṇāḥ

parasparaṃ pariṣvajya gatāstepi triviṣṭapam//
kevalaṃ lokapālāśca iṃdrādyāstasthurutsukāḥ//
bṛhaspatiṃ pṛcchamānāḥ kutosmākaṃ jayo bhavet

bṛhaspatiruvācedaṃ sureṃdraṃ tvaritastadā//
//bṛhaspatiruvāca//
yaduktaṃ viṣṇunā pūrvaṃ tatsatyaṃ jātamadya vai

asti cedīśvaraḥ kaścitphalarūpyasya karmmaṇaḥ//
kartāraṃ bhajate sopi na hyakartuḥ prabhurhisaḥ

na maṃtrauṣadhayaḥ sarve nābhicārā na laukikāḥ//
na karmāṇi na vedāśca na mīmāṃsādvayaṃ tathā

jñātumīśāḥ saṃbhavaṃti bhaktyājñeyastvananyayā//
śāṃtyā ca parayā tṛṣṭyā jñātavyo hi sadāśivaḥ

tena sarvaṃ saṃbhavaṃti sukhaduḥjhakhātmakaṃ jagat//
paraṃtu saṃvadiṣyāmi kāryākāryavivakṣayā

tvamiṃdra bāliśo bhūtvā lokapālaiḥ sahādya vai//
āgato bāliśo bhūtvā idānīṃ kiṃ kariṣyasi

ete rudrasahāyāśca gaṇāḥ paramaśobhanāḥ//
kupitāśca mahābhāgā na tu śeṣaṃ prakurvate

evaṃ bṛhaspatervākyaṃ śrutvā te'pi divaukasaḥ//
ciṃtāmāpedire sarve lokapālā maheśvarāḥ

tato'bravīdvīrabhadro gaṇaiḥ parivṛto bhṛśam//
sarve yūyaṃ bāliśatvādavadānārthamāgatāḥ

avadānāni dāsyāmi tṛptyarthaṃ bhavatāṃ tvaran//
evamuktvā śitairbāṇairjaghānātha ruṣānvitaḥ

tairbāṇairnihatāḥ sarve jagmuste ca diśo daśa

gateṣu lokapāleṣu vidruteṣu sureṣu ca//
yajñavāṭe samāyāto vīrabhadro gaṇānvataḥ

tadā ta ṛṣayaḥ sarve sarvameveśvareśvaram//
vijñaptukāmāḥ sahasā ūcurevaṃ janārdanam

rakṣa yajñaṃ hi dakṣasya yajñosi tvaṃ na saṃśayaḥ//
etacchrutvā tu vacanamṛṣīṇāṃ vai janārdanaḥ

yoddhukāmaḥ sthito yuddhe viṣṇuradhyātmadīpakaḥ//
vīrabhadro mahābāhuḥ keśavaṃ vākyamabravīt

atra tvayāgataṃ kasmādviṣṇo vettrā mahābalam//
dakṣasya pakṣamāśritya kathaṃ jeṣyasi tadvada

dākṣāyaṇyā kṛtaṃ yacca na dṛṣṭaṃ kiṃ tvayānagha//
tvaṃ cāpi yajñe dakṣasya avadānārthamāgataḥ//
avadānaṃ prayacchāmi tava cāpi mahābhūja

evamuktvā praṇamyādau viṣṇuṃ sadṛśarūpiṇam//
vīrabhadro'grato bhūtvā viṣṇuṃ vākyamathābravīt

yathā śaṃbhustathā tvaṃ hi mama nāstyatra saṃśayaḥ//
tathāpi tvaṃ mahābāho yoddhukāmo'grataḥ stitaḥ//
neṣyāmyapunarāvṛttiṃ yadi tiṣṭhestvamātmanā

tasya tadvacanaṃ śrutvā vīrabhadrasya dhīmataḥ//
uvāca prahasandevo viṣṇuḥ sarveśvareśvaraḥ

//viṣṇuruvāca//
rudratejaḥprasūtosi pavitro'si mahāmate//
anena prārthitaḥ pūrvaṃ yajñārthaṃ ca punaḥ punaḥ

ahaṃ bhaktaparādhīnastathā so'pi maheśvaraḥ//
tenaiva kāraṇenātra dakṣasya yajanaṃ prati

āgato'haṃ vīrabhadra rudrakopasamudbhava//
ahaṃ nivārayāmi tvāṃ tvaṃ vā māṃ vinivāraya

ityuktavati goviṃde prahasya sa mahābhujaḥ//
praśrayāvanato bhūtvā idamāha janārdanam

yathā śivastathā tvaṃ hi yathā tvaṃ ca tathā śivaḥ//
sevakāśca vayaṃ sarve tava vā śaṃkarasya ca

tacchrutvā vacanaṃ tasya so'cyutaḥ saṃprahasya ca//
idaṃ viṣṇurmahāvākyaṃ jagāda parameśvaraḥ

yodhayasva mahābāho mayā sārdhamaśaṃkitaḥ//
tavāstraiḥ pūryamāṇo'haṃ gacchāmi bhavanaṃ svakam

tathetyuktvā tu vīro'sau vīrabhadro mahābalaḥ//
gṛhītvā paramāstrāṇi siṃhanādairjagarja ha

viṣṇuścāpi mahāghoṣaṃ śaṃkhanādaṃ cakāra saḥ//
tacchrutvā ye gatā devā raṇaṃ hitvā''yayuḥ punaḥ

vyūhaṃ cakrustadā sarve lokapālāḥ savāsavāḥ//
tadendreṇa hato naṃdīvajreṇa śataparvaṇā

naṃdīnā ca hataḥ śakrastriśūlena stanāṃtare//
vāyunā ca hato bhṛṃgī bhṛṃgiṇā vāyurāhataḥ

śūlena sitadhāreṇa saṃnaddho daṇḍadhāriṇā//
yamena saha saṃgrāmaṃ mahākālo balānvitaḥ

kubereṇa ca saṃgamya kūṣmāṃḍānāṃ patiḥ svayam//
varuṇena samaṃ yuddhaṃ muṃḍaścaiva mahābalaḥ

yuyudhe parayāśaktyā trailokyaṃ vismayanniva//
nairṛtena samāgamya caṃḍaścabalavattaraḥ

yuyudhe paramāstreṇa nairṛtyaṃ ca viḍaṃbayan//
yoginīcakrasaṃyukto bhairavo nāyako mahān

vidārya devānakhilānpapau śoṇitamadbutam//
kṣetrapālāstathā cānye bhūtapramathaguhyakāḥ

sākinī ḍākinī raudrā navadurgāstathaiva ca//
yoginyo yātudānyaśca tathā kūṣmāṃḍakādayaḥ//
neduḥ papuḥ śoṇitaṃ ca bubhujuḥ piśitaṃ bahu

bhakṣyamāṇaṃ tadā sainyaṃ vilokya surarāṭsvayam//
vihāya naṃdinaṃ paścādvīrabhadraṃ samākṣipat

vīrabhadro vihāyaiva viṣṇuṃ devendramāsthitaḥ//
tayoryuddhamabhūddhoraṃ budhāṃgārakayoriva

vīrabhadraṃ yadā śakro haṃtukāmastvarānvitaḥ//
tāvacchaṃkraṃ gajasthaṃ hi purayāmāsa mārgaṇaiḥ

vīrabhadro ruṣāviṣṭo durnivāryo mahābalaḥ//
tadedreṃṇāhataḥ śīghraṃ vajreṇa śataparvaṇā

sagajaṃ ca savajraṃ ca vāsavaṃ grastumudyutaḥ//
hāhākāro mahā nāsīdbhūtānāṃ tatra paśyatām

vīrabhadraṃ tatābhūtaṃ tathābhūtaṃ haṃtukāmaṃ puraṃdaram//
tavramāṇastadā viṣṇurvīrabhadrāgrataḥ sthitaḥ

śakraṃ ca pṛṣṭhataḥ kṛtvā yodhayāmāsa vai tadā//
vīrabhadrasya viṣṇośca yuddhaṃ paramabhūttadā

śastrāstrairvividhākārairyodhayāmāsatustadā//
punarnaṃdinamālokya śakro yuddha viśāradaḥ

dvaṃdvayuddhaṃ sutumulaṃ devānāṃ pramathaiḥ saha//
pramathā mathitā devaiḥ sarve te prādravanraṇāt

gaṇānparāṅmukhāndṛṣṭvā sarve te vyādhayo bhṛśam//
rudrakopātsamudbhūtā devāścāpi pradudruvuḥ

jvaraistu pīḍitāndevāndṛṣṭvā viṣṇurhasanniva//
jīvagrāheṇa jagrāha devāṃstāṃśca pṛthakpṛthak

devāścinau tadāhūya vyādhīnhaṃtuṃ tadā bhṛtim//
dadau tābhyāṃ prayatnena gaṇayitvā subuddhimān

jvarāṃśca sannipātāṃśca anye bhūtadruhastadā//
tānsarvānnigṛhītvātha aśvinau tau mudānvitau//
vijvarānatha devāṃśca kṛtvā mumudatuściram

tairjitaṃ yoginīcakraṃ bhairavaṃ vyākulīkṛtam//
tīkṣṇāgraiḥ pātayāmāsuḥ śarairbhūtagaṇānapi

surairvidrāvitaṃ sainyaṃ vilokya patitaṃ bhuvi//
vīrabhadro rupāviṣṭo viṣṇuṃ vacanamabravīt

tvaṃ śūrosi mahābāho devānāṃ pālako hyasi//
yudhyasva māṃ prayatnena yadi te matirīdṛśī

ityuktvā taṃ samāsādya viṣṇuṃ sarveśvareśvaram//
vavarṣa niśitairbāṇairvīrabhadro mahābalaḥ

tadā cakreṇa bhagavānvīrabhadraṃ jaghāna saḥ//
āyāṃtaṃ cakramālokya grasitaṃ tatkṣaṇācca tat

grasitaṃ cakramālokya viṣṇuḥ parapuraṃjayaḥ//
mukhaṃ tasya parāmṛjya viṣṇunodgilitaṃ punaḥ

svacakramādāya mahānubhāvo divaṃ gato'tho bhuvanaikabhartā//
jñātvā ca tatsarvamidaṃ ca viṣṇuḥ kṛtī kṛtaṃ duṣprasahaṃ pareṣām

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṃḍe vīrabhadrādīnāṃ viṣṇvādibhiḥ saha yuddhavarṇanaṃnāma caturtho'dhyāyaḥ