Skanda Purana · Verses 1.18-2

//nārada uvāca//
dhanādhipasya jaṃbhena sāyakairmarmabhedibhiḥ//
diśoparuddhāḥ kruddhena sainyaṃ cābhyarditaṃ bhṛśam

taddṛṣṭvā karma daityasya dhanādhyakṣaḥ pratāpavān//
ākarṇākṛṣṭacāpastu jaṃbhamājau mahābalam

hṛdi vivyādha bāṇānāṃ sahasreṇāgnivarcasām//
sa prahasya tato vīro bāṇānāmayutatrayam

niyutaṃ ca tathā koṭimarbudaṃ cākṣipatkṣaṇāt//
tasya tallāghravaṃ dṛṣaṭvā kruddho gṛhya mahāgadām

dhanādhyakṣaḥ pracikṣepa svargepsuḥ svadhanaṃ yathā//
muktāyāṃ vai nādo'bhūtpralaye yathā

bhūtānāṃ bahudhā rāvā jajñire khe mahābhayāḥ//
vāyuśca sumahāñjajñe khamāyānmeghasaṃkulam

sā hi vaiśravaṇasyāste trailokyābhyarcitā gadā//
āyāṃtīṃ tāṃ samālokya taḍitsaṃghātadurddaśām

daityo gadāvighātārthaṃ śastravṛṣṭiṃ mumoca ha//
cakrāṇi kuṇapānprāsāñchataghnīḥ paṭṭiśāṃstathā

parighānmuśalānvṛkṣāngirīṃścātulavikramaḥ//
kadarthīkṛtya śastrāṇi tāni sarvāṇi sā gadā

kalpāṃtabhāskaro yadvannyapataddaityavakṣasi//
sa tayā gāḍhabhinnaḥ sansaphenarudhiraṃ vaman

niḥpapāta rathājjaṃbho vasudhāṃ gatacetanaḥ//
jaṃbhaṃ nipatitaṃ dṛṣṭvā kujaṃbho ghoraniścayaḥ

dhanādhipasya saṃkruddho nādenāpūrayandiśaḥ//
cakre bāṇamayaṃ jālaṃ śakuṃtasyeva paṃjaram

vicchidya bāṇajālaṃ ca māyājālamivotkaṭam//
mumoca bāṇānaparāṃstasya yakṣādhipo balī

ciccheda līlayā tāṃśca daityaḥ krodhīva sadvacaḥ//
niṣphalāṃstāṃstato dṛṣṭvā bāṇānkruddho dhanādhipaḥ

śaktiṃ jagrāha durdharṣāṃ śataghaṃṭāmahāsvanām//
preṣitā sā tadā śaktirdārayāmāsa taṃ hṛti

yathālpabodhaṃ puruṣaṃ duḥkhaṃ saṃsārasaṃbhavam//
tathāsya hṛdayaṃ bhittvā jagāma dharaṇītalam

nimeṣātsobhisaṃstambhya dānavo dāruṇākṛtiḥ//
jagrāha paṭṭiśaṃ daityo girīṇāmapi bhedanam

sa tena paṭṭisenājau dhanadasya stanāṃtaram//
vākyena tīkṣṇarūpeṇa marmākṣaravisarpiṇā

nirbibhedābhijātasya hṛdayaṃ durjano yathā//
tena paṭṭiśa ghātena dhaneśaḥ/ parimūrchitaḥ

niṣasāda rathopasthe durvācā sujano yathā//
tathāgataṃ tu taṃ dṛṣṭvā dhaneśaṃ vai mṛtaṃ yathā

rākṣaso nirṛtirdevo niśācarabalānugaḥ//
abhidudrāva vegena kujaṃbhaṃ bhīmavikramam

atha dṛṣṭvātidurdharṣaṃ kujaṃbho rākṣaseśvaram//
nodayāmāsa daityānsa rākṣaseśarathaṃ prati

sa dṛṣṭvā noditāṃ senāṃ prabalāstrāṃ subhīṣaṇām//
rathādāplutya vegena nirṛtī rākṣaseśvaram

khaḍgena tīkṣṇadhāreṇa carmapāṇiradhāvata//
praviśya dānavānīkaṃ gajaḥ padmasaro yathā

loḍayāmāsa bahudhā viniṣkṛtya sahasraśaḥ//
ciccheda kāṃścicchataśo bibhedānyānvarāsinā

saṃdaṣṭauṣṭhamukhaiḥ pṛthvīṃ daityānāṃ so'bhyapūrayat//
tato niḥśeṣitaprāyāṃ vilokya svāṃ camūṃ tadā

muktvā dhanapatiṃ daityaḥ kujaṃbho nirṛtiṃ yayau//
labdhasaṃjñastu jaṃbho'pi dhanādhyakṣapadānugān

jīvagrāhaṃ sa jagrāha baddhā pāśaiḥ sahasradhā//
mūrtimaṃti ca ratnani padmādīṃśca nidhīṃstathā

vāhanāni ca divyāni vimānāni ca sarvaśaḥ//
dhaneśo labdhasaṃjñastu tāmavasthāṃ vilokya saḥ

niḥśvasandīrghamuṣṇaṃ ca roṣāttāmravilocanaḥ//
dhyātvāstraṃ gāruḍaṃ divyaṃ bāṇaṃ saṃdhāya kārmuke

mumoca dānavānīke taṃ bāṇaṃ śatrudāraṇam//
prathamaṃ kārmukaṃ tasya vahnijvālamadṛśyata

niścerurvisphuliṃgānāṃ koṭayo dhanuṣastathā//
tato jvālākulaṃ vyoma cakre cāstraṃ samaṃtataḥ

tadastraṃ sahasā dṛṣṭvā jaṃbho bhīmaparākramaḥ//
saṃvartaṃ mumuce tena praśāṃtaṃ gāruḍaṃ tadā

tatastaṃ dānavo dṛṣṭvā kuberaṃ roṣavihvalaḥ//
abhidudrāva vegena padātirdhanadaṃ nadan

athābhimukhamāyāṃtaṃ daityaṃ dṛṣṭvā dhanādhipaḥ//
babhūva saṃbhramāviṣṭaḥ palāyanaparāyaṇaḥ

tataḥ palāyatastasya mukuṭo ratnamaṃḍitaḥ//
papāta bhūtale dīpto ravibiṃbamivāṃbarāt

yakṣaṇāmabhijātānāṃ bhagnaṃ pravavṛte raṇāt//
martuṃ saṃgrāma śirasi yuktaṃ no bhūṣaṇāya tat

iti vyavasya durdharṣā nānāśastrāstrapāṇayaḥ//
yuyutsavastathā yakṣā mukuṭaṃ parivārya te

abhimāna dhanā vīrā dhanasya padānugāḥ//
tānamarṣācca saṃprekṣya dānavaścaṃḍapauruṣaḥ

bhuśuṇḍīṃ bhīṣaṇākārāṃ gṛhītvā śailagauravām//
rakṣiṇo mukuṭasyātha niṣpipeṣa niśācarān

tānpramathyātha niyutaṃ mukuṭaṃ taṃ svake rathe//
samāropyāmararipurjitvā dhanadamāhave

dhanāni ca nidhīngṛhya svasainyena samāvṛtaḥ//
nādena mahatā devāndrāvayāmāsa sarvaśaḥ

dhanado'pi dhanaṃ sarvaṃ gṛhīto muktamūrdhajaḥ//
padātirekaḥ santrastaḥ prāpyaivaṃ dīnavatsthitaḥ

kujaṃbhenātha saṃsakto rajanīcaranaṃdanaḥ//
māyāmamoghāmāśritya tāmasīṃ rākṣaseśvaraḥ

mohayāmāsa daityendro jagatkṛtvā tamomayam//
tato viphalanetrāṇi dānavānāṃ balāni ca

na śekuścalituṃ tatra padādapi padaṃ tadā//
tato nānāstravarṣeṇa dānavānāṃ mahācamūḥ

jaghāna nirṛtirdevastamasā saṃvṛtā bhṛśam//
hanyamāneṣu daityeṣu kujaṃbhe mūḍhacetasi

mahiṣo dānavendrastu kalpāṃtāṃ bhodasannibhaḥ//
astraṃ cakāra sāvitramulkāsaṃghātamaṃḍitam

vijṛṃbhatyatha sāvitre paramāstre prātapini//
praṇāsamagamattīvraṃ tamo ghoramanaṃtaram

tato'stravisphuliṃgāṃkaṃ tamaḥ śuklaṃ vyajāyata//
protphullāruṇapadmaughaṃ śaradīvāmalaṃ saraḥ

tatastamasi saṃśāṃte daityendrāḥ prāptacakṣuṣaḥ//
cakruḥ krureṇa tamasā devānīkaṃ mahādbhutam

athādāya dhanurghoramiṣuṃ cāśīviṣopamam//
kujaṃbho'dhāvata kṣipraṃ rakṣodevabalaṃ prati

rākṣasendrastathāyāṃtaṃ dṛṣaṭvā taṃ sa padānugaḥ//
vivyādha niśitairbāṇaiḥ kālāśanisamasvanaiḥ

nādānaṃ na ca sandhānaṃ na mokṣo vāsya lakṣyate//
cicchedograiḥ śaravrātaistāñcharānatilāghavāt

dhvajaṃ śareṇa tīkṣṇena nicakartāmaradviṣaḥ//
sārathiṃ cāsya bhallena rathanīḍādapāharat

kālakalpena bāṇena taṃ ca vakṣasyātāḍayat//
sa tu tena prahāreṇa cakampe pīḍito bhṛśam

daityeṃdro rākṣasendreṇa kṣitikaṃpenago yathā//
sa suhūrtātsamāśvāsya matvā taṃ durjayaṃ raṇe

padātirāsādya rathaṃ rakṣo vāmakareṇa ca//
keśeṣu nirṛtiṃ gṛhya jānunākramya ca sthitaḥ

tataḥ khaḍgena ca śiraśchettumaicchadamarṣaṇaḥ//
tataḥ kalakalo jajñe devānāṃ sumahāṃstadā//
kujaṃbhasya vaśaṃ prāptaṃ dṛṣṭvā nirṛtimāhave

etasminnantare devo varuṇaḥ pāśabhṛddhṛtaḥ//
pāśena dānaveṃdrasya babandhāśu bhujadvayam

tato baddhabhujaṃ daityaṃ viphalīkṛtapauruṣam//
tāḍayāmāsa gadayā dayāmutsṛjya pāśabhṛt

sa tu tena prahāreṇa srotobhiḥ kṣatajaṃ sravan//
dadhāra kālameghasya rūpaṃ vidyullatābhṛtam

tadavasthāgataṃ dṛṣṭvā kujaṃbhaṃ mahiṣāsuraḥ//
vyāvṛttavadanārāvo bhoktumaicchatsurāvubhau

nirṛti varuṇaṃ caiva tīkṣṇadaṃṣṭrotkaṭānanaḥ//
tāvabhiprāyamā lokya tasya daityasya dūṣitam

tyaktvā rathāvubhau bhītau padātī pradrutau drutam//
jagmaturmahiṣādbhītau śaraṇaṃ pākaśāsanam

kruddho'tha mahiṣo daityo varuṇaṃ samupādravat//
tamaṃtakamukhāsannamālokya himadīdhitiḥ

cakre śastraṃ visṛṣṭaṃ hi himasaṃghātamulbaṇam//
vāyavyaṃ cāstra matulaṃ caṃdraścakre dvitīyakam

vāyunā tena caṃḍaṃna saṃśuṣkeṇa himena ca//
mahāhimanipātena śastraiścaṃdrapraṇoditaiḥ

gātrāṇyasurasainyānāmadahyaṃta samaṃtataḥ//
vyathitā dānavāḥ sarve sītacchāditapauruṣāḥ

na śekuścaliṃtuṃ tatra nāstrāṇyādātumeva ca//
mahiṣo niṣprayatnaśca śītenākaṃpitānanaḥ

aṃsamāliṃgya pāṇibhyāmupaviṣṭo hyadhomukhaḥ//
sarve te niṣpratīkārā daityāścaṃdramasā jitāḥ

raṇecchāṃ dūratastyaktvā tasthuste jīvitārthinaḥ//
tatrābravītkālanemirdaityānkrodhavidīpitaḥ

bhobhoḥ śrṛṃgāriṇaḥ krūrāḥ sarvaśastrāstrapāragāḥ//
ekaiko'pi jagatkṛsnaṃ śaktastulayituṃ bhujaiḥ

ekaiko'pi kṣamo grastuṃ jagatsarvaṃ carācaram//
ekaikasyāpi paryāptā na sarve'pi divaukasaḥ

kiṃ trastanayanāścaiva samare parinirjitāḥ//
na yuktametacchūrāṇāṃ viśeṣāddaityajanmanām

rājñaśca tārakasyāpi darśayiṣyatha kiṃ mukham//
viratānāṃ raṇāccāsau kruddhaḥ prāṇānhariṣyati

iti te procyamānāpi nocuḥ kiṃcinmahāsurāḥ//
śītena naṣṭaśrutayo bhraṣṭavākyāśca te tathā

mūkāstathābhavandaityā mṛtakalpā mahāraṇe//
tāndṛṣṭvā naṣṭacetaskāndaityāñchītena pīḍitān

matvā kālakṣamaṃ kāryaṃ kālanemirmahāsuraḥ//
āśritya mānavīṃ māyāṃ vitatya ca mahāvapuḥ

pūrayāmāsa gaganaṃ vidiśa eva ca//
nirmame dānavendro'sau śarīrebhāskarāyutam

diśaśca vidiśaścaiva pūrayāmāsa pāvakaiḥ//
tato jvālākulaṃ sarvaṃ trailokyamabhavatkṣaṇāt

tena jvālāsamūhena himāṃ śuragamaddrutam//
tataḥ krameṇa vibhraṣṭaṃ śītadurdinamābabhau

tadbalaṃ dānaveṃdrāṇāṃ māyayā kālaneminaḥ//
taddṛṣṭvā dānavānīkaṃ labdhasaṃjñaṃ divākaraḥ//
uvācāruṇamatyarthaṃ koparaktāṃtalocanaḥ

//divākara uvāca//
nayāruṇa rathaṃ śīghraṃ kālanemiratho yataḥ

vimarde tatra viṣame bhavitā bhūtasaṃkṣayaḥ//
jita eṣaśaśāṃko'tha vayaṃ yadbalamāśritāḥ

ityuktaścodayāmāsa rathaṃ garuḍapūrvajaḥ//
rathe sthito'pi tairaśvaiḥ sitacāmaradhāribhiḥ

jagaddīpo'tha bhagavāñjagrāha vitataṃ dhanuḥ//
śaraugho vai pāṃḍuputra kṣipramāsīdviṣadyutiḥ

śaṃbarāstreṇa saṃdhāya bāṇamekaṃ sasarja ha//
dvitīyaṃ cendrajālenāyojitaṃ pramumoca ha

śaṃbarāstraṃ kṣaṇāccakre teṣāṃrūpaviparyayam//
devānāṃ dānavaṃ rūpaṃ dānavānāṃ ca daivikam

matvā surānsvakāneva jaghne ghorāstralāghavāt//
kālanemī ruṣāviṣṭaḥ kṛtāṃta iva saṃkṣaye

kāṃścitkhaḍgena tīkṣṇena kāṃścinnārācavṛṣṭibhiḥ//
kāṃścidgadābhirghorābhiḥ kāṃściddhoraiḥ paraśvadhaiḥ

śirāṃsi keṣācidapātayadrathādbhujāṃstathā sārathīṃscogravegān//
kāṃścitpipeṣātharathasya vegātkāṃścittathātyadbhutamuṣṭipātaiḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikā khaṇḍe tārakasainyadevasainyayoryuddhavarṇanaṃnāmāṣṭādaśo'dhyāyaḥ