Skanda Purana · Verses 1.26-2
//nārada uvāca//
atha brahmā mahādevamabhivādya kṛtāṃjaliḥ//
udvāhaḥ kriyatāṃ deva ityuvāca maheśvaram
tasya tadvacanaṃ śrutvā prāhedaṃ bhagavānharaḥ//
parādhīnā vayaṃ brahmanhimādrestava cāpi yat
yadyuktaṃ kriyatāṃ taddhi vayaṃ yuṣmadvaśe'dhunā//
tato brahmā svayaṃ divyaṃ puraṃ ratnamayaṃ śubham
udvāhārthaṃ maheśasya tatkṣaṇātsamakalpayat//
śatayojanavistīrṇaṃ prāsādaśataśobhitam
puretasminmahādevaḥ svayameva vyatiṣṭhata//
tataḥ saptamunīndevaściṃtitābyāgatānpuraḥ
prāhiṇodaṃbikāyāśca sthirapatrārthamīśvaraḥ//
sāruṃdhatīkāste tatra hlādayaṃto himācalam
sabhāryāmīśvaraguṇaiḥ sthirapatrāṇi cādadhuḥ//
tataḥ saṃpūjitāstena punarāgamya te'calāt
nyavedayaṃsryaṃbakāya sa ca tānabhyanaṃdata//
udvāhārthaṃ tato devo viśvaṃ sarvaṃ nyamaṃtrayat
samāgataṃ ca tatsava vinā daityairdurātmabhiḥ//
sthāvaraṃ jaṃgamaṃ yacca viśvaṃ viṣṇupurogamam
sabrahyakaṃ purārātermahimānamavardhayat//
tatastaṃ vidhirāhedaṃ gandhamādanaparvate
pure sthitaṃ vivāhasya deva kālaḥ pravartate//
tatastasya jaṭājūṭe caṃdrakhaṃḍaṃ pitāmahaḥ
babaṃdha praṇayodāravisphāritavilocanaḥ//
kaparddaṃ śobhanaṃ viṣṇuḥ svaya cakre'sya harṣataḥ
kapālamālāṃ vipulāṃ cāmuṇḍā mūrdhnyabaṃdhata//
uvāca cāpi giriśaṃ putraṃ janaya śaṃkara
yo daityeṃdrakulaṃ hatvā māṃ raktaistarpayiṣyati//
sūryo jvalacchikhāraktaṃ bhābāsitajagattrayam
babaṃdha devadevasyaca svayameva pramodataḥ//
śeṣavāsukimukhyāśca jvalaṃtastejasā śubhāḥ
ātmānaṃ bhūṣaṇasthāne svayaṃ te cakrurīśvare //
vāyavaśca tatastīkṣṇaśrṛṃgaṃ himagiriprabham
vṛṣaṃ vibhūṣayāmāsurnānāratnopapattibhiḥ//
śakro gajajinaṃ gṛhya svayamagre vyavasthitaḥ
vinā bhasma samādhāya kapāle rajataprabham//
manujāsthimayīṃ mālāṃ pretanāthaśca vandanam
vahnistejomayaṃ divyamajinaṃ pradadau sthitaḥ//
evaṃ vibhūṣitaḥ sarvairbhṛtyairīśo babhau bhṛśam
tato himādreḥ puruṣā vīrakaṃ procire vacaḥ//
mā bhūtkālātyayaḥ śīghraṃ bhavasyaitannivedyatām
tato devaṃ praṇamyāha vīrakaḥ karasaṃpuṭī//
tvarayaṃti maheśānaṃ himādreḥ puruṣāstvamī
iti śrutvā vaco devaḥ śīghramityeva cābravīt//
sapta vāridhayastasya cakrurdarpaṇadarśanam
tatraikṣata mahādevaḥ svarūpaṃ sa jaganmayam//
tato baddhāṃjalirdhīmānsthāṇuṃ provāca keśavaḥ
devadeva mahādeva tripurāṃtaka śaṃkara//
śobhase'nena rūpeṇa jagadānaṃdadāyinā
maheśvara yathā sākṣādaparastvaṃ maheśvaraḥ//
tataḥ smayanmahādevo jayeti bhuvane śrutaḥ
karamālaṃbya viṣṇośca vṛṣabhaṃ ruruheśanaiḥ//
tataśca vasavo devāḥ śūlaṃ tasya nyavedayan
dhanado nidibhiryuktaḥ samīpasthastato'bhavat//
sa śūlapāṇirviśvātmā saṃcacāla tato haraḥ
devaduṃdubhinādaiśca puṣpāsāraiśca gītakaiḥ//
nṛtyadbhirapsarobhiśca jayeti ca mahāsvanaiḥ
savyadakṣiṇasaṃsthānau brahmaviṣṇūtu jagmatuḥ//
haṃsaṃ ca garuḍaṃ caiva samāruhya mahāprabhau
athāditirditiḥ sā ca danuḥ kadrūḥ suparṇajā//
paulomī surasā caiva siṃhikā surabhirmuniḥ
siddhirmāyā kṣamā durgā devī svāhā svadhā sudhā//
sāvitrī caiva gāyatrī lakṣmīḥ sā dakṣiṇā dyutiḥ
spṛhāmatirdhṛtirbuddhirmaṃthirṛddhiḥ sarasvatī//
rākā kuhūḥ sinīvālī devī bhānumatī tathā
dharaṇī dhāraṇī velā rājñī cāpi ca rohiṇī//
ityetāścānyadevānāṃ mātaraḥ patnayastathā
udvāhaṃ devadevasya jagmuḥ sarvā mudānvitāḥ//
uragā garuḍā yakṣā gaṃdharvāḥ kiṃnarā narāḥ
sāgarā girayo meghā māsāḥ saṃvatsarāstathā//
vedā maṃtrāstathā yajñāḥ śrautā dharmāśca sarvaśaḥ
huṃkārāḥ praṇavāścaiva itihāsāḥ sahasraśaḥ//
koṭiśaśca tathā devā maheṃdrādyāḥ savāhanāḥ
anujagmurmahādevaṃ koṭiśo'rbudaśaśca hi//
gaṇāśca pṛṣṭhato jagmuḥ śaṃkhavarṇāśca koṭiśaḥ
daśabhiḥ kekarākhyāśca vidyuto'ṣṭābhireva ca//
catuḥṣaṣṭyā viśākhāśca navabhiḥ pāriyātrikāḥ
ṣaḍbhiḥ sarvāṃtakaḥ śrīmāṃstathaiva vikṛtānanaḥ//
jvālākeśo dvādaśabhiḥ koṭibhiḥ saṃvṛto yayau
saptabhiḥ samadaḥ śrīmānduṃdubhoṣṭhābhireva ca//
paṃcabhiśca kapālīśaḥ ṣaḍbhiḥ saṃhrādakaḥ śubhaḥ
koṭikoṭibhirevaikaḥ kuṃḍakaḥ kuṃbhakastathā//
viṣṭaṃbho'ṣṭābhireveha gaṇapaḥ sarvasattamaḥ
pippalaśca sahasreṇa sannādaśca tathā balī//
āveśanastathāṣṭābhiḥ saptabhiścaṃdratāpanaḥ
mahākeśaḥ sahasreṇa naṃdirdvādaśabhistathā//
nagaḥ kālaḥ karālaśca mahākālaḥ śatena ca
agnikaḥ śatakoṭyā vai koṭyāgnimukha eva ca//
ādityamūrdhā koṭyā ca koṭyā caiva dhanāvahaḥ
sannāgaśca śatenaiva kumudaḥ koṭibhistribhiḥ//
amoghaḥ kokilaścaiva koṭikoṭyā sumaṃtrakaḥ
kākapādastatā ṣaṣṭyā ṣaṣṭyā saṃtānako gaṇaḥ//
mahābalaśca navabhirmadhupiṃgaśca piṃgalaḥ
nīlo navatyā saptatyā caturvaktraśca pūrvapāt//
vīrabhadraścaścatuḥṣaṣṭyā karaṇo bālakastathā
paṃcākṣaḥ śatamanyuśca meghamanyuśca viṃśatiḥ//
kāṣṭhakoṭiścatuḥṣaṣṭyā sukośo vṛṣabhastathā
viśvarūpastālaketuḥ paṃcāśacca sitānanaḥ//
īśāno vṛddhadevaśca dīptātmā mṛtyuhā tathā
viṣādo yamahā caiva gaṇo bhṛṃgariṭistathā//
aśanī hāsakaścaiva catuḥṣaṣṭyā sahasrapāt
ete cānye ca gaṇapā asaṃkhyātā mahābalāḥ//
sarve sahasrahastāśca jaṭāmukuṭadhārīṇaḥ
caṃdralekhāvataṃsāśca nīlakaṃṭhāstrilocanāḥ//
hārakuṃḍalakeyūramukuṭādyairalaṃkṛtāḥ
aṇimādiguṇairyuktāḥ śaktāḥ śāpaprasādayoḥ//
sūryakoṭipratīkāśāstatrājagmurgaṇeśvarāḥ
pātālāṃbarabhūmisthāḥ sarvalokanivāsinaḥ//
tuṃbururnārado hāhā hūhūścaiva tu sāmagāḥ
taṃtrīmādāya vādyāṃścā'vādayañchaṃkarotsave//
ṛṣayaḥ kṛtsnaśaścaiva vedagītāṃstapodhanāḥ
puṇyānvaivāhikānmaṃtrāñjeṣuḥ saṃhṛṣṭamānasāḥ//
evaṃ pratasthegiriśo vījyamānaśca gaṃgayā
tathā yamunayā cāpāṃpatinā dhṛtacchatrayā//
strībhirnānāvidhālāpailājābhiścānumoditaḥ
mahotsavena deveśo giristhānaṃ viveśa saḥ//
prabhāsatsvarṇakalaśaṃ toraṇānāṃ śatairyutam
vaiḍūryabaddhabhūmisthaṃ ratnajaiśca gṛhairyutam//
tatpraviśya stūyamāno dvāramabhyāsasāda ha
tato himācalastatra dṛśyate vyākulākulaḥ//
ādiśadātmabhṛtyānāṃ mahādeva upasthite
tato brahmāṇamacalo gurutve prārthayattadā//
kṛtyānāṃ sarvabhāreṣu vāsudevaṃ ca buddhimān
pratyāha ca vivāha'sminkumārībhrātaraṃ vinā//
bhaviṣyati kathaṃ viṣṇo lājahomādikarmasu
suto hi mama mainākaḥ sa praviṣṭo'rṇave sthitaḥ//
iti ciṃtāviṣaṇṇaṃ taṃ viṣṇurāhamahāmatiḥ
atra ciṃtā na kartavyā girirāja kathaṃcana//
ahaṃ bhrātā jaganmāturetade vaṃ ca nānyathā
tataḥ pramuditaḥ śailaḥ pārvatīṃ ca svalaṃkṛtām//
sakhībhiḥ koṭisaṃkhyābhirvṛtāṃ praveśayatsadaḥ
tato nīlamayastaṃbhaṃ jvalatkāṃcanakuṭṭimam//
muktājālapariṣkāraṃ jvalitau ṣadhidīpitam
ratnāsanasahasrāḍhyaṃ śatayojanavistṛtam//
vivāhamaṃḍapaṃ śarvo viveśānucarāvṛtaḥ
tataḥ śailaḥ sapatnīkaḥ pādau prakṣālya harṣitaḥ//
bhavasya tena toyena siṣice svaṃ jagattathā
pādyamācamanaṃ dattvā madhuparkaṃ ca gāṃ tathā//
pradānasya prayogaṃ ca saṃciṃtayaṃti brāhmaṇāḥ
dauhitrīṃ kavyavāhānāṃ dadmi putrīṃ svakāmaham//
ityuktvā tasthivāñchailo na jānāti harasya saḥ
tataḥ sarvānapṛcchatsa kulaṃ ko'pi na veda tat//
tato viṣṇuridaṃ prāha pṛchyaṃte'nye kimarthataḥ
ajñātakulatāṃ tasya pṛchyatāmayameva ca//
ahireva aheḥ pādānvetti nānyo himācala
svagotraṃ yadi na brūte na deyā bhaginī mama//
tato hāsastadā jajñe sarveṣāṃ sumahāsvanaḥ
nivṛttaśca kṣaṇādbhūyaḥ kiṃ vakṣyati harastviti//
tato vimṛśya bahudhā kiṃcidbhītānano yatā
lajjājaḍaḥ smitaṃ cakre tataḥ pārtha sa vai haraḥ//
tato viśiṣṭā bruvati śīghraṃ kālo'tivartate
hariḥ prāha maheśānaṃ bibhyadāvedmayahaṃ tava//
mātāmahaṃ ca pitaraṃ prayogaṃ śrṛṇu bhūdhara
ātmaputrāya te śaṃbho ātmadauhitrakāya te//
ityukte viṣṇunā sarve sādhusādhviti te jaguḥ
devo'pyudāharedvuddhiṃ sarvebhyo'pyadhikāṃ varām//
tataḥ śailastathā coktvā dattvā devīṃ ca sodakam
ātmānaṃ cāpi devāya pradadau sodakaṃ nagaḥ//
tataḥ sarve tuṣṭuvustaṃ vivāhaṃ vismayānvitāḥ
dātā mahībhṛtāṃ nātho hotā devaścaturmukhaḥ//
varaḥ paśupatiḥ sākṣātkanyā viśvaraṇistathā
tataḥ stuvatsu muniṣu puṣpavarṣe mahatyapi//
nadatsu devatūryeṣu karaṃ jagrāha tryambakaḥ
devo devīṃ samālokya salajjāṃ himaśailajām//
na tṛpyati na cāhlādatsā ca devāṃ vṛṣadhvajam
tatra brahmādimunayo devīmadbhutarūpiṇīm//
paśyaṃtaḥ śaraṇaṃ jagmurmanasā parameśvaram
mā muhyāma pārvatīṃ ca yathā nāradaparvatau//
tatastathaiva taccakre sarveṣāmīpsitaṃ vacaḥ
tato devaiśca munibhiḥ saṃstutaḥ parameśvaraḥ//
praviveśa śubhāṃ vedīṃ mūrtimajjvalanāśritām
vedhāḥ śrutīritairmaṃ trairmūrtimadbhirupasthitaiḥ//
mūrtamagniṃ juhāva triḥ parikramya ca taṃ haraḥ
lājāhoma umābhrātā prāha taṃ sasmitaṃ hariḥ//
bahavo militāḥ saṃti lokāḥ saṃmarda īśvara
sāvadhānena rakṣyāṇi bhūṣaṇāni tvayā hara//
tato haraśca taṃ prāha svajane mā'tigopaya
kiṃcitprārthaya dāsyāmi prāha viṣṇustato varam//
tvayi bhaktirdṛḍhā me'stu sa ca taddurlabhaṃ dadau
dadatuḥ sṛṣṭisaṃrakṣāṃ brahmaṇe dakṣiṇāmubhau//
agnaye yajñabhāgāṃśca prītau harajanārdanau
bhṛgvādīnāṃ tato dattvā śrutirakṣaṇadakṣiṇām//
tato gītaiśca nṛtyaiśca bhojanaiśca yathepsitaiḥ
mahotsavairanekaiśca vismayaṃ samapadyata//
visṛjya lokaṃ taṃ sarvaṃ kimicchādānakairbhavaḥ
sarasvatyā ca pitarau devyāścā''śvāsya duḥkhitau//
āmaṃtrya himaśaileṃdraṃ brahmaṇaṃ ca sakeśavam
jagāma maṃdaragiriṃ giriṇā yānugorcitaḥ
tato gate bhagavati nīlalohite sahomayā girimamalaṃ hi bhūdharaḥ//
sabāṃdhavo ruditi hi kasya no mano visaṃṣṭham̐laṃ jagati hi kanyakāpituḥ
imaṃ vivāhaṃ girirājaputryāḥ śrṛṇoti cādhyeti ca yo naraḥ śuciḥ//
viśeṣataścāpi vivāhamaṃgale sa maṃgalaṃ vṛddhimavāpnute ciram
iti śrīskāṃde mahāpurāma ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumāreśamāhātmye haragaurīvivāhavarṇanaṃnāma ṣaḍiṃśo'dhyāyaḥ
Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0