Skanda Purana · Chapter 1.2.4

// naṃdikeśvara uvāca // //
mune manaḥparīkṣārthaṃ tathā tvaṃ bhāṣito mayā //
tava cennābhidhāsyāmi kasya vānyasya kathyate

tvādṛganyosti kiṃ loke śivadharmaparāyaṇaḥ //
yena svalpāyuṣāpyevaṃ nityenābhāvi bhaktitaḥ

kasyānyasya kṛte devaḥ svasyaivājñākaraṃ yamam //
kruddho niyaṃtrayāmāsa caraṇāṃguṣṭhapīḍitam

tvameva śāṃkarāndharmānsarvānviddhi rahasyataḥ //
yogre'si kālavadbhrāṃtaḥ paripakvosi cetasā

tvayaivānyena kenāhamevaṃ śuśrūṣitaściram //
tvayīva kasminnanyasminmamāpi prītirīdṛśī

upadekṣyāmi te kṣetraṃ guptaṃ taddharmaśāsanaiḥ //
bhaktyāvadhāraṇīyaṃ yadbhaktikaivalyakāṃkṣibhiḥ

ādarādanuyuṃjānaṃ śiṣyaṃ yo deśikaḥ svayam //
upadeśena saṃtuṣṭaṃ na karoti sa kiṃ guruḥ

samāhitamanā bhūtvā viśvāsaṃ kuru śāśvatam //
mayopadiśyamāne'sminrahasye pārameśvare

smara smarāṃtakaṃ devaṃ vaṃdasvādhyāya śāṃkarīm //
upāṃśūccārayoṃkāraṃ śreyaste mahadāgatam

asti dakṣiṇadigbhāge drāviḍeṣu tapodhana //
aruṇākhyaṃ mahākṣetraṃ taruṇeṃduśikhāmaṇeḥ

yojanatrayavistīṇamupāsyaṃ śivayogibhiḥ //
tadbhūmerhṛdayaṃ viddhi śivasya hṛdayaṃgamam

tatra devaḥ svayaṃ śambhuḥ parvatākāratāṃ gataḥ //
aruṇācalasaṃjñāvānasti lokahitāvahaḥ

āvāsaḥ sarvasiddhānāṃ maharṣīṇāṃ suparvaṇām //
vidyādharāṇāṃ yakṣāṇāṃ gaṃdharvāpsarasāmapi

sumerorapi kailāsādapyasau mandarādapi //
mānanīyo maharṣīṇāṃ yaḥ svayaṃ parameśvaraḥ

spṛhayaṃti yadīyebhyo jaṃtubhyopi divaukasaḥ //
ayatnalabhyamuktibhyo divāvāsapravaṃcitāḥ

na kalpavṛkṣāḥ sadṛśā yatratyānāṃ mahīruhām //
patrapuṣpaphalairnityaṃ yercayaṃti girau haram

hiṃsaikarucayo vyādhā api rūpānusārataḥ //
anaṃtā yatra devasya prādakṣiṇyaphalāspadam

yaduddeśacarā meghāḥ śikharāṇyabhibaṃdhakāḥ //
gaṃgāvato himavato'pyadhikaṃ svaṃ vijānate

kalārāvāḥ khagā yatra kvaṇaṃte kīcakā api //
yakṣakiṃnaragandharvailabhyate durlabhaṃ padam

smaranto yatra khadyotāḥ kṛṣṇapakṣe niśāgame //
ārārtikapradātṝṇāṃ devasyāśnuvate padam

niṣpratyūhakṛtāśleṣā nityaṃ yattaṭinīruhāḥ //
saubhīgyagarvato devīmaparṇāmavamanvate

yasyottuṃgasya śṛṃgāgrasaṃgamā api tārakāḥ //
ātmano labdhasāmānyāścandreṇa bahu manvate

mṛgāḥ sarvepi satataṃ caraṃto yatra sānuṣu //
pāṇipraṇayinaṃ śambhoreṇamapyavajānate

yasya pādāṃtikacaraiḥ prāyeṇa śabarairapi //
nikumbhakumbhasādṛśyamayatnādupalabhyate

kiṃ bahūktyābhyasūyaṃte dvaimāturakumārayoḥ //
yadaṃgarūḍhāstaravastiryaṃcaḥ śabarā api

siṃhavyāghradvipā yasminkāle tyaktakalevarāḥ //
vāsapradatvānmānyaṃte dhruvaṃ śoṇādriśambhunā

asya bhāskaranāmādriḥ pūrvasyāṃ diśi dṛśyate //
yatra sthitaḥ sadā vajrī sevate śoṇaparvatam

pratīcyāṃ diśi daṃḍādririti kaścinmahīdharaḥ //
prācetasastadagagaḥ sevate'ruṇaparvatam

dakṣiṇasyāṃ ca śoṇādreradrirastyamarācalaḥ //
kālaḥ śoṇādrisevārthamadhyāste tadadhityakām

uttare'sminharidbhāge siddhādhyāsitakandaraḥ //
virājate triśūlādriḥ śrīdena paripālitaḥ

tatparyaṃtaprabhūtānāmanyeṣāmapi bhūbhṛtām //
taṭakeṣvapare caiva dikpālāḥ paryupāsate

dhāritā yena satataṃ sarvepi dharaṇīruhāḥ //
ārādhanādapyadhikamadhigacchaṃti vaibhavam

yasmingirīśe saṃdṛṣṭe menātuhinabhūbhṛtoḥ //
samānasaṃbaṃdhatayā pramodo varddhatetarām

tarupallavalakṣeṇa lakṣyamāṇajaṭādharaḥ //
sthāvaroyaṃ svayaṃ śambhuriheśa iva jaṃgamaḥ

jyotiṣmattoyaśṛṃgasya dvipārśvasthendubhāskaraḥ //
vyanakti svasya lokebhyastejastritayanetratām

varṣāsu śikharādhastādabhinīlabalāhakaḥ //
virājate yaḥ kaṇṭhena kālakūṭamivodvahan

sahasrapādaḥ sāhasraśīrṣo yaḥ parvateśvaraḥ //
ukto na kevalaṃ śrutyā sākṣādapyupalakṣyate

śirolīnāmarasaritsrotāḥ prāgiti nādbhutam //
girīśo'dyāpi yaḥ śṛṃgalīnānekasaridgaṇaḥ

āsāditāpakaṭakaḥ śāradairyaḥ payodharaiḥ //
viḍaṃbayati gośreṣṭhamārūḍhavṛṣapuṃgavam

yatra śṛṅgāgrasaṃlagrasaṃlagnanīlalohitaḥ //
sthāṇutvaṃ sthāvaratvena gahanatvena bhīmatām

sudurgamatvādugratvamapi dhatte na nāmataḥ //
kṣudrāḥ sarīsṛpā yatra kaṭakeṣu kṛtāspadāḥ

takṣakānaṃtasarpādyaiḥ spardhante bhujageśvaraiḥ //
aṣṭābhiryo'bhitaḥ koṇairāvibhūrto vibhūtibhiḥ

suspaṣṭaṃ viśinaṣṭīva svakīyāmaṣṭamūrtitām //
yerṇyāśaktitaraṃgiṇyo iḍāpiṃgalayoḥ svayam

śivasya śṛṅgato madhye suṣumnā kamalāpagā //
jyotiḥstaṃbhasvarūpasya mūlāgre yasya vīkṣatum

kolahaṃsākṛtī nālaṃ brahmaviṣṇū babhūvatuḥ //
tābhyāṃ ca prārthitaḥ śambhustasminsāṃnidhyavānabhūt

aruṇācalanāthākhyaṃ prapannaḥ pramadaiḥ samam //
gautamastatra yogīṃdraḥ sahasraṃ parivatsarān

taptvā tapāṃsi tīvrāṇi sākṣāccakre sadāśivam //
prāleyaśailakanyāpi tatra kṛtvā tapaḥ purā

alabdha vāmadehārddhaṃ manmathāreḥ praseduṣaḥ //
gauryā pratiṣṭhitaṃ tatra pravālādrīśvarābhidham

liṃgaṃ bhogapradaṃ puṃsāṃ kaivalyāya prakalpate //
tatra gaurīnideśena durgā mahiṣamardinī

sākṣādbhūya satāṃ datte mantrasiddhimavighnataḥ //
khaḍgatīrthamiti khyātaṃ tatra gauryāśrame navam

sakṛnnimajjanānnṝṇāṃ paṃcapātakanāśanam //
durgayā cārcitaṃ liṃgaṃ pāpanāśananāmakam

sakṛtpraṇāmamātreṇa sarvapāpapraṇāśanam //
tatra vajrāṃgado rājā vittasāro vyatikramāt

punastadbhaktimāhātmyācchivasāyujyamāptavān //
tasya pradakṣiṇenaiva kāṃtiśālikalādharau

vidyādhareśvarau muktau durvāsaḥśāpabandhanāt //
nāsti śoṇādritaḥ kṣetraṃ nāsti paṃcākṣarānmanuḥ

nāsti māheśvarāddharmo nāsti devo maheśvarāt //
nāsti jñānaṃ śivajñānānnāsti śrīrudrataḥ śrutiḥ

nāsti śaivāgraṇīrviṣṇornāsti rakṣā vibhūtitaḥ //
nāsti bhakteḥ sadācāro nāsti rakṣākarādguruḥ

nāsti rudrākṣato bhūṣā nāsti śāstraṃ śivāgamāt //
nāsti bilvadalātpatraṃ nāsti puṣpaṃ suvarṇakāt

nāsti vairāgyataḥ saukhyaṃ nāsti mukteḥ paraṃ padam //
nāruṇādreḥ samo merurna kailāso na maṃdaraḥ

te nivāsā girivyāptāḥ so'yaṃ tu giriśaḥ svayam

iti vadati śilādanaṃdane muditamanāḥ sa mṛkaṇḍunaṃdanaḥ //
punarapi bahuśaḥ praṇamya taṃ cakitamanā bhavato vyajijñapat //

kiṃ kiṃ nṛṇāṃ karma bhavāya jāyate kathaṃ nu tattannarakāya śrūyate //
teṣāṃ ca teṣāṃ ca kathaṃ pratikriyā kathaṃ nu tattanmama kathyatāmiti

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe'ruṇācalamāhātmya utarārdhe'ruṇācalasthānamāhātmyavarṇanaṃnāma caturtho'dhyāyaḥ