Skanda Purana · Chapter 1.22

//sūta uvāca//
evamuktāstadā devā viṣṇunā parameṣṭhinā//
jagmuḥ sarve maheśaṃ ca draṣṭukāmāḥ pinākinam

pare pāre parameṇa samādhinā//
yogapīṭhe sdhitaṃ śaṃbhuṃ gaṇaiśca parivāritam

yajñopavītavidhinā urasā bibhrataṃ vṛtam//
vāsukiṃ sarparājaṃ ca kaṃbalāśvatarau tathā

karṇadvaye dhārayaṃtaṃ tathā karkoṭakena hi//
pulahena ca bāhubhyāṃ dhārayaṃtaṃ ca kaṃkaṇe

sannūpure śaṅkhakapadmakābhyāṃ saṃdhārayaṃtaṃ ca virājamānam//
karpūragauraṃ śitikaṃṭhamadbhutaṃ vṛṣānvitaṃ devavaraṃ dadarśuḥ

tadā brahmā ca viṣṇuśca ṛṣayo devadānavāḥ//
tuṣṭuvurvividhaiḥ sūktairvedopaniṣadanvitaiḥ

//brahmovāca//
namo rudrāya devāya madanāṃtakarāya ca//
bhargāya bhūribhāgyāya trinetrāya triviṣṭape

śipiviṣṭāya bhīmāya śeṣaśāyinnamonamaḥ//
tryaṃbakāya jagaddhātre viśvarūpāya vai namaḥ

tvaṃ dhātā sarvalokānāṃ pitā mātā tvamīśvaraḥ//
kṛpayā parayā yuktaḥ pāhyasmāṃstvaṃ maheśvara

itthaṃ stuvatsu deveṣu nandī provāca tānprati//
kimarthamāgatā yūyaṃ kiṃ vā manasi vartate

te procurdevakāryārthaṃ vijñaptuṃ śaṃbhumāgatā//
vijñapto naṃdinā tena śailādena mahātmanā//
dhyānasthito mahādevaḥ surakāryārthasiddhaye

brahmādayaḥ suragaṇāḥ surasiddhasaṃghāstvāṃ draṣṭumeva suravarya viśeṣayaṃti//
kāryyārthino'suravaraiḥ paribhartsyamānā abhyāgatāḥ sapadi śatrubhirarditāśca

tasmāttvayā hi deveśa trātavyāścādhunā surāḥ//
evaṃ tena tadā śaṃbhurvijñapto naṃdinā dvijāḥ

śanaiḥśanairuparamacchaṃbhuḥ paramakopanaḥ//
samādheḥ paramātmā'sāvuvāca parameśvaraḥ

//mahādeva uvāca//
kasmādyūyaṃ mahābhāgā hyāgatā matsamīpagāḥ//
brahmādayo hyamī devā brūta kāraṇamadya vai

tadā brahmā hyuvācedaṃ surakāryaṃ mahattaram//
tārakeṇa kṛtaṃ śaṃbho devānāṃ paramādbhutam

kaṣṭātkaṣṭataraṃ deva tadvijñaptumihāgatāḥ//
he śaṃbho tava putreṇa aurasena hato bhavet//
tārako devaśatruśca nānyathā mama bhāṣitam

tasmāttvayā girijā deva śaṃbho gṛhītavyā pāṇinā dakṣiṇena//
pāṇigraheṇaiva mahānubhāva dattā girīndreṇa ca tāṃ kuruṣva

brahmaṇo hi vacaḥ śrutvā prahasannabravīcchivaḥ//
yadā mayā kṛtā devī girijā sarvasundarī

tadā sarve surendrāśca ṛṣayo munayastathā//
sakāmāśca bhaviṣyaṃti akṣamāśca pare pathi

madano hi mayā dagdhaḥ sarveṣāṃ kāryasiddhaye//
mayā hyadhi kṛtā tanvī girijā ca sumadhyamā

tadānīmeva bho devāḥ pārvatī madanaṃ ca sā//
jīvayiṣyati bho brahmannātra kāryā vicāraṇā

evaṃ vimṛśya bho devāḥ kāryā kāryavicāraṇā//
madanenaiva dagdhena surakāryaṃ mahatkṛtam

yūyaṃ sarve ca niṣkāmā mayā nāstyatra saṃśayaḥ//
yathāhaṃ ca surāḥ sarve tathā yūyaṃ prayatnataḥ

tapaḥ paramasaṃyuktāḥ pārayāmaḥ suduṣkaram//
paramānandasaṃyuktāḥ sukhinaḥ sarva eva hi

yūyaṃ samādhinā tena madanena ca vismṛtam//
kāmo hi narakāyaiva tasmātkrodho'bhijāyate

krodhādbhavati saṃmohaḥ saṃmohādbhramate manaḥ//
kāmakrodhau parityajya bhavadbhiḥ surasattamaiḥ//
sarvaireva ca maṃtavyaṃ madvākyaṃ nānyathā kvacit

evaṃ viśrāvya bhagavānsa hi devo vṛṣadhvajaḥ//
surānprabodhayāmāsa tathā ṛṣigaṇānmunīn

tūṣṇīṃbhūto'bhavacchaṃbhurdhyānamāśritya vai punaḥ//
āste purā yathāvacca gaṇaiśca parivāritaḥ

dhyānāsthitaṃ ca taṃ dṛṣṭvā nandau sarvānvisṛjya tān//
sabrahmasendrānvibudhānuvāca prahasanniva

yatāgatena mārgeṇa gacchadhvaṃ mā vilaṃbitam//
tatheti matvā te sarve svaṃsvaṃ sthānamathā'vrajan

gateṣu teṣu sarveṣu samādhistho'bhavadbhavaḥ//
ātmānamātmanā kṛtvā ātmanyena vicaṃtayan

parātparataraṃ svacchaṃ nirmalaṃ niravagraham//
nirañjanaṃ nirābhāsaṃ yasminmuhyaṃti sūrayaḥ

bhānurnabhātyagniratho śaśī vā na jyotirevaṃ na ca māruto na hi//
yaṃ kevalaṃ vastuvicārato'pi sūkṣmātparaṃ sūkṣmatarātparaṃ ca

anirddeśya macintyaṃ ca nirvikāraṃ nirāmayam//
jñaptimātrasvarūpaṃ ca nyāsino yāṃti tatra vai

śabdātīnaṃ nirguṇaṃ nirvikāraṃ sattāmātraṃ jñānagamyaṃ tvagamyam//
yattadvastu sarvadā kathyate vai vedātītaiścāgamairmantrabhūtaiḥ

tadvastubhūto bhagavānsa īśvaraḥ pinākapāṇirbhagavānvṛdhvajaḥ//
yenaiva sākṣānmakaradhvajo hatastapo juṣāṇaḥ parameśvaraḥ saḥ

//lomaśa uvāca//
girijā hi tadā devī tatāpa paramaṃ tapaḥ//
tapasā tena rudro'pi uttamaṃ bhayamāgataḥ

vijitya tapasā devī pārvatī parameṇa hi//
śambhuṃ sarvārthadaṃ sthāṇuṃ kevalaṃ svasvarūpiṇam

yadā jitastayā devyā tapasā vṛṣabhadhvajaḥ//
samādheścalito bhūtvā yatra sā pārvatī sthitā

jagāma tvaritenaiva devadevaḥ pinākadhṛk//
tatrāpaśyatsthitāṃ devīṃ sakhībhiḥ parivāritām

vedikopari vinyastāṃ yathaiva śaśinaḥ kalām//
sa devastāṃ nirīkṣyātha baṭurbhūtvātha tatkṣaṇāt

brahmacārisvarūpeṇa maheśo bhagavānbhavaḥ//
sakhīnāṃ madhyamāśritya hyuvāca baṭurūpavān//
kimarthamālimadhyasthā tanvī sarvāṃgasundarī

keyaṃ kasya kuto yātā kimarthaṃ tapyate tapaḥ//
sarvaṃ me kathyatāṃ sakhyo yāthātathyena saṃprati

tadovāca jayā rudraṃ tapasaḥ kāraṇaṃ param

himādrerduhiteyaṃ vai tapasā rudramīśvaram//
prāptukāmā patitvana seyamatropaviśya ca

tapastatāpa sumahatsarveṣāṃ duratikramam//
baṭo jānīhi me vākyaṃ nānyathā mama bhāṣitam

tacchrutvā vacanaṃ tasyāḥ prahasyedamuvāca ha//
śrṛṇvatīnāṃ sakhīnāṃ vai maheśo baṭurūpavān

mūḍheyaṃ pārvatī sakhyo na jānāti hitāhitam//
kimarthaṃ ca tapaḥ kāryaṃ rudraprāptyarthameva ca

so'maṃgalaḥ kapālī ca śmaśānālaya eva ca//
aśivaḥ śivaśabdena bhaṇyate ca vṛthātha vai

anayā hi vṛto rudro yadā sakhyaḥ sameṣyati//
tadeyamaśubhā tanvī bhaviṣyati na saṃśayaḥ

yo dakṣaśāpādvikṛto yajñabāhyo'bhavadviṭā//
ye hyaṃgabhūtāḥ śarvasya sarpā hyāsanmahāviṣāḥ

śavabhasmānvito rudraḥ kṛttivāsā hyamaṃgalaḥ//
piśācaiḥ pramathairbhūtairāvṛto hi niraṃtaram

tena rudreṇa kiṃ kāryamanayā sukumārayā//
nivāryatāṃ sakhībhiśca martukāmā piśācavat

iṃdraṃ hitvā manojñaṃ ca yamaṃ caiva mahāprabham//
nairṛtaṃ ca viśālākṣaṃ varuṇaṃ ca apāṃ patim

kuberaṃ pavanaṃ caiva tathaiva ca vibhāvasum//
evamādīni vākyāni uvāca parameśvaraḥ//
sakhīnāṃ śrṛṇvatīnāṃ ca yatra sā tapasi sthitā

ityākarṇya vacastasya rudrasya baṭurūpiṇaḥ//
cukopa ca śivā sādhvī maheśaṃ baṭurūpiṇam

jaye tvaṃ vijaye sādhvi pramloce'pyatha sundari//
sulocane mahābhāge samīcīnaṃ kṛtaṃ hi me

kimetasya baṭoḥ kāryaṃ bhavatīnāmihādhunā//
baṭusvarūpamāsthāya āgato devaniṃdakaḥ

ayaṃ visṛjyatāṃ sakhyaḥ kimanena prayojanam//
baṭusvarūpiṇaṃ rudraṃ kupitā sā tato'bravīt

baṭo gacchāśu tvarito na stheyaṃ ca tvayā'dhunā//
kimanena pralāpena tava nāsti prayojanam

baṭurnirbhartsitastatra tayā caivaṃ tadā punaḥ//
prahasya vai sthiro bhūtvā punarvākyamathābravīt

śanaiḥ śanairavitathaṃ vijayāṃ prati satvaram//
kasmātkopastayātanvi kṛtaḥ kenaiva hetunā

sarveṣāmapi tadvācyaṃ vacanaṃ sūktameva yat//
yathoktena ca vākyena kasmāttanvī prakopitā

yaḥ śaṃbhurucyate loke bhikṣuko bhikṣukapriyaḥ//
yadi me hyanṛtaṃ proktaṃ tadā kopa ihocitaḥ

iyaṃ tāvatsurūpā ca virūpo'sau sadāśivaḥ//
viśālākṣī tviyaṃ bālā virūpākṣo bhavastathā

evaṃbhūtena rudreṇa mohiteyaṃ kathaṃ bhavet//
sabhāgyo hi patiḥ strīṇāṃ sadā bhāvyo ratipriyaḥ

iyaṃ kathaṃ mohitāsti nirguṇena yugātmikā//
na śruto na ca vijñāto na dṛṣṭaḥ kena vā śivaḥ

sakāmānāṃ ca bhūtānāṃ durlabho hi sadāśivaḥ//
tapasā parameṇaiva garviteyaṃ sumadhyamā

niḥstaṃbho hi sadā sthāṇuḥ kathaṃ prāpsyati taṃ patim//
mayoktaṃ kiṃ viśālākṣi kasmānme ruṣitā'dhunā

yāvadroṣo bhavennṝṇāṃ nārīṇāṃ ca viśeṣataḥ//
tena roṣeṇa tatsarvaṃ bhasmībhūtaṃ bhaviṣyati

sukṛtaṃ corjitaṃ tanvi satyamevoditaṃ sati//
kāmaḥ krodhaśca lobhaśca daṃbho mātsaryameva ca

hiṃserṣyā ca prapaṃcaśca tena sarvaṃ vinaśyati//
tasmāttapasvibhiryuktaṃ kāmakrodhādivarjanam

yadīśvaro hṛdi madhye vibhāvyo manīṣibhiḥ sarvadā jñaptimātraḥ//
tadā sarvairmunivṛttyā vibhāvyastapasvibhirnānyathā ciṃtanīyaḥ

etacchrutvā vacanaṃ tasya śaṃbhostadābravīdvijayā taṃ ca sarvam//
gacchātra kiṃcittava nāsti kāryaṃ na vaktavyaṃ vacanaṃ bāliśānyat

evaṃ vivadamānaṃ taṃ baṭurūpaṃ sadāśivam//
visarjayāmāsa tadā vijayā vākyakovidā

tirodhānaṃ gataḥ sadyo maheśo girijāṃ prati//
alakṣyamāṇaḥ sarvāsāṃ sakhīnāṃ parameśvaraḥ

prādurbabhūva sahasā nijarūpadharastadā//
yadā dhyānasthitā devī nijadhyānaparā satī

tadā hṛdistho deveśo bahirdṛṣṭicarobhavat//
netre unmīlya sā sādhvī girijāyatalocanā//
apaśyaddevadeveśaṃ sarvalokamaheśvaram

dvibhujaṃ caikavaktraṃ kṛttivāsasamadbhutam//
kapardaṃ caṃdrarekhāṃkaṃ nivītaṃ gajacarmaṇā

karṇasthau hi mahānāgau kaṃbalāśvatarau tadā//
vāsukiḥ sarparājaśca kṛtāhāro mahādyutiḥ

valayāni mahārhāṇi tadā sarpamayāni ca//
kṛtāni tena rudreṇa tathā śobhākarāṇi ca

evaṃbhūtastadā śaṃbhuḥ pārvatīṃ prati cāgrataḥ//
uvāca tvarayā yukto varaṃ varaya bhāmini

vrīḍayā parayā yuktā sādhvī provāca śaṃkaram//
tvaṃ nātho mama deveśa tvayā kiṃ vismṛtaṃ purā

dakṣayajñavināśaṃ ca yadarthaṃ kṛtavānprabho//
sa tvaṃ sāhaṃ samutpannā menāyāṃ kāryasiddhaye

devānāṃ devadeveśa tārakasya vadhaṃ prati//
bhavato hi mayā deva bhaviṣyati kumārakaḥ

tasmāttvayā hi kartavyaṃ mama vākyaṃ maheśvara//
gaṃtavyaṃ himavatpārśvaṃ nātra kāryā vicāraṇā

yācasva māṃ mahādeva ṛṣibhiḥ parivāritaḥ//
kariṣyati na saṃdehastava vākyaṃ ca me pitā

dakṣakanyā purāhaṃ vai pitrā dattā yadā tava//
yathoktavidhinā tatra vivāho na kṛtastvayā

na grahāḥ pūjitāstena dakṣeṇa ca mahātmanā//
grahāṇāṃ viṣayatvena sacchidro'yaṃ mahānabhūt

tasmādyathoktavidhinā kartumarhasi suvrata//
vivāhaṃ svaṃ mahābhāga devānāṃ kāryasiddhaye

tadovāca mahābāho girijāṃ prahasanniva//
svabhāvenaiva tatsarvaṃ jaṃgamājaṃgamaṃ mahat//
jātaṃ tvayā mohitaṃ ca triguṇaiḥ pariveṣṭitam

ahaṃkārātsamutpannaṃ mahattattvaṃ ca pārvati//
mahattattvāttamo jātaṃ tamasā veṣṭitaṃ nabhaḥ

nabhaso vāyurutpanno vāyoragnirajāyata//
agnerāpaḥ samutpannā adbhyo jātā mahī tadā

mahyādikāni sthāsnūni carāṇi ca varānane//
dṛśyaṃ yatsarvamevaitannaśvaraṃ viddhi mānini

eko'nekatvamāpanno nirguṇo hi guṇāvṛtaḥ//
svajyotirbhāti yo nityaṃ parajyotsnānvito'bhavat//
svataṃtraḥ parataṃtraśca tvayā devi mahatkṛtam

māyāmayaṃ kṛtamidaṃ ca jagatsamagraṃ sarvātmanā avadhṛtaṃ parayā ca buddhyā//
sarvātmabhiḥ sukṛtibhiḥ paramārthabhāvaiḥ saṃsaktiriṃdriyagaṇaiḥ pariveṣṭitaṃ ca

ke grahāḥ ke uḍugaṇāḥ ke bādhyaṃte tvayā kṛtāḥ//
vimuktaṃ cādhunā devi śarvārthaṃ varavarṇini

guṇakāryaprasaṃgena āvāṃ prādurbhavaḥ kṛtaḥ//
tvaṃ hi vai prakṛtiḥ sūkṣmā rajaḥsattvatamomayī

vyāpāradakṣā satatamahaṃ caiva sumadhyame//
himālayaṃ na gacchāmi na yācāmi kathaṃcana

dehīti vacanātsadyaḥ puruṣo yāti lāghavam//
itthaṃ jñātvā ca bho devi kimasmākaṃ vadasva vai

kāryaṃ tvadājñayā bhadre tatsarvaṃ vaktumarhasi//
tenoktātra tadā sādhvī uvāca kamalekṣaṇā

tvamātmā prakṛtiścāhaṃ nātra kāryā vicāraṇā//
tathāpi śaṃbho kartavyaṃ mama codvahanaṃ mahat

deho hyavidyayākṣipto videho hi bhavānparaḥ//
tathāpyevaṃ mahādeva śarīrāvaraṇaṃ kuru

prapaṃcaracanāṃ śaṃbho kuru vākyānmama prabho//
yācasva māṃ mahādeva saubhāgyaṃ caiva dehi me

ityevamuktaḥ sa tayā mahātmā maheśvaro lokaviḍaṃbanāya//
tatheti matvā prahasañjagāma svamālayaṃ devavaraiḥ supūjitaḥ

etasminnaṃtare tatra himavāngiribhiḥ saha//
menayā bhāryayā sārddhamājagāma tvarānvitaḥ

pārvatīdarśanārthaṃ ca sutaiśca parivāritaḥ//
tena dṛṣṭā mahādevī sakhībhiḥ parivāritā

pārvatyā ca tadā dṛṣṭo himavāngiribhiḥ saha//
abhyutthānaparā sādhvī praṇamya śirasā tadā//
pitarau ca tadā bhrātṝnbaṃdhūṃścaiva ca sarvaśaḥ

svamaṃkamāropya mahāyaśāstadā sutāṃ pariṣvajya ca bāṣpapūritaḥ//
uvāca vākyaṃ madhuraṃ himālayaḥ kiṃ vai kṛtaṃ sādhvi yathā tathena

tatkathyatāṃ mahābhāge sarvaṃ śuśrūṣatāṃ hi naḥ//
tacchrutvā madhuraṃ vākyamuvāca pitaraṃ prati

tapasā parameṇaiva prārthito madanāṃtakaḥ//
śāṃtaṃ ca me mahātkāryaṃ sarveṣāmapi durllabham

tatra tuṣṭo mahādevo varaṇārthaṃ samāgataḥ//
sa mayoktastadā śaṃbhurmamaṣāṇigrahaḥ katham

kriyate ca tadā śaṃbho mama pitrā vinādhunā//
yatāgatena mārgeṇa gato'sau tripurāṃtakaḥ

tasyāstadvacanaṃ śrutvā avāpa paramāṃ mudam//
baṃdhubhiḥ saha dharmātmā uvāca svasutāṃ punaḥ

svagṛhaṃ cādya gacchāmo vayaṃ sarve ca bhūdharāḥ//
anayā rādhito devaḥ pinākī vṛṣabhadhvajaḥ

ityūcuste surāḥ sarve himālayapurogamāḥ//
pārvatīsahitāḥ sarve tuṣṭuvurvāgbhirādṛtāḥ

tāṃ stūyamānāṃ ca tadā himālayo hyāropya cāṃsaṃ varavarṇinīṃ ca//
sarvetha śailāḥ parivārya cotsukāḥ samānayāmāsuratha svamālayam

devaduṃdubhayo neduḥ śaṃkhatūryāṇyanekaśaḥ//
vāditrāṇi bahūnyeva vādyamānāni sarvaśaḥ

puṣpavarṣeṇa mahatā tenānītā gṛhaṃ prati

sā pūjyamānā bahubhistadānīṃ mahāvibhūtyullasitā tapasvinī//
tathaiva devaiḥ saha cāraṇaiśca maharṣibhiḥ siddhagaṇaiśca sarvaśaḥ

pūjyamānā tadā devī uvāca kamalāsanam//
devānṛṣīnpitṝnyakṣānanyānsarvānsamāgatān

gacchadhvaṃ sarva evaite yenye hyatra samāgatāḥ//
svaṃsvaṃ sthānaṃ yatājoṣaṃ sevyatāṃ parameśvaraḥ

evaṃ tadānīṃ svapiturgṛhaṃ gatā saṃśobhamānā parameṇa varcasā//
sā pārvatī devavaraiḥ supūjitā saṃciṃtayaṃtī manasā sadāśivam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe pārvatyai śaṃkareṇa svarūpadarśanaṃnāmadvāviṃśo'dhyāyaḥ