Skanda Purana · Chapter 1.3

//lomaśa uvāca//
dākṣāyaṇī gatā tatra yatra yajño mahānabhūt//
tatpituḥ sadanaṃ gatvā nā nāścaryasamanvitam

dvāri sthitā tadā devā avatīrya nijāsanāt//
naṃdino hi mahābhāgā devalokaṃ nirīkṣya ca

mātaraṃ pitaraṃ dṛṣṭvā suhṛtsaṃbaṃdhi vāṃdhavān//
abhivādyaiva pirataṃ mātaraṃ ca mudānvitā

babhāṣe vacanaṃ devī prastāpasadṛśaṃ tadā//
anāhūtastvayā kasmācchaṃbhuḥ paramaśobhanaḥ

yena pūtamidaṃ sarvaṃ samagraṃ sacarācaram//
yajño yajñavidāṃ śreṣṭho yajñāṃgo yajñadakṣiṇaḥ

dravyaṃ maṃtrādikaṃ sarvaṃ havyaṃ kavyaṃ ca yanmayam//
vinā tena kṛtaṃ sarvamapavitraṃ bhaviṣyati

śaṃbhunā hi vinā tāta kathaṃ yajñaḥ pravartate//
ete kathaṃ samāyātā brahmaṇā sahitāḥ pitaḥ

he bhṛgo tvaṃ na jānāsi he kaśyapa mahāmate//
atre viśiṣṭha ekastvaṃ śakra kiṃ kṛtamadyate

he viṣṇo tvaṃ mahādevaṃ jānāsi parameśvaram//
brahmankiṃ tvaṃ na jānāsi mahādevasya vikramam

purā paṃcamukho bhūtvā garvitosi sadāśivam//
kṛtaścaturmukhastena vismṛto'si tadadbhutam

bhikṣāṭanaṃ kṛtaṃ yena purā dāruvane vibhuḥ//
śaptoyaṃ bhikṣuko rudro bhavadbhiḥ sakhibhistadā

śaptenāpi ca rudreṇa bhavadbhirvismṛtaṃ katham//
yasyāvayavamātreṇa pūritaṃ sacarācaram

liṃgabhūtaṃ jagatsarvaṃ jātaṃ tatkṣaṇameva hi//
layānālliṃgamityāhuḥ sarve devāḥ savāsavāḥ

sarve devāśca saṃbhūtā yato devasya śūlinaḥ//
so'sau vedāṃtago devastvayā jñātuṃ na pāryate

tasyā vacanamākarṇya dakṣaḥ kruddho'bravīdvacaḥ//
kiṃ tvayā bahunoktena kāryaṃ nāstīha sāṃpratam

gaccha vā tiṣṭhavā bhadre kasmāttvaṃ hi samāgatā//
amaṃgalo hi bhartā te aśivosau sumadhyame

akulīno vedabāhyo bhūtapretapiśācarāṭ//
tasmānnākārito bhadre yajñārthaṃ cārubhāṣiṇi

mayā dattāsi suśroṇi pāpinā maṃdabuddhinā//
rudrāyāviditārthāya uddhatāya durātmane

tasmātkāyaṃ parityajya svasthā bhava śucismite//
dakṣeṇoktā tadā putrī sā satī lokapūjitā

niṃdāyuktaṃ svapitaraṃ vilokya ruṣitā bhṛśam//
ciṃtayaṃtī tadā devī kathaṃ yāsyāmi maṃdire

śaṃkaraṃ draṣṭukāmāṃha kiṃ vakṣye tena pṛcchitā//
yo niṃdati mahādevaṃ niṃdyamānaṃ śrṛṇoti yaḥ//
tāvubhau narake yāto yāvaccandradivākarau

tasmāttayakṣyāmyahaṃ dehaṃ pravekṣyāmi hutāśanam

evaṃ mīmāṃsamānā sā śivarudretibhāṣiṇī//
apamānābhibhūtā sā praviveśa hutāśanam

hāhākāreṇa mahatā vyāptamāsīddigaṃtaram//
sarve te maṃcamārūḍhāḥ śastrairvyāptā niraṃtarāḥ

śastraiḥ svairjadhnurātmānaṃ svāni dehāni cicchiduḥ//
kecitkaratale gṛhya śirāṃsi svāni cotsukāḥ

nīrājayaṃtastvaritā bhasmībhūtāśca jajñire//
evamūcustadā sarve jagarjjuratibhīṣaṇam

śastraprāhāraiḥ svāṃgāni cicchiduścātibhīṣaṇāḥ//
te tathā vilayaṃ prāptā dākṣāyaṇyā samaṃ tadā

gaṇāstatrāyūte dve ca tadadbhutamivābhavat//
te sarva ṛṣayo devā iṃdrādyāḥ samarudgaṇāḥ

viśve'śvanau lokapālāstūṣṇīṃbūtāstadābhavan//
viṣṇuṃ vareṇyaṃ kecicca prārthayaṃtaḥ samaṃtataḥ

evaṃ bhūtastadā yajño jātastasya durātmanaḥ//
dakṣasya brahmabaṃdhośca ṛṣayo bhayamāgatāḥ

etasminnaṃtare viprā nāradena mahātmanā//
kathitaṃ sarvamevaitaddakṣasya ca viceṣṭitam

tadākarṇyeśvaro vākyaṃ nāradasya mukhodgatam//
cukopa paramaṃ kruddha āsanādutpatanniva

uddhṛtya ca jaṭāṃ rudro lokasaṃhārakārakaḥ//
āsphoṭayāmāsa ruṣā parvatasya śiropari

tāḍanācca samudbhūto vīrabhadro mahāyaśāḥ//
tathā kālī samutpannā bhūtakoṭibhirāvṛtā

kopānniḥśvasitenaiva rudrasya ca mahātmanaḥ//
jātaṃ jvarāṇāṃ ca śataṃ sannipātāstrayodaśa

vijñapto vīrabhadreṇa rudro raudraparākramaḥ//
kiṃ kāryaṃ bhavataḥ kāryaṃ śīghrameva vada prabho

ityukto bhagavānrudraḥ preṣayāmāsa satvaram//
gaccha vīra mahā bāho dakṣayajñaṃ vināśaya

śāsanaṃ śirasā dhṛtvā devadevasya śūlinaḥ//
kālikā''lihito vīraḥ sarvabhūtaiḥ samāvṛtaḥ//
vīrabhadro mahātejā yayau dakṣamakhaṃ prati

tadānīmeva sahasā durnimittāni cābhavan//
rūkṣo vavau tadā vāyuḥ śarkarābhiḥ samāvṛtaḥ

asṛgvarṣati devaśca timireṇā''vṛtā divaśaḥ//
ulkāpātāśca bahavaḥ petururvyāṃ sahasraśaḥ

evaṃvidhānyariṣṭāni dadṛśurvibudhādayaḥ//
dakṣo'pi bhayamāpanno viṣṇuṃ śaraṇamāyayau

rakṣarakṣa mahāviṣṇo tvaṃ hi naḥ paramo guruḥ//
yajño'si tvaṃ suraśreṣṭha bhayānmāṃ parimocaya

dakṣeṇa prārthya māno hi jagāda madhusūdanaḥ//
mayā rakṣā vidātavyā bhavato nātra saṃśayaḥ

apūjyā yatra pūjyaṃte pūjanīyo na pūjyate//
trīṇī tatra pravartaṃte durbhikṣaṃ tvayā dharmamajānatāḥ//
īśvarāvajñayā sarvaṃ viphalaṃ ca bhaviṣyati

apūjyā yatra pūjyaṃ te pūjanīyo na pūjyate//
trīṇī tatra pravartaṃte durbhikṣaṃ maraṇaṃ bhayam

tasmātsarvaprayatnena mānanīyo vṛṣadhvajaḥ//
amānitānmaheśāttvāṃ mahadbhayamupasthitam

adhunaiva vayaṃ sarve prabhavo na bhavāmahe//
bhavato durnnayeneva nātra kāryā vicāraṇā

viṣṇostadvacanaṃ śrutvā dakṣaściṃtāparo'bhavat//
vivirṇavadano bhūtvā tūṣṇīmāsīdbhuvi sthitaḥ

vīrabhadro mahābāhū rudreṇaiva pracoditaḥ//
kālī kātyāyanīśānā cāmuṃḍā muṃḍamarddinī

bhadrakālī tathā bhadrā tvaritā vaiṣṇavī tathā//
navadurgādisahito bhūtānāṃ ca gaṇo mahān

śākinī ḍākinī caiva bhūtapramathaguhyakāḥ//
tathaiva yoginīcakraṃ catuḥ ṣaṣṭyā samanvitam

nijanmuḥ sahasā tatra yajñavāṭaṃ mahāprabham//
vīrabhadrasametā sarve haraparākramāḥ//
daśabāhavastrinetrā jaṭilā rudrabhūṣaṇāḥ

pārṣadāḥ śaṃkarasyaite sarve rudrasvarūpiṇaḥ//
paṃcavaktrā nīlakaṃṭhāḥ sarve te śastrapāṇayaḥ

chatracāmarasaṃvītāḥ sarve haraparākramāḥ//
daśabāhavastrinetrā jaṭilā rudrabhūṣaṇāḥ

ardhacaṃdradharāḥ sarve sarve caiva mahaujasaḥ//
sarve te vṛṣabhārūḍhāḥ sarve te veṣabhūṣaṇāḥ

sahasrabāhurbhujagādhipairvṛtastrilocano bhīmabalo bhayāvahaḥ//
ebhiḥ sametaśca tadā mahātmā sa vīrabhadro'bhijagāma yajñam

yugyānāṃ ca sahasreṇa dvipramāṇena syaṃdanam//
siṃhānāṃ prayutenaiva vāhyamānaṃ ca tasya tat

tathaiva daṃśitāḥ siṃhā bahavaḥ pārśvarakṣakāḥ//
śārdūlā makarā matsyā gajāścaiva sahasraśaḥ//
chatrāṇi vividhānyeva cāmarāṇi tathaiva ca

mūrddhanidhriyamāṇāni sarvatogrāṇi sarvaśaḥ//
tato bherīmahānādāḥ śaṃkhāśca vividhasvanāḥ//
paṭahā gomukhāścaiva śrṛṃgāṇi vividhāni ca

tato'vādyaṃta tānyeva ghanāni suṣirāṇi ca//
kalagānaparāḥ sarve sarve mṛdaṃgavādinaḥ

anekalāsyasaṃyuktā vīrabhadrāgratobhavan//
raṇavāditranirghoṣairjagarjuramitaujasaḥ

tena nādena mahatā nāditaṃ bhuvanatrayam//
evaṃ sarve samāyātā gaṇā rudrapraṇoditāḥ

yajñavāṭaṃ ca dakṣasya vināśārthaṃ prahāriṇaḥ//
rajasā cā''vṛtaṃ vyoma tamasā ca vṛtā diśaḥ

saptadvīpavatī pṛthvī cacāla sādrikānanā//
te dṛṣṭvā mahadāścaryyaṃ lokakṣayakaraṃ tadā

uttasthuryugapatsarve devadaityaniśācarāḥ//
te vai dadṛśurāyāṃtīṃ rudrasenā bhayāvahām

pṛthvīṃ kecitsamāyātā gagane kecidāgatāḥ//
diśaśca pradiśaścaiva samāvṛtya tathāpare

anaṃtā hyakṣayāḥ sarve śūrā rudrasamā yudhi//
evaṃbhūtaṃ ca tatsainyaṃ rudraiśca parivāritam//
dṛṣṭvo curvismitāḥ sarve yāmo'dya śastrapāṇayaḥ

iṃdro hi gajamārūḍho mṛgārūḍhaḥ sadāgatiḥ//
yamo mahiṣamārūḍho yamadaṃḍasamanvitaḥ

kuberaḥ puṣpakārūḍhaḥ pāśī makarameva ca//
agnirbastamārūḍho nirṛtiḥ pretameva ca

tathānye surasaṃghāśca yakṣacāraṇaguhyakāḥ//
āruhya vāhanānyeva svānisvāni pratipinaḥ

sveṣāmudyogamālokya dakṣaścāśrumukhastataḥ//
daṃḍavatpatito bhūmau sarvānevābhyabhāṣata

yuṣmadbalenaiva mayā yajñaḥ prāraṃbhito mahān//
satkarmasiddhaye yūyaṃ pramāṇaṃ sumahāprabhāḥ

viṣṇo tvaṃ karmaṇaḥ sākṣādyajñānāṃ paripālakaḥ//
dharmasya vedagarbhasya brahmaṇyastvaṃ ca mādhava

tasmādrakṣā vidhātavyā yajñasyā'sya mahāprabho//
dakṣasya vacanaṃ śrutvā uvāca madhusūdanaḥ

mayā rakṣā vidhātavyā dharmasya paripālane//
tatsatyaṃ tu tvayoktaṃ hi kiṃ tu tasya vyatikramaḥ

yātastvadyaiva yajñasya yattvayoktaṃ sadāśivam//
naimiṣe'nimiṣakṣetre tadā kiṃ na smṛtaṃ tvayā

yo'yaṃ rudro mahātejā yajñarūpaḥ sadāśivaḥ//
yajñabāhyaḥ kṛto mūḍha tacca durmmatritaṃ tava

rudrakopācca ko hyatra samartho rakṣaṇe tava//
na paśyāmi ca taṃ vipra tvāṃ vai rakṣati durmmatim

kiṃ karmma kimakarmmeti tanna paśyasi durmmate//
samarthaṃ kevalaṃ karmana bhaviṣyati sarvadā

seśvaraṃ karma viddhyotatsamarthatvena jāyate//
na hyanyaḥ karmmaṇo dātā īśvareṇa vinā bhavet

īśvarasya ca ye bhaktāḥ śāṃtāstadgatamānasāḥ//
karmmaṇo hi phalaṃ teṣāṃ prayacchati sadāśivaḥ

kevalaṃ karma cāśritya nirīśvaraparā janāḥ//
nirayaṃ te ca gacchaṃti koṭiyajñaśatairapi

punaḥ karmamayaiḥ pāśairbaddhā janmanijanmani//
nirayeṣu prapacyaṃte kevalaṃ karmmarūpiṇaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṃḍe vīrabhadraprādurbhāvavarṇanaṃnāma tṛtīyo'dhyāyaḥ