Skanda Purana · Verses 1.3-2
//sūta uvāca//
evaṃ sthānāni puṇyāni yāniyānīha vai bhuvi//
nirīkṣaṃstatra tatrāhaṃ nārado vīrasattama
vicaranmedinīṃ sarvāṃ prāpto'hamāśramaṃ bhṛgoḥ//
yatra revānadī puṇyā saptakalpasmarā varā
mahāpuṇyā pavitrā ca sarvatīrthamayī śubhā//
punāni kīrtanenaiva darśanena viśeṣataḥ
tatrāvagāhanātpārtha mucyate jaṃturaṃhasā//
yathā sā piṅgalā nāḍī dehamadhye vyavasthitā
iyaṃ brahmāṃḍapiṇḍasya sthāne tasminprakīrtitā//
tatrāste śuklatīrthākhyaṃ revāyāṃ pāpanāśanam
yatra vai snānamātreṇa brahmahatyā praṇaśyati//
tasyāpi sannidhau pārtha revāyā uttare taṭe
nānāvṛkṣasamākīrṇaṃ latāgulmopaśobhitam//
nānāpuṣpaphalo petaṃ kadalīkhaṃḍamaṃḍitam
anekāśvāpadākīrṇaṃ vihagairanunāditam//
sugaṃdhapuṣpaśobhāḍhyaṃ mayūraravanāditam
bhramaraiḥ sarvamutsṛjya nilīnaṃ rāvasaṃyutam//
yathā saṃsāramutsṛjya bhaktena harapādayoḥ
kokilā madhuraiḥ svānairnādayaṃti tathā munīn//
yathā kathāmṛtākhyānairbrāhmaṇā bhavabhīrukān
yatra vṛkṣā hlādayaṃti phalaiḥ puṣpaiśca patrakaiḥ//
chāyābhirapi kāṣṭhaiśca lokāniva haravratāḥ
putraputreti vāśaṃte yatra putrapriyāḥ khagāḥ//
yathā śivapriyāḥ śaivā nityaṃ śivaśiveti ca
evaṃvidhaṃ munestasya bhṛgorāśramamaṃḍalam//
vipraistraividyasaṃyuktaiḥ sarvataḥ samalaṃkṛtam
ṛgyajuḥ sāmanirghopairārūritadigantaram//
rudrabhaktena dhīreṇa yathaiva bhuvanatrayam
tatrāhaṃ pārtha saṃprāpto yatrāste munisattamaḥ//
bhṛguḥ paramadharmātmātapasā dyotitaprabhaḥ
āgacchaṃtaṃ tu māṃ dṛṣṭvā dīnaṃ ca muditaṃ tathā//
abhyutthānaṃ kṛtaṃ sarvairviprairbhṛgupurogamaiḥ
kṛtvā susvāgataṃ dattvā arghādyaṃ bhṛguṇā saha//
āsaneṣūpaviṣṭāste munīṃdrā grāhitā mayā
viśrāṃtaṃ tu tato jñātvā bhṛgurmāmapyuvācaha//
kva gaṃtavyaṃ muniśreṣṭha kasmādiha samāgataḥ
āgamanakāraṇaṃ sarvaṃ samācakṣva parisphuṭam//
tatastaṃ ciṃtayāviṣṭo bhṛguṃ pārthāhamabruvam
śrūyatāmabhidhāsyāmi yadarthamahāmāgataḥ//
mayā paryaṭitā sarvā samudrāṃtā ca medinī
dvijānāṃ bhūmidānārthaṃ mārgamāṇaḥ padepade//
nirdoṣāṃ ca pavitrāṃ ca tīrtheṣvapi samanvitām
ramyāṃ manoramāṃ bhūmiṃ na paśyāmi kathaṃcana//
//bhṛguruvāca//
viprāṇāṃ sthāpanārthāya mayāpi bhramatā purā
pṛthvī sāgaraparyaṃtā dṛṣṭā sarvā tadānagha//
mahīnāma nadī puṇyā sarvatīrthamayī śubhā
divyā manoramā saumyā mahāpāpapraṇāśinī//
nadīrūpeṇa tatraiva pṛthvī sā nātra saṃśayaḥ
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni dṛṣṭādṛṣṭāni nārada//
tāni sarvāṇi tatraiva nivasaṃti mahījale
sā samudreṇa saṃprāptā puṇyatoyā mahānadī//
saṃjātastatra devarṣe mahīsāgarasaṃgamaḥ
staṃbhākhyaṃ tatra tīrthaṃ tu triṣu lokeṣu viśrutam//
tatra ye manujāḥ snānaṃ prakurvaṃti vipaścitaḥ
sarvapāpavinirmuktā nopasarpaṃti vai yamam//
tatrādbhutaṃ hi dṛṣṭaṃ me purā snātuṃ gatena vai
tadahaṃ kīrtayiṣyāmi mune śrṛṇu mahādbhutam//
yāvatsnātuṃ vrajāmyasminmahīsāgarasaṃgame
tīre sthitaṃ prapaśyāmi munīṃdraṃ pāvakopamam//
prāṃśuṃ vṛddhaṃ cāsthiśeṣaṃ tapolakṣmyā vibhūṣitam
bhujāvūrdhvau tataḥ kṛtvā prarudaṃtaṃ muhurmuhuḥ//
taṃ tathā duḥkhitaṃ dṛṣṭvā duḥkhito'hamathābhavam
satāṃ lakṣaṇametaddhi yaddṛṣṭvā duḥkhitaṃ janam//
śatasaṃkhya tasya bhavettathāhaṃ vilalāpa ha
ahiṃsā satyamasteyaṃ mānuṣye sati durlabham//
tatastamupasaṃgamya paryapṛcchamahaṃ tadā
kimarthaṃ rodiśi mune śoke kiṃ kāraṇaṃ tava//
suguhyamapi cedbūhi jijñāsā mahatī hi me
munistato māmavadadbhṛgo nirbhāgyavānaham//
tena rodimi mā pṛccha durbhāgyaṃ cālapeddhi kaḥ
tamahaṃ vismayāviṣṭaḥ punarevedamabruvam//
durlabhaṃ bhārate janma tatrāpi ca manuṣyatā
manuṣyatve brāhmaṇatvaṃ munitvaṃ tatra durlabham//
tatrāpi ca tapaḥsiddhiḥ prāpyaitatpaṃcakaṃ param
kimarthaṃ rodiṣi mune vismayo'tra mahānmama//
evaṃ saṃpṛcchate mahyametasminneva cāṃtare
subhadronāma nāmnā ca munistatrābhyupāyayau//
sa hi meruṃ parityajya jñātvā tīrthasya sāratām
kṛtāśramaḥ pūjayati sadā staṃbheśvaraṃ muniḥ//
so'pyevaṃ māmi vāpṛcchanmuniṃ rodanakāraṇam
athāhācamya sa muniḥ śrūyatāṃ kāraṇaṃ munī//
ahaṃ hi devaśarmākhyo muniḥ saṃyatavāṅmanāḥ
nivasāmi kṛtasthāno gaṃgāsāgarasaṃgame//
tatra darśetarpayāmi sadaiva ca pitṝnaham
śrāddhāṃte te ca pratyakṣā hyāśiṣo me vadaṃti ca//
tataḥ kadācitpitaraḥ prahṛṣṭā māmathābravan
vayaṃ sadātra cāyāmo devaśarmaṃstavāṃtike//
sthāne'smākaṃ kadācittvaṃ na cāyāsi kutaḥ sutaḥ
sthānaṃ didṛkṣustaccāhaṃ na śakto'smi nivoditum//
tataḥ paramamityuktvā gatavānpitṛbhiḥ saha
pitṝṇāṃ maṃdiraṃ puṇyaṃ bhaumalokasamāsthitam//
tatratatra sthitaścāhaṃ tejomaṇḍaladurdṛśān
dṛṣṭvāgrataḥ pūjayāḍhyānapṛcchaṃ svānpitṝniti//
ke hyamī samupāyāṃti bhṛśaṃ tṛptā bhṛśārcitāḥ//
bhṛśaṃpramuditā naiva tathā yūyaṃ yathā hyamī
//pitara ūcuḥ//
bhadraṃ te pitaraḥ puṇyāḥ subhadrasya mahāmuneḥ//
tarpitāstena muninā mahīsāgarasaṃgame
sarvatīrthamayī yatra nilīnā hyudadhau mahī//
tatra darśe tarpayati subhadrastānamūnsuta
ityākarṇya vacasteṣāṃ lajjito'haṃ bhṛśaṃtadā//
vismitaśca praṇamyaitānpitṝnsvaṃ sthānamāgataḥ
yathā tathā ciṃtitaṃ ca tatra yāsyāmyahaṃ śphuṭam//
puṇyo yatrāpi vikhyāto mahīsāgarasaṃgamaḥ
kṛtāśramaśca tatraiva tarpayiṣye nijānpitṝn//
darśedarśe yathā cāsau stutyanāmā subhadrakaḥ
kiṃ tena nanu jātena kulāṃgāreṇa pāpinā//
yasmiñjīvatyavi nijāḥ pitaro'nyaspṛhākarāḥ
iti saṃciṃtya mudito ruciṃ bhāryāmathābravum//
ruce tvayā samāyukto mahīsāgagarasaṃgamam
gatvā sthāsyāmi tatraiva śīghraṃ tvaṃ sammukhībhava//
pativratāsi śuddhāsikulīnāsi yaśasvini//
tasmādetanmama śubhe kartumarhasi ciṃtitam
//ruciruvāca//
hatā tasya janirnābhūtkathaṃ pāpa durātmanā
śmaśānastaṃbha yenāhaṃ dattā tubhyaṃ kṛtaṃtvāya//
iha kaṃdaphalāhārairyatkiṃ tena na pūryate
netumicchasi māṃ tatra yatra kṣārodakaṃ sadā//
tvameva tatra saṃyāhi naṃdaṃtu tava pūrvajāḥ
gaccha vā tiṣṭha vā vṛddha vasa vā kākavacciram//
tathā bruvantyāṃ tasyāṃ tu karṇāvasmi pidhāya ca
vipulaṃ śiṣyamādiśya gṛha eko'tra āgataḥ//
so'haṃ snātvātra saṃtarpya pitṝñchraddhāparāyaṇaḥ
ciṃtāṃ suvipulāṃ prāpto narake duṣkṛtī yathā//
yadi tiṣṭhāmi cātraiva ardhadehadharo hyaham
naro hi gṛhiṇīhīno ardhadeha iti smṛtaḥ//
yathātmanā vinā dehe kāryaṃ kiṃcinna sidhyati
anayorhi phalaṃ grāhyaṃ sāratā nātra kācana//
ardhadehī ca manujastvasaṃspṛśyaḥ satāṃmataḥ
anayorhiphalaṃ grāhyaṃ sāratā nātra kācana//
ardhadehī ca manujastvasaṃspṛśyaḥ satāṃmataḥ
auttānapādiraspṛśya uttamo hi suraiḥ kṛtaḥ//
atha cettatra saṃyāmi na mahīsāgarastataḥ
yāmi vā tatkathaṃ pādau calato me kathaṃcana//
etasminme mano viddhaṃ khidyate'jñānasaṃkaṭe
ato'hamatimuhyāmi bhṛśaṃ śocāmi rodimi//
itiśrutvā vacastasya bhṛśaṃ romāṃcapūritam
sādhusādhvityathovāca taṃ subhadro'pyahaṃ tathā//
daṇḍavacca praṇamito mahīsāgarasaṅgamam
cintayāvaśca manasi pratīkāraṃ munerubhau//
yo hi mānuṣyamāsādya jalabudbudabhaṃguram
parārthāya bhavatyeṣa puruṣo'nye purīṣakāḥ//
tataḥ saṃciṃtya prāhedaṃ subhadro munisattamam
mā mune parikhidyasva devaśarmansthiro bhava//
ahaṃ te nāśayiṣyāmi śokaṃ sūryastamo yathā
gamiṣyāmyāśramaṃ tvaṃ ca nātrāpi parihāsyate//
śrṛṇu tatkāraṇaṃ tubhyaṃ tarpayiṣye pitṝnaham
//devaśarmovāca//
evaṃ te vadamānasya āyurastu śataṃ samāḥ//
yadaśakyaṃ mahatkarma kartumicchasi matkṛte
harṣasthāne viṣādaśca punarmāṃ bādhate śrṛṇu//
api vākyaṃ śubhaṃ santo na gṛhṇanti mudhā mune
kathametanmahatkarma kārayāmi mudhāvada//
punaḥ kiṃcitpravakṣyāmi yathā me niṣkṛtirbhavet
śāpito'si mayā prāṇairyathā vacmi tathā kuru//
ahaṃ sadā kariṣyāmi darśe coddiśyate pitṝn
śrāddhaṃ gaṃgārṇave cātra matpitṝṇāṃ tvamācara//
ahaṃ caivāpi tapasaḥ saṃcitasyāpi janmanā//
caturbhāgaṃ pradāsyāmi evamevaitadācara
//subhadra uvāca//
yadyevaṃ tava saṃtoṣastvevamastu munīśvara//
sādhūnāṃ ca yathā harṣastathā kāryaṃ vijānatā
//bhṛguruvāca//
devaśarmā tato hṛṣṭo dattvā puṇyaṃ trivācikam//
caturthāśaṃ yayau dhāma svaṃ subhadro'pi ca sthitaḥ
evaṃvidho nāradāsau mahī sāgarasaṃgamaḥ//
yamanusmarato mahyaṃ romāṃco'dyāpi vartate
//nārada uvāca//
iti śrutvā phālgunāhaṃ harṣagadgadayā girā//
mṛtomṛta ivā vocaṃ sādhusādhviti taṃbhṛgum
yūyaṃ vayaṃ gamiṣyāmo mahītīraṃ suśobhanam//
āvāmīkṣāvahe sarvaṃ sthānakaṃ tadanuttamam
mama caivaṃ vacaḥ śrutvā bhṛguḥ saha mayayayau//
samastaṃ tu mahāpuṇyaṃ mahīkūlaṃ nirīkṣitam
taddṛṣṭvā cātihṛṣṭohamāsaṃ romāṃcakaṃcukaḥ//
abravaṃ muniśārdūlaṃ harṣagadgadayā girā
tvatprasādātkariṣyāmi bhṛgo sthānamanuttamam//
svasthānaṃ gamyatāṃ brahmannataḥ kṛtyaṃ viciṃtaye
evaṃ bhṛguṃ cāsmivisarjayitvā kallolakolāhalakautukītaṭe//
athopaviśyedamaciṃtayaṃ tadā kiṃ kṛtyamātmānamivaikayogī
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārīkākhaṃḍe nāradārjunasaṃvāde mahīsāgarasaṃgamatīrthamāhātmye tṛtīyo'dhyāyaḥ
Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0