Skanda Purana · Chapter 1.39

//nārada uvāca//
sahasrasaptatyucchrāye pātālāni parasparam//
atalaṃ vitalaṃ caiva nitalaṃ ca rasātalam

talātalaṃ ca sutalaṃ pātālaṃ cāpi saptamam//
kṛṣṇaśuklāruṇāḥ pītāḥ śarkarāśailakāṃcanāḥ

bhūmayo yatra kauravya varaprāsādaśobhitāḥ//
teṣu dānavadaiteyanāgāścaiva sahasrasaḥ

svarlokādapi ramyāṇi dṛṣṭāni bahuśo mayā//
āhlādakāriṇo nānāmaṇyo yatra pannagaḥ

daityadānavakanyābhirmahārūpābhiranvite//
pātāle kasya na prītirvimuktasyāpi jāyate

yatra noṣṇaṃ na vā śītaṃ na varṣaṃ duḥkhameva ca//
bhakṣyabhojyamahābhogakālo yatrāpi jāyate

pātāle saptame cāsti liṃgaṃ śrīhāṭakeśvaram//
brahmaṇā sthāpitaṃ pārtha sahasrayojanocchritam

hāṭakasya tu liṃgasya prāsādo yojanāyutaḥ//
sarvaratnamayo divyo nānāścayavibhūṣitaḥ

taccāryaṃti talliṃgaṃ nānānāgendrasattamāḥ//
tadadhastājjalaṃ bhūri tasyādho narakāḥ smṛtāḥ

pāpino yeṣu pātyaṃte tāñchṛṇuṣva mahāmate//
koṭayaḥ paṃcapaṃcāśadrājānaścaikaviṃśati

rauravaḥ śūkaro rodhastālo viśasanastathā//
mahājvālastaptakumbho lavaṇotha vimohakaḥ

rudhirāṃdho vaitaraṇī kṛmiśaḥ kṛmibhojanaḥ//
asipatravanaṃ kṛṣṇo lālābhakṣyaśca dārumaḥ

tathā pūyavahaḥ pāpo vahnijvālo'pyadhaḥśirāḥ//
saṃdaṃśaḥ kṛṣṇasūtraśca tamaścāvīcirevaca

śvabhojano visūciścāpyavīciśca tathā'paraḥ//
kūṭasākṣī rauravaṃ ca rodhaṃ goviprarodhakaḥ

surāpaḥ sūkaraṃ yāti tālaṃ mithyāma nuṣyahā//
gurutalpī taptakumbhaṃ taptalohaṃ ca bhaktahā

gurūṇāmavamaṃtā yaco mahājvāle nipātyate//
lavaṇaṃ śāstrahaṃtā ca nirmaryādo vimohake

kṛmibhakṣye devadveṣṭā kṛmiśe tu duriṣṭakṛt//
pitṛdevātpūrvamaśrallām̐lābhakṣye prayāti ca

mithyājīvavirodhī viśasane kūṭaśastrakṛt//
adhomukhe hyasadgrāhī ekāśī pūyavāhake

mārjjārakukkuṭaśvānapakṣipoṣṭā prayāti ca//
badhirāṃdhagṛhakṣetratṛṇadhānyādijvālakaḥ

nakṣatraraṃgajīvī ca yāti vaitaraṇīṃ naraḥ//
dhanayauvanamatto yo dhanahā kṛṣṇameti saḥ

asipatravanaṃ yāti vṛkṣacchedī vṛthaiva yat//
kuhakājīvinaḥ sarve vahnijvāle pataṃti te

parastrīṃ ca parānnaṃ ca gacchansaṃdaṃśameti ca//
divāsvapnaparā ye vratalopaparāśca ye

śarīramadamattāśca yāṃti caite śvabhojanam//
śivaṃ hariṃ na manyaṃte yāṃtyavīcinameva ca

ityevamādibhiḥ pāpairaśāstraughasya sevanaiḥ//
pataṃtyeva mahāghoranarakeṣu sahasraśaḥ

tasmādya icchedetebhyo vimokṣaṃ buddhimānnaraḥ//
śrutimārgeṇa tenārcyau devau hariharāvubhau

narakāṇāmadhobhāge sthitaḥ kālāgnisaṃjñakaḥ//
tadadho haṭṭakaścaiva anaṃtastadadhaḥ smṛtaḥ

yasyaitatsakalaṃ viśvaṃ mūrdhāgre sarṣapāyate//
ityanaṃtaprabhāvātsa hyanaṃta iti kīrtyate

diśāṃ gajāstatra padmakumudāṃjanavāmanāḥ//
tadadhoṃ'ḍakaṭāhaśca ekavīrāsti tatra ca

caturlakṣasahasrāṇi navatiśca śatāni ca//
etanaiva pramāṇena udakaṃ ca tataḥ smṛtam

tadadho narakāḥ koṭyo dvikoṭyo'gnistato mahān//
catvāriṃśatsahasraiśca tadadhastama ucyate

catvāriṃśccakoṭyastu catasraśca tataḥ parāḥ//
ekonanavatirlakṣāḥ sahasrāśītireva ca

tadadhoṃ'ḍakaṭāhotha koṭimātrastathāparaḥ//
devī yuktā kapālīśā daṃḍahastena cāpi sā

devīnāṃ koṭikoṭībhiḥ saṃvṛtā tatra pālinī//
saṃkarṣaṇasya niḥśvāsaprerito dāhako'nalaḥ

kālāgniṃ prerayatyeva kalpāṃte dahyate jagat//
evaṃvidhamadhaḥsūtraṃ nirmitaṃ cātra bhārata

madhyasūtre kaṭāhe ca pālakāṃstāñchṛṇuṣva me//
vasudhāmā sthitaḥ pūrve śaṃkhapālaśca dakṣiṇe

takṣakeśaḥ sthitaḥ paścāduttare ketumāniti//
harasiddhiḥ suparṇākṣī bhāskarā yoganaṃdinī

koṭikoṭī yutā devī devīnāṃ pālayatyadaḥ//
evametanmahāścaryaṃ brahmāṃḍaṃ sthāpitaṃ ca yaiḥ

namāmi tānahaṃ nityaṃ brahmaviṣṇumaheśvarān//
viṣṇuloko rudraloko bahiścāsmātprakīrtyate

taṃ ca varṇayituṃ brahmā śakto naivāsmadādayaḥ//
vimuktā yatra saṃyāṃti nityaṃ hariharavratāḥ

brahmāṃḍaṃ saṃvṛtaṃ hyetatkaṭāhena samaṃtataḥ//
kapitthasya yathā bījaṃ kaṭāhena susaṃvṛtam

daśottareṇa payasā vṛtaṃ taccāpi tejasā//
tejaśca vāyunā vāyurnabha sāhaṃtayā ca tat

ahaṃkāraśca mahatā taṃ cāpi prakṛtiḥ parā//
daśottarāṇi sarvāṇi ṣaḍāhuḥ saptamaṃ ca tat

prākṛtaṃ caraṇaṃ pārtha tadanaṃtaṃ prakīrtitam//
aṃḍānāṃ tu sahasrāṇāṃ sahasrāṇyayutāni ca

īdṛśānāṃ tathā cātra koṭikoṭiśatāni ca//
sarvāṇyevaṃvidhānyeva yādṛśaṃ kīrtitaṃtvidam

yasyaivaṃ vaibhavaṃ pārtha taṃ namāmī sadāśivam//
aho maṃdaḥ sa pāpātmā ko vā tasmādacetanaḥ

ya evaṃvidhasaṃmohatārakaṃ na śivaṃ bhajet//
atha te kīrthayiṣyāmi kālamānaṃ nibodha tat

kāṣṭhā nimeṣā daśa paṃca cāhustriṃśacca kāṣṭhā gaṇayetkalā hi//
triṃśatkalāścāpi bhavenmuhurttaṃ tattriṃśatā rātryahanī ubhe ca

divase paṃca kālāḥ syustrimuhūrtāḥ śrṛṇuṣva tān//
prātastataḥ saṃgavaśca madhyāhnaścāparāhṇakaḥ

sāyāhnaḥ paṃcamaścāpi muhūrtā daśa paṃca ca//
ahorātrāḥ paṃcadaśa pakṣa ityabhidhīyate

māsaḥ pakṣadvayenokto dvau māsau cārkajāvṛtuḥ//
ṛtutrayaṃ cāpyayanaṃ dveyane varṣamucyate

caturbhedaṃ māsamāhuḥ paṃcabhedaṃ ca vatsaram//
saṃvatsarastu prathamo dvitīyaḥ parivatsaraḥ

idvatsarastṛtīyo'sau caturthaścānuvatsaraḥ//
paṃcamaśca yugonāma gaṇanāniścayo hi saḥ

māsena ca manuṣyāṇāmahorātraṃ ca paitṛkam//
kṛṣṇapakṣastvahaḥ proktaḥ śuklapakṣaśca śarvarī

mānuṣeṇa ca varṣeṇa daiviko divasaḥ smṛtaḥ//
ahastatro dagayanaṃ rātriḥ syāddakṣiṇāyanam

varṣeṇa caiva devānāṃ mataḥ saptarṣivāsaraḥ//
saptarṣīṇāṃ ca varṣeṇa dhrauvaśca divasaḥ smṛtaḥ

manuṣyāṇāṃ ca varṣāṇi lakṣāsaptadaśaiva tu//
aṣṭāviṃśatisahasrāṇi kṛtaṃ tretāyugaṃ tataḥ

lakṣadvādaśasāhasraṣaṇnavatyadhikāḥ parāḥ//
aṣṭau lakṣāścatuḥṣaṣṭisahasrāṇi ca dvāparaḥ

caturlakṣaṃ tu dvātriṃśatsahasrāṇi kaliḥ smṛtaḥ//
caturbhiretairdevānāṃ yugāmityabhidhīyate

āyurmanoryugānāṃ ca sādhikā hyekasaptatiḥ//
caturdaśamanūnāṃ ca kālena brahmaṇo dinam

yugānāṃ ca sahasreṇa sa ca kalpaḥ śrṛṇuṣva tān//
bhavodbhavastapabhavya ṛturvahnirvarāhakaḥ

sāvitra āsikaścāpi gāṃdhāraḥ kuśikastathā//
ṛṣabhaśca tathā khaḍgo gāṃdhārīyaśca madhyamaḥ

vairājaśca niṣādaśca meghavāhanapaṃcamau//
citrako jñāna ākūtirmono daṃśaśca bṛṃhakaḥ

śveto lohitaraktau ca pītavāsāḥ śivaḥ prabhuḥ//
sarvarūpaśca māso'yamevaṃ varṣaśatāvadhiḥ

pūrvārdhamaparārdhaṃ ca brahmamānamidaṃ smṛtam//
viṣṇośca śaṃkarasyāpi nāhaṃ śaktaśca varṇane

kvāhamalpamatiḥ pārtha kvāparau haritryaṃbakau//
devikenaiva mānena pātāleṣvapi gaṇyate

iti te sūcitaṃ buddhyā śrṛṇu tatprākṛtaṃ punaḥ

iti vaidhātravyavasthitiḥ//
//śrīnārada uvāca//
ṛṣabhonāma yannāmnā nānāpāṣaṃḍa kalpanāḥ//
kalau pārtha bhaviṣyaṃti lokānāṃ mohanātmikāḥ

tasya putrastu bharataḥ śataśrṛṃgastu tatsutaḥ//
tasya putrāṣṭakaṃ jātaṃ tathaikāca kumārikā

iṃdradvīpaḥ kaseruśca tāmradvīpo gabhastimān//
nāgaḥ saumyaśca gāṃdharvo varuṇaśca kumārikā

vadanaṃ cāpi kanyāyāḥ pārtha barkarikākṛti//
śrṛṇu tatkāraṇaṃ sarvaṃ mahāścaryasamanvitam

mahīsāgaraparyaṃtaṃ vṛkṣarājivirājite//
jālīgulmalatākīrṇe staṃbhatīrthasya saṃnidhau

ajāsamajato madhyātkācidekā ca barkarī//
bhrāṃtā satī samāyātā pradeśe tatra duścare

itastato bhramaṃti sā jālimadhye samaṃtataḥ//
nirgaṃtuṃ naiva śaknoti kṣutpipāsārditā śubhā

vilagnā jālimadhye tu tataḥ paṃcatvamāgatā//
kālena kiyatā tasya truṭitvā śiraso hyadhaḥ

papāta śanidarśe ca mahīsāgarasaṃgame//
sarvatīrthamaye tatra sarvapāpapramocane

śirastu tadavasthaṃ hi samagraṃ tatra saṃsthitam//
jāligulmāvalagnaṃ ca tasyā naivāpatajjale

śeṣakāyaprapātena mahīsāgarasaṃgame//
tattīrthasya prabhāvena barkarīsā kurūdvaha

śakaśrṛṃgasya vai rājñaḥ siṃhaleṣvabhavatsutā//
mukhaṃ barkarikātulyaṃ vyaktaṃ tasyā vyajāyata

divyanārī śubhākārā śeṣakāye babhau śubhā//
pūrvaṃ tasyāpyaputrasya rājñaḥ putraśatopamā

putrī jātā pramodena svajanānaṃdavardhinī//
tatastasyā vilokyātha mukhaṃ varkarikākṛti

vismayaṃ samanuprāptāḥ sarve te rājapūruṣāḥ//
viṣādaṃ paramāpanno rājā sāṃtaḥpurastadā

khinnāḥ prakṛtayaḥ sarvāstādṛgrūpavilokanāt//
tatkimityetadāścaryamūcuḥ paurāḥ suvismitāḥ

tataḥ sā yauvanaṃ prāptā sākṣāddevasutopamā//
svamukhaṃ darpaṇe vīkṣyasmṛtaḥ pūrvo bhavastayā

tattīrthasya prabhāveṇa mātṛpitrorniveditam//
viṣādo naiva kartavyo madarthe tāta niścitam

mā śokaṃ kuru me mātaḥ pūrvajanmārjitaṃ phalam//
tataḥ pūrvaṃ svavṛttāṃtamuktvā sā ca kumārikā

pūrvajanmodbhavaḥ kāyasyasyā yatrāpatattathā//
gamanāya tamuddeśaṃ vijñaptau pitarau tayā

ahaṃ tāta gamiṣyāmi mahīsāgarasaṃgamam//
bhavāmi tatra saṃprāptā yathā kuru tathā nṛpa

tataḥ pitrā pratijñātaṃ śataśrṛṃgeṇa tattathā//
tasyāḥ saṃvāhanaṃ cakre rājā potaiḥ saratnakaiḥ

staṃbhatīrthaṃ tataḥ sā'pi prāpya potāryasaṃyutā//
bhūridānaṃ tataścakre dānaṃ sarvasvalakṣaṇam

jāligulmāṃtare'nviṣya tato dṛṣṭaṃ nijaṃ śiraḥ//
asthicarmāvaśeṣaṃ ca tadādāya prayatnataḥ

dagdhvā saṃgamasāṃnidhye kṣiptānyasthīni saṃgame//
tatastīrthaprabhāveṇa mukhaṃ jātaṃ śaśiprabham

na tādṛgdevakanyānāṃ na tādṛṅanāgayoṣitām//
na tādṛṅamartyanārīṇāṃ tasyā yādṛṅamukhaṃ mukham

surāsuranarāḥ sarve tasyā rūpeṇa mohitāḥ//
bahudhā prārthayaṃtyenāṃ na sā varamabhīpsati

kaṣṭaṃ tayā mudā tatra prārabdhaṃ duścaraṃ tapaḥ//
tataḥ saṃvatsare pūrṇe devadevo maheśvaraḥ

pratyakṣatāṃ gatastasyai varado'smīti cābravīt//
tatastaṃ pūjayitvā ca kumārī vākyamabravīt

yadi tuṣṭo'si deveśa yadi deyo varo mama//
sāṃnidhyaṃ kriyatāmatra sarvakālaṃ hi śaṃkara

evamastviti śarveṇa prokte hṛṣṭā kumārikā//
yatra dagdhaṃ śirastasyā barkaryāḥ kurusattama

barkareśaḥ śivastatra tayā saṃsthāpitastadā//
manmukhānmahādāścaryaṃ śrutvedaṃ ca talātalāt

svastikonāma nāgeṃdraḥ kumārīṃ draṣṭumāgataḥ//
śirasā gacchatā tena yatrotkṣiptā ca bhūrabhūt

īśāne barkareśasya kūpo'bhūtsvastikābhidhaḥ//
pūrito gaṃgayā pārthasarvatīrthaphalapradaḥ

dṛṣṭvā ca sthāpitaṃ liṃgaṃ śivastuṣṭo varaṃ dadau//
yeṣāṃ mṛtaśarīrāṇāmatra dāhaḥ prajāyate

kṣipyaṃtebdhau tathā sthīni teṣāṃ syādakṣayā gatiḥ//
te svarge suciraṃ kālaṃ vasitvātra samāgatāḥ

rājānaḥ sarvasaṃpūrṇāḥ sapratāpā bhavaṃti te//
barkareśaṃ ca yo bhaktyā saṃpūjayati mānavaḥ

snātvārṇavamahītoye tasya syānmanasepsitam//
kārtike ca caturddeśyāṃ kṛṣṇāyāṃ śraddhayānvitaḥ

kūpe snānaṃ naraḥ kṛtvā saṃtarpya ca pitṝnnijān//
pūjayedbarkareśaṃ yaḥ sarpapāpaiḥ sa mucyate

evaṃ labdhvā varānsarvānsā punaḥ siṃhalaṃ yayau//
śataśrṛṅgāya pitre ca vṛttāṃtaṃ svaṃ nyavedayat

tacchrutvā vismito rājā lokāḥ sarve ca phālguna//
praśaśaṃsurmahītīrthamājagmuśca kṛtādarāḥ

snātvā dattvā ca dānāni vividhāni ca te tataḥ//
siṃhalaṃ ca yayurbhūyastīrthamāhātmyaharṣitāḥ

anicchaṃtyāṃ kumāryāṃ ca varaṃ dravyaṃ ca pārthivaḥ//
tathānyadapi prītyāsau yaddadau nṛpatiḥ śrṛṇu

idaṃ bhāratakhaṃḍaṃ ca navadhaiva vibhajya saḥ//
dadāvaṣṭau svaputrāṇāṃ kumāryai navamaṃ tathā

teṣāṃ vibhedānvakṣyāmi parvatairupaśobhitān//
putranāmāni varṣāṇi parvatāṃśca śrṛṇuṣva me

mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimānṛkṣaparvataḥ//
viṃdhyaśca pāriyātraśca saptātra kulaparvatāḥ

mahendraparataścaiva indradvīpo nigadyate//
pāriyātrasya caivārvākkhaṇḍaṃ kaumārikaṃ smṛtam

sahasramekamekaṃ ca sarvakhaṇḍānyamūni ca//
nadīnāṃ saṃbhavaṃ cāpi saṃkṣepācchṛṇu phālguna

vedasmṛtimukhā nadyaḥ pāriyātrodbhavā matāḥ//
narmadāsarasādyāśca nadyo viṃdhyādvinirgatāḥ

śatadrūcandrabhāgādyā ṛkṣaparvatasaṃbhavāḥ//
ṛṣikulyākumāryādyāḥ śuktimatpādasaṃbhavāḥ

tāpī payoṣṇī nirvidhyā kāverī ca mahīnadī//
kṛṣṇā veṇī bhīmarathī sahyapādodbhavāḥ smṛtāḥ

kṛtamālātāmraparṇīpramukhā malayodbhavāḥ//
trisāmaṛṣyakulyādyā mahendraprabhavāḥ smṛtāḥ

evaṃ vibhajya putrebhyaḥ kumāryai ca mahīpatiḥ//
śataśṛṃgo giraṃ gatvā udīcyāṃ taptavāṃstapaḥ

tatra taptvā tapo ghoraṃ brahmalokaṃ jagāma saḥ//
śataśrṛṃgo nṛpaśreṣṭhaḥ śataśrṛṃge nagottame

yatra jāto'si kauteya pāṃḍostvaṃ sodaraiḥ saha//
kumārī ca mahābhāgā staṃbhatīrthasthitā satī

khaṃḍodbhavena dravyeṇa tepe dānāni yacchatī//
tataḥ kenāpi kālena bhrātṛbhyo'ṣṭabhya eva ca

mahāvīryabalotsāhā jātā nava navātmajāḥ//
te sametya samāgamya kumārīṃ procire tataḥ

kuladevī tvamasmākaṃ prasādaṃ kuru naḥ śubhe//
aṣṭau khaṇḍāni cāsmākaṃ vibhajya svayameva ca//
dehī dvāsaptatīnāṃ no vibhedaḥ syādyathā na naḥ

ityuktā sarvadharmajñā vijñāne brahmaṇā samā//
dvāsaptativibhedaiḥ sā nava khaṃḍānyacīkarat

teṣāṃ nāmāni grāmāṃśca pattanāni ca phālguna//
velākūlāni saṃkhyāṃ ca vakṣyāmi tava tattvataḥ

koṭiścatasro grāmāṇāṃ nīvṛdāsīcca maṃḍale//
sārdhakoṭidvayagrāmairdeśo bālāka jacyate

sapādakoṭirgrāmāṇāṃ purasāhaṇake viduḥ//
lakṣāścatvāra evāpi grāmāṇāmaṃdhake smṛtāḥ

eko lakṣaśca nepāle grāmāṇāṃ parikīrtitaḥ//
ṣaṭ‌trīṃśallakṣamānaṃ tu kānyakubje prakīrtitam

dvāsaptatistathā lakṣā grāmā gājaṇake smṛtāḥ//
aṣṭādaśa tathā lakṣā grāmāṇāṃ gauḍadeśake

kāmarūpe ca grāmāṇāṃ navalakṣāḥ prakīrtitāḥ//
ḍāhale vedasaṃjñe tu grāmāṇāṃ navalakṣakam

navaiva lakṣā grāmāṇāṃ kāṃtipure prakīrtitāḥ//
navalakṣāstathā caiva mācipure prakīrtitāḥ

oḍḍiyāṇe tathā deśe navalakṣāḥ prakīrtitāḥ//
jālaṃdhare tathā deśe navalakṣāḥ prakīrtitāḥ

lohapūre tathā deśe lakṣāḥ proktā navaiva ca//
grāmāṇāṃ saptalakṣaṃ ca pāṃbīpure prakīrtitam

grāmāṇāṃ saptalakṣaṃ ca raṭarāje prakīrtitam//
harīāle ca grāmāṇāṃ lakṣapaṃcakasaṃmitam

sārdhalakṣatrayaṃ proktaṃ draḍasya viṣaye tathā//
sārdhalakṣatrayaṃ proktaṃ tathāvaṃbhaṇavāhake

ekaviṃśatisāhasraṃ grāmaṇāṃ nīlapūrake//
tathāmalaviṣaye pārtha grāmamāṇāmekalakṣakam

nareṃdunāmadeśe tu lakṣamekaṃ sapādakam//
atilāṃgaladeśe ca lakṣaḥ proktaḥ sapādakaḥ

lakṣāṣṭādaśasāhasraṃ navatī dve ca mālave//
sayaṃbhare tathā deśe lakṣaḥ proktaḥ sapādakaḥ

mevāḍe ca tathā prokto lakṣaścaikaḥsapādakaḥ//
aśītiśca sahasrāṇi vāguriḥ parikīrtitaḥ

grāmasaptatisāhasro gurjarātraḥ prakīrtitaḥ//
tathā saptatisāhasraḥ pāṃḍarviṣaya eva ca

jahāhutisahasrāṇi dvācatvāriṃśadeva ca//
aṣṭaṣāṣṭasahasrāṇi proktaṃ kāśmīramaṃḍalam

ṣaṣṭitriṃśatsahasrāṇi grāmāṇāṃ kauṃkaṇe viduḥ//
caturdaśaśataṃ dve ca viṃśatīlaghukauṃkaṇam

siṃdhuḥ sahasradaśake grāmāṇāṃ parikīrtitaḥ

caturdaśaśate dve ca viṃśatiḥ kacchamaṃḍalam//
paṃcapaṃcāśatsahasraṃ grāmāḥ saurāṣṭramucyate

ekaviṃśatisahasro lāḍadeśaḥ prakīrtitaḥ//
atisiṃdhuśca grāmāṇāṃ daśasahasra ucyate//
tathā cāśvamukhaṃ pārtha daśasāhasramucyate

sahasradaśakaṃ cāpi ekapādaḥ prakīrtitaḥ

tathaiva daśasāhasro deśaḥ sūryamukhaḥ smṛtaḥ//
ekabāhustathā deśo daśasāhasramucyate

sahasradaśakaṃ caiva saṃjāyuriti deśakaḥ//
śivanāmā tathā deśaḥ sahasradaśakaḥ smṛtaḥ//
sahasrāṇi daśa khyātaṃ tathā kālahayaṃjayaḥ

liṃgodbhavastathā deśaḥ sahasrāṇi daśaiva ca//
bhadraśca devabhadraśca pratyekaṃ daśakau smṛtau

ṣaṭ‌triṃśacca sahasrāṇi smṛtau caṭavirāṭakau//
ṣaṭ‌triṃśacca sahasrāṇi yamakoṭiḥ prakīrtitā

aṣṭādaśa tathā koṭyo rāmako deśa ucyate//
tomaraścāpi karṇāṭo yugalaśca trayastvime

sapādalakṣagrāmāṇāṃ pratyekaṃ parikīrtitaḥ//
paṃcalakṣāśca grāmāṇāṃ strīrājyaṃ parikīrtitam

pulastyaviṣayaścāpi daśalakṣaka ucyate//
pratyekaṃ lakṣadaśakau deśau kāṃbojakośalau

grāmāṇāṃ ca caturlakṣo bālhikaḥ parikīrtyate//
ṣaṭ‌triṃśacca sahasrāṇi laṃkādeśaḥ prakīrtitaḥ

catuḥṣaṣṭisahasrāṇi kurudeśaḥ prakīrtitaḥ//
sārdhalakṣastathā proktaḥ kirātavijayo jayaḥ

paṃca prāhustathā lakṣānvidarbhāyāṃ ca grāmakān//
caturdaśasahasrāṇi vardhamānaṃ prakīrtitam

sahasradaśakaṃ cāpi siṃhaladvīpamucyate//
ṣaṭ‌triṃśacca sahasrāṇi grāmāṇāṃ pāṃḍudeśakaḥ

lakṣaikaṃ ca tathā proktaṃ grāmāṇāṃ tu bhayāṇakam//
ṣaṭ‌ṣaṣṭiṃ ca sahasrāṇi deśo māgadha ucyate

ṣaṣṭisahasrāṇi tathā grāmāṇāṃ pāṃgudeśakaḥ//
triṃśatsāhasra uktaśca grāmāṇāṃ ca vareṃdukaḥ

paṃcaviṃśatisāhasraṃ mūlasthānaṃ prakīrtitam//
catvāriṃśatsahasrāṇi grāmāṇāṃ yāvanaḥ smṛtaḥ

catvāryeva sahasrāṇi pakṣabāhurudīryate//
dvāsaptatiramī deśāḥ grāmasaṃkhyāḥ prakīrtitāḥ

evaṃ bharatakhaṃḍe'sminṣaṇṇavatyeva koṭayaḥ//
dvāsaptatistathā lakṣāḥ pattanānāṃ prakīrtitāḥ

ṣaṭ‌triṃśacca sahasrāṇi velākūlāni bhārata//
evaṃ vibhajya khaṃḍāni bhrātṛvyāṇāṃ dadau nava

ātmīyamapi sā devī anicchuṣvapi teṣu ca//
yato mānyeti bhaginī prati krudhyaṃti bhrātaraḥ

bhrātṝnprati bhaginī ca vicāryaiva dadau śubhā//
tatkṛtvā sānumānyaitānstaṃbhatīrthamupāgatā

tadā teṣu ca deśeṣu caturvargasya sādhanam//
sarveṣāṃ pravaraṃ proktaṃ kumārīśvarameva ca

tatrāpi guptakṣetraṃ ca vedaitatsā kumārikā//
guptakṣetre kumāreśaṃ pūjayaṃti mahāvratā

tasthau snāyaṃtī ṣaṭ‌su caivāpi saṃgame//
tataḥ kālaprakarṣāc prāsāde skaṃdanirmite

jīrṇe navyaṃ svarṇamayaṃ prāsādaṃ sāpyakārayat//
tatastuṣṭo mahādevastasyā bhaktyātitoṣitaḥ

kumāraliṃgādutthāya pratyakṣastāmavocata//
bhadre tavāhaṃ bhaktyā ca vijñānena ca toṣitaḥ

jīrṇaḥ punaruddhṛto'yaṃ prāsādastena toṣitaḥ//
tava nāmnā ca vikhyāto bhaviṣyāmi kumārike

kartā cāpi tathoddhartā dvau vai samaphalau smṛtau//
kumāreśaḥ kumārīśa iti vakṣyaṃti māṃ tataḥ

barkareśe ca ye datta varā dattāḥ sadaiva te//
tavāpi prāptaḥ kālaśca samīpe varavarṇini

abhartṛkāyā nāryāśca na svargo mokṣa eva ca//
yathaiva vṛddhakanyāyāḥ sarasvatyāstaṭe śubhe

tasmāttvamatra tīrthe ca mahākālamiti smṛtam//
siddhiṃ gataṃ vṛṇu bhadre patitve varavarṇini

tataḥ sā rudravākyena varayāmāsa taṃ patim//
rudralokaṃ yayau cāpi mahākālasanvitā

tatra tāṃ pārvatī prāha samāliṃgya praharṣitā//
yasmāttvayā citravacca likhitā pṛthivī śubhe

citralekhetināmnā tvaṃ tasmādbhava sakhī mama//
tataḥ sakhī samabhavaccitralekheti sā śubhā

yayāniruddhaḥ kathita uṣāyāḥ patiruttamaḥ//
yoginīnāṃ variṣṭhā yā mahākālasya vallabhā

apsusā vārṣikaṃ biṃduṃ pūrṇe varṣaśate papau//
tapaścaraṃtī tasmātsā procyate cāpsarā divi

evaṃvidhā kumārī sā liṃgametaddhi phālguna//
sthāpayāmāsa śivadaṃ barkareśvarasaṃjñitam

tasmādatra nṛṇāṃ dāhaścāsthikṣepaśca bhārata//
prayāgādadhikau proktau maheśasya vaco yathā

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe barkareśvaramāhātmyavarṇanaṃnāmaikonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ