Skanda Purana · Chapter 1.23

//lomaśa uvāca//
etasminnaṃtare tatra maheśena praṇoditāḥ//
ājagmuḥ sahasā sadya ṛṣayo'pi himālayam

tāndṛṣṭvā sahasotthāya himādriḥ pratimānasaḥ//
pūjayāmāsa tānsarvānuvāca natakaṃdharaḥ

kimarthamāgatā yūyaṃ brūtāgamanakāraṇam//
tadocuḥ sapta ṛṣayo maheśapreritā vayam

samāgatāstvatsakāśaṃ kanyāyāśca vilokane//
tānasmānviddhi bhoḥ śaila svāṃ kanyāṃ darśayāśu vai

tathetyuktvā ṛṣigaṇānānītā tatra pārvatī//
svotsaṃge parigṛhyāśu girīndraḥ putravatsalaḥ//
himavāngirirājo'tha uvāca prahasanniva

iyaṃ sutā madīyā hi vākyaṃ śruṇuta me punaḥ//
tapasvināṃ variṣṭha'sau virakto madanāṃtakaḥ

kathamudvahanārthī ca yenānaṃgaḥ kṛta smaraḥ//
atyāsannecātidūre āḍhye dhanavivarjite//
vṛttihīne ca mūrkhe ca kanyādānaṃ na śasyate

mūḍhāya ca viraktāya ātmasaṃbhāvitāya ca//
āturāya pramattāya kanyādānaṃ na kārayet

tasmānmayā vicāryaiva bhavadbhirṛṣisattamāḥ//
pradātavyā maheśāya etanme vratamuttamam

tacchrutvā girirājasya vacanaṃ te maharṣayaḥ//
ekapadyena ūcuste prahasya ca himālayam

yayā kṛtaṃ tapastīvraṃ yayā cārādhitaḥ śivaḥ//
tapasā tena saṃtuṣṭaḥ prasannodya sadāśivaḥ

asyāstasya ca bhoḥ śaila na jānāsi ca kiṃcana//
mahimānaṃ paraṃ caiva tasmādenāṃ prayaccha vai

śivāya girijāmenāṃ kuruṣya vacanaṃ hi naḥ//
tacchrutvā vacanaṃ teṣāmṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām

uvāca tvarayā yuktaḥ parvatānparvateśvaraḥ//
he mero he niṣadhakiṃ gandhamādana mandara//
maināka kriyatāmadya śaṃsadhvaṃ ca yathātatham

menā tadā uvācedaṃ vākyaṃ vākyaviśāradā//
adhunā kiṃ vimaśana kṛtaṃ kāryaṃ tadaiva hi

utpanneyaṃ mahābhāgā devakāryārthameva ca//
pradātavyā śivāyeti śivasyārthe'vatāritā

anayārādhito rudro rudreṇa paribhāvitā//
iyaṃ mahābhāgā śivāya pratidīyatām

nimittamātraṃ ca kṛtaṃ tayā vai śivapūjane//
etacchrutvā vacastasyāmenāyāḥ paribhāṣitam

parituṣṭo himādriśca vākyaṃ cedamuvāca ha//
ṛṣīnprati nirīkṣaṃstāṃ kanyeyaṃ mama saṃprati

tataḥ samānīya sulocanāṃ tāṃ śyāmāṃ nitaṃbārṣitamekhalāṃ śubhām//
vaiḍūryamuktāvalayāndadhānāṃ bhāsvatprabhāṃ cāṃdramasīṃ va rekham

lāvaṇyāmṛtavāpikāṃ suvadanāṃ gaurīṃ suvāsāṃ śubhāṃ dṛṣṭvā te hyṛṣayo'pi mohamaganbhrāṃtāstadā saṃbhramāt//
nocuḥ kiṃcanā vākyameva sudhiyo hyāsanpramattā iva stabdhāḥ kāntimatīmatīva rucirāṃ trailokyanāthapriyām

evaṃ tadā te hyṛṣayo'pi mohitā rūpeṇa tasyāḥ kimutātha devatāḥ//
tathaiva sarve ca nirīkṣya tanvīṃ satīṃ girindrasya sutāṃ śivapriyām

tataḥ punaścaitya śivaṃ śivapriyāḥ śaśaṃsurasmā ṛṣayastadānīm

//ṛṣaya ūcuḥ//
bhūṣitā hi girīndreṇa svasutā nāsti saṃśayaḥ//
udvoḍhuṃ gaccha deveśa devaiśca parivāritaḥ

gaccha śīghraṃ mahādeva pārvatīmātmajanmane//
tacchrutvā vacanaṃ teṣāṃ prahasyedamuvāca ha

vivāho hi mahābhāgā na dṛṣṭo na śruto'pi vā//
mayā purā ca ṛṣayaḥ kathyatāṃ ca viśeṣataḥ

tadocurṛṣayaḥ sarve prahasaṃtaḥ sadāśivam//
viṣṇumāhvaya vai deva brahmaṇaṃ ca śatakratum

tathā ṛṣigaṇāṃścaiva yakṣagandharvapannagān//
siddhavidyādharāṃścaiva kiṃnarāṃścāpsarogaṇān

etāṃścānyāṃśca subahūnānayasveti satvaram//
tadākarṇya ṛṣiproktaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ

uvāca nāradaṃ devo viṣṇumānaya satvaram//
brahmāṇaṃ ca mahendraṃ ca anyāṃścaiva samānaya

śaṃbhorvacanamādāya śirasā lokapāvanaḥ//
jagāma tvarito bhūtvā vaikuṇṭhaṃ viṣṇuvallabhaḥ

dadarśa devaṃ paramāsane sthitaṃ śriyā ca devyā parisevyamānam//
caturbhujaṃ devavaraṃ mahāprabhaṃ nīlotpalaśyāmatanuṃ vareṇyam

mahārharatnāvṛtacārukuṇḍalaṃ mahākirīṭottamaratnabhāsvatam//
suvaijayaṃtyā vanamālayā vṛtaṃ sa nāradastaṃ bhuvanaikasundaram

uvāca nārado'bhyetya śaṃbhorvākyamathādarāt//
brahmavīṇāṃ vādyavīṇāṃ vādyamānaḥ sarvajña ṛṣisattamaḥ

ehyehi tvaṃ mahāviṣṇo mahādevaṃ tvarānvitaḥ//
udvāhanārthaṃ śaṃbhośca tvamekaḥ kāryasādhakaḥ

prahasya bhagavānprāha nāradaṃ prati vai tadā//
kathamudvahane buddhirutpannā tasya śūlinaḥ//
vijñātārtho'pi bhagavānnāradaṃ paripṛṣṭavān

//nārada uvāca//
tapasā mahatā rudraḥ pārvatyā paritoṣitaḥ//
svayamevāgatastatra yatrāste girijā satī

dāso'hamavadacchaṃbhuḥ pārvatyā paritoṣitaḥ//
pārvatīṃ ca samabhyarthya varayasva ca bhāmini

tvaritenāvadacchaṃbhustvāmāhvayati saṃprati//
tasya tadvacanaṃ śrutvā devadevo janārdanaḥ//
nāradena samāyuktaḥ pārṣadaiḥ parivāritaḥ

suparṇamāruhya tadā mahātmā yogīśvarāṇāṃ prabhuracyuto mahān//
yayau tadā''kāśapathā hariḥ svayaṃ sanārado devavaraiḥ sametaḥ

taṃ dṛṣṭvā tvaritaṃ devo yogidhyeyāṃghripaṃkajaḥ//
abhyutthāya mudā yuktaḥ pariṣvajya ca śārṅgiṇam

tadā hariharau devāvaikapadyena tiṣṭhataḥ//
ūcutuḥ sma tadānyonyaṃ kṣemaṃ kuśalameva ca

//īśvara uvāca//
girijātapasā viṣṇo jito'haṃ nātra saṃśayaḥ//
pāṇigrahārthamevādya gaṃtukāmo himālayam

yathārthena ca bho viṣṇo kathayāmi tavāgrataḥ//
yadā dakṣeṇa bho viṣṇo pradattā ca purā satī

na ca saṃkalpavidhinā mayā pāṇigrahaḥ kṛtaḥ//
adhunaiva mayā kāryaṃ karmavistāraṇaṃ bahu

yatkāryaṃ tanna jānāmi sarvaṃ pāṇigrahocitam//
śaṃbhostadvacanaṃ śrutvā prahasya madhusūdanaḥ

yāvadvaktuṃ samārebhe tāvadbrahmā samāgataḥ//
iṃdreṇa saha sarvaiśca lokapālaistvarānvitaḥ

tathaiva devāsurayakṣadānavā nāgāḥ pataṃgāpsaraso maharṣayaḥ//
sametya sarve parivaktumīśamūcustadānīṃ śirasā praṇamya

gacchagaccha mahādeva asmābhiḥ sahitaḥ prabho//
tato viṣṇuruvācedaṃ prastāvasadṛśaṃvacaḥ

gṛhyoktavidhinā śaṃbho karma kartumihārhasi

nāṃdīmukhaṃ maṇḍapasthāpanaṃ ca tathā caitatkuru dharmeṇa yuktam//
mahānadīsaṃgamaṃ varjayitvā kurvaṃti kecidvedamanīṣiṇaśca

maṇḍapasthāpanaṃ caiva kriyatāṃ hyadhunā vibho//
tathokto viṣṇunā śaṃbhuścakārātmahitāya vai

brahmādibhiḥ kṛtaṃ tena sarvamabhyudayocitam//
grahāṇāṃ pūjanaṃ cakre kaśyapo brahmaṇā yutaḥ

tathātriśca vaśiṣṭhaśca gautamotha gururbhṛguḥ//
kaṇvo bṛhaspatiḥ śaktirjamadagniḥ parāśaraḥ

mārkaṃḍeyaḥ śilāvākaḥ śūnyapālo'kṣataśramaḥ//
agastyaścyavano gargaḥ śilādo'tha mahāmuniḥ

ete cānye ca bahavo hyāgatāḥ śivasannidhau//
brahmaṇā noditāstatra cakruste vidhivatkriyām

vedoktavidhinā sarve vedavedāṃgapāragāḥ//
cakrū rakṣāṃ maheśasya kṛtakautukamaṃgalām

ṛgyajuḥsāmasahitaiḥ sūktairnānāvidhaistathā//
maṃgalāni ca bhūrīṇi ṛṣayastattvavedinaḥ

abhyaṃjanādikaṃ sarvaṃ cakrustasya parātmanaḥ//
khyātaḥ kaparddastasyaiva śivasya paramātmanaḥ

anekairmauktikairyuktā muṇḍamālā'bhavattadā//
ye sarpā hyaṃgabhūtāśca te sarve tatkṣaṇādiva//
babhūvurmaḍanānyeva jātarūpamayāni ca

sarvabhūṣaṇasaṃpanno devadevo maheśvaraḥ//
yayau devaiḥ parivṛtaḥ śailarājapuraṃ prati

caṃḍikā varabhaginī tadā jātā bhayāvahā//
pretāsanā gatā caṇḍī sarpābharaṇabhūṣitā

haimaṃ kalaśamādāya pūrṇaṃ mūrdhnā mahāprabhā//
parivārairmahācaṃḍī dīptāsyā hyugralocanā

tatra bhūtānyanekāni virūpāṇi sahasraśaḥ//
taiḥ sametāgrataścaṃḍī jagāma vikṛtānanā

tasyāḥ sarve pṛṣṭhataśca gaṇāḥ paramadāruṇāḥ//
koṭyekādaśasaṃkhyākā raudrā rudra priyāśca ye

tadā ḍamarunirghoṣavyāptamāsījjagattrayam//
bherībhāṃkāraśabdena śaṃkhānāṃ ninadena ca

tathā duṃdubhinirghoṣaiḥ śabdaḥ kolāhalo'bhavat//
gaṇānāṃ pṛṣṭhato bhūtvā sarve devāḥ samutsukāḥ//
anvayuḥ sarvasiddhāśca lokapālaiḥ samanvitāḥ

madhye vrajanmaheṃdro'tha airāvatamupāsthitaḥ//
śubhreṇo cchriyamāṇena chatreṇa parameṇa hi

cāmarairvījyamāno'sau surairbahubhirāvṛtaḥ//
tadā tu vrajamānāsta ṛṣayo bahavo hyamī

bharadvājādayo viprāḥ śivasyodvahanaṃ prati//
śākinyo yātudhānāśca vetālā brahmarākṣasāḥ

bhūtapretapiśācāśca tathānye pramathādayaḥ//
pṛcchamānāstadā caṃḍīṃ pṛṣṭhato'nvagamaṃstadā

kva gatā sā'dhunā caṃḍī dhāvamānāstadā bhṛśam//
prāptā gatā vrajaṃtīṃ tāṃ praṇipatya mahāprabhām

atha procustadā sarve caṃḍīṃ bhairavasaṃyutām//
vināsmābhiḥ kuto yāsi vada caṃḍi yathā tathā

prahasyovāca sā caṃḍī bhūtānāṃ tatra śrṛṇvatām//
śaṃbhorudvahanārthāya pretārūḍhā vrajāmyaham

haimaṃ kalaśamādāya śirasā bibhratī svayam//
karavālīsvarūpeṇa caṃḍī jātā tataḥ svayam

bhūtaiḥ parivṛtā sarvaiḥ sarveṣāmagrato'vrajat//
gaṇāstāmanujagmuste gaṇānāṃ pṛṣṭhataḥ surāḥ

iṃdrādayo lokapālā ṛṣayaste'grapṛṣṭhataḥ//
ṛṣīṇāṃ pṛṣṭhato bhūtvā pārṣadāśca mahāprabhāḥ

viṣṇoramitabhāvajñā mukuṃdācca manoramāḥ//
sarve payodasaṃkāśāḥ sragviṇo vanamālinaḥ//
śrīvatsāṃkadharāḥ sarve pītavāsonvitāśca te

caturbhujāḥ kuṃḍalinaḥ kirīṭakaṭakāṃgadaiḥ//
hāranūpurasūtraiśca kaṭisūtrāṅgulīyakaiḥ//
śobhitāḥ sarva evaite mahāpuruṣalakṣaṇāḥ

teṣāṃ madhye gato viṣṇuḥ śriyopetaḥ surārihā

babhau trilokīkṛtaviśvamaṃgalo mahānubhāvairhṛdi kṛtya dhiṣṭhitaḥ//
śivena sākaṃ paramārthadastadā hariḥ parātmā jagadekabaṃdhuḥ

sa tārkṣyaputropari saṃsthito mahām̐llakṣmyā sameto bhuvanaikabhartā//
sa cāmarairvījyamāno munīṃdraiḥ sarvaiḥ sameto harirīśvaro mahān

tathā viriṃcirnijavāhanastho vedaiḥ sametaḥ saha ṣaḍbhiraṃgaiḥ//
tathāgamaiḥ setihāsaiḥ purāṇaiḥ sa saṃvṛto hemagarbho babhūva

vedhoharibhyāṃ ca tadā suredraiḥ samāvṛtaścarṣibhiḥ saṃparītaḥ//
vṛṣārūḍho vṛṣaketurdurāpoyogīśvarairapi sarvairagamyaḥ

śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ vṛṣabhaṃ dharmavatsalam//
sameto mātṛbhiścaiva gobhiśca kṛtalakṣaṇam

ebhissameto'suradānavaiḥ saha yayau maheśo vibudairalaṃkṛtaḥ//
himālayaṃ girivaryaṃ tadānīṃ pāṇigrahārthaṃ pramadottamāyāḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṃḍe śrīśivasya vivāhavarṇanaṃnāma trayoviṃśo'dhyāyaḥ