Skanda Purana · Chapter 1.17

//lomaśa uvāca//
tataḥ sarve suragaṇā dṛṣṭvā taṃ vilayaṃ gatam//
ciṃtayaṃtaḥ suragaṇāḥ kathaṃ ca vidadhāmahe

surabhiṃ cāhvayitvātha tadovāca śacīpatiḥ//
kalevaraṃ dadhīcasya lihyāstvaṃ vacanānmama

tatheti ca vacomatvā tatkṣaṇādeva lihya tat//
nirmāṃsaṃ ca kṛtaṃ sadyastayā dhenvā kalevaram

jagṛhustāni cāsthīni cakruḥ śastrāṇi vai surāḥ//
tasya vaṃśodbhavaṃ vajraṃ śiro brahmaśirastathā

anyāni cāsthīni bahūni tasya ṛṣestadānīṃ jagṛhuḥ surāśca//
tathā śirājālamayāṃśca pāśāṃścakruḥ surā vairayutāśca daityān

śastrāṇi kṛtvā te sarve mahābalaparākramāḥ//
yayurdevātastvarāyuktā vṛtraghātanatatparāḥ

tataḥ suvarccāśca dadhīcipatnī yā preṣitā sā surakāryasiddhaye//
vyalokayattatra sametya sarvaṃ mṛtaṃ patiṃ dehamatho dadarśatam

jñātvā ca tatsarvamidaṃ surāṇāṃ kṛtyaṃ tadānīṃ ca cukopa sādhvī//
dadau satī śāpamatīva ruṣṭā tadā suvarcā ṛṣivaryapatnī

aho surā duṣṭatarāśca sarve sarve hyaśaktāśca tathaiva lubdhāḥ//
tasmācca sarve'prajaso bhavaṃtu divaukaso'dyaprabhṛtityuvāca sā

eva śāpaṃ dadau teṣāṃ surāṇāṃ sā tapasvinī//
pravīśyāśvatthamūle sā svodaraṃ dārayattadā

nirgato jaṭharādgarbho dadhīcasya mahātmanaḥ//
sākṣādrudrāvatāro'sau piplādo mahāprabhaḥ

prahasya jananī garbhamuvāca ruṣitekṣaṇā//
suvarcā taṃ pippalādaṃ ciraṃ tiṣṭhāsya sannidhau

aśvatthasya mahābhāga sarveṣāṃ saphalo bhaveḥ//
tathaiva bhāṣamāṇā sā suvarcā tanayaṃ prati//
patimanvagamatsādhvī parameṇa samādhinā

evaṃ dadhīcapatnī sā patinā svargamāvrajat

te devāḥ kṛtaśastrāstrā daityānprati samutsukāḥ//
ājagmuśceṃdramukhyāste mahābalaparākramāḥ

guruṃ puraskṛtya tadājñayā te gaṇāḥ surāṇāṃ bahavastadānīm//
bhuvaṃ samāgatya ca madhyadeśamūcuśca sarve paramāstrayuktāḥ

samāgatānupasṛtya devāṃśceṃdrapurogamān//
yayau vṛtro mahādaityo daityavṛndasamāvṛtaḥ

yathā merośca śikharaṃ paripūrṇaṃ pradṛśyate//
tathā so'pi mahātejā viśvakarmmasuto mahān

tena dṛṣṭo mahendraśca maheṃdreṇa mahāsuraḥ//
devānāṃ dānavānāṃ ca darśanaṃ ca mahādbhutam

tadā te baddhavairāśca devadaityāḥ parasparam//
anyonyamabhisaṃrabdhā jagarjuḥ paramādbhutam

vāditrāṇi ca bhīmāni vādyamānāni sarvaśaḥ//
śrūyaṃte'tra gabhīrāṇi surā surasamāgame

vādyamāneṣu tūryeṣu te sarve tvarayānvitāḥ//
anekaiḥ śastrasaṃghātairjaghnuranyonyamojasā

tadā devāsure yuddhe trailokyaṃ sacarācaram//
bhayena mahatā yuktaṃ babhūva gatacetanam

cheditāḥ sphoṭitāścaiva kecicchastrairdvidhā kṛtāḥ//
nārācaiśca tathā kecicchastrāstraiḥ śakalīkṛtāḥ

bhallaiścerurhatāḥ kecidvyaṃgabhūtā divaukasaḥ//
raśmayo meghasaṃbhūtāḥ prakāśaṃte nabhassviva

śirāṃsi patitānyeva bahūnica nabhastalāt//
nakṣatrāṇīva ca yathā mahāpralayasaṃkulam

pravartitaṃ madhyadeśe sarvabūtakṣayāvaham//
śakreṇa saha saṃgrāmaṃ cakāra namucistadā

vajreṇa jaghne tarasā namuciṃ devarāṭ svayam//
na romaikaṃ ca trucitaṃ tamucerasurasya ca

vajreṇāpi tadā sarve vismayaṃ paramaṃ gatāḥ//
asurāśca surāścaiva maheṃdro vrīḍitastadā

gadayā namuciṃ jaghne gadā sāpi vicūrṇitā//
namuceraṃgalagnāpi papāta vasudhātale

tathā śūlena mahatā taṃ jaghāna puraṃdaraḥ//
tacchūlaṃ śatadhā cūrṇaṃ namuceraṃgamāśritam

evaṃ taṃ vavidhaiḥ śastrairājaghāna surārihā//
prahasya māno namucirna jaghāna puraṃdaram

tūṣṇīṃbhūtastadā ceṃdraściṃtayā parayā yutaḥ//
kiṃ kāryaṃ kimakāryaṃ vā itīṃdro nāvidattadā

etasminnaṃtare tatra mahāyuddhe mahābhaye//
jātā nabhogatā vāṇī iṃdrasuddiśya satvaram

jahyenamadyāśu maheṃdra daityaṃ divaukasāṃ ghorataraṃ bhayāvaham//
phenena caivāśu mahāsurendramapāṃ samīpena durāsadena

anyena śastreṇa ca āhato'sau vadhyaḥ kadācinna bhavatyayaṃ tu//
tasmācca deveśa vadhārthamasya kuru prayatnaṃ namucerdurātmanaḥ

niśamya vācaṃ paramārthayuktāṃ daivīṃ sadānaṃdakarīṃ śubhāvahām//
cakre paraṃ yatnavatāṃ variṣṭho gatvodadheḥ pāramanaṃtavīryaḥ

tatrāgataṃ samīkṣyātha namuciḥ krodhamūrchitaḥ//
hatvā śūlena deveṃdraṃ prahasannidamabravīt

samudrasya taṭaḥ kasmātsevitaḥ surasattama//
vihāya raṇabhūmiṃ ca tyaktaśastro'bhavadbhavān

tvadīyenaiva vajreṇa kiṃ kṛtaṃ mama durmate

tathānyāni ca śastrāṇi astrāṇi subahūni ca//
gṛhītāni purā maṃda haṃtuṃ māmeva cādhunā

kiṃ kariṣyasi māṃ haṃtuṃ yuddhāya samupasthitaḥ//
kena śastreṇa re maṃda yoddhumicchasi saṃyuge

tvāṃ gātayāmi cādyaiva yadi tiṣṭhasi saṃyuge//
no cedgaccha mayā muktaściraṃ jīva sukhī bhava

evaṃ sa garvitaṃ tasya vākyamāhavaśobhinaḥ//
śrutvā maheṃdro'pi ruṣā jagṛhe phenamadbhutam

phenaṃ karasthaṃ dṛṣṭvā tu asurā jahasustadā

kṣayaṃ gatāni cāstrāṇi penenaiva puraṃdaraḥ//
haṃtumicchati māmadya śatakraturudāradhīḥ

evaṃ prahasya namucirajñāya puraṃdaram//
sāvajñaṃ puratastasthau namucirdaityapuṃgavaḥ

tadaiva taṃ sa phenena śīghramiṃdro jaghāna ha

hate tu namucau devāḥ sarve caiva mudānvitāḥ//
sādhusādhviti śabdena ṛṣayaścābhyapūjayan

tadā sarve jayaṃ prāptā hatvā namucimāhave//
daityāste kopasaṃrabdhā yoddhukāmā mudānvitāḥ

punaḥ pravavṛte yuddhaṃ devānāṃ dānavaiḥ saha//
śastrāstrairbahudhā muktaiḥ parasparavadhaiṣibiḥ

yadā te hyasurā devaiḥ pātitāśca punaḥpunaḥ//
tadā vṛtro mahātejāḥ śatakratumupāvrajat

vṛtraṃ dṛṣṭvā tadā sarve sasurāsuramānavāḥ//
bhayena mahatāviṣṭāḥ patitā bhuvi śerate

evaṃ bhīteṣu sarveṣu surasiddheṣu vai tadā//
iṃdraścairāvaṇārūḍho vajrapāṇiḥ pratāpavān

chatreṇa dhriyamāṇena cāmareṇa virājitaḥ//
tadā sarvaiḥ sameto hi lokapālaiḥ pratāpitaḥ

vṛtraṃ vilokya te sarve lokapālā maheśvarāḥ//
bhayabhītāśca te sarve śivaṃ śaraṇamanvayuḥ

manasāciṃtayansarve śaṃkaraṃ lokaśaṃkaram//
liṃgaṃ saṃpūjya vidhivanmaheṃdro jayakāmukaḥ

guruṇā viditaḥ sadyo viśvāsena pareṇa hi//
uvāca ca tadā śakraṃ bṛhaspatirudāradhīḥ

//bṛhaspatiruvāca//
kārtike śuklapakṣe tu maṃdavāre trayodaśī//
samagrā yadi labhyeta sarvaprāptayai na saṃśayaḥ

tasyāṃ pradoṣasamaye liṃgarūpī sadāśivaḥ//
pūjanīyo hi deveṃdra sarvakāmārthasiddhaye

snātvā madhyāhnasamaye tilāmalakasaṃyutam//
śivasya kuryādgaṃdhapuṣpaphalādibhiḥ

paścātpradoṣavelāyāṃ sthāvaraṃ liṃgamarccayet//
svayaṃbhu sthāpitaṃ cāpi pauruṣeyamapauruṣam

jane vā vijane vāpi araṇye vā tapovane//
talliṃgamarccayedbhaktyā pradoṣe tu viśeṣataḥ

grāmadbahiḥ sthitaṃ liṃgaṃ grāmācchataguṇaṃ phalam//
brāhmacchataguṇaṃ puṇyamaraṇye liṃgamadbhutam

āraṇyācchataguṇaṃ puṇyamarcitaṃ pārvataṃ yathā//
pārvatāccaiva liṃgācca phalaṃ cāyutasaṃjñitam//
tapovanāśritaṃ liṃgaṃ pūjitaṃ vā mahāphalam

tasmādetadvibhāgena śivapūjanārcanaṃ budhaiḥ//
kartvayaṃ nipuṇatvena tīrthasnānādikaṃ tathā

paṃcapiṃḍānsamuddhṛtya snānamātreṇa śobhanam//
kūpe snānaṃ prakurvīta uddhṛtena viseṣataḥ

taḍāge daśa piṃḍāṃśca uddhṛtya snānamācaret//
nadīsnānaṃ viśṣṭaṃ ca mahānadyāṃ viśeṣataḥ

sarveṣāmapi tīrthānāṃ gaṃgāsnānaṃ viśiṣyate//
devakhāte ca tattulyaṃ praśastaṃ snānamācaret

pradīpānāṃ sahasreṇa dīpanīyaḥ sadāśivaḥ//
tathā dīpaśatenāpi dvātriṃśaddīpamālayā

ghṛtena dīpayeddīpāñchivasya parituṣṭaye//
tathā phalaiśca dīpaiśca naivedyairgaṃdhadhūpakaiḥ

upacāraiḥ ṣoḍaśabhirliṃgarūpī sadā śivaḥ//
pūjyaḥ pradoṣavelāyāṃ nṛbhiḥ sarvārthasiddhaye

pradakṣiṇaṃ prakurvīta śatamaṣṭottaraṃ tathā//
namaskārānprakurvīta tāvatsaṃkhyānprayatnataḥ

pradakṣiṇanamaskāraiḥ pūjanīyaḥ sadāśivaḥ//
nāmnāṃ śatena rudro'sau stavanīyo yatāvidhi

namo rudrāya bhīmāya nīlakaṇṭhāya vedhase//
kaparddhine sureśāya vyomakeśāya vai namaḥ

vṛṣadhvajāya somāya nīlakaṇṭhāya vai namaḥ//
digaṃbarāya bhargāya umākāṃtakaparddine

tapomayāya vyāptāya śipiviṣṭāya vai namaḥ//
vyālapriyāya vyālāya vyālānāṃ pataye namaḥ

mahīdharāya vyāghrāya paśūnāṃ pataye namaḥ//
tripurāṃtakasiṃhāya śārdūlograravāya ca

mīnāya mīnanāthāya siddhāya parameṣṭhine//
kāmāṃtakāya buddhāya buddhīnāṃ pataye namaḥ

kapotāya viśiṣṭāya śiṣṭāya paramātmane//
vedāya vedabījāya devaguhyāya vai namaḥ

dīrghāya dīrghadīrghāya dīrghārghāya mahāya ca//
namo jagatpratiṣṭhāya vyomarūpāya vai namaḥ

gajāsuravināśāya hyaṃdhakāsurabhedine//
nīlalohitaśuklāya caṇḍamuṇḍapriyāya ca

bhaktipriyāya devāya jñānajñānāvyayāya ca//
maheśāya namastubhyaṃ mahādevaharāya ca

trinetrāya trivedāya vedāṃgāya namonamaḥ//
arthāya artharūpāya paramārthāya vai namaḥ

viśvarūpāya viśvāya viśvanātāya vai namaḥ//
śaṃkarāya ca kālāya kālāvayavarūpiṇe

arūpāya ca sūkṣmāya sūkṣmasūkṣmāya vai namaḥ//
śmaśānavāsine tubhyaṃ namaste kṛttivāsase

śaśāṃkaśekharāyaiva rudraviśvāśrayāya ca//
durgāya durgasārāya durgāvayavasākṣiṇe

liṃgarūpāya liṃgāya liṃgānāṃ pataye namaḥ//
praṇavarūpāya praṇavārthāya vai namaḥ

namonamaḥ kāraṇakāraṇāya te mṛtyuṃjayāyātmabhavasvarūpiṇe//
triyaṃbakāyāsitakaṃṭha bharga gauripate sakalamaṃgalahetave namaḥ

//bṛhaspatiruvāca//
nāmnāṃ śataṃ maheśasya uccāryaṃ vratinā tadā//
pradakṣiṇanamaskārairetatsaṃkhyaiḥ prayatnataḥ//
kāryaṃ pradoṣasamaye tuṣṭyarthaṃ saṃkarasya ca

evaṃ vrataṃ samuddiṣṭaṃ tava śakra mahāmate//
śīghraṃ kuru mahābhāga paścādyuddhaṃ kuru prabho

śaṃbhoḥ prasādātsarvaṃ te bhaviṣyati jayādikam

vṛtro hyayaṃ mahātejā daiteyastapasā purā//
śivaṃ prasādayāmāsa parvate gaṃdhamādane

nāmnā citraratho rājā vanaṃ citrarathasya tat//
etajjānīhi bho indra śivapuryāḥ samīpataḥ

yasminvane mahābhāga na saṃti ca ṣaḍūrmayaḥ//
tasmāccaitrarathaṃ nāma vanaṃ paramamaṃgalam//
tasya rājñaḥ śivenaiva dattaṃ yānaṃ mahādbhutam

kāmagaṃ kiṃkiṇīyuktaṃ siddhacāraṇasevitam//
gaṃdharvairapsaroyakṣaiḥ kiṃnarairupaśobhitam

tatastenaiva yānena pṛthivīṃ paryaṭanpurā//
tathā girīśamukhyāṃśca dvīpāṃśca vividhāṃstathā

ekadā paryaṭanrājā nāmnā citraratho mahān//
kailāsamāgatastatra sa dadarśa parādbhutam

sabhātalaṃ maheśasya gaṇaiścaiva virājitam//
arddhāgalagnayā devyā śobhitaṃ ca maheśvaram

nirīkṣya devyā sahitaṃ sadāśivaṃ devyānvitaṃ vākyamidaṃ babhāṣe

vayaṃ ca śaṃbho viṣayānvitāśca maṃtryādayaḥ strījitāścāpi cānye//
na lokamadhye vayameva cājñāḥ strīsevanaṃ lajjayā naiva kurmaḥ

etadvākyaṃ niśamyātha maheśaḥ prahasanniva//
uvāca nyāyasaṃyuktaṃ sarveṣāmapi śrṛṇvatām

bhayaṃ lokāpavādācca sarveṣāmapi nānyathā//
grāsitaṃ kālakūṭaṃ ca sarveṣāmapi durjaram

tathāpi upahāso me kṛto rājñā hi durjaraḥ//
taṃ citrarathamāhūya girijā vākyamabravīt

//gīrijovāca//
re durātmankathaṃ tvajña śaṃkaraścopahāsitaḥ//
mayā sahaiva maṃdātmandrakṣyase karmaṇaḥ phalam

sādhūnāṃ samacittānāmupahāsaṃ karoti yaḥ//
devo vāpyatha vā martyaḥ sa vijñeyo'dhamādhamaḥ

ete munīṃdrāśca mahānubhāvāstathā hyamī ṛṣayo vedagarbhāḥ//
tathaiva sarve sanakādayo hyamī ajñāśca sarve śivamarcayaṃte?

re mūḍha sarveṣu janeṣvabhijñastvameva evādya na cāpare janāḥ//
tasmādabhijñaṃ hi karomi daityaṃ devairdvijaiścāpi bahiṣkṛtaṃ tvām

evaṃ śaptastayā devyā bhavānyā rājasattamaḥ//
rājā citrarathaḥ sadyaḥ papāta sahasā divaḥ

āsurīṃ yonimāsādya vṛtronāmnā'bhavattadā//
tapasā parameṇaiva tvaṣṭrā saṃyojitaḥ kramāt

tapasā tena mahatā ajeyo vṛtra ucyata//
tasmācchaṃbhuṃ samabhyarcya pradoṣe vidhinā'dhunā

jahi vṛtraṃ mahādaityaṃ devānāṃ kāryasiddhaye//
gurostadvacanaṃ śrutvā uvācātha śatakratuḥ//
sodyāpanavidhiṃ brūhi pradoṣasya ca me'dhunā

//bṛhaspatiruvāca//
kārtike māsi saṃprāpte maṃdavāre trayodaśī//
saṃpūrtistu bhavettatra saṃpūrṇavratasiddhaye

vṛṣabho rājataḥ kāryaḥ pṛṣṭhe tasya supīṭhakam//
tasyoparinyaseddevamumākāṃtaṃ trilocanam

paṃcavaktraṃ daśabhujamarddhāṃge girijāṃ satīm//
evaṃ comāmaheśaṃ ca sauvarṇaṃ kārayedbudhaḥ

savṛṣaṃ tāmrapatre ca vastreṇa pariguṃṭhite//
sthāpayitvomayā sārddhaṃ nānābogasamanvitam

vidhinā jāgaraṃ kuryādrātrau śraddhāsamanvitaḥ//
paṃcāmṛtena snapanaṃ kāryamādau prayatnataḥ

gokṣīrasnānaṃ deveśa gokṣīreṇa mayā kṛtam//
snapanaṃ devadeveśa gṛhāṇa parameśvara

dadhnā caiva mayā deva snapanaṃ kriyate'dhunā//
gṛhāma ca mayā dattaṃ suprasanno bhavādya vai

sarpiṣā ca mayā deva snapanaṃ kriyate'dhunā//
gṛhāṇa śraddhayā dattaṃ tava prītyarthameva ca

idaṃ madhu mayā dattaṃ tava prītyarthameva ca//
gṛhāma tvaṃ hi deveśa mama śāṃtiprado bhava

sitayā devadeveśa snapanaṃ kriyate'dhunā//
gṛhāṇa śraddhayā dattāṃ suprasanno bhava prabho

evaṃ paṃcāmṛtenaiva snapanīyo vṛṣadhvajaḥ//
paścādarghyaṃ pradātavyaṃ tāmrapātreṇa dhīmatā//
anenaiva ca maṃtreṇa umākāṃtasya tṛṣṭaye

arghyo'si tvamumākāṃta argheṇānena vai prabho//
gṛhāṇa tvaṃ mayā dattaṃ prasanno bhava śaṃkara

mayā dattaṃ ca te pādyaṃ puṣpagaṃdhasamanvitam//
gṛhāṇa devadeveśa prasanno varado bhava

viṣṭaraṃ viṣṭareṇaiva mayā dattaṃ ca vai prabho//
śāṃtyarathaṃ tava deveśa varado bhava me sadā

ācamanīyaṃ mayā dattaṃ tava viśveśvara prabho//
gṛhāṇa parameśāna tuṣṭo bhava mamādya vai

brahmagranthisamāyuktaṃ brahmakarmapravartakam//
yajñopavītaṃ sauvarṇaṃ mayā dattaṃ tava prabho

sugaṃdhaṃ caṃdanaṃ deva mayā dattaṃ ca vai prabho//
bhaktyā para mayā śaṃbho sugaṃdhaṃ kuru māṃ bhava

dīpaṃ hi paramaṃ śaṃbho ghṛtaprajvalitaṃ mayā//
dattaṃ gṛhāṇa deveśa mama jñānaprado bhava

dīpaṃ viśiṣṭaṃ paramaṃ sarvauṣadhivijṛṃbhitam//
gṛhāṇa parameśāna mama śāṃtyarthameva ca

dīpāvaliṃ mayā dattāṃ kṛhāṇa parameśvara//
ārārtikapradānena mama tejaḥ prado bhava

phaladīpādinaivedyatāṃbūlādikrameṇa ca//
pūjanīyo vidhānajñaistasyāṃ rātrau prayatnataḥ

paścājjāgaraṇaṃ kāryaṃ gṛhe vā devatālaye//
vitānamaṃḍapaṃ kṛtvā nānāścaryasamanvitam//
gītavāditranṛtyena arcanīyaḥ sadāśivaḥ

anenaiva vidhānena pradoṣodyāpane vidhiḥ//
kārye vidhimatā śakra sarvakāryārthasiddhaye

guruṇā kathitaṃ sarvaṃ taccakāra śatakratuḥ//
tenaiva ca sahāyena iṃdro yuddhaparāyaṇaḥ

vṛtraṃ prati suraiḥ sārddhaṃ yuyudhe ca śatakratuḥ//
tumulaṃ yuddhamabhavaddevānāṃ dānāvaiḥ saha

tasminsutumule gāḍhe devadaityakṣayāvahe//
dvaṃdvayuddhaṃ sutumulamativelaṃ bhayāvaham

vyomo yamena yuyudhe hyagninā tīkṣṇakopanaḥ//
varuṇena mahādaṃṣṭro vāyunā ca mahābalaḥ

dvandvayuddha ratāḥ sarve anyonyabalakāṃkṣiṇaḥ

tathaiva te devavarā mahābhujāḥ saṃgrāmaśūrā jayinastadā'bhavan//
parājayaṃ daityavārāśca sarve prāptāstadānīṃ paramaṃ samaṃtāt

dṛṣṭvā surairdaityavarānparājitānpalāyamānānatha kāndiśīkān//
tadaiva vṛtraḥ parameṇa manyunā mahābalo vākya midaṃ babhāṣe

//vṛtra uvāca//
he daityāḥ paramārtāśca kasmādyūyaṃ bhayāturāḥ//
palāyanaparāḥ sarve visṛjya raṇamadbhutam

svaṃsvaṃ parākramaṃ vīrā yuddhāya kṛtaniścayāḥ//
darśayadhvaṃ suragaṇāssūdayadhvaṃ mahābalāḥ

gadābhiḥ paṭṭiśaiḥ khaḍgaiḥ śaktitomaramudgaraiḥ//
asibhirbhi dipālaiśca pāśatomaramuṣṭibhiḥ

tadā devāśca yuyudhurdadhīcāsthisamudbhavaiḥ//
śastrairastraiśca paramairasurānsamadārayan

punardaityā hatā devaiḥ prāptāstepi parājayam//
punaśca tena vṛtreṇa nodyamānāḥ surānprati

yadā hi te daityavarāḥ sureśairnihanyamānāśca vidudruvurdiśaḥ//
keciddṛṣṭvā dānavāste tadānīṃ bhītitrastāḥ klībarūpāḥ krameṇā

vṛtreṇa kopinā caivaṃ dhikkṛtā daityapuṃgavāḥ//
he pulomanmahābhāga vṛṣaparvannamostu te

he dhūmrākṣa mahākāla mahādaitya vṛkāsura//
sthūlākṣa he mahādaitya sthūladaṃṣṭra namostu te

svargadvāraṃ vihāyaiva kṣatriyāṇāṃ manasvinām//
palāyadhve kimarthaṃ vā saṃgrāmāṅgaṇamuttamam

saṃgare maraṇaṃ yeṣāṃ te yāṃti paramaṃ padam//
yatra tatra ca lipseta saṃgrāme maraṇaṃ budhaḥ

tyajanti saṃgaraṃ ye vai te yāṃti nirayaṃ dhruvam

ye brāhmaṇārthe bhṛtyārthe svārthe vai śastrapāṇayaḥ//
saṃgrāmaṃ ye prakurvaṃti mahāpātakino narāḥ

śastraghātahatā ye vai mṛtā vā saṃgare tathā//
te yāṃti paramaṃ sthānaṃ nātra kāryā vicāraṇā

śastrairvicchinnadehā ye gavārthe svāmikāraṇāt//
raṇe mṛtāḥ kṣatā ye vai te yāṃti paramāṃ gatim

tasmādraṇe'pi ye śūrāḥ pāpino nihatāḥ puraḥ//
prāpnuvaṃti paraṃ sthānaṃ durlabhaṃ jñānināmapi

athavā tīrthagamanaṃ vedādhyayanameva ca//
devatārcanayajñādiśreyāṃsi vividhāni ca

aikapadyena tānyeva kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm//
saṃgrāme patitānāṃ ca sarvaśāstreṣvayaṃ vidhiḥ

tasmādyuddhāvadānaṃ ca kartavyamaviśaṃkitaiḥ//
bhavadbhirnānyathā kāryaṃ devavākyapramāṇataḥ

yūyaṃ sarve śauravṛttyā sametāḥ kulena śīlena mahānubhāvāḥ//
padāni tānyeva palāyamānā gacchaṃtyaśūrā raṇamaṃḍalācca

ta eva sarve khalu pāpalokāngacchaṃti nūnaṃ vacanātsmṛteśca

ye pāpiṣṭhāstvadharmmasthā brahmaghnā gurutalpagāḥ//
narakaṃ yāṃti te pāpaṃ tathaiva raṇavicyutāḥ

tasmādbhavadbhiryoddhavyaṃ svāmikāryabharakṣamaiḥ//
evamuktāstadā tena vṛtreṇāpi mahātmanā

cakruste vacaṃnaṃ tasya asurāśca surānprati//
cakruḥ sutumulaṃ yuddhaṃ sarvalokabhayaṃkaram

tasminpravṛtte tumule vigāḍhe vṛtro mahādaityapatiḥ sa ekaḥ//
uvāca roṣeṇa mahādbhutena śatakratuṃ devavaraiḥ sametam

//vṛtra uvāca//
śrṛṇu vākyaṃ mayā coktaṃ dharmmārthasahitaṃ hitam//
tvaṃ devānāṃ patirbhūtvā na jānāsi hitāhitam

kiṃbalārthaparo bhūtvā viśvarūpo hatastvayā//
prāptamadyaiva bho iṃdra tasyedaṃ karmmaṇaḥ phalam

ye dīrghadarśino maṃdā mūḍhā dharmabahiṣkṛtāḥ//
akalpāḥ kāryasiddhyarthaṃ yatkurvaṃti ca niṣphalam//
tatsarvaṃ viddhi deveṃdra manasā saṃpradhāryatām

tasmāddharmmaparo bhūtvā yudhyasva gatakalmaṣaḥ//
bhrātṛhā tvaṃ mamaiveṃdra tasmāttvā ghātayāmyaham

mā prayāhi sthiro bhūtvā devaiśca parivāritaḥ//
eva muktastu vṛtreṇa śakro'tīva ruṣānvitaḥ//
airāvataṃ samāruhya yayau vṛtrajighāṃsayā

iṃdramāyāṃtamālokya vṛtro balavatāṃ varaḥ//
uvāca prahasanvākyaṃ sarveṣāṃ śrṛṇvatāmapi

ādau māṃ praharasveti tasmāttvāṃ ghātayāmyaham

ityevamukto deveṃdro jaghāna gadayā bhṛśam//
vṛtraṃ balavatāṃ śreṣṭhaṃ jānudeśe mahābalam

tāmāpataṃtiṃ jagrāha kareṇaikena līlayā//
tayaivainaṃ jaghānāśu gadayā tridiveśvaram

sā gadā pātayāmāsa savajraṃ ca puraṃdaram//
patitaṃ śakramālokya vṛtra ūce surānprati

nayadhvaṃ svāminaṃ devāḥ svapurīmamarāvatīm

etacchrutvā vacaḥ satyaṃ vṛtrasya ca mahātnaḥ//
tathā cakruḥ surāḥ sarve raṇācceṃdraṃ samutsukāḥ

apovāhya gajasthaṃ hi parivārya bhayāturāḥ//
surāḥ sarve raṇaṃ hitvā jagmuste tridivaṃ prati

tato gateṣu deveṣu nanarta ca mahāsuraḥ//
vṛtro jahāsa ca paraṃ tenā pūryata diktaṭam

cacāla ca mahī sarvā saśailavanakānanā//
cukṣubhe ca tadā sarvaṃ jaṃgamaṃ sthāvaraṃ tathā

śrutvā prayātaṃ deveṃdraṃ brahmā lokapitāmahaḥ//
upayāto'tha deveṃdra svakamaṇḍaluvāriṇā//
aspṛśallabdhasaṃjño'bhūttatkṣaṇācca puraṃdaraḥ

dṛṣṭvā pitāmahaṃ cāgre vrīḍāyukto'bhavattadā//
maheṃdraṃ trapayā yuktaṃ brahmovāca pitāmahaḥ

//brahmovāca//
vṛtro hi tapasā yukto brahmacaryavrate sthitaḥ//
tvaṣṭuśca tapasā yukto vṛtraścāyaṃ mahāyaśāḥ//
ajeyastapasogreṇa tasmāttvaṃ tapasā jaya

vṛtrāsuro daityapatiśca śakra te samādhinā parameṇaiva jayyaḥ//
niśamya vākyaṃ parameṣṭhino hariḥ sasmāra devaṃ vṛṣabhadhvajaṃ tadā

stutyā tadātaṃ stavamāno mahātmā puraṃdaro guruṇā nodito hi

//iṃdra uvāca//
namo bhargāya devāya devānāmatidurgama//
varado bhava deveśa devānāṃ kāryasiddhaye

evaṃ stitiparo bhūtvā śacīpatirudāradhīḥ//
svakāryadakṣo maṃdātmā prapaṃcābhirataḥ khalu

prapaṃcābhiratā mūḍhāḥ śivabhaktiparā hyapi//
na prāpnuvaṃti te sthānaṃ paramīśasyarāgiṇaḥ

nirmalā nirahaṃkārā ye janāḥ paryupāsate//
mṛḍaṃ jñānapradaṃ ceśaṃ pareśaṃ śaṃbhumeva ca

teṣāṃ pareṣāṃ varada ihāmutra ca śaṃkaraḥ//
maheṃdreṇa stutaḥ śarvo rāgiṇā parameṇa hi

rāgiṇāṃ hi sadā śaṃbhurdurlabho nātra saṃśayaḥ//
tasmādvirāgiṇāṃ nityaṃ sanmukho hi sadāśivaḥ

rājā surāṇāṃ hi mahānurāgī svakarmasaṃsiddhimahāpravīṇaḥ//
tasmātsadā kleśaparaḥ śacīpatiḥ svakāmabhāvātmaparo hi nityam

stavamānaṃ tadā ceṃdramabravītkāryagauravāt//
vijñāyākhiladṛgdraṣṭā maheśo liṃgarūpavān

iṃdra gaccha suraiḥ sārddhaṃ vṛtraṃ vai dānavaṃ prati//
tapasaiva ca sādhyo'yaṃ raṇe jetuṃ śatakrato

//iṃdra uvāca//
kenopāyena sādhyo'yaṃ vṛtro daityavaro mahān//
tcachīghraṃ kathyatāṃ śaṃbho yena me vijayo bhavet

//rudra uvāca//
raṇe na śakyate haṃtumapi devavarairapi//
tasmāttvayā hi kartavyaṃ kutsitaṃ karma cādya vai

asya śāpaḥ purā dattaḥ pārvatyā mama sannidhau//
asau citraratho nāmnā vikhyāto bhuvanatraye

paryaṭansu vimānena mayā dattena bhāsvatā//
upahāsādimāṃ yoniṃ saṃprāpto datyapuṃgavaḥ

tasmādajeyaṃ jānīhi raṇe raṇavidāṃ vara//
evamukto maheṃdro'yaṃ śaṃbhunā yoginā bhṛśam

tatheti matvā śakro'sau niyamaṃ tamupādade

raṃdhraṃ pratīkṣya vṛtrasya tatsamīpe sahasrakam//
vatsarāṇāṃ mahābhāgā vasanhaṃtuṃ mano dadhe

aṃtarvedyāṃ bahiḥ sthitvā vajrapāṇiranujñayā//
guroḥ purodhasaścaiva svakāryamakarodbhṛśam

ekadā narmmadāyāṃ vai vṛtro dānavapuṃgavaḥ//
daityaiḥ parivṛtaḥ sarvaiḥ samāyāto yadṛcchayā

iṃdraḥ parābhavaṃ prāpto nīto devairddivaṃ prati//
ahameva hatāriśca nānyosti sadṛśo mama

manyamānaḥ sadā vṛtraḥ pauruṣeṇa samanvitaḥ//
pradoṣasamaye viprā narmadāyāmupasthitaḥ

dṛṣṭaśceṃdreṇa sumahānasuraiḥ parivāritaḥ//
vṛtro balavatāṃ śreṣṭhaḥ pradoṣasamaye tadā

tasminpradeṣe saṃyuktā maṃdavāre trayodaśī//
nodito guruṇā ceṃdraḥ kare gṛhya bṛhaspatiḥ

pradakṣiṇānamaskārairyathoktavidhinā tadā//
pūjito liṃgarūpī ca oṃkāro narmadātaṭe

pradoṣavratamāhātmyādvajrapāṇiḥ pratāpavān//
saṃjātastatkṣaṇādeva prasādācchaṃkarasgayaca

vṛtropi tapasā yuktaḥ pradoṣasamaye mahān//
nidrāsakto'bhavattatra śuṃḍena prati bodhitaḥ

svāpātpradoṣavelāyāṃ tapasā cārjitaṃ phalam//
pranaṣṭaṃ tatkṣaṇādeva niḥśrīkatvamupāgataḥ

devyāḥ śāpācca saṃjāto vṛtro bhagnamanorathaḥ

saṃdhyāpādo gato yāvaddhṛtra stīrthamupāviśat//
parīto vividhairddaityaityairnānāyudhasamanvitaiḥ

tasya tatkarmaṇaśchidraṃ chidrānveṣī śacīpatiḥ//
jñātvā gataḥ śanairhatumātmaśatruṃ śatakratuḥ

tāvaddaityāḥ susaṃrabdhā bhīmā bhīmaparākramāḥ//
uttasthuryugapatsarve duḥsahāśca śatakratum

tatastairabhavadyuddhamatiprabaladaṃḍibhiḥ//
sarve devāḥ sahāyārthaṃ tadā''jagmuḥ śatakratoḥ

tadā daityāśca devāśca yuyudhuste tarasvinaḥ//
rātrau yuddhaṃ samābhavatsurāsuravimardanam

anekaśastrasaṃvītaṃ mahāraudramavartata//
evaṃ pravartamāne tu saṃgrame raudradāruṇe//
tadā vṛtro'tha sannaddho gṛhītvā śūlamulbaṇam

iṃdra pramukhato bhūtvā jagarjātivibhīṣaṇam//
tasya nādapraṇādena trāsitaṃ bhuvanatrayam

airāvaṇaṃ samāruhya maheṃdraḥ śuśubhe tadā//
dhriyamāṇenacchatreṇa caṃdramaṃḍalaśobhinā

cāmarairvījyamāno'tha babhāṣe daityapuṃgavam

//iṃdra uvāca//
saṃgrāmaṃ kuru me vṛtra balena mahatā vṛtaḥ//
śūrastvamasi śūrāṇāṃ tapasā parameṇa hi

evamuktastadā tena vṛtro vākyamuvāca ha//
ādau prahara māmiṃdrapaścāttvāṃ ghātayāmyaham

tatheti matvā tadatīva duḥsahaṃ vajraṃ tadānīṃ śatadhārameva//
sa moktukāmo hi tadā puraṃdaro nivāritastena mahāprabheṇa//
purodhasā buddhimatāṃ vareṇa tatheti matvā sa cakāra ceṃdraḥ

gadāṃ pragṛhya deveṃdro vṛtraṃ vivyādha tāṃ gadām//
vārayāmāsa vṛtrosā vatithiṃ kṛpaṇo yathā

vyārthāṃ ca svagadāṃ dṛṣṭvā iṃdraściṃtāmavāpa ha

taṃ ciṃtyamānaṃ sa tadā puraṃdaraṃ vṛtro babhāṣe paribhartsamānaḥ//
purākṛtaṃ śakra mahādbhutaṃ tvayā jugupsitaṃ karmma ca vismṛtaṃ kim//
yenaiva jāto'si sahasranetraḥ śāpānmaharṣeratha gautamasya

ye śūrāśceṃdriyagrāmaṃ vartaṃte hi niyamya tu//
te jayaṃ prāpnuvaṃtīha netare hi bhavādṛśāḥ

raṇājiraṃ mahāghoraṃ pāpināṃ nātra saṃśayaḥ

evaṃ nirbhartsayāmāsa deveṃdraṃ daityapuṃgavaḥ//
triśūlaṃ dhūnayāmāsa deveṃdro hi taḍitsamam

tena śūlena mahatā vṛtro'dbhutaparākramaḥ//
babhau tīvreṇa tapasā yathā rudro yugāṃtakṛt

tathābhūtaṃ samālakṣya devarājaḥ śatakratuḥ//
abhyudyayau haṃtukāmo vṛtre dānavapuṃgavam

tamāyāṃtamabhiprekṣya haṃtukāmaṃ puraṃdaram//
jahāsa paramaṃ tatra śakrasya ca bhayāvaham//
mukhaṃ prasārya sumahadāgato hi puraṃdaram

grastukāmo mahātejā daityānāmadhipastadā//
āgatya sahasā śakraṃ grāsayitvā sakuṃjaram

savajraṃ sakirīṭaṃ ca nanarta ca jagarjja ca//
nimiṣāṃtaramātreṇa grasito'sau puraṃdaraḥ

hāhākāro mahānāsīddevānāṃ tatra paśyatām//
bhūkampo hi tadā hyasīdulkāpātaḥ sahasraśaḥ

timireṇāvṛtaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṃgamam//
nartamānastadā vṛtro babhūva paramadyutiḥ

vidhyamānāstadā sarve devā brahmāṇa māgatāḥ//
śaśaṃsuḥ sarvamevaitadvṛtrāsuraviceṣṭitam

tacchrutvā bhagavānbrahmā vyathito'tīva vismitaḥ//
kathaṃ jātaṃ maheṃdrasya vyasanaṃ paramādbhutam

devaiḥ saha tadā brahmā sarvalokapitāmahaḥ//
tuṣṭāva giriśaṃ devaṃ parameṇa samādhinā

//brahmovāca//
ॐnamo liṃgarūpāya mahādevāya vai namaḥ//
viśvarūpāya devāya virupākṣāya vai namaḥ

trāhitrāhi trilokeśa vṛtragrastaṃ puraṃdaram//
tadā nabhogatāvāṇī sarveṣāmeva śrṛṇvatām

uvāca hitakāmāya vidhiṃ liṃgārcane satī//
pradoṣavratayuktena iṃdreṇa vikṛtaṃ kṛtam

nirmālyaṃ pīṭhikāṃ caiva cchāyāprāsādameva ca//
pradakṣiṇāṃ kṛtavatā pīṭhikālaṃghanaṃ kṛtam

laṃghayaṃti ca ye mūḍhāste vai daṃḍyā na saṃśayaḥ//
caṃḍasya gaṇamukhyasya tasmātkuryātprayatnataḥ//
pradakṣiṇānamaskārau liṃgārccanasamanvitaḥ

śreyaḥprāptayekabuddhyā vai prayatnālliṃgapūjanam//
kāryaṃ dīkṣā parairnityaṃ sarvapāpopaśāṃtaye

āśarīraṃ ca tadvākyaṃ śrutvā brahmādayaḥ surāḥ//
papracchuste prāṃjalayo nabhovāṇīṃ śubhāvahām

kathamarcāmahe liṃgaṃ kenaiva vidhinā tataḥ//
prātarmadhyāhnasamaye sāyaṃkāle tathaiva ca

kāni puṣpāṇi sāyāhne madhyāhne ca tathaiva hi//
prātaḥ kāle tu tānyena kathayasva yathātatham

tadā nabhogatā vāṇī kathayāmāsa vistaram

karavīraṃ cārkapuṣpaṃ bṛhatīpuṣpamevaca//
dhattūrakusumaṃ caiva śatapatraṃ tathaiva ca

āragvadhaṃ ca punnāgaṃ bakulaṃ nāgakeśaram//
bradhnotpalaṃ kadambaṃ ca maṃdārakusumaṃ tathā

bahūni varapuṣpāṇi bahūni kamalānyapi//
trikāle ca pavitrāṇi jñeyāni satataṃ budhaiḥ

jātīpuṣpaṃ mallikāyāśca puṣpaṃ puṣpaṃ mogarakaṃ nīlapuṣpaṃ tathaiva//
tathā puṣpaṃ kuṭajaṃ karṇikāraṃ kausumbhākhyaṃ vārijaṃ raktavarṇanam

etānyeva ya puṣpāṇi madhyāhne liṃgapūjane//
viśiṣṭāni mayoktāni sāyāhne kathayāmyaham

caṃ pakāni trikāle ca pavitrāṇi na saṃśayaḥ//
rātrau mogarakāṇyeva pavitrāṇi na saṃśayaḥ

evamarccanabhedāṃśca jñātvā talliṃgapūjane//
kāryo vidhirvidhijñaiśca satataṃ ca śivālaye

vṛṣabhāṃtarito bhūtvā pīṭhikāṃtarameva ca//
pradakṣiṇāṃ na kurvīta kurvankilbiṣamaśnute

tathā hyanena śakreṇa kṛtaṃ caiva pradakṣiṇam//
rājasaṃ bhāvamāśritya tasmājjātaṃca niṣphalam

grasito'dyaiva vṛtreṇa sagajo hi puraṃdaraḥ//
bhavadbhireva tatkāryaṃ yena indraḥ pramucyate

mahārudravidhānena mukto bhavati tatkṣaṇāt//
puraṃdaro hyayaṃ devā nātra kāryā vicāraṇā

tenaiva vacasā devā rudramabhyarcya yatnataḥ//
yathoktena vidhānena rudrasūktena yatnataḥ

tathā caikādaśīrudryā rudramabhyarcya vai surāḥ//
havanaṃ pratyahaṃ cakrurddaśāṃśena dvijottamāḥ

japaṃ ca pūjāṃ havanaṃ ca cakrurvimoktukāmāḥ sahasā puraṃdaram//
śaṃbhoḥ prasādātsahasā vinirgataḥ kukṣiṃ bhittvā devarājastadānīm

taṃ nirgataṃ samīkṣyātha devadeveṃdramojasā//
sagajaṃ ca sa vajraṃ ca sakirīṭaṃ sakuṇḍalam//
śriyā paramayā yuktaṃ puraṃdaraṃ mahaujasam

devaduṃdubhayo nedustathā śaṃkhā hyanekaśaḥ//
gaṃdharvāpsaraso yakṣā ṛṣayaśca mudānvitāḥ

ekapadyena sarveṣāṃ mahāharṣo divaukasām//
saṃjātastatkṣaṇādeva yadā muktaḥ puraṃdaraḥ//
tadā śacī samāyātā yatra muktaḥ puraṃdaraḥ

tatra śacyā sameto'sāvabhiṣikto maharṣibhiḥ//
puṇyāhavācanaṃ tasya kṛtaṃ sarvaiḥ prayatnataḥ

evaṃ tadābhiṣikto'sau maheṃdra ṛṣibhiḥ punaḥ//
mahī maṃgalabhūyiṣṭhā tadā jātā dvijottamāḥ

diśaḥ prasannatāṃ yātā nirmalaṃ cābhavannabhaḥ//
śāṃtāstadāgnayo hyāsanmanāṃsi ca mahātmanām

evamādīnyanekāni maṃgalāni tato'bhavan//
mukte śatakratau tasminbabhūva paramādbhutam

evaṃ pravartamāne tu mahatāṃ ca mahotsave//
tāvadvṛtrasya patitaṃ śarīraṃ ca bhayānakam

tatraiva brahmahatyā ca pāpiṣṭhā patitā bhuvi//
gaṃgāyamunayormadhye aṃtarvedīti kathyate

puṇyabhūmiriti khyātā prasiddhā lokapāvanī//
vṛtrahatyāpratiṣṭhā sā yasmideśe sa pāpavān

malasya bahusaṃbhūtyā mālāveti prakīrtitā//
tasyāṃ tu malabhūmyāṃ vai vṛtrasya ca mahacchiraḥ

ṣaṇmāseṣvapatatsarvaiḥ kṛttaṃ devaiḥ savāsavaiḥ//
evaṃ vṛtravadhaṃ kṛtvā śakro jayamavāpa ha

iṃdrāsane copaviṣṭo nirātaṃkaḥ śacīpatiḥ//
etasminnaṃtare daityāḥ pātālavāsinaṃ balim//
śaśaṃsuḥ sarvamāgatya śakrasya ca viceṣṭitam

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā vairocanī ruṣānvitaḥ//
śukraṃ papraccha sa tadā sathamiṃdro vaśī bhavet

tenoktaṃ balaye rājañjayasyandanalabdhaye//
mahāyajñaṃ kuruṣvādya tena te vijayo bhavet

tenokto bhṛguṇā caivaṃ baliryajñārthamudyataḥ//
dadhau yānīha dravyāṇi yajñayogyāni tāni vai//
melayitvā tvareṇaiva vairocanirudāradhīḥ

pravartito mahāyajño bhārgaveṇa mahātmanā//
dīkṣāyukto balirabhūjjuhuve haghyavāhanam

hūyamāne tadāgnau tu karmaṇā vidhihetunā//
tasmādbaleḥ samutpannaḥ syaṃdanaḥ paramādbhutaḥ

hayaiścaturbhiḥ saṃyukto dhvajesiṃho mahāprabhaḥ//
śastrāstraiḥ saṃyutaḥ śrīmānhayaiḥ śvetairalaṃkṛtaḥ

tataścāvabhṛthasnānaṃ cakre śukrapraṇoditaḥ//
syaṃdanaṃ pūjayitvātha āruroha balistadā

daityaiḥ parivṛtaḥ sadyo yoddhukāmaḥ puraṃdaram//
sadya eva divaṃ prāpto balirvairocano mahān

āgatya senayā sārddhamāruro hāmarāvatīm//
saṃruddhāṃ tāṃ purīṃ dṛṣṭvā tadā te surasattamāḥ//
virśayitvā suciramūcuḥ sarve bṛhaspatim

kiṃ kurmo'dya mahābhāga āgatā daityapuṃgavāḥ//
yoddhukāmā mahāghorāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā bṛhaspatirabhāṣata

ete ghṛtamukhā ghorā bhṛguṇānoditāḥ surāḥ//
ajeyāścaiva te sarve tapasā vikrameṇa ca

etanniśamya vacanaṃ ca guṇābhiyuktaṃ sarve surāḥ samabhavaṃstrapayābhiyuktāḥ//
iṃdro'pi buddhivikalaḥ pariciṃtayā ca vrīḍāyutaḥ samabhavatparibhartsyamānaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṃḍe balidaityasya saṃgrāmodyogavarṇanaṃnāma saptadaśo'dhyāyaḥ