Skanda Purana · Chapter 1.21

//lomaśa uvāca//
varddhamānā tadā sādhvī rarāja prativāsaram//
aṣṭavarṣā yadā jātā himālayagṛhe satī

maheśo himavaddroṇyāṃ tatāpa paramaṃ tapaḥ//
sarvairgaṇaiḥ parivṛto vīrabhadrādibhistadā

etattapo juṣāṇaṃ taṃ maheśaṃ himavānyayau//
tatpādapallavaṃ draṣṭuṃ pārvatyā saha buddhimān

yāvatsamāgato draṣṭaṃ naṃdināsau nivāritaḥ//
dvāri sthite ca tadā kṣaṇamekaṃ sthiro'bhavat

punarvijñāpayāmāsa naṃdinā himavāngiriḥ//
vijñapto naṃdinā śaṃbhuracalo draṣṭumāgataḥ

tadākarṇya vacastasya naṃdinaḥ parameśvaraḥ//
ānayasva giriṃ cātra naṃdinaṃ vākyamabravīt

tatheti matvā naṃdī taṃ parvataṃ ca himācalam//
ānayāmāsa sa tathā śaṃkaraṃ lokaśaṃkaram

dṛṣṭvā tadānīṃ sakaleśvaraṃ prabhuṃ tapo juṣāṇaṃ vinimīlitekṣaṇam

kaparddhinaṃ caṃdrakalāvibhūṣaṇaṃ vedāṃtavedyaṃ paramātmani sthitam//
vavaṃda śīrṣṇā ca tadā himācalaḥ parāṃ mudaṃ prāpadahīnasattvaḥ

uvāca vākyaṃ jagadekamaṃgalaṃ himālayo vākyavidāṃ variṣṭhaḥ

sabhāgyo'haṃ mahādeva prasādāttava śaṃkara//
pratyahaṃ cāgamiṣyāmi darśanārthaṃ tava prabho

anayā saha deveśa anujñāṃ dāturmahasi//
śrutvā tu vacanaṃ tasya devadevo maheśvaraḥ

āgaṃtavyaṃ tvayā nityaṃ darśanārthaṃ mamācala//
kumārīṃ ca gṛhe sthāpya nānyathā mama darśanam

acalaḥ pratyuvācedaṃ giriśaṃ natakaṃdharaḥ//
kasmānmayānayā sārddhaṃ nāgaṃtavyaṃ taducyatām//
acalaṃ ca vrīta śaṃbhuḥ prahasanvākyamabravīt

iyaṃ kumārī suśroṇī tanvī cāruprabhāṣiṇī//
nānetavyā matsamīpe vārayāmi punaḥ punaḥ

etacchrutvā vacanaṃ tasya śaṃbhornirāmayaṃ niḥspṛhaniṣṭhuraṃ vā//
tapasvinoktaṃ vacanaṃ niśamya uvāca gaurī ca vihasya śaṃbhum

//gauryuvāca//
tapaḥśaktyānvitaḥ śaṃbho karoṣi vipulaṃ tapaḥ//
tava buddhiriyaṃ jātā tapastaptuṃ mahātmanaḥ

kastvaṃ kā prakṛtiḥ sūkṣmā bhagavaṃstadvimṛśyatām//
pārvatyāstadvacaḥ śrutvā maheśo vākyamabravīt

tapasā parameṇaiva prakṛtiṃ nāśayāmyaham//
prakṛtyā rahitaḥ subhru ahaṃ tiṣṭhami tattvataḥ//
tasmācca prakṛte siddhair kāryaḥ saṃgrahaḥ kvacit

//pārvatyuvāca//
yaduktaṃ parayā vācā vacananaṃ śaṃkara tvayā//
sā kiṃ prakṛti rnaiva syādatītastāṃ bhavānkatham

yacchṛṇopi yadaśrāsi yacca paśyasi śaṃkara//
vāgvādena ca kiṃ kāryamasmāke cādhunā prabho

tatsarvaṃ prakṛteḥ kāryaṃ mithyāvādo nirrthakaḥ//
prakṛteḥ parato bhūtvā kimarthaṃ tapyate tapaḥ

tvayā śaṃbho'dhunā hyasmingirau himavati prabho//
prakṛtyā milito'si tvaṃ na jānāsi hi śaṃkara

vāgvādena ca kiṃ kāryamasmākaṃ cādhunā prabho//
prakṛteḥ paratastvaṃ ca yadi satyaṃ vacastava//
tarhi tvayā na bhetavyaṃ mama śaṃkara saṃprati

prahasya bhagavāndevo girijāṃ pratyuvāca ha

//mahādeva uvāca//
pratyahaṃ kuru me sevāṃ girije sādhubhāṣiṇi

ityevamuktvā girijāṃ maheśo himālayaṃ vākyamatho babhāṣe//
atraiva so'haṃ tapasā pareṇa carāmi bhūmyāṃ paramārthabhāvaḥ

tapastaptumanujñā me dātavyā parvatādhipa//
anujñayā vinā kiṃcittapaḥ kartuṃ na pāryate

etacchrutvā vacastasya devadevasya śūlinaḥ//
prahasya himavāñchaṃbhumidaṃ vacanamabravīt

tvadīyaṃ hi jagatsarvaṃ sadevāsuramānuṣam//
kimahaṃ tu mahādeva tuccho bhūtvā dadāmi te

evamukto himavatā śaṃkaro lokaśaṃkaraḥ//
prahasya girirājaṃ taṃ yāhīti prāha sādaram

śaṃkareṇābyanujñātaḥ svagṛhaṃ himavānyayau//
sārddhaṃ girijayā so'pi pratyahaṃ darśane sthitaḥ

evaṃ katipayaḥ kālo gataścopāsanāttayoḥ

sutāpitrośca tatraiva śaṃkaro duratikramaḥ//
pārvatīṃ prati tatraiva ciṃtāmāpedire surāḥ

te ciṃtyamānāśca surāstadānīṃ kathaṃ maheśo girijāṃ sameṣyati//
kiṃ kāryamadyaiva vayaṃ ca kurmo bṛhaspate tatkathayasva mā ciram

bṛhaspatiruvācedaṃ maheṃdraṃ prati sadvacaḥ//
evametattvayā kāryaṃ maheṃdra śrūyatāṃ tadā

etatkāryaṃ madanenaiva rājannānyaḥ samartho bhavitā triloke//
viplāvitaṃ tāpasānāṃ tapo hi tasmāttvarātprārthanīyo hi māraḥ

gurorvacanamākarṇya āhvayanmadanaṃ hariḥ//
āhvānādājagāmātha madanaḥ kāryasādhakaḥ

ratyā sametaḥ saha mādhavena sa puṣpadhanvā purataḥ sabhāyām//
maheṃdramāgamya uvāca vākyaṃ sagarvitaṃ lokamanoharaṃ ca

ahamākāritaḥ kasmādbrūhi me'dya śacīpate//
kiṃ kāryaṃ karavāṇyadya kathyatāṃ mā vilaṃbitam

mama smaraṇamātreṇa vibhraṣṭā hi tapasvinaḥ//
tvameva jānāsi hare mama vīryaparākramau

mama vīryaṃ ca jānāti śakteḥ putraḥ parāśaraḥ//
evaṃ cānaye ca bahavo bhṛgvādya ṛṣayo hyamī

gururapyabhijānāti bhāryotathyasya caiva hi//
tasyāṃ jāto bharadvājo guruṇā saṃkaro hi saḥ

bharadvājo mahābhāga ityuvāca gurustadā//
jānāti mama vīryaṃ ca śauryaṃ caiva prajāpatiḥ

krodho hi mama baṃdhuśca mahābalaparakramaḥ//
ubhābhyāṃ drāvitaṃ viśvaṃ jaṃgamājaṃgamaṃ mahat//
brahmādistaṃbaparyaṃtaṃ plāvitaṃ sacarācaram

//devā ūcuḥ//
madanadvaṃ samarthosi asmāñjetuṃ sadaiva hi//
maheśaṃ prati gacchāśu surakāryārthasiddhaye//
pārvatyā sahitaṃ śaṃbhuṃ kuruṣvādya mahāmate

evamabhyarthito devairmadano viśvamohanaḥ//
jagāma tvarito bhūtvā apsarobhiḥ samanvitaḥ

tato jagāmāśu mahādhanurddharo visphārya cāpaṃ kusumānvitaṃ mahat//
tathaiva bāṇāṃśca manoramāṃśca pragṛhya vīro bhuvanaikajetā//
tasminhimādrau paridṛśyamāno'vanau smaro yodhayatāṃ variṣṭhaḥ

tatrāgatā tadā raṃbhā urvaśī puṃjikasthalī//
sumlocā miśrakeśī ca subhagā ca tilottamā

anyāśca vividhāḥ jātāḥ sāhāyye madanasya ca//
apsaraso gaṇairdṛṣṭā madanena sahaiva tāḥ

sarve gaṇāśca sahasā madanena vimohitāḥ//
bhṛṃgiṇā ca tadā raṃbhā caṇḍena saha corvaśī

menakā vīrabhadreṇa caṇḍena puṃjikasthalī//
tilottamādayastatra saṃvṛtāśca gaṇaistadā

amattabhūtairbahubhistrapāṃ tyaktvā manīṣibhiḥ//
akāle kokilā bhiśca vyāptāmāsīnmahītalam

aśokāścaṃpakāścūtā yūthyaścaiva kadaṃbakāḥ//
nīṣāḥ priyālāḥ panasā rājavṛkṣāścarāyaṇāḥ

drākṣāvallayaḥ pradṛśyaṃte bahulā nāgakeśarāḥ//
tathā kadalyaḥ ketakyo bhramarairupaśobhitāḥ

mattā madanasaṃgena haṃsībhiḥ kalahaṃsakāḥ//
kareṇubhirgajāhyāsañchikhaṃḍībhiḥ śikhaṃḍinaḥ

niṣkāmā hyaturā hyāsañchivasaṃparkajairguṇaiḥ//
akasmācca tathābhūtaṃ kathaṃ jātaṃ vimṛśya ca

śailādo hi mahātejā naṃdī hyamitavikramaḥ//
rakṣasaṃ vibudhānāṃ vā kṛtyamastītyaciṃtayat

etasminnaṃtare tatra madano hi dhanurddharaḥ//
paṃcabāṇānsamāropya svakīye dhanuṣi dvijāḥ//
tarośchāyāṃ samāśritya devadārugatāṃ tadā

nirīkṣya śaṃbhuṃ paramāsane stitaṃ tapo juṣāṇaṃ parameṣṭhināṃ patim//
gaṃgādharaṃ nīlatamālakaṃṭhaṃ kapardinaṃ candrakalāsametam

bhujaṃgabhogāṃkitasarvagātraṃ paṃcānanaṃ siṃhaviśālavikramam//
karpūragaure parayānvitaṃ ca sa veddhukāmo madanastapasvinam

durāsadaṃ dīptimatāṃ variṣṭhaṃ maheśamugraṃ saha mādhavena//
yāvacchivaṃ veddhukāmaḥ śareṇa tāvadyātā girijā viśvamātā//
sakhījanaiḥ saṃvṛtā pūjanārthaṃ sadāśivaṃ maṃgalaṃ maṃgalānām

kanakakusumamālāṃ saṃdadhe nīlakaṃṭhe sitakiraṇamanojñādurllabhā sā tadānīm//
smitavikasitanetrā cāruvaktraṃ śivasya sakalajananitrī vīkṣamāṇā babhūva

tāvadviddhaḥ śareṇaiva mohanākhyena catvarāt//
vidhyamānastadā śaṃbhuḥ śanairunmīlya locane//
dadarśa girijāṃ devobdhiryathā śaśinaḥ kalām

cāruprasannavadanāṃ biṃboṣṭhīṃ sasmitekṣaṇām//
sudvijāmagnijāṃ tanvīṃ viśālavadanotsavām

gaurīṃ prasannamudrāṃ ca viśvamohanamohanām//
yayā trilokaracanā kṛtā brahmādibhiḥ saha

utpattipālanavināśakarī ca yā vai kṛtvāgrataḥ sattvarajastamāṃsi//
sā cetanena dadṛśe purato hareṇa saṃmohanī sakalamaṃgalamaṃgalaikā

tāṃ nirīkṣya bhavo devo girijāṃ lokapāvanīm//
mumoha darśanāttasyā madanenāturīkṛtaḥ//
vismayotphullanayano babhūva sahasā śivaḥ

evaṃ vilokamāno'sau devadevo jagatpatiḥ//
manasā dūyamānena idamāha sadāśivaḥ

anayā mohitaḥ kasmāttapaḥstho'haṃ nirāmayaḥ//
kutaḥ kasmācca kenedaṃ kṛtamasti mamāpriyam

tato vyalokayacchaṃbhurddikṣu sarvāsu sādaram//
tāvaddṛṣṭo dakṣiṇasyāṃ diśi hyāttaśarāsanaḥ

cakrīkṛtadhanuḥ sajjaṃ cakre beddhuṃ sadāśivam//
yāvatpunaḥ saṃdhayati madano madanāṃtakam//
tāvaddṛṣṭo maheśena saroṣeṇa tadā dvijāḥ

nirīkṣitastṛtīyena cakṣuṣā parameṇa hi//
madanastatkṣaṇādeva jvālāmālāvṛto'bhavat//
hāhākāro mahānāsīddevānāṃ tatra paśyatām

//devā ūcuḥ//
devadeva mahādeva devānāṃ varado bhava//
girijāyāḥ sahāyārthaṃ preṣito madano'dhunā

vṛthā tvayātha dagdho'sau madano hi mahāprabhaḥ

tvayā hi kāryaṃ jagadekabaṃdho kāryaṃ surāṇāṃ parameṇa varcasā//
asyāṃ samutpatsyati deva śaṃbho tenaiva sarvaṃ bhavatīha kāryam

tārakeṇa mahādeva devāḥ saṃpīḍitā bhṛśam//
tadarthaṃ jīvitaṃ cāsya dattvā ca girijāṃ prabho

varayasva mahābhāga devākārye bhava kṣamaḥ//
gajāsurāttavayā trātā vayaṃ sarve divaukasaḥ

kālakūṭācca nūnaṃ hi rakṣitāḥ smo na cānyathā//
bhasmāsurācca sarveśa tvayā trātā na saṃśayaḥ

madanoyaṃ samāyātaḥ surāṇāṃ kāryasiddhaye//
tasmāttvayā rakṣaṇīya upakāraḥ paro hi naḥ

vinā tena jagatsarvaṃ nāśameṣyati śaṃkara//
niṣkāmastvaṃ kathaṃ śaṃbho svabuddhyā ca vimṛsyatām

tadovāca ruṣāviṣṭo devānprati maheśvaraḥ//
vinā kāmena bho devā bhavitavyaṃ na cānyathā

yadāḥkāmaṃ puraskṛtya sarve devāḥ savāsavāḥ//
padabhraṣṭāśca duḥkhena vyāptā dainyaṃ samāśritāḥ

kāmo hi narakāyaiva sarveṣāṃ prāṇināṃ dhruvam//
duḥkharūpī hyanaṃgo'yaṃ jānīdhvaṃ mama bhāṣitam

tārako'pi durācāro niṣkāmo'dya bhaviṣyati//
vinākāmena ca kathaṃ pāpamācarate naraḥ

tasmātkāmo mayā dagdhaḥ sarveṣāṃ śāṃtihetave//
yuṣmābhiśca suraiḥ sarvairasuraiśca maharṣibhiḥ

anyaiḥ prāṇibhirevātra tapase dhīyatāṃ manaḥ//
kāmakrodhavihīnaṃ ca jagatsarvaṃ mayā kṛtam

tasmādenaṃ pāpinaṃ duḥkhamūlaṃ na jīvayiṣyāmi surāḥ pratīkṣyatām//
nirantaraṃ cātmasukhaprabodhamānaṃdalakṣaṇamāgādhamananyarūpam

evamuktāstadā tena śaṃbhunā parameṣṭhinā//
ūcurmaharṣayaḥ sarve śakara lokaśaṃkaram

yaduktaṃ bhavatā śaṃbho paraṃ śreyaskaraṃ hi naḥ//
kiṃ tu vakṣyāma deveśa śrūyatāṃ cāvadhāryatām

yathā sṛṣṭamidaṃ viśvaṃ kāmakrodhasamanvitam//
tatsarvaṃ kāmarūpaṃ hi sa kāmo na tu hanyate

dharmārthakāmāmokṣāśca catvāro hyekarūpatām//
nītāyena mahādeva sa kāmo'yaṃ na hanyate

kathaṃ tvayā hi saṃdagdhaḥ kāmo hi duratikramaḥ//
yena saṃghaṭitaṃ viśvamābrahmasthāvarātmakam

kāmena hīyate viśvaṃ kāmena pālyate//
kāmenotpadyate viśvaṃ tasmātkāmo mahābalaḥ

yasmātkrodho bhavatyugro yena tvaṃ ca vaśīkṛtaḥ//
tasmātkāmaṃ mahādeva saṃbodhayitumarhasi

tvayā saṃpādito deva madano hi mahābalaḥ//
samartho hi samarthatvāttatsāmarthyaṃ kariṣyati

ṛṣibhiścaivamukto'pi dviguṇaṃ rūpamāsthitaḥ//
cakṣuṣā hi tṛtīyena dagdhukāmo harastadā

munibhiścāraṇaiḥ siddhairgaṇaiścāpi sadāśivaḥ//
stutaśca vaṃdito rudraḥ pinākī vṛṣavāhanaḥ

madanaṃ ca tathā dagdhvā tyaktvā taṃ parvataṃ ruṣā//
himavaṃtābhidhaṃ sadyastirodhānagato'bhavat

tirodhānagataṃ devī vīkṣya dagdhaṃ ca manmatham//
sakokilaṃ sacūtaṃ ca sabhṛṃgaṃ sahacaṃpakam

tathaiva dagdhaṃ madanaṃ vilokya ratyā vilāpaṃ ca tadā manasvinī//
sabāṣpadīrghaṃ vimanā vimṛsya kathaṃ sa rudro vaśago bhavenmama

evaṃ vimṛśya suciraṃ girijā tadānīṃ saṃmohamāpa ca satī hi tathā babhāṣe//
saṃmuhyamānā rudatīṃ nirīśyaratirmahārūpavatīṃ manasvinīm

mā viṣādaṃ kuru sakhi madanaṃ jīvayāmyaham//
tvadarthaṃ bho viśālākṣi tapasā''rādhayāmyaham

haraṃ rudraṃ virupākṣaṃ devadevaṃ jagadgurum//
mā ciṃtāṃ kuru suśromi madanaṃ jīvayāmyaham

evama śvāsya tāṃ sādhvī girijāṃ ratiraṃjasā//
tapastepe ca sumahatpatiṃ prāptuṃ sumadhyamā

madano yatra dagdhaśca rudreṇa paramātmanā//
tapyamānāṃ tapastatra nārado dadṛśe tadā

uvāca gatvā sahasā bhāminīṃ ratimaṃtike//
kasyāsi tvaṃ viśālākṣi kena vā tapyate tapaḥ

taruṇī rūpasaṃpannā saubhāgyena pareṇa hi//
nāradasya vacaḥ śrutvā roṣeṇa mahatā tadā//
uvāca vākyaṃ madhuraṃ kiṃcinniṣṭhurameva ca

//ratiruvāca//
nārado'si mayā jñātaḥ kumārastvaṃ na saṃśayaḥ//
svasvarūpādarśanaṃ ca kartumarhasi suvrata

yathāgatena mārgeṇa gaccha tvaṃ mā vilaṃbitam//
baṭo na kiṃcijjānāsi kevalaṃ kalikṛnmahān

parastrīkāmukāḥ kṣudrā viṭā vyasaninaśca ye//
tathā hyakarmiṇaḥ stabdhāsteṣāṃ madhye tvamagraṇīḥ

evaṃ nirbhartsito ratyā nārado munisattamaḥ//
svayaṃ jagāma tvarītaṃ śaṃbaraṃ daityapuṃgavam

śaśaṃsa daityarājāya dagdhaṃ madanameva ca//
rudreṇa krodhayuktena tasya bhāryā manasvinī

tāmānaya mahābhāga bhāryāṃ kuru mahābala//
atīva rūpasaṃpannā yā ānītāstvayānagha//
tāsāṃ madhye rūpavatī ratiḥ sā madanapriyā

evamākarṇya vacanaṃ devarṣerbhāvitātmanaḥ//
jagāma sahasā tatra yatrāste sā suśobhanā

tāṃ dṛṣṭvā su viśālākṣīṃ ratiṃ madanamohinīm//
uvāca prahasanvākyaṃ śaṃbaro devasaṃkaṭaḥ

ehi tanvi mayā sārddhaṃ rājyaṃ bhogānyatheṣṭataḥ//
bhuṃkṣva devi prasādānme tapasā kiṃ prayojanam

evamuktā tadā tena śaṃbareṇa mahātmanā//
uvāca tanvī madhuraṃ mahiṣī madanasya sā

vidhavāhaṃ mahābāho naivaṃ bhāṣitumarhasi//
rājā tvaṃ sarvadaityānāṃ lakṣṇaiḥ parivāritaḥ

etattadvacanaṃ śrutvā śaṃbaraḥ kāmamohitaḥ//
kare grahītu kāmo'sau tadā ratyā nivāritaḥ

vimṛśya manasā sarvamajeyatvaṃ ca tasya vai//
mā spṛśa tvaṃ ca re mūḍha mama saṃsparśajena vai

saṃparkeṇa ca dagdho'si nānyathā mama bhāṣitam//
tadovāca mahātejāḥ śaṃbaraḥ prahasanniva

vibhīṣikābhirbahvībhirmāṃ bhīṣayasi mānini//
gaccha śīghraṃ mama gṛhaṃ bahūktyā kiṃ prayojanam

ityucyamānena tadā nītā sā prasabhaṃ tathā//
svapuraṃ paramaṃ tanvī śaṃbareṇa manasvinī

kṛtā mahānase'dhyakṣā nāmnā māyāvatīti ca

//ṛṣaya ūcuḥ//
pārvatyādhikṛtaṃ sarvaṃ madanānayanaṃ prati//
saṃbareṇa hṛtātanvī madanasya priyā satī//
ata ūrdhvaṃ tadā sūta kiṃ jātaṃ tatra varṇyatām

//sūta uvāca//
gataṃ tadā śivaṃ dṛṣṭvā dagdhvā madanamojasā//
pārvatī tapasā yuktā sthitā tatraiva bhāminī

pitrā tena tadā tanvī mātrā caiva vicāritā//
bāle ehi gṛhe śīghraṃ mā śramaṃ kartumarhasi

uktā tābhyāṃ tadā sādhvī girijā vākyamabravīt

//pārvatyuvāca//
nāgacchāmi gṛhaṃ mātastāta me śrṛṇu tattvataḥ//
vākyaṃ dharmārthayuktaṃ ca yena tvaṃ toṣameṣyasi

śaṃbhuḥ pareṣāṃ paramo dagdho yena mahābalaḥ//
madano mama sānnidhyamānaye'traiva taṃ śivam

durlabhohi tadā śaṃbhuḥ prāṇināṃ gṛhamicchatām//
nāgacchāmi gṛhaṃ mātastasmātsarvaṃ vimṛśyatām

tadovāca mahātejā himavānsvasutāṃ prati//
durārādhyaḥ śivaḥ sākṣātsarvadevanamaskṛtaḥ//
tvayā prāptumaśakyo hi tasmāttvaṃ svagṛhaṃ vraja

sā bāṣpapūritenaiva kaṃṭhena svasutāṃ prati//
uvāca menā tanvaṃgiyāhi śīghraṃ gṛhaṃ prati

tadā prahasya covāca mātaraṃ prati pārvatī//
pratijñāṃ śrṛṇu me mātastapasā parameṇa hi

atraiva taṃ samānīya varayāmi vicakṣaṇam//
nāśayāmi rudrasya rudratvaṃ vāravarṇini

sukharūpaṃ parityajya girijā ca manasvinī//
śaṃbhorāradhanaṃ cakre parameṇa samādhinā

jayā ca vijayā caiva mādhavī ca sulocanā//
suśrutā ca śrutā caiva tathaiva ca śukī parā

pramlocā subhagā śyāmā citrāṃgī cāruṇī svadhā//
etāścānyāśca bahavaḥ sakhyastā girijāṃ prati//
upāsāṃcakrire sā ca devagarbhā ca bhāminī

tapasā paramogreṇa caraṃtī cāruhāsinī//
madano yatra dagdhaśca rudreṇa ca mahātmanā//
tatraiva vediṃ kṛtvā ca tasyopari susaṃsthitā

tyaktvā jalāśanaṃ bālā parṇādā hyabhavacca sā//
tataḥ sā'rdrāṇi parṇāni tyaktvā śuṣkāṇi cādade

śuṣkāṇi caiva parṇāni nāśitāni tayā yadā//
aparṇeti ca vikhyātā babhuva tanumadhyamā

vāyupānaratā jātā aṃbupānādanaṃtaram//
kālakrameṇa mahatā babhūva girijā satī//
ekāṃguṣṭhena ca tadā dadhāra ca nijaṃ vapuḥ

evamugreṇa tapasā śaṃkarārādhanaṃ satī//
cakāra parayā tuṣṭyā śaṃbhoḥ prītyarthameva ca

paraṃ bhāvaṃ samāśritya jaganmaṃgalamaṃgalā//
tuṣṭyarthaṃ ca maheśasya tatāpa paramaṃ tapaḥ

evaṃ divyasahasrāṇi varṣāṇi ca tatāpa vai//
himā layastadāgatya pārvatīṃ kṛtaniścayām

sabhāryaḥ sa sutāmāpta uvāca ca mahāsatīm//
mā khidyatāṃ mahādevi tapasānena bhāmini

kva rudro dṛśyate bāle virakto nātra saṃśayaḥ//
tvaṃ tanvī taruṇī bālā tapasā ca vimohitā

bhaviṣyati na saṃdehaḥ satyaṃ prativadāmi te//
tasmāduttiṣṭha yāhyāśu svagṛhaṃ varavarṇini

kiṃ tena tava rudreṇa ye dagdhaḥ purā'naghe//
madano nirvikāritvāttaṃ kathaṃ prārthayiṣyasi

gaganastho yathā caṃdro grahītuṃ na hi śakyate//
tathaiva durgamaḥ śarbhurjānīhi tvaṃ śucismite

tathaiva menayā coktā tathā sahyādriṇā satī//
meruṇā maṃdareṇaiva mainākena tathaiva ca

ebhiruktā tadā tanvī pārvatī tapasi sthitā//
uvāca prahasantteva himavaṃtaṃ śucismitā

purā proktaṃ tvayā tāta aṃba kiṃ vismṛtaṃ tvayā//
adhunaiva pratijñāṃ ca śrṛṇudhvaṃ mama bāṃdhavāḥ

virakto'sau mahādevo madano yena vai hataḥ//
taṃ toṣayāmi tapasā śaṃkaraṃ lokaśaṃkaram

sarve yūyaṃ ca gacchaṃtu nātra kāryā vicāraṇā//
dagdho hi madano yena yena dagdhaṃ girervanam

tamānayāmi cātraiva tapasā kevalena hi//
tapobalena mahatā susevyo hi sadāśivaḥ

taṃ jānīdhvaṃ mahābhāgāḥ satyaṃsatyaṃ vadāmyaham

saṃbhāṣamāṇā jananīṃ tadānīṃ himālayaṃ caiva tathā ca menām//
tathaiva meruṃ mitabhāṣiṇī tadā sā maṃdaraṃ parvatarājakanyā//
jagmustadā tena pathā ca parvatā yathāgatenāpi vicakṣamāṇāḥ

gateṣu teṣu sarveṣu sakhībhiḥ parivāritā//
tatraiva ca tapastepe paramārthā satī tadā

tapasā tena mahatā taptamāsīccarācaram//
tadā surāsurāḥ sarve brahmāṇaṃ śaraṇaṃ gatāḥ// २१-१६१ //
//devā ūcuḥ//
tvayā sṛṣṭamidaṃ sarvaṃ jagaddeva carācaram//
trātumarhasi devānnastvadanyo nopapadyate

asmākaṃ rakṣaṇe śakta ityākarṇya vacastadā//
vimṛśya ca tadā brahmā manasā parameṇa hi

girijātapasodbhūtaṃ dāvāgniṃ paramaṃ mahat//
jñātvā brahmā jagā māśu kṣīrābdhiṃ paramādbhutam

tatra suptaṃ suplayaṃke śeṣākhye cātiśobhane//
lakṣmyā pādopayugalaṃ sevyamānaṃ niraṃtaram

dūrasthenāpi tārkṣyeṇa natakaṃdharadhāriṇā//
sevyamānaṃ śriyā kāṃtyā kṣāṃtyā vṛttyā dayādibhiḥ

navaśaktiyutaṃ viṣṇuṃ pārpadaiḥ parivāritam//
kumudotha kumudvāṃśca sanakaśca sanaṃdanaḥ

sanātano mahābhāgaḥ prasupto vijayo'rijit//
jayaṃtaśca jayatseno jayaścaiva mahāprabhaḥ

sanatkumāraḥ sutapā nāradaścaiva tuṃburuḥ//
pāṃcajanyo mahāśaṃkho gadā kaumodakī tathā

sudarśanaṃ tathā cāpaṃ śārṅgaṃ ca paramādbhutam//
etāni vai rūpavaṃti dṛṣṭāni parameṣṭhinā

viṣṇoḥ samīpe paramāmano bhṛśaṃ sametya sarve suradānavāstadā//
viṣṇuṃ cāhuḥ parameṣṭhināṃ patiṃ tīre tadānīmudadhermahātmanaḥ

trāhitrāhi mahāviṣṇo taptānnaḥ śaraṇāgatān//
tapasogreṇa mahatā pārvatyāḥ parameṇa hi//
śeṣāsane copaviṣṭa uvāca parameśvaraḥ

yuṣmābhiḥ sahitaścāpi vrajāmi parameśvaram//
mahādevaṃ prārthayāmo girijāṃ prati vai surāḥ

pāṇigrahārthamadhunā devadevaḥ pinākadhṛk//
yathā neṣyati tatraiva kariṣyāmo'dhunā vayam

tasmādvayaṃ gamiṣyāmo yatra rudro mahāprabhuḥ//
tapasogreṇa saṃyukto hyāste paramamaṃgalaḥ

viṣṇostadvacanaṃ śrutvā ūcuḥ sarve surāsurāḥ//
na yāsyāmo vayaṃ sarve virūpākṣaṃ mahāprabham

yadā dagdhaḥ purā tena madano duratikramaḥ//
tathaiva dhakṣyatyasmākaṃ nātra kāryā vicāraṇā

prahasya bhagavānviṣṇuruvāca parameśvaraḥ//
mā bhayaṃ kriyatāṃ sarvaiḥ śivarūpī sadāśivaḥ

sa na dhakṣyati sarveṣāṃ devānāṃ bhayanāśanaḥ//
tasmādbhavadbhirgatavyaṃ mayā sārddhaṃ vicakṣaṇāḥ

śaṃbhuṃ purāṇaṃ puruṣaṃ hyadhīśaṃ vareṇyarūpaṃ ca paraṃ parāṇām//
tapo juṣāṇaṃ paramārtharūpaṃ parātparaṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmi

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṇḍe pārvatīpaścaryāvarṇanaṃnāmaikaviṃśatitamo'dhyāyaḥ