સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.27

॥લોમશ ઉવાચ॥
તથૈવ વિષ્ણુના સર્વે પર્વતાશ્ચ પ્રપૂજિતાઃ॥
સહ્યાચલશ્ચ વિંધ્યશ્ચ મૈનાકો ગંધમાદનઃ

માલ્યવાન્મલયશ્ચૈવ મહેંદ્રો મંદરસ્તથા॥
મેરુશ્ચૈવ પ્રયત્નેન પૂજિતો વિષ્ણુના તદા

શ્વેતઃ કૃતઃ શ્વેતગિરિર્નિલાદ્રિશ્ચ તથૈવ ચ॥
ઉદયાદ્રિશ્ચ શ્રૃંગશ્ચ અસ્તાચલવરો મહાન્

માનસાદ્રિસ્તથા શૈલઃ કૈલાસઃ પર્વતોત્તમઃ॥
લોકાલોકસ્તથા શૈલઃ પૂજિતઃ પરમેષ્ઠિના

એવં તે પર્વતશ્રેષ્ઠાઃ પૂજિતાઃ સર્વ એવ હિ॥
તથાન્યે પૂજિતાસ્તેન સર્વે પર્વતવાસિનઃ

વિષ્ણુના બ્રહ્મણા સાર્દ્ધં કૃતં સર્વં યથોચિતમ્॥
અન્યેહનિ ચ સંપ્રાપ્તે વરયાત્રા કૃતા તથા

હિમાદ્રિણા બંધુભિશ્ચ પર્વતં ગંધમાદનમ્॥
યયુઃ સર્વે સુરગણા ગણાશ્ચ બહવસ્તથા

પ્રમથાશ્ચ તથા સર્વે તથા ચંડીગણાઃ પરે॥
યે ચાન્યે બહવસ્તત્ર સમાયાતા હિમાલયા

શિવસ્યોદ્વહનં વિપ્રાઃ શિવેન પરિભાવિતાઃ॥
પરં હર્ષં સમાપન્ના દૃષ્ટ્વા તૌ દંપતી તદા

પાર્વતીસહિતઃ શંભુઃ શંભુના સહ પાર્વતી॥
પુષ્પગન્ધૌ યથા સ્યાતાં વાગર્થાવિવ તત્ત્વતઃ

તથા પ્રકૃતિપુંસૌ ચ ઐકપદ્યેન નાન્યથા॥
દંપતી તૌ ગજારૂઢૌ શુશુભાતે મહાપ્રભૌ

વિમાસ્થસ્તદા બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ ગરુડોપરિ॥
ઐરાવતગતશ્ચેંદ્રઃ કુબેરઃ પુષ્પકોપરિ

પાશી ચ મકરા રૂઢો યમો મહિષમેવ ચ॥
પ્રેતારૂઢો નૈરૃતઃ સ્યાદગ્નિર્બસ્તગતો મહાન્

મૃગારૂઢોઽથ પવન ઈશો વૃષભમેવ ચ॥
ઇત્યેવં લોકપાલાશ્ચ સગ્રહાઃ પરમેષ્ઠિનઃ

સ્વૈઃ સ્વૈર્બલૈઃ પરિક્રાંતાસ્તથાન્યે પ્રમથાદયઃ॥
હિમાદ્રિશ્ચ મહાશૈલ ઋષભો ગંધમાદનઃ

સહ્યાચલો નીલગિરિર્મંદરો મલયાચલઃ॥
કૈલાસો હિ મહાતેજા મૈનાકશ્ચ મહાપ્રભઃ

એતે ચાન્યે ચ ગિરયઃ ક્ષીમંતો હિ મહાપ્રભાઃ॥
સકલત્રાશ્ચ તે સર્વે સસુતાશ્ચ મનોરમાઃ

બલિનો રૂપિણઃ સર્વે મેર્વાદ્યાસ્તત્ર પર્વતાઃ॥
વરયાત્રાપ્રસંગેન શિવાર્ચનપરાભવન્

નંદિના હ્યુપવિષ્ટાસ્તે મેર્વાદ્યાસ્તત્ર પર્વતાઃ॥
વરયાત્રા કૃતા તે યથોક્તા ચ હિમાદ્રિણા॥
સર્વૈસ્તૈર્બંધુભિઃ સાર્દ્ધં પુનરાગમનં કૃતમ્

સ્વકાલયસ્થો હિમવાન્સ રેજે હિ મહા યશા॥
શિવસંપર્કજેનૈવ મહસા પરમેમ ચ॥
વિખ્યાતો હિ મહાશૈલસ્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ

કન્યાદાનેન મહતા તુષ્ટો યસ્ય ચ શંકરઃ॥
તે ધન્યાસ્તે મહાત્માનઃ કૃતકૃતત્યાસ્તથૈવ ચ

દ્વ્યક્ષરં નામ યેષાં ચ જિહ્વાગ્રે સંસ્થિતં સદા॥
શિવેતિ દ્વ્યક્ષરં નામ યૈર્હૃદીરિતમદ્ય વૈ॥
તે વૈ મનુષ્યરૂપેણ રુદ્રા એવ ન સંશયઃ

કિંચિદ્દાનેન સંતુષ્ટઃ પત્રેણાપિ તથૈવ ચ॥
તોયેનાપિ હિ સંતુષ્ટો મહાદેવો નિરન્તરમ્

પત્રેણ પુષ્પેણ તથા જલેન પ્રીતો ભવત્યેષ સદાશિવો હિ॥
તસ્માચ્ચ સર્વૈઃ પ્રતિપૂજનીયઃ શિવો મદ્દાભાગ્યકરો નૃણામિહ

એકો મહાઞ્જ્યોતિરજઃ પરેશઃ પરાપરાણાં પરમો મહાત્મા॥
નિરંતરો નિર્વિકારો નિરીશો નિરાબાધો નિર્વિકલ્પો નિરીહઃ

નિરંજનો નિત્યરૂપો નિરોધો નિત્યાનન્દો નિત્યમુક્તાઃ સદેવ॥
એવંભૂતો દેવદેવોઽર્ચ્ચિતશ્ચ તૈર્દેવાદ્યર્વિશ્વવેદ્યો ભવશ્ચ॥
સ્તુતો ધ્યાતઃ પૂજિતશ્ચિંતિતશ્ચ સર્વજ્ઞોઽસૌ સર્વદા સર્વદશ્ચ

યથા વરિષ્ઠો હિમવાન્પ્રસિદ્ધઃ સર્વૈર્ગુણૈઃ સર્વગુણો મહાત્મા॥
વિશ્વેશવંદ્યો હિ તદા હિમાલયો જાતો ગિરીણાં પ્રવરસ્તદાનીમ્

મેનયા સહ ધર્માત્મા યથાસ્થાનગતસ્તતઃ॥
સર્વાન્વિસર્જયામાસ પર્વતાન્પર્વતેશ્વરઃ

ગતેષુ તેષુ હિમવાન્પુત્રૈઃ પૌત્રૈઃ પ્રપૌત્રકૈઃ॥
રાજા ગિરીણાં પ્રવરો મહાદેવપ્રસાદતઃ

અથો ગિરિજયા સાર્દ્ધં મહેશો ગન્ધમાદને॥
એકાંતે ચ મતિં ચક્રે રમણાર્થં સ્વરૂપવાન્

સુરતેનૈવ મહતા તપસા હિ સમાગમે॥
દ્વયોઃ સુરતમારબ્ધં તદ્દ્વયોશ્ચ તદાઽભવત્

અનિષ્ટં મહદાશ્ચર્યં પ્રલયોપમમેવ ચ॥
તસ્મિન્મહારતે પ્રાપ્તે નાવિંદંત સુખં પરમ્

સર્વે બ્રહ્માદયો દેવાઃ કાર્યાકાર્યવ્યવસ્થિતૌ॥
રેતસા ચ જગત્સર્વં નષ્ટં સ્થાવરજંગમમ્

સસ્માર ચાગ્નિં બ્રહ્મા ચ વિષ્ણુશ્ચાધ્યાત્મદાયકઃ॥
મનસા સંસ્મૃતઃ સદ્યો જગામાગ્નિસ્ત્વરાન્વિતઃ

તાભ્યાં સંપ્રેષિતોઽપશ્યદ્રુચિરં શિવમાંદિરમ્॥
દ્વારિ સ્થિતં નંદિનં ચ દદર્શાગ્રે મહાપ્રભમ્

અગ્નિર્હ્રસ્વસ્તદા ભૂત્વા કાશ્મીરસદૃશચ્છવિઃ॥
પ્રવિષ્ટોંતઃ પુરં શંભોર્નાનાશ્ચર્યસમન્વિતમ્

અનેકરત્નસંવીતં પ્રાસાદૈશ્ચ સ્વલં કૃતમ્॥
તદંગણમનુપ્રાપ્ય ઉપવિશ્યાહ હવ્યવાટ્

પાણિપાત્રસ્ય મે હ્યમ્બ ભિક્ષાં દેહ્યવરોધતઃ॥
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય પાણિપાત્રસ્ય બાલિકા

યાવદ્દાતું ચ સારેભે ભિક્ષાં તસ્મૈ તતઃ સ્વયમ્॥
ઉત્થાય સુરતાત્તસ્માચ્છિવો હિ કુપિતો ભૃશમ્

રુદ્રસ્ત્રિશૂલમુદ્યમ્ય ભૈરવો હ્યઽભવત્તદા॥
નિવારિતો ગિરિજયા વધાત્તસ્માચ્છિવઃ સ્વયમ્॥
ભિક્ષાં તસ્મૈ દદૌ વાચા અગ્નયે જાતવેદસે

પાણૌ ભિક્ષાં ગૃહીત્વાથ પ્રત્યક્ષં તેન ચાગ્નિના॥
ભિક્ષિતા કુપિતા તં વૈ શશાપ ગિરિજા તતઃ

રે ભિક્ષો ભવિતા શાપાત્સર્વભક્ષો મમાશુ વૈ॥
અનેન રેતસા સદ્યઃ પીડાં પ્રાપ્સ્યસિ સર્વતઃ

ઇત્યુક્તો ભક્ષયિત્વાગ્ની રેત ઈશસ્ય હવ્યવાટ્॥
યત્ર દેવાઃ સ્થિતાઃ સર્વે બ્રહ્માદ્યાશ્ચૈવ સર્વશઃ

આગત્યાકથયત્સર્વં તદ્રેતોભક્ષણાદિકમ્॥
સર્વે સગર્ભા હ્યભવન્નિન્દ્રાદ્યા દેવતાગણાઃ

અગ્નેર્યથા હવિશ્ચૈવ સર્વેષામુપતિષ્ઠતિ॥
અગ્નેર્મુખોદ્ભવેનૈવ રેતસા તે સુરેશ્વરાઃ

સગર્ભાહ્યભવન્સર્વે ચિંતયા ચપ્રપીડિતાઃ॥
વિષ્ણું શરણમાજગ્મુર્દ્દેવદેવેશ્વરં પ્રભુમ્

॥દેવા ઊચુઃ॥
ત્વં ત્રાતા સર્વદેવાનાં લોકાનાં પ્રભુરેવ ચ॥
તસ્માદ્રક્ષા વિધાતવ્યા શરણાગતવત્સલ

વયં સર્વે મર્તુકામા રેતસાનેન પીડિતાઃ॥
અસુરેભ્યઃ પરિત્રસ્તા વયં સર્વે દિવૌકસઃ

શરણં શંકરં યાતાઃ પરિત્રાતું કૃતોદ્વહાઃ॥
યદા પુત્રો હિ રુદ્રસ્ય ભવિષ્યતિ તદા વયમ્॥
સુખિનઃ સ્યામ સર્વે નિર્ભયાશ્ચ ત્રિવિષ્ટપે

એવં વિષ્ટભ્યમાનાનાં સર્વેષાં ભયમાગતમ્॥
અનેન રેતસા વિષ્ણો જીવિતું શક્યતે કથમ્

ત્રિવર્ગો હિ યથા પુંસાં કૃતો હિ સુપરિષ્કૃતઃ॥
વિપરીતો ભવત્યેવ વિના દેવેન નાન્યથા

તસ્માત્તદ્વૈ બલં મત્વા સર્વેષામપિ દેહિનામ્॥
કાર્યાકાર્યવ્યવસ્થાયાં સર્વે મન્યામહે વયમ્

તથા નિશમ્ય દેવાનાં પરેશઃ પરિદેવનમ્॥
ઉવાચ પ્રહસન્વાક્યં દેવાનાં દેવતારિહા

સ્તૂયતાં વૈ મહાદેવો મહેશઃ કાર્યગૌરવાત્

તથેતિ ગત્વા તે સર્વે દેવા વિષ્ણુપુરોગમાઃ॥
તથા બ્રહ્માદયઃ સર્વ ઈડિરે ઋષયો હરમ્

ૐનમો ભર્ગાય દેવાય નીલકંઠાય મીઢુષે॥
ત્રિનેત્રાય ત્રિવેદાય લોકત્રિતયધારિણે

ત્રિસ્વરાય ત્રિમાત્રાય ત્રિવેદાય ત્રિમૂર્ત્તયે॥
ત્રિવર્ગાય ત્રિધામાય ત્રિપદાય ત્રિશૂલિને

ત્રાહિત્રાહિ મહાદેવ રેતસો જગતઃ પતે

બ્રહ્મણા તુ સ્તુતો યાવત્તાવદ્દેવો વૃષધ્વજઃ॥
પ્રાદુર્બભૂવ તત્રૈવ સુરાણાં કાર્યસિદ્ધયે

દૃષ્ટસ્તદાનીં જગદેકબંધુર્મહાત્મભિર્દેવવરૈઃ સુપૂજિતઃ॥
સંસ્તૂયમાનો વિવિધૈર્વચોભિઃ પ્રત્યગ્રૂપૈઃ શ્રુતિસંમતૈશ્ચ

સ્તુવતાં ચૈવ દેવાનામુવાચ પરમેશ્વરઃ॥
ત્રાસં કુર્વંતુ મા સર્વે રેતસાનેન પીડિતાઃ

વમનં વૈ ભવદ્ભિશ્ચ કાર્યમદ્યૈવ ભોઃસુરાઃ॥
તથેતિ મત્વા તે સર્વ ઇંદ્રાદ્યા દેવતાગણાઃ॥
વેમુઃ સર્વે તદા વિપ્રાસ્તદ્રેતઃ શંકરસ્ય ચ

ઐકપદ્યેન તદ્રેતો મહાપર્વતસન્નિભમ્॥
તપ્તચામીકરપ્રખ્યં બભૂવ પરમાદ્ભુતમ્

સર્વે ચ સુખિનો જાતા ઇંદ્રાદ્યા દેવતાગણાઃ॥
વિના હ્યગ્નિં ચ તે સર્વે પરિતુષ્ટાસ્તદાઽભવન્

તેનાગ્નિનાપિ ચોક્તસ્તુ શંકરો લોકશંકરઃ॥
કિં મયાદ્ય મહા દેવ કર્તવ્યં દેવતાવર

તદ્બ્રૂહિ મે પ્રભોઽદ્ય ત્વં યેનાહં સર્વદા સુખી॥
ભવિષ્યામિ ચ યેનાહં દેવાનાં હવ્યવાહકઃ

તદોવાચ શિવઃ સાક્ષાદ્દેવાનામિહ શ્રૃણ્વતામ્॥
રેતો વિસૃજ્યતાં યોનૌ તદાગ્નિઃ પ્રહસન્નવિ

ઉવાચ શંકરં દેવં ભવત્તેજો દુરાસદમ્॥
ઇદમુલ્બણવત્તેજો ધાર્યતે પ્રાકૃતૈઃ કથમ્

તતઃ પ્રોવાચ ભગવાનગ્નિં પ્રતિ મહેશ્વરઃ॥
માસિમાસિ પ્રતપ્તાનાં દેહે તેજો વિસૃજ્યતામ્

તથેતિ મત્વા વચનં મહાપ્રભઃ સ જાતવેદાઃ પરમેણ વર્ચસા॥
સમુજ્જ્વલંસ્તત્ર મહાપ્રભાવો બ્રાહ્મે મુહૂર્ત્તે હિ સચોપવિષ્ટઃ

તદા પ્રાતઃ સમુત્થાય પ્રાતઃ સ્નાનપરાઃ સ્ત્રિયઃ॥
યયુઃ સદા ઋષીણાં ચ સત્યસ્તા જાતવેદસમ્

દૃષ્ટ્વા પ્રજ્વલિતં તત્ર સર્વાસ્તાઃ શીતકર્ષિતાઃ॥
તપ્તુકામાસ્તદા સર્વ્વા હ્યરુધત્યા નિવારિતાઃ

તયા નિવારિતાશ્ચાપિ તાસ્તેપુઃ કૃત્તિકાઃ સ્વયમ્॥
યાવત્તેપુશ્ચ તાઃ સર્વ્વા રેતસઃ પરમાણવઃ॥
વિવિશૂ રોમકૂપેષુ તાસાં તત્રૈવ સત્વરમ્

નીરેતોગ્નિસ્તદા જાતો વિશ્રાંતઃ સ્વયમેવ હિ

તતસ્તા ઋષિભાર્યા હિ યયુઃ સ્વભવનં પ્રતિ॥
ઋષિભિસ્તુ તદા શપ્તાઃ કૃત્તિકાઃ ખેચરાભવન્

તદાનીમેવ તાઃ સર્વા વ્યભિચારેણ દુઃખિતાઃ॥
તત્સસર્જુસ્તદા રેતઃ પૃષ્ઠે હિમવતો ગિરેઃ

એકપદ્યેન તદ્રેતસ્તપ્તચામીકરપ્રભમ્॥
ગંગાયાં ચ તદા ક્ષિપ્રં કીચકૈઃ પરિવેષ્ટિતમ્

ષણ્મુખં બાલકં જ્ઞાત્વા સર્વે દેવા મુદાન્વિતાઃ॥
ગર્ગેણોક્તાસ્તદંતે વૈ સુખેન હ્રિયતામિતિ

શંભોઃ પુત્રઃ પ્રસાદેન સર્વો ભવતિ શાશ્વતઃ॥
ગંગાયાઃ પુલિને જાતઃ કાર્ત્તિકેયો મહાબલઃ

ઉપવિષ્ટોથ ગાંગેયો હ્યહોરાત્રોષિતસ્તદા॥
શાખો વિશાખોઽતિબલઃ ષણ્મુખોઽસૌ મહાબલઃ

જાતો યદાથ ગંગાયાં ષણ્મુખઃ શંકરાત્મજઃ॥
તદાનીમેવ ગિરિજા સંજાતા પ્રસ્નુતસ્તની

શિવં નિરીક્ષ્ય સા પ્રાહ હે શંભો પ્રસ્નવો મહાન્॥
સંજાતો મે મહાદેવ કિમર્થસ્તન્નિરીક્ષ્યતામ્॥
સર્વજ્ઞોઽપિ મહાદેવો હ્યબ્રવીત્તામથાજ્ઞવત્

નારદસ્તત્ર ચાગત્ય પ્રોક્તવાઞ્જન્મ તસ્ય તત્॥
શિવાય ચ શિવાયૈ ચ પુત્રો જાતો હિ સુંદરઃ

તદાકર્ણ્ય વચો વિપ્રા હર્ષનિર્ભરમાનસાઃ॥
બભૂવુઃ પ્રમથાઃ સર્વે ગંધર્વા ગીતતત્પરાઃ

અનેકાભિઃ પતાકાભિશ્ચૈલપલ્લવતોરણૈઃ॥
તથા વિમાનૈર્બહુભિર્બભૌ પ્રજ્વલિતો મહાન્॥
પર્વતઃ પુત્રજનનાચ્છંકરસ્ય મહાત્મનઃ

તદા સર્વે સુરગણા ઋષયઃ સિદ્ધચારણાઃ રક્ષોગંધર્વયક્ષાશ્ચ અપ્સરોગણસેવિતાઃ

એકપદ્યેન તે સર્વે સહિતાઃ શંકરેણ તુ॥
દ્રષ્ટું ગાંગેયમધિકં જગ્મુઃ પુલિનસંસ્થિતમ્

તતો વૃષભમારુહ્ય યયૌ ગિરિજયા સહ॥
અન્યૈઃ સમેતો ભગવાન્સુરૈરિંદ્રાદિભિસ્તથા

તદા શંખાશ્ચ ભેર્યશ્ચ નેદુસ્તૂર્યીણ્યનેકશઃ

તદાનીમેવ સર્વેશં વીરભદ્રાદયો ગણાઃ॥
અન્વયુઃ કેલિસંરબ્ધા નાનાવાદિત્રવાદકાઃ॥
વાદયન્તશ્ચ વાદ્યાનિ તતાનિ વિતતાનિ ચ

કેચિન્નૃત્યપરાસ્તત્ર ગાયકાશ્ચ તથા પરે॥
સ્તાવકાઃ સ્તૂયમાનાશ્ચ ચક્રુસ્તે ગુણકીર્તનમ્

એવંવિધાસ્તે સુરસિદ્ધયક્ષા ગંધર્વવિદ્યાધરપન્નગા હ્યમી॥
શિવેન સાર્દ્ધં પરિહૃષ્ટચિત્તા દ્રષ્ટું યયુસ્તં વરદં ચ શાંકરિમ્

યાવત્સમીક્ષયામાસુર્ગાંગેયં શંકરોપમમ્॥
દદૃશુસ્તે મહત્તેજો વ્યાપ્તમાસીજ્જગત્ત્રયમ્

તત્તોજસાવૃતં બાલં તપ્તચામીકરપ્રભમ્॥
સુમુખં સુશ્રિયા યુક્તં સુનસં સુસ્મિતેક્ષણમ્

ચારુપ્રસન્ન વદનં તથા સર્વાગસુંદરમ્॥
તં દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં ગાંગેયં પ્રથિતાત્મકમ્

વવંદિરે તદા બાલં કુમારં સૂર્યવર્ચસમ્॥
પ્રમથાશ્ચ ગણાઃ સર્વે વીરભદ્રાદયસ્તથા

પરિવાર્યોપતસ્થુસ્તે વામદક્ષિણભાગતઃ॥
તથા બ્રહ્મા ચ વિષ્ણુશ્ચ ઇંદ્રશ્ચાપિ સુરૈર્વૃતઃ

ઋષયો યક્ષગંધર્વાઃ પરિવાર્ય કુમારકમ્॥
દંડવત્પિતિતા ભૂમૌ કેચિચ્ચ નતકંધરાઃ

પ્રણેમુઃ શિરસા ચાન્યે મત્વા સ્વામિનમવ્યયમ્॥
અવાદ્યંત વિચિત્રાણિ વાદિત્રાણિ મહોત્સવે॥
એવમભ્યુદયે તસ્મિન્નૃષયઃ શાંતિમાપઠમ્

એતસ્મિન્નંતરે યાતઃ શંકરો ગિરિજાપતિઃ॥
અવતીર્ય વૃષાચ્છીઘ્રં પાર્વત્યા સહસુવ્રતાઃ

પુત્રં નિરૈક્ષત તદા જગદેકબંધુઃ પ્રીત્યા યુતઃ પરમયા સહ વૈ ભવાન્યા॥
સ્નેહાન્વિતો ભુજગભોગયુતો હિ સાક્ષાત્સર્વેશ્વરઃ પરિવૃતઃ પ્રમથૈઃ પ્રહૃષ્ટઃ

ઉપગુહ્ય ગુહં તત્ર પાર્વતી જાતસંભ્રમા॥
પ્રસ્નુતં પાયયામાસ સ્તનં સ્નેહપરિપ્લુતા

તદા નીરાજિતો દેવૈઃ સકલત્રૈર્મુદાન્વિતૈઃ॥
જયશબ્દેન મહતા વ્યાપ્તમાસીન્નભસ્તલમ્

ઋષયો બ્રહ્મગોષેણ ગીતેનૈવ ચ ગાયકાઃ॥
વાદ્યૈશ્ચ વાદકાશ્ચૈવ ઉપતસ્થુઃ કુમારકમ્

સ્વમંકમારેપ્ય તદા ગિરીશઃ કુમારકં તં પ્રભયા મહાપ્રભમ્॥
બભૌ ભવાનીપતિરેવ સાક્ષાચ્છ્રિયા યુતઃ પુત્રવતાં વરિષ્ઠઃ

દંપતી તૌ તદા તત્ર ઐકપદ્યેન નંદતુઃ॥
અભિષિચ્યમાન ઋષિભિરાવૃતઃ સુરસત્તમૈઃ

કુમારઃ ક્રીડયામાસ ઉત્સંગે શંકરસ્ય ચ॥
કંઠે સ્થિતં વાસુકિં ચ પાણિભ્યાં સમપીડયત્

મુખં પ્રપીડયિત્વાઽસૌ પાણીનગણયત્તદા॥
એકં ત્રીણિદશાષ્ટૌ ચ વિપરીતક્રમેણ ચ

પ્રહસ્ય ભગવાઞ્છંભુરુવાચ ગિરિજાં તદા

મંદસ્મિતેન ચ તદા ભગવાન્મહેશઃ પ્રાપ્તો મુદંચ પરમાં ગિરિજાસમેતઃ॥
પ્રેમ્ણા સગદ્ગદગિરા જગદેકબંધુર્નોવાચ કિંચન તદા ભુવનૈકભર્તા

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કાર્ત્તિકેયસ્વામિકુમારોત્પત્તિવર્ણનંનામ સપ્તવિંશોઽધ્યાયઃ