Skanda Purana · Chapter 1.27

//lomaśa uvāca//
tathaiva viṣṇunā sarve parvatāśca prapūjitāḥ//
sahyācalaśca viṃdhyaśca maināko gaṃdhamādanaḥ

mālyavānmalayaścaiva maheṃdro maṃdarastathā//
meruścaiva prayatnena pūjito viṣṇunā tadā

śvetaḥ kṛtaḥ śvetagirirnilādriśca tathaiva ca//
udayādriśca śrṛṃgaśca astācalavaro mahān

mānasādristathā śailaḥ kailāsaḥ parvatottamaḥ//
lokālokastathā śailaḥ pūjitaḥ parameṣṭhinā

evaṃ te parvataśreṣṭhāḥ pūjitāḥ sarva eva hi//
tathānye pūjitāstena sarve parvatavāsinaḥ

viṣṇunā brahmaṇā sārddhaṃ kṛtaṃ sarvaṃ yathocitam//
anyehani ca saṃprāpte varayātrā kṛtā tathā

himādriṇā baṃdhubhiśca parvataṃ gaṃdhamādanam//
yayuḥ sarve suragaṇā gaṇāśca bahavastathā

pramathāśca tathā sarve tathā caṃḍīgaṇāḥ pare//
ye cānye bahavastatra samāyātā himālayā

śivasyodvahanaṃ viprāḥ śivena paribhāvitāḥ//
paraṃ harṣaṃ samāpannā dṛṣṭvā tau daṃpatī tadā

pārvatīsahitaḥ śaṃbhuḥ śaṃbhunā saha pārvatī//
puṣpagandhau yathā syātāṃ vāgarthāviva tattvataḥ

tathā prakṛtipuṃsau ca aikapadyena nānyathā//
daṃpatī tau gajārūḍhau śuśubhāte mahāprabhau

vimāsthastadā brahmā viṣṇuśca garuḍopari//
airāvatagataśceṃdraḥ kuberaḥ puṣpakopari

pāśī ca makarā rūḍho yamo mahiṣameva ca//
pretārūḍho nairṛtaḥ syādagnirbastagato mahān

mṛgārūḍho'tha pavana īśo vṛṣabhameva ca//
ityevaṃ lokapālāśca sagrahāḥ parameṣṭhinaḥ

svaiḥ svairbalaiḥ parikrāṃtāstathānye pramathādayaḥ//
himādriśca mahāśaila ṛṣabho gaṃdhamādanaḥ

sahyācalo nīlagirirmaṃdaro malayācalaḥ//
kailāso hi mahātejā mainākaśca mahāprabhaḥ

ete cānye ca girayaḥ kṣīmaṃto hi mahāprabhāḥ//
sakalatrāśca te sarve sasutāśca manoramāḥ

balino rūpiṇaḥ sarve mervādyāstatra parvatāḥ//
varayātrāprasaṃgena śivārcanaparābhavan

naṃdinā hyupaviṣṭāste mervādyāstatra parvatāḥ//
varayātrā kṛtā te yathoktā ca himādriṇā//
sarvaistairbaṃdhubhiḥ sārddhaṃ punarāgamanaṃ kṛtam

svakālayastho himavānsa reje hi mahā yaśā//
śivasaṃparkajenaiva mahasā paramema ca//
vikhyāto hi mahāśailastriṣu lokeṣu viśrutaḥ

kanyādānena mahatā tuṣṭo yasya ca śaṃkaraḥ//
te dhanyāste mahātmānaḥ kṛtakṛtatyāstathaiva ca

dvyakṣaraṃ nāma yeṣāṃ ca jihvāgre saṃsthitaṃ sadā//
śiveti dvyakṣaraṃ nāma yairhṛdīritamadya vai//
te vai manuṣyarūpeṇa rudrā eva na saṃśayaḥ

kiṃciddānena saṃtuṣṭaḥ patreṇāpi tathaiva ca//
toyenāpi hi saṃtuṣṭo mahādevo nirantaram

patreṇa puṣpeṇa tathā jalena prīto bhavatyeṣa sadāśivo hi//
tasmācca sarvaiḥ pratipūjanīyaḥ śivo maddābhāgyakaro nṛṇāmiha

eko mahāñjyotirajaḥ pareśaḥ parāparāṇāṃ paramo mahātmā//
niraṃtaro nirvikāro nirīśo nirābādho nirvikalpo nirīhaḥ

niraṃjano nityarūpo nirodho nityānando nityamuktāḥ sadeva//
evaṃbhūto devadevo'rccitaśca tairdevādyarviśvavedyo bhavaśca//
stuto dhyātaḥ pūjitaściṃtitaśca sarvajño'sau sarvadā sarvadaśca

yathā variṣṭho himavānprasiddhaḥ sarvairguṇaiḥ sarvaguṇo mahātmā//
viśveśavaṃdyo hi tadā himālayo jāto girīṇāṃ pravarastadānīm

menayā saha dharmātmā yathāsthānagatastataḥ//
sarvānvisarjayāmāsa parvatānparvateśvaraḥ

gateṣu teṣu himavānputraiḥ pautraiḥ prapautrakaiḥ//
rājā girīṇāṃ pravaro mahādevaprasādataḥ

atho girijayā sārddhaṃ maheśo gandhamādane//
ekāṃte ca matiṃ cakre ramaṇārthaṃ svarūpavān

suratenaiva mahatā tapasā hi samāgame//
dvayoḥ suratamārabdhaṃ taddvayośca tadā'bhavat

aniṣṭaṃ mahadāścaryaṃ pralayopamameva ca//
tasminmahārate prāpte nāviṃdaṃta sukhaṃ param

sarve brahmādayo devāḥ kāryākāryavyavasthitau//
retasā ca jagatsarvaṃ naṣṭaṃ sthāvarajaṃgamam

sasmāra cāgniṃ brahmā ca viṣṇuścādhyātmadāyakaḥ//
manasā saṃsmṛtaḥ sadyo jagāmāgnistvarānvitaḥ

tābhyāṃ saṃpreṣito'paśyadruciraṃ śivamāṃdiram//
dvāri sthitaṃ naṃdinaṃ ca dadarśāgre mahāprabham

agnirhrasvastadā bhūtvā kāśmīrasadṛśacchaviḥ//
praviṣṭoṃtaḥ puraṃ śaṃbhornānāścaryasamanvitam

anekaratnasaṃvītaṃ prāsādaiśca svalaṃ kṛtam//
tadaṃgaṇamanuprāpya upaviśyāha havyavāṭ

pāṇipātrasya me hyamba bhikṣāṃ dehyavarodhataḥ//
tacchrutvā vacanaṃ tasya pāṇipātrasya bālikā

yāvaddātuṃ ca sārebhe bhikṣāṃ tasmai tataḥ svayam//
utthāya suratāttasmācchivo hi kupito bhṛśam

rudrastriśūlamudyamya bhairavo hya'bhavattadā//
nivārito girijayā vadhāttasmācchivaḥ svayam//
bhikṣāṃ tasmai dadau vācā agnaye jātavedase

pāṇau bhikṣāṃ gṛhītvātha pratyakṣaṃ tena cāgninā//
bhikṣitā kupitā taṃ vai śaśāpa girijā tataḥ

re bhikṣo bhavitā śāpātsarvabhakṣo mamāśu vai//
anena retasā sadyaḥ pīḍāṃ prāpsyasi sarvataḥ

ityukto bhakṣayitvāgnī reta īśasya havyavāṭ//
yatra devāḥ sthitāḥ sarve brahmādyāścaiva sarvaśaḥ

āgatyākathayatsarvaṃ tadretobhakṣaṇādikam//
sarve sagarbhā hyabhavannindrādyā devatāgaṇāḥ

agneryathā haviścaiva sarveṣāmupatiṣṭhati//
agnermukhodbhavenaiva retasā te sureśvarāḥ

sagarbhāhyabhavansarve ciṃtayā caprapīḍitāḥ//
viṣṇuṃ śaraṇamājagmurddevadeveśvaraṃ prabhum

//devā ūcuḥ//
tvaṃ trātā sarvadevānāṃ lokānāṃ prabhureva ca//
tasmādrakṣā vidhātavyā śaraṇāgatavatsala

vayaṃ sarve martukāmā retasānena pīḍitāḥ//
asurebhyaḥ paritrastā vayaṃ sarve divaukasaḥ

śaraṇaṃ śaṃkaraṃ yātāḥ paritrātuṃ kṛtodvahāḥ//
yadā putro hi rudrasya bhaviṣyati tadā vayam//
sukhinaḥ syāma sarve nirbhayāśca triviṣṭape

evaṃ viṣṭabhyamānānāṃ sarveṣāṃ bhayamāgatam//
anena retasā viṣṇo jīvituṃ śakyate katham

trivargo hi yathā puṃsāṃ kṛto hi supariṣkṛtaḥ//
viparīto bhavatyeva vinā devena nānyathā

tasmāttadvai balaṃ matvā sarveṣāmapi dehinām//
kāryākāryavyavasthāyāṃ sarve manyāmahe vayam

tathā niśamya devānāṃ pareśaḥ paridevanam//
uvāca prahasanvākyaṃ devānāṃ devatārihā

stūyatāṃ vai mahādevo maheśaḥ kāryagauravāt

tatheti gatvā te sarve devā viṣṇupurogamāḥ//
tathā brahmādayaḥ sarva īḍire ṛṣayo haram

ॐnamo bhargāya devāya nīlakaṃṭhāya mīḍhuṣe//
trinetrāya trivedāya lokatritayadhāriṇe

trisvarāya trimātrāya trivedāya trimūrttaye//
trivargāya tridhāmāya tripadāya triśūline

trāhitrāhi mahādeva retaso jagataḥ pate

brahmaṇā tu stuto yāvattāvaddevo vṛṣadhvajaḥ//
prādurbabhūva tatraiva surāṇāṃ kāryasiddhaye

dṛṣṭastadānīṃ jagadekabaṃdhurmahātmabhirdevavaraiḥ supūjitaḥ//
saṃstūyamāno vividhairvacobhiḥ pratyagrūpaiḥ śrutisaṃmataiśca

stuvatāṃ caiva devānāmuvāca parameśvaraḥ//
trāsaṃ kurvaṃtu mā sarve retasānena pīḍitāḥ

vamanaṃ vai bhavadbhiśca kāryamadyaiva bhoḥsurāḥ//
tatheti matvā te sarva iṃdrādyā devatāgaṇāḥ//
vemuḥ sarve tadā viprāstadretaḥ śaṃkarasya ca

aikapadyena tadreto mahāparvatasannibham//
taptacāmīkaraprakhyaṃ babhūva paramādbhutam

sarve ca sukhino jātā iṃdrādyā devatāgaṇāḥ//
vinā hyagniṃ ca te sarve parituṣṭāstadā'bhavan

tenāgnināpi coktastu śaṃkaro lokaśaṃkaraḥ//
kiṃ mayādya mahā deva kartavyaṃ devatāvara

tadbrūhi me prabho'dya tvaṃ yenāhaṃ sarvadā sukhī//
bhaviṣyāmi ca yenāhaṃ devānāṃ havyavāhakaḥ

tadovāca śivaḥ sākṣāddevānāmiha śrṛṇvatām//
reto visṛjyatāṃ yonau tadāgniḥ prahasannavi

uvāca śaṃkaraṃ devaṃ bhavattejo durāsadam//
idamulbaṇavattejo dhāryate prākṛtaiḥ katham

tataḥ provāca bhagavānagniṃ prati maheśvaraḥ//
māsimāsi prataptānāṃ dehe tejo visṛjyatām

tatheti matvā vacanaṃ mahāprabhaḥ sa jātavedāḥ parameṇa varcasā//
samujjvalaṃstatra mahāprabhāvo brāhme muhūrtte hi sacopaviṣṭaḥ

tadā prātaḥ samutthāya prātaḥ snānaparāḥ striyaḥ//
yayuḥ sadā ṛṣīṇāṃ ca satyastā jātavedasam

dṛṣṭvā prajvalitaṃ tatra sarvāstāḥ śītakarṣitāḥ//
taptukāmāstadā sarvvā hyarudhatyā nivāritāḥ

tayā nivāritāścāpi tāstepuḥ kṛttikāḥ svayam//
yāvattepuśca tāḥ sarvvā retasaḥ paramāṇavaḥ//
viviśū romakūpeṣu tāsāṃ tatraiva satvaram

nīretognistadā jāto viśrāṃtaḥ svayameva hi

tatastā ṛṣibhāryā hi yayuḥ svabhavanaṃ prati//
ṛṣibhistu tadā śaptāḥ kṛttikāḥ khecarābhavan

tadānīmeva tāḥ sarvā vyabhicāreṇa duḥkhitāḥ//
tatsasarjustadā retaḥ pṛṣṭhe himavato gireḥ

ekapadyena tadretastaptacāmīkaraprabham//
gaṃgāyāṃ ca tadā kṣipraṃ kīcakaiḥ pariveṣṭitam

ṣaṇmukhaṃ bālakaṃ jñātvā sarve devā mudānvitāḥ//
gargeṇoktāstadaṃte vai sukhena hriyatāmiti

śaṃbhoḥ putraḥ prasādena sarvo bhavati śāśvataḥ//
gaṃgāyāḥ puline jātaḥ kārttikeyo mahābalaḥ

upaviṣṭotha gāṃgeyo hyahorātroṣitastadā//
śākho viśākho'tibalaḥ ṣaṇmukho'sau mahābalaḥ

jāto yadātha gaṃgāyāṃ ṣaṇmukhaḥ śaṃkarātmajaḥ//
tadānīmeva girijā saṃjātā prasnutastanī

śivaṃ nirīkṣya sā prāha he śaṃbho prasnavo mahān//
saṃjāto me mahādeva kimarthastannirīkṣyatām//
sarvajño'pi mahādevo hyabravīttāmathājñavat

nāradastatra cāgatya proktavāñjanma tasya tat//
śivāya ca śivāyai ca putro jāto hi suṃdaraḥ

tadākarṇya vaco viprā harṣanirbharamānasāḥ//
babhūvuḥ pramathāḥ sarve gaṃdharvā gītatatparāḥ

anekābhiḥ patākābhiścailapallavatoraṇaiḥ//
tathā vimānairbahubhirbabhau prajvalito mahān//
parvataḥ putrajananācchaṃkarasya mahātmanaḥ

tadā sarve suragaṇā ṛṣayaḥ siddhacāraṇāḥ rakṣogaṃdharvayakṣāśca apsarogaṇasevitāḥ

ekapadyena te sarve sahitāḥ śaṃkareṇa tu//
draṣṭuṃ gāṃgeyamadhikaṃ jagmuḥ pulinasaṃsthitam

tato vṛṣabhamāruhya yayau girijayā saha//
anyaiḥ sameto bhagavānsurairiṃdrādibhistathā

tadā śaṃkhāśca bheryaśca nedustūryīṇyanekaśaḥ

tadānīmeva sarveśaṃ vīrabhadrādayo gaṇāḥ//
anvayuḥ kelisaṃrabdhā nānāvāditravādakāḥ//
vādayantaśca vādyāni tatāni vitatāni ca

kecinnṛtyaparāstatra gāyakāśca tathā pare//
stāvakāḥ stūyamānāśca cakruste guṇakīrtanam

evaṃvidhāste surasiddhayakṣā gaṃdharvavidyādharapannagā hyamī//
śivena sārddhaṃ parihṛṣṭacittā draṣṭuṃ yayustaṃ varadaṃ ca śāṃkarim

yāvatsamīkṣayāmāsurgāṃgeyaṃ śaṃkaropamam//
dadṛśuste mahattejo vyāptamāsījjagattrayam

tattojasāvṛtaṃ bālaṃ taptacāmīkaraprabham//
sumukhaṃ suśriyā yuktaṃ sunasaṃ susmitekṣaṇam

cāruprasanna vadanaṃ tathā sarvāgasuṃdaram//
taṃ dṛṣṭvā mahadāścaryaṃ gāṃgeyaṃ prathitātmakam

vavaṃdire tadā bālaṃ kumāraṃ sūryavarcasam//
pramathāśca gaṇāḥ sarve vīrabhadrādayastathā

parivāryopatasthuste vāmadakṣiṇabhāgataḥ//
tathā brahmā ca viṣṇuśca iṃdraścāpi surairvṛtaḥ

ṛṣayo yakṣagaṃdharvāḥ parivārya kumārakam//
daṃḍavatpititā bhūmau kecicca natakaṃdharāḥ

praṇemuḥ śirasā cānye matvā svāminamavyayam//
avādyaṃta vicitrāṇi vāditrāṇi mahotsave//
evamabhyudaye tasminnṛṣayaḥ śāṃtimāpaṭham

etasminnaṃtare yātaḥ śaṃkaro girijāpatiḥ//
avatīrya vṛṣācchīghraṃ pārvatyā sahasuvratāḥ

putraṃ niraikṣata tadā jagadekabaṃdhuḥ prītyā yutaḥ paramayā saha vai bhavānyā//
snehānvito bhujagabhogayuto hi sākṣātsarveśvaraḥ parivṛtaḥ pramathaiḥ prahṛṣṭaḥ

upaguhya guhaṃ tatra pārvatī jātasaṃbhramā//
prasnutaṃ pāyayāmāsa stanaṃ snehapariplutā

tadā nīrājito devaiḥ sakalatrairmudānvitaiḥ//
jayaśabdena mahatā vyāptamāsīnnabhastalam

ṛṣayo brahmagoṣeṇa gītenaiva ca gāyakāḥ//
vādyaiśca vādakāścaiva upatasthuḥ kumārakam

svamaṃkamārepya tadā girīśaḥ kumārakaṃ taṃ prabhayā mahāprabham//
babhau bhavānīpatireva sākṣācchriyā yutaḥ putravatāṃ variṣṭhaḥ

daṃpatī tau tadā tatra aikapadyena naṃdatuḥ//
abhiṣicyamāna ṛṣibhirāvṛtaḥ surasattamaiḥ

kumāraḥ krīḍayāmāsa utsaṃge śaṃkarasya ca//
kaṃṭhe sthitaṃ vāsukiṃ ca pāṇibhyāṃ samapīḍayat

mukhaṃ prapīḍayitvā'sau pāṇīnagaṇayattadā//
ekaṃ trīṇidaśāṣṭau ca viparītakrameṇa ca

prahasya bhagavāñchaṃbhuruvāca girijāṃ tadā

maṃdasmitena ca tadā bhagavānmaheśaḥ prāpto mudaṃca paramāṃ girijāsametaḥ//
premṇā sagadgadagirā jagadekabaṃdhurnovāca kiṃcana tadā bhuvanaikabhartā

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kārttikeyasvāmikumārotpattivarṇanaṃnāma saptaviṃśo'dhyāyaḥ