સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 1.17

॥લોમશ ઉવાચ॥
તતઃ સર્વે સુરગણા દૃષ્ટ્વા તં વિલયં ગતમ્॥
ચિંતયંતઃ સુરગણાઃ કથં ચ વિદધામહે

સુરભિં ચાહ્વયિત્વાથ તદોવાચ શચીપતિઃ॥
કલેવરં દધીચસ્ય લિહ્યાસ્ત્વં વચનાન્મમ

તથેતિ ચ વચોમત્વા તત્ક્ષણાદેવ લિહ્ય તત્॥
નિર્માંસં ચ કૃતં સદ્યસ્તયા ધેન્વા કલેવરમ્

જગૃહુસ્તાનિ ચાસ્થીનિ ચક્રુઃ શસ્ત્રાણિ વૈ સુરાઃ॥
તસ્ય વંશોદ્ભવં વજ્રં શિરો બ્રહ્મશિરસ્તથા

અન્યાનિ ચાસ્થીનિ બહૂનિ તસ્ય ઋષેસ્તદાનીં જગૃહુઃ સુરાશ્ચ॥
તથા શિરાજાલમયાંશ્ચ પાશાંશ્ચક્રુઃ સુરા વૈરયુતાશ્ચ દૈત્યાન્

શસ્ત્રાણિ કૃત્વા તે સર્વે મહાબલપરાક્રમાઃ॥
યયુર્દેવાતસ્ત્વરાયુક્તા વૃત્રઘાતનતત્પરાઃ

તતઃ સુવર્ચ્ચાશ્ચ દધીચિપત્ની યા પ્રેષિતા સા સુરકાર્યસિદ્ધયે॥
વ્યલોકયત્તત્ર સમેત્ય સર્વં મૃતં પતિં દેહમથો દદર્શતમ્

જ્ઞાત્વા ચ તત્સર્વમિદં સુરાણાં કૃત્યં તદાનીં ચ ચુકોપ સાધ્વી॥
દદૌ સતી શાપમતીવ રુષ્ટા તદા સુવર્ચા ઋષિવર્યપત્ની

અહો સુરા દુષ્ટતરાશ્ચ સર્વે સર્વે હ્યશક્તાશ્ચ તથૈવ લુબ્ધાઃ॥
તસ્માચ્ચ સર્વેઽપ્રજસો ભવંતુ દિવૌકસોઽદ્યપ્રભૃતિત્યુવાચ સા

એવ શાપં દદૌ તેષાં સુરાણાં સા તપસ્વિની॥
પ્રવીશ્યાશ્વત્થમૂલે સા સ્વોદરં દારયત્તદા

નિર્ગતો જઠરાદ્ગર્ભો દધીચસ્ય મહાત્મનઃ॥
સાક્ષાદ્રુદ્રાવતારોઽસૌ પિપ્લાદો મહાપ્રભઃ

પ્રહસ્ય જનની ગર્ભમુવાચ રુષિતેક્ષણા॥
સુવર્ચા તં પિપ્પલાદં ચિરં તિષ્ઠાસ્ય સન્નિધૌ

અશ્વત્થસ્ય મહાભાગ સર્વેષાં સફલો ભવેઃ॥
તથૈવ ભાષમાણા સા સુવર્ચા તનયં પ્રતિ॥
પતિમન્વગમત્સાધ્વી પરમેણ સમાધિના

એવં દધીચપત્ની સા પતિના સ્વર્ગમાવ્રજત્

તે દેવાઃ કૃતશસ્ત્રાસ્ત્રા દૈત્યાન્પ્રતિ સમુત્સુકાઃ॥
આજગ્મુશ્ચેંદ્રમુખ્યાસ્તે મહાબલપરાક્રમાઃ

ગુરું પુરસ્કૃત્ય તદાજ્ઞયા તે ગણાઃ સુરાણાં બહવસ્તદાનીમ્॥
ભુવં સમાગત્ય ચ મધ્યદેશમૂચુશ્ચ સર્વે પરમાસ્ત્રયુક્તાઃ

સમાગતાનુપસૃત્ય દેવાંશ્ચેંદ્રપુરોગમાન્॥
યયૌ વૃત્રો મહાદૈત્યો દૈત્યવૃન્દસમાવૃતઃ

યથા મેરોશ્ચ શિખરં પરિપૂર્ણં પ્રદૃશ્યતે॥
તથા સોઽપિ મહાતેજા વિશ્વકર્મ્મસુતો મહાન્

તેન દૃષ્ટો મહેન્દ્રશ્ચ મહેંદ્રેણ મહાસુરઃ॥
દેવાનાં દાનવાનાં ચ દર્શનં ચ મહાદ્ભુતમ્

તદા તે બદ્ધવૈરાશ્ચ દેવદૈત્યાઃ પરસ્પરમ્॥
અન્યોન્યમભિસંરબ્ધા જગર્જુઃ પરમાદ્ભુતમ્

વાદિત્રાણિ ચ ભીમાનિ વાદ્યમાનાનિ સર્વશઃ॥
શ્રૂયંતેઽત્ર ગભીરાણિ સુરા સુરસમાગમે

વાદ્યમાનેષુ તૂર્યેષુ તે સર્વે ત્વરયાન્વિતાઃ॥
અનેકૈઃ શસ્ત્રસંઘાતૈર્જઘ્નુરન્યોન્યમોજસા

તદા દેવાસુરે યુદ્ધે ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્॥
ભયેન મહતા યુક્તં બભૂવ ગતચેતનમ્

છેદિતાઃ સ્ફોટિતાશ્ચૈવ કેચિચ્છસ્ત્રૈર્દ્વિધા કૃતાઃ॥
નારાચૈશ્ચ તથા કેચિચ્છસ્ત્રાસ્ત્રૈઃ શકલીકૃતાઃ

ભલ્લૈશ્ચેરુર્હતાઃ કેચિદ્વ્યંગભૂતા દિવૌકસઃ॥
રશ્મયો મેઘસંભૂતાઃ પ્રકાશંતે નભસ્સ્વિવ

શિરાંસિ પતિતાન્યેવ બહૂનિચ નભસ્તલાત્॥
નક્ષત્રાણીવ ચ યથા મહાપ્રલયસંકુલમ્

પ્રવર્તિતં મધ્યદેશે સર્વબૂતક્ષયાવહમ્॥
શક્રેણ સહ સંગ્રામં ચકાર નમુચિસ્તદા

વજ્રેણ જઘ્ને તરસા નમુચિં દેવરાટ્ સ્વયમ્॥
ન રોમૈકં ચ ત્રુચિતં તમુચેરસુરસ્ય ચ

વજ્રેણાપિ તદા સર્વે વિસ્મયં પરમં ગતાઃ॥
અસુરાશ્ચ સુરાશ્ચૈવ મહેંદ્રો વ્રીડિતસ્તદા

ગદયા નમુચિં જઘ્ને ગદા સાપિ વિચૂર્ણિતા॥
નમુચેરંગલગ્નાપિ પપાત વસુધાતલે

તથા શૂલેન મહતા તં જઘાન પુરંદરઃ॥
તચ્છૂલં શતધા ચૂર્ણં નમુચેરંગમાશ્રિતમ્

એવં તં વવિધૈઃ શસ્ત્રૈરાજઘાન સુરારિહા॥
પ્રહસ્ય માનો નમુચિર્ન જઘાન પુરંદરમ્

તૂષ્ણીંભૂતસ્તદા ચેંદ્રશ્ચિંતયા પરયા યુતઃ॥
કિં કાર્યં કિમકાર્યં વા ઇતીંદ્રો નાવિદત્તદા

એતસ્મિન્નંતરે તત્ર મહાયુદ્ધે મહાભયે॥
જાતા નભોગતા વાણી ઇંદ્રસુદ્દિશ્ય સત્વરમ્

જહ્યેનમદ્યાશુ મહેંદ્ર દૈત્યં દિવૌકસાં ઘોરતરં ભયાવહમ્॥
ફેનેન ચૈવાશુ મહાસુરેન્દ્રમપાં સમીપેન દુરાસદેન

અન્યેન શસ્ત્રેણ ચ આહતોઽસૌ વધ્યઃ કદાચિન્ન ભવત્યયં તુ॥
તસ્માચ્ચ દેવેશ વધાર્થમસ્ય કુરુ પ્રયત્નં નમુચેર્દુરાત્મનઃ

નિશમ્ય વાચં પરમાર્થયુક્તાં દૈવીં સદાનંદકરીં શુભાવહામ્॥
ચક્રે પરં યત્નવતાં વરિષ્ઠો ગત્વોદધેઃ પારમનંતવીર્યઃ

તત્રાગતં સમીક્ષ્યાથ નમુચિઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ॥
હત્વા શૂલેન દેવેંદ્રં પ્રહસન્નિદમબ્રવીત્

સમુદ્રસ્ય તટઃ કસ્માત્સેવિતઃ સુરસત્તમ॥
વિહાય રણભૂમિં ચ ત્યક્તશસ્ત્રોઽભવદ્ભવાન્

ત્વદીયેનૈવ વજ્રેણ કિં કૃતં મમ દુર્મતે

તથાન્યાનિ ચ શસ્ત્રાણિ અસ્ત્રાણિ સુબહૂનિ ચ॥
ગૃહીતાનિ પુરા મંદ હંતું મામેવ ચાધુના

કિં કરિષ્યસિ માં હંતું યુદ્ધાય સમુપસ્થિતઃ॥
કેન શસ્ત્રેણ રે મંદ યોદ્ધુમિચ્છસિ સંયુગે

ત્વાં ગાતયામિ ચાદ્યૈવ યદિ તિષ્ઠસિ સંયુગે॥
નો ચેદ્ગચ્છ મયા મુક્તશ્ચિરં જીવ સુખી ભવ

એવં સ ગર્વિતં તસ્ય વાક્યમાહવશોભિનઃ॥
શ્રુત્વા મહેંદ્રોઽપિ રુષા જગૃહે ફેનમદ્ભુતમ્

ફેનં કરસ્થં દૃષ્ટ્વા તુ અસુરા જહસુસ્તદા

ક્ષયં ગતાનિ ચાસ્ત્રાણિ પેનેનૈવ પુરંદરઃ॥
હંતુમિચ્છતિ મામદ્ય શતક્રતુરુદારધીઃ

એવં પ્રહસ્ય નમુચિરજ્ઞાય પુરંદરમ્॥
સાવજ્ઞં પુરતસ્તસ્થૌ નમુચિર્દૈત્યપુંગવઃ

તદૈવ તં સ ફેનેન શીઘ્રમિંદ્રો જઘાન હ

હતે તુ નમુચૌ દેવાઃ સર્વે ચૈવ મુદાન્વિતાઃ॥
સાધુસાધ્વિતિ શબ્દેન ઋષયશ્ચાભ્યપૂજયન્

તદા સર્વે જયં પ્રાપ્તા હત્વા નમુચિમાહવે॥
દૈત્યાસ્તે કોપસંરબ્ધા યોદ્ધુકામા મુદાન્વિતાઃ

પુનઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં દેવાનાં દાનવૈઃ સહ॥
શસ્ત્રાસ્ત્રૈર્બહુધા મુક્તૈઃ પરસ્પરવધૈષિબિઃ

યદા તે હ્યસુરા દેવૈઃ પાતિતાશ્ચ પુનઃપુનઃ॥
તદા વૃત્રો મહાતેજાઃ શતક્રતુમુપાવ્રજત્

વૃત્રં દૃષ્ટ્વા તદા સર્વે સસુરાસુરમાનવાઃ॥
ભયેન મહતાવિષ્ટાઃ પતિતા ભુવિ શેરતે

એવં ભીતેષુ સર્વેષુ સુરસિદ્ધેષુ વૈ તદા॥
ઇંદ્રશ્ચૈરાવણારૂઢો વજ્રપાણિઃ પ્રતાપવાન્

છત્રેણ ધ્રિયમાણેન ચામરેણ વિરાજિતઃ॥
તદા સર્વૈઃ સમેતો હિ લોકપાલૈઃ પ્રતાપિતઃ

વૃત્રં વિલોક્ય તે સર્વે લોકપાલા મહેશ્વરાઃ॥
ભયભીતાશ્ચ તે સર્વે શિવં શરણમન્વયુઃ

મનસાચિંતયન્સર્વે શંકરં લોકશંકરમ્॥
લિંગં સંપૂજ્ય વિધિવન્મહેંદ્રો જયકામુકઃ

ગુરુણા વિદિતઃ સદ્યો વિશ્વાસેન પરેણ હિ॥
ઉવાચ ચ તદા શક્રં બૃહસ્પતિરુદારધીઃ

॥બૃહસ્પતિરુવાચ॥
કાર્તિકે શુક્લપક્ષે તુ મંદવારે ત્રયોદશી॥
સમગ્રા યદિ લભ્યેત સર્વપ્રાપ્તયૈ ન સંશયઃ

તસ્યાં પ્રદોષસમયે લિંગરૂપી સદાશિવઃ॥
પૂજનીયો હિ દેવેંદ્ર સર્વકામાર્થસિદ્ધયે

સ્નાત્વા મધ્યાહ્નસમયે તિલામલકસંયુતમ્॥
શિવસ્ય કુર્યાદ્ગંધપુષ્પફલાદિભિઃ

પશ્ચાત્પ્રદોષવેલાયાં સ્થાવરં લિંગમર્ચ્ચયેત્॥
સ્વયંભુ સ્થાપિતં ચાપિ પૌરુષેયમપૌરુષમ્

જને વા વિજને વાપિ અરણ્યે વા તપોવને॥
તલ્લિંગમર્ચ્ચયેદ્ભક્ત્યા પ્રદોષે તુ વિશેષતઃ

ગ્રામદ્બહિઃ સ્થિતં લિંગં ગ્રામાચ્છતગુણં ફલમ્॥
બ્રાહ્મચ્છતગુણં પુણ્યમરણ્યે લિંગમદ્ભુતમ્

આરણ્યાચ્છતગુણં પુણ્યમર્ચિતં પાર્વતં યથા॥
પાર્વતાચ્ચૈવ લિંગાચ્ચ ફલં ચાયુતસંજ્ઞિતમ્॥
તપોવનાશ્રિતં લિંગં પૂજિતં વા મહાફલમ્

તસ્માદેતદ્વિભાગેન શિવપૂજનાર્ચનં બુધૈઃ॥
કર્ત્વયં નિપુણત્વેન તીર્થસ્નાનાદિકં તથા

પંચપિંડાન્સમુદ્ધૃત્ય સ્નાનમાત્રેણ શોભનમ્॥
કૂપે સ્નાનં પ્રકુર્વીત ઉદ્ધૃતેન વિસેષતઃ

તડાગે દશ પિંડાંશ્ચ ઉદ્ધૃત્ય સ્નાનમાચરેત્॥
નદીસ્નાનં વિશ્ષ્ટં ચ મહાનદ્યાં વિશેષતઃ

સર્વેષામપિ તીર્થાનાં ગંગાસ્નાનં વિશિષ્યતે॥
દેવખાતે ચ તત્તુલ્યં પ્રશસ્તં સ્નાનમાચરેત્

પ્રદીપાનાં સહસ્રેણ દીપનીયઃ સદાશિવઃ॥
તથા દીપશતેનાપિ દ્વાત્રિંશદ્દીપમાલયા

ઘૃતેન દીપયેદ્દીપાઞ્છિવસ્ય પરિતુષ્ટયે॥
તથા ફલૈશ્ચ દીપૈશ્ચ નૈવેદ્યૈર્ગંધધૂપકૈઃ

ઉપચારૈઃ ષોડશભિર્લિંગરૂપી સદા શિવઃ॥
પૂજ્યઃ પ્રદોષવેલાયાં નૃભિઃ સર્વાર્થસિદ્ધયે

પ્રદક્ષિણં પ્રકુર્વીત શતમષ્ટોત્તરં તથા॥
નમસ્કારાન્પ્રકુર્વીત તાવત્સંખ્યાન્પ્રયત્નતઃ

પ્રદક્ષિણનમસ્કારૈઃ પૂજનીયઃ સદાશિવઃ॥
નામ્નાં શતેન રુદ્રોઽસૌ સ્તવનીયો યતાવિધિ

નમો રુદ્રાય ભીમાય નીલકણ્ઠાય વેધસે॥
કપર્દ્ધિને સુરેશાય વ્યોમકેશાય વૈ નમઃ

વૃષધ્વજાય સોમાય નીલકણ્ઠાય વૈ નમઃ॥
દિગંબરાય ભર્ગાય ઉમાકાંતકપર્દ્દિને

તપોમયાય વ્યાપ્તાય શિપિવિષ્ટાય વૈ નમઃ॥
વ્યાલપ્રિયાય વ્યાલાય વ્યાલાનાં પતયે નમઃ

મહીધરાય વ્યાઘ્રાય પશૂનાં પતયે નમઃ॥
ત્રિપુરાંતકસિંહાય શાર્દૂલોગ્રરવાય ચ

મીનાય મીનનાથાય સિદ્ધાય પરમેષ્ઠિને॥
કામાંતકાય બુદ્ધાય બુદ્ધીનાં પતયે નમઃ

કપોતાય વિશિષ્ટાય શિષ્ટાય પરમાત્મને॥
વેદાય વેદબીજાય દેવગુહ્યાય વૈ નમઃ

દીર્ઘાય દીર્ઘદીર્ઘાય દીર્ઘાર્ઘાય મહાય ચ॥
નમો જગત્પ્રતિષ્ઠાય વ્યોમરૂપાય વૈ નમઃ

ગજાસુરવિનાશાય હ્યંધકાસુરભેદિને॥
નીલલોહિતશુક્લાય ચણ્ડમુણ્ડપ્રિયાય ચ

ભક્તિપ્રિયાય દેવાય જ્ઞાનજ્ઞાનાવ્યયાય ચ॥
મહેશાય નમસ્તુભ્યં મહાદેવહરાય ચ

ત્રિનેત્રાય ત્રિવેદાય વેદાંગાય નમોનમઃ॥
અર્થાય અર્થરૂપાય પરમાર્થાય વૈ નમઃ

વિશ્વરૂપાય વિશ્વાય વિશ્વનાતાય વૈ નમઃ॥
શંકરાય ચ કાલાય કાલાવયવરૂપિણે

અરૂપાય ચ સૂક્ષ્માય સૂક્ષ્મસૂક્ષ્માય વૈ નમઃ॥
શ્મશાનવાસિને તુભ્યં નમસ્તે કૃત્તિવાસસે

શશાંકશેખરાયૈવ રુદ્રવિશ્વાશ્રયાય ચ॥
દુર્ગાય દુર્ગસારાય દુર્ગાવયવસાક્ષિણે

લિંગરૂપાય લિંગાય લિંગાનાં પતયે નમઃ॥
પ્રણવરૂપાય પ્રણવાર્થાય વૈ નમઃ

નમોનમઃ કારણકારણાય તે મૃત્યુંજયાયાત્મભવસ્વરૂપિણે॥
ત્રિયંબકાયાસિતકંઠ ભર્ગ ગૌરિપતે સકલમંગલહેતવે નમઃ

॥બૃહસ્પતિરુવાચ॥
નામ્નાં શતં મહેશસ્ય ઉચ્ચાર્યં વ્રતિના તદા॥
પ્રદક્ષિણનમસ્કારૈરેતત્સંખ્યૈઃ પ્રયત્નતઃ॥
કાર્યં પ્રદોષસમયે તુષ્ટ્યર્થં સંકરસ્ય ચ

એવં વ્રતં સમુદ્દિષ્ટં તવ શક્ર મહામતે॥
શીઘ્રં કુરુ મહાભાગ પશ્ચાદ્યુદ્ધં કુરુ પ્રભો

શંભોઃ પ્રસાદાત્સર્વં તે ભવિષ્યતિ જયાદિકમ્

વૃત્રો હ્યયં મહાતેજા દૈતેયસ્તપસા પુરા॥
શિવં પ્રસાદયામાસ પર્વતે ગંધમાદને

નામ્ના ચિત્રરથો રાજા વનં ચિત્રરથસ્ય તત્॥
એતજ્જાનીહિ ભો ઇન્દ્ર શિવપુર્યાઃ સમીપતઃ

યસ્મિન્વને મહાભાગ ન સંતિ ચ ષડૂર્મયઃ॥
તસ્માચ્ચૈત્રરથં નામ વનં પરમમંગલમ્॥
તસ્ય રાજ્ઞઃ શિવેનૈવ દત્તં યાનં મહાદ્ભુતમ્

કામગં કિંકિણીયુક્તં સિદ્ધચારણસેવિતમ્॥
ગંધર્વૈરપ્સરોયક્ષૈઃ કિંનરૈરુપશોભિતમ્

તતસ્તેનૈવ યાનેન પૃથિવીં પર્યટન્પુરા॥
તથા ગિરીશમુખ્યાંશ્ચ દ્વીપાંશ્ચ વિવિધાંસ્તથા

એકદા પર્યટન્રાજા નામ્ના ચિત્રરથો મહાન્॥
કૈલાસમાગતસ્તત્ર સ દદર્શ પરાદ્ભુતમ્

સભાતલં મહેશસ્ય ગણૈશ્ચૈવ વિરાજિતમ્॥
અર્દ્ધાગલગ્નયા દેવ્યા શોભિતં ચ મહેશ્વરમ્

નિરીક્ષ્ય દેવ્યા સહિતં સદાશિવં દેવ્યાન્વિતં વાક્યમિદં બભાષે

વયં ચ શંભો વિષયાન્વિતાશ્ચ મંત્ર્યાદયઃ સ્ત્રીજિતાશ્ચાપિ ચાન્યે॥
ન લોકમધ્યે વયમેવ ચાજ્ઞાઃ સ્ત્રીસેવનં લજ્જયા નૈવ કુર્મઃ

એતદ્વાક્યં નિશમ્યાથ મહેશઃ પ્રહસન્નિવ॥
ઉવાચ ન્યાયસંયુક્તં સર્વેષામપિ શ્રૃણ્વતામ્

ભયં લોકાપવાદાચ્ચ સર્વેષામપિ નાન્યથા॥
ગ્રાસિતં કાલકૂટં ચ સર્વેષામપિ દુર્જરમ્

તથાપિ ઉપહાસો મે કૃતો રાજ્ઞા હિ દુર્જરઃ॥
તં ચિત્રરથમાહૂય ગિરિજા વાક્યમબ્રવીત્

॥ગીરિજોવાચ॥
રે દુરાત્મન્કથં ત્વજ્ઞ શંકરશ્ચોપહાસિતઃ॥
મયા સહૈવ મંદાત્મન્દ્રક્ષ્યસે કર્મણઃ ફલમ્

સાધૂનાં સમચિત્તાનામુપહાસં કરોતિ યઃ॥
દેવો વાપ્યથ વા મર્ત્યઃ સ વિજ્ઞેયોઽધમાધમઃ

એતે મુનીંદ્રાશ્ચ મહાનુભાવાસ્તથા હ્યમી ઋષયો વેદગર્ભાઃ॥
તથૈવ સર્વે સનકાદયો હ્યમી અજ્ઞાશ્ચ સર્વે શિવમર્ચયંતે?

રે મૂઢ સર્વેષુ જનેષ્વભિજ્ઞસ્ત્વમેવ એવાદ્ય ન ચાપરે જનાઃ॥
તસ્માદભિજ્ઞં હિ કરોમિ દૈત્યં દેવૈર્દ્વિજૈશ્ચાપિ બહિષ્કૃતં ત્વામ્

એવં શપ્તસ્તયા દેવ્યા ભવાન્યા રાજસત્તમઃ॥
રાજા ચિત્રરથઃ સદ્યઃ પપાત સહસા દિવઃ

આસુરીં યોનિમાસાદ્ય વૃત્રોનામ્નાઽભવત્તદા॥
તપસા પરમેણૈવ ત્વષ્ટ્રા સંયોજિતઃ ક્રમાત્

તપસા તેન મહતા અજેયો વૃત્ર ઉચ્યત॥
તસ્માચ્છંભું સમભ્યર્ચ્ય પ્રદોષે વિધિનાઽધુના

જહિ વૃત્રં મહાદૈત્યં દેવાનાં કાર્યસિદ્ધયે॥
ગુરોસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા ઉવાચાથ શતક્રતુઃ॥
સોદ્યાપનવિધિં બ્રૂહિ પ્રદોષસ્ય ચ મેઽધુના

॥બૃહસ્પતિરુવાચ॥
કાર્તિકે માસિ સંપ્રાપ્તે મંદવારે ત્રયોદશી॥
સંપૂર્તિસ્તુ ભવેત્તત્ર સંપૂર્ણવ્રતસિદ્ધયે

વૃષભો રાજતઃ કાર્યઃ પૃષ્ઠે તસ્ય સુપીઠકમ્॥
તસ્યોપરિન્યસેદ્દેવમુમાકાંતં ત્રિલોચનમ્

પંચવક્ત્રં દશભુજમર્દ્ધાંગે ગિરિજાં સતીમ્॥
એવં ચોમામહેશં ચ સૌવર્ણં કારયેદ્બુધઃ

સવૃષં તામ્રપત્રે ચ વસ્ત્રેણ પરિગુંઠિતે॥
સ્થાપયિત્વોમયા સાર્દ્ધં નાનાબોગસમન્વિતમ્

વિધિના જાગરં કુર્યાદ્રાત્રૌ શ્રદ્ધાસમન્વિતઃ॥
પંચામૃતેન સ્નપનં કાર્યમાદૌ પ્રયત્નતઃ

ગોક્ષીરસ્નાનં દેવેશ ગોક્ષીરેણ મયા કૃતમ્॥
સ્નપનં દેવદેવેશ ગૃહાણ પરમેશ્વર

દધ્ના ચૈવ મયા દેવ સ્નપનં ક્રિયતેઽધુના॥
ગૃહામ ચ મયા દત્તં સુપ્રસન્નો ભવાદ્ય વૈ

સર્પિષા ચ મયા દેવ સ્નપનં ક્રિયતેઽધુના॥
ગૃહાણ શ્રદ્ધયા દત્તં તવ પ્રીત્યર્થમેવ ચ

ઇદં મધુ મયા દત્તં તવ પ્રીત્યર્થમેવ ચ॥
ગૃહામ ત્વં હિ દેવેશ મમ શાંતિપ્રદો ભવ

સિતયા દેવદેવેશ સ્નપનં ક્રિયતેઽધુના॥
ગૃહાણ શ્રદ્ધયા દત્તાં સુપ્રસન્નો ભવ પ્રભો

એવં પંચામૃતેનૈવ સ્નપનીયો વૃષધ્વજઃ॥
પશ્ચાદર્ઘ્યં પ્રદાતવ્યં તામ્રપાત્રેણ ધીમતા॥
અનેનૈવ ચ મંત્રેણ ઉમાકાંતસ્ય તૃષ્ટયે

અર્ઘ્યોઽસિ ત્વમુમાકાંત અર્ઘેણાનેન વૈ પ્રભો॥
ગૃહાણ ત્વં મયા દત્તં પ્રસન્નો ભવ શંકર

મયા દત્તં ચ તે પાદ્યં પુષ્પગંધસમન્વિતમ્॥
ગૃહાણ દેવદેવેશ પ્રસન્નો વરદો ભવ

વિષ્ટરં વિષ્ટરેણૈવ મયા દત્તં ચ વૈ પ્રભો॥
શાંત્યરથં તવ દેવેશ વરદો ભવ મે સદા

આચમનીયં મયા દત્તં તવ વિશ્વેશ્વર પ્રભો॥
ગૃહાણ પરમેશાન તુષ્ટો ભવ મમાદ્ય વૈ

બ્રહ્મગ્રન્થિસમાયુક્તં બ્રહ્મકર્મપ્રવર્તકમ્॥
યજ્ઞોપવીતં સૌવર્ણં મયા દત્તં તવ પ્રભો

સુગંધં ચંદનં દેવ મયા દત્તં ચ વૈ પ્રભો॥
ભક્ત્યા પર મયા શંભો સુગંધં કુરુ માં ભવ

દીપં હિ પરમં શંભો ઘૃતપ્રજ્વલિતં મયા॥
દત્તં ગૃહાણ દેવેશ મમ જ્ઞાનપ્રદો ભવ

દીપં વિશિષ્ટં પરમં સર્વૌષધિવિજૃંભિતમ્॥
ગૃહાણ પરમેશાન મમ શાંત્યર્થમેવ ચ

દીપાવલિં મયા દત્તાં કૃહાણ પરમેશ્વર॥
આરાર્તિકપ્રદાનેન મમ તેજઃ પ્રદો ભવ

ફલદીપાદિનૈવેદ્યતાંબૂલાદિક્રમેણ ચ॥
પૂજનીયો વિધાનજ્ઞૈસ્તસ્યાં રાત્રૌ પ્રયત્નતઃ

પશ્ચાજ્જાગરણં કાર્યં ગૃહે વા દેવતાલયે॥
વિતાનમંડપં કૃત્વા નાનાશ્ચર્યસમન્વિતમ્॥
ગીતવાદિત્રનૃત્યેન અર્ચનીયઃ સદાશિવઃ

અનેનૈવ વિધાનેન પ્રદોષોદ્યાપને વિધિઃ॥
કાર્યે વિધિમતા શક્ર સર્વકાર્યાર્થસિદ્ધયે

ગુરુણા કથિતં સર્વં તચ્ચકાર શતક્રતુઃ॥
તેનૈવ ચ સહાયેન ઇંદ્રો યુદ્ધપરાયણઃ

વૃત્રં પ્રતિ સુરૈઃ સાર્દ્ધં યુયુધે ચ શતક્રતુઃ॥
તુમુલં યુદ્ધમભવદ્દેવાનાં દાનાવૈઃ સહ

તસ્મિન્સુતુમુલે ગાઢે દેવદૈત્યક્ષયાવહે॥
દ્વંદ્વયુદ્ધં સુતુમુલમતિવેલં ભયાવહમ્

વ્યોમો યમેન યુયુધે હ્યગ્નિના તીક્ષ્ણકોપનઃ॥
વરુણેન મહાદંષ્ટ્રો વાયુના ચ મહાબલઃ

દ્વન્દ્વયુદ્ધ રતાઃ સર્વે અન્યોન્યબલકાંક્ષિણઃ

તથૈવ તે દેવવરા મહાભુજાઃ સંગ્રામશૂરા જયિનસ્તદાઽભવન્॥
પરાજયં દૈત્યવારાશ્ચ સર્વે પ્રાપ્તાસ્તદાનીં પરમં સમંતાત્

દૃષ્ટ્વા સુરૈર્દૈત્યવરાન્પરાજિતાન્પલાયમાનાનથ કાન્દિશીકાન્॥
તદૈવ વૃત્રઃ પરમેણ મન્યુના મહાબલો વાક્ય મિદં બભાષે

॥વૃત્ર ઉવાચ॥
હે દૈત્યાઃ પરમાર્તાશ્ચ કસ્માદ્યૂયં ભયાતુરાઃ॥
પલાયનપરાઃ સર્વે વિસૃજ્ય રણમદ્ભુતમ્

સ્વંસ્વં પરાક્રમં વીરા યુદ્ધાય કૃતનિશ્ચયાઃ॥
દર્શયધ્વં સુરગણાસ્સૂદયધ્વં મહાબલાઃ

ગદાભિઃ પટ્ટિશૈઃ ખડ્ગૈઃ શક્તિતોમરમુદ્ગરૈઃ॥
અસિભિર્ભિ દિપાલૈશ્ચ પાશતોમરમુષ્ટિભિઃ

તદા દેવાશ્ચ યુયુધુર્દધીચાસ્થિસમુદ્ભવૈઃ॥
શસ્ત્રૈરસ્ત્રૈશ્ચ પરમૈરસુરાન્સમદારયન્

પુનર્દૈત્યા હતા દેવૈઃ પ્રાપ્તાસ્તેપિ પરાજયમ્॥
પુનશ્ચ તેન વૃત્રેણ નોદ્યમાનાઃ સુરાન્પ્રતિ

યદા હિ તે દૈત્યવરાઃ સુરેશૈર્નિહન્યમાનાશ્ચ વિદુદ્રુવુર્દિશઃ॥
કેચિદ્દૃષ્ટ્વા દાનવાસ્તે તદાનીં ભીતિત્રસ્તાઃ ક્લીબરૂપાઃ ક્રમેણા

વૃત્રેણ કોપિના ચૈવં ધિક્કૃતા દૈત્યપુંગવાઃ॥
હે પુલોમન્મહાભાગ વૃષપર્વન્નમોસ્તુ તે

હે ધૂમ્રાક્ષ મહાકાલ મહાદૈત્ય વૃકાસુર॥
સ્થૂલાક્ષ હે મહાદૈત્ય સ્થૂલદંષ્ટ્ર નમોસ્તુ તે

સ્વર્ગદ્વારં વિહાયૈવ ક્ષત્રિયાણાં મનસ્વિનામ્॥
પલાયધ્વે કિમર્થં વા સંગ્રામાઙ્ગણમુત્તમમ્

સંગરે મરણં યેષાં તે યાંતિ પરમં પદમ્॥
યત્ર તત્ર ચ લિપ્સેત સંગ્રામે મરણં બુધઃ

ત્યજન્તિ સંગરં યે વૈ તે યાંતિ નિરયં ધ્રુવમ્

યે બ્રાહ્મણાર્થે ભૃત્યાર્થે સ્વાર્થે વૈ શસ્ત્રપાણયઃ॥
સંગ્રામં યે પ્રકુર્વંતિ મહાપાતકિનો નરાઃ

શસ્ત્રઘાતહતા યે વૈ મૃતા વા સંગરે તથા॥
તે યાંતિ પરમં સ્થાનં નાત્ર કાર્યા વિચારણા

શસ્ત્રૈર્વિચ્છિન્નદેહા યે ગવાર્થે સ્વામિકારણાત્॥
રણે મૃતાઃ ક્ષતા યે વૈ તે યાંતિ પરમાં ગતિમ્

તસ્માદ્રણેઽપિ યે શૂરાઃ પાપિનો નિહતાઃ પુરઃ॥
પ્રાપ્નુવંતિ પરં સ્થાનં દુર્લભં જ્ઞાનિનામપિ

અથવા તીર્થગમનં વેદાધ્યયનમેવ ચ॥
દેવતાર્ચનયજ્ઞાદિશ્રેયાંસિ વિવિધાનિ ચ

ઐકપદ્યેન તાન્યેવ કલાં નાર્હંતિ ષોડશીમ્॥
સંગ્રામે પતિતાનાં ચ સર્વશાસ્ત્રેષ્વયં વિધિઃ

તસ્માદ્યુદ્ધાવદાનં ચ કર્તવ્યમવિશંકિતૈઃ॥
ભવદ્ભિર્નાન્યથા કાર્યં દેવવાક્યપ્રમાણતઃ

યૂયં સર્વે શૌરવૃત્ત્યા સમેતાઃ કુલેન શીલેન મહાનુભાવાઃ॥
પદાનિ તાન્યેવ પલાયમાના ગચ્છંત્યશૂરા રણમંડલાચ્ચ

ત એવ સર્વે ખલુ પાપલોકાન્ગચ્છંતિ નૂનં વચનાત્સ્મૃતેશ્ચ

યે પાપિષ્ઠાસ્ત્વધર્મ્મસ્થા બ્રહ્મઘ્ના ગુરુતલ્પગાઃ॥
નરકં યાંતિ તે પાપં તથૈવ રણવિચ્યુતાઃ

તસ્માદ્ભવદ્ભિર્યોદ્ધવ્યં સ્વામિકાર્યભરક્ષમૈઃ॥
એવમુક્તાસ્તદા તેન વૃત્રેણાપિ મહાત્મના

ચક્રુસ્તે વચંનં તસ્ય અસુરાશ્ચ સુરાન્પ્રતિ॥
ચક્રુઃ સુતુમુલં યુદ્ધં સર્વલોકભયંકરમ્

તસ્મિન્પ્રવૃત્તે તુમુલે વિગાઢે વૃત્રો મહાદૈત્યપતિઃ સ એકઃ॥
ઉવાચ રોષેણ મહાદ્ભુતેન શતક્રતું દેવવરૈઃ સમેતમ્

॥વૃત્ર ઉવાચ॥
શ્રૃણુ વાક્યં મયા ચોક્તં ધર્મ્માર્થસહિતં હિતમ્॥
ત્વં દેવાનાં પતિર્ભૂત્વા ન જાનાસિ હિતાહિતમ્

કિંબલાર્થપરો ભૂત્વા વિશ્વરૂપો હતસ્ત્વયા॥
પ્રાપ્તમદ્યૈવ ભો ઇંદ્ર તસ્યેદં કર્મ્મણઃ ફલમ્

યે દીર્ઘદર્શિનો મંદા મૂઢા ધર્મબહિષ્કૃતાઃ॥
અકલ્પાઃ કાર્યસિદ્ધ્યર્થં યત્કુર્વંતિ ચ નિષ્ફલમ્॥
તત્સર્વં વિદ્ધિ દેવેંદ્ર મનસા સંપ્રધાર્યતામ્

તસ્માદ્ધર્મ્મપરો ભૂત્વા યુધ્યસ્વ ગતકલ્મષઃ॥
ભ્રાતૃહા ત્વં મમૈવેંદ્ર તસ્માત્ત્વા ઘાતયામ્યહમ્

મા પ્રયાહિ સ્થિરો ભૂત્વા દેવૈશ્ચ પરિવારિતઃ॥
એવ મુક્તસ્તુ વૃત્રેણ શક્રોઽતીવ રુષાન્વિતઃ॥
ઐરાવતં સમારુહ્ય યયૌ વૃત્રજિઘાંસયા

ઇંદ્રમાયાંતમાલોક્ય વૃત્રો બલવતાં વરઃ॥
ઉવાચ પ્રહસન્વાક્યં સર્વેષાં શ્રૃણ્વતામપિ

આદૌ માં પ્રહરસ્વેતિ તસ્માત્ત્વાં ઘાતયામ્યહમ્

ઇત્યેવમુક્તો દેવેંદ્રો જઘાન ગદયા ભૃશમ્॥
વૃત્રં બલવતાં શ્રેષ્ઠં જાનુદેશે મહાબલમ્

તામાપતંતિં જગ્રાહ કરેણૈકેન લીલયા॥
તયૈવૈનં જઘાનાશુ ગદયા ત્રિદિવેશ્વરમ્

સા ગદા પાતયામાસ સવજ્રં ચ પુરંદરમ્॥
પતિતં શક્રમાલોક્ય વૃત્ર ઊચે સુરાન્પ્રતિ

નયધ્વં સ્વામિનં દેવાઃ સ્વપુરીમમરાવતીમ્

એતચ્છ્રુત્વા વચઃ સત્યં વૃત્રસ્ય ચ મહાત્નઃ॥
તથા ચક્રુઃ સુરાઃ સર્વે રણાચ્ચેંદ્રં સમુત્સુકાઃ

અપોવાહ્ય ગજસ્થં હિ પરિવાર્ય ભયાતુરાઃ॥
સુરાઃ સર્વે રણં હિત્વા જગ્મુસ્તે ત્રિદિવં પ્રતિ

તતો ગતેષુ દેવેષુ નનર્ત ચ મહાસુરઃ॥
વૃત્રો જહાસ ચ પરં તેના પૂર્યત દિક્તટમ્

ચચાલ ચ મહી સર્વા સશૈલવનકાનના॥
ચુક્ષુભે ચ તદા સર્વં જંગમં સ્થાવરં તથા

શ્રુત્વા પ્રયાતં દેવેંદ્રં બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ॥
ઉપયાતોઽથ દેવેંદ્ર સ્વકમણ્ડલુવારિણા॥
અસ્પૃશલ્લબ્ધસંજ્ઞોઽભૂત્તત્ક્ષણાચ્ચ પુરંદરઃ

દૃષ્ટ્વા પિતામહં ચાગ્રે વ્રીડાયુક્તોઽભવત્તદા॥
મહેંદ્રં ત્રપયા યુક્તં બ્રહ્મોવાચ પિતામહઃ

॥બ્રહ્મોવાચ॥
વૃત્રો હિ તપસા યુક્તો બ્રહ્મચર્યવ્રતે સ્થિતઃ॥
ત્વષ્ટુશ્ચ તપસા યુક્તો વૃત્રશ્ચાયં મહાયશાઃ॥
અજેયસ્તપસોગ્રેણ તસ્માત્ત્વં તપસા જય

વૃત્રાસુરો દૈત્યપતિશ્ચ શક્ર તે સમાધિના પરમેણૈવ જય્યઃ॥
નિશમ્ય વાક્યં પરમેષ્ઠિનો હરિઃ સસ્માર દેવં વૃષભધ્વજં તદા

સ્તુત્યા તદાતં સ્તવમાનો મહાત્મા પુરંદરો ગુરુણા નોદિતો હિ

॥ઇંદ્ર ઉવાચ॥
નમો ભર્ગાય દેવાય દેવાનામતિદુર્ગમ॥
વરદો ભવ દેવેશ દેવાનાં કાર્યસિદ્ધયે

એવં સ્તિતિપરો ભૂત્વા શચીપતિરુદારધીઃ॥
સ્વકાર્યદક્ષો મંદાત્મા પ્રપંચાભિરતઃ ખલુ

પ્રપંચાભિરતા મૂઢાઃ શિવભક્તિપરા હ્યપિ॥
ન પ્રાપ્નુવંતિ તે સ્થાનં પરમીશસ્યરાગિણઃ

નિર્મલા નિરહંકારા યે જનાઃ પર્યુપાસતે॥
મૃડં જ્ઞાનપ્રદં ચેશં પરેશં શંભુમેવ ચ

તેષાં પરેષાં વરદ ઇહામુત્ર ચ શંકરઃ॥
મહેંદ્રેણ સ્તુતઃ શર્વો રાગિણા પરમેણ હિ

રાગિણાં હિ સદા શંભુર્દુર્લભો નાત્ર સંશયઃ॥
તસ્માદ્વિરાગિણાં નિત્યં સન્મુખો હિ સદાશિવઃ

રાજા સુરાણાં હિ મહાનુરાગી સ્વકર્મસંસિદ્ધિમહાપ્રવીણઃ॥
તસ્માત્સદા ક્લેશપરઃ શચીપતિઃ સ્વકામભાવાત્મપરો હિ નિત્યમ્

સ્તવમાનં તદા ચેંદ્રમબ્રવીત્કાર્યગૌરવાત્॥
વિજ્ઞાયાખિલદૃગ્દ્રષ્ટા મહેશો લિંગરૂપવાન્

ઇંદ્ર ગચ્છ સુરૈઃ સાર્દ્ધં વૃત્રં વૈ દાનવં પ્રતિ॥
તપસૈવ ચ સાધ્યોઽયં રણે જેતું શતક્રતો

॥ઇંદ્ર ઉવાચ॥
કેનોપાયેન સાધ્યોઽયં વૃત્રો દૈત્યવરો મહાન્॥
ત્ચછીઘ્રં કથ્યતાં શંભો યેન મે વિજયો ભવેત્

॥રુદ્ર ઉવાચ॥
રણે ન શક્યતે હંતુમપિ દેવવરૈરપિ॥
તસ્માત્ત્વયા હિ કર્તવ્યં કુત્સિતં કર્મ ચાદ્ય વૈ

અસ્ય શાપઃ પુરા દત્તઃ પાર્વત્યા મમ સન્નિધૌ॥
અસૌ ચિત્રરથો નામ્ના વિખ્યાતો ભુવનત્રયે

પર્યટન્સુ વિમાનેન મયા દત્તેન ભાસ્વતા॥
ઉપહાસાદિમાં યોનિં સંપ્રાપ્તો દત્યપુંગવઃ

તસ્માદજેયં જાનીહિ રણે રણવિદાં વર॥
એવમુક્તો મહેંદ્રોઽયં શંભુના યોગિના ભૃશમ્

તથેતિ મત્વા શક્રોઽસૌ નિયમં તમુપાદદે

રંધ્રં પ્રતીક્ષ્ય વૃત્રસ્ય તત્સમીપે સહસ્રકમ્॥
વત્સરાણાં મહાભાગા વસન્હંતું મનો દધે

અંતર્વેદ્યાં બહિઃ સ્થિત્વા વજ્રપાણિરનુજ્ઞયા॥
ગુરોઃ પુરોધસશ્ચૈવ સ્વકાર્યમકરોદ્ભૃશમ્

એકદા નર્મ્મદાયાં વૈ વૃત્રો દાનવપુંગવઃ॥
દૈત્યૈઃ પરિવૃતઃ સર્વૈઃ સમાયાતો યદૃચ્છયા

ઇંદ્રઃ પરાભવં પ્રાપ્તો નીતો દેવૈર્દ્દિવં પ્રતિ॥
અહમેવ હતારિશ્ચ નાન્યોસ્તિ સદૃશો મમ

મન્યમાનઃ સદા વૃત્રઃ પૌરુષેણ સમન્વિતઃ॥
પ્રદોષસમયે વિપ્રા નર્મદાયામુપસ્થિતઃ

દૃષ્ટશ્ચેંદ્રેણ સુમહાનસુરૈઃ પરિવારિતઃ॥
વૃત્રો બલવતાં શ્રેષ્ઠઃ પ્રદોષસમયે તદા

તસ્મિન્પ્રદેષે સંયુક્તા મંદવારે ત્રયોદશી॥
નોદિતો ગુરુણા ચેંદ્રઃ કરે ગૃહ્ય બૃહસ્પતિઃ

પ્રદક્ષિણાનમસ્કારૈર્યથોક્તવિધિના તદા॥
પૂજિતો લિંગરૂપી ચ ઓંકારો નર્મદાતટે

પ્રદોષવ્રતમાહાત્મ્યાદ્વજ્રપાણિઃ પ્રતાપવાન્॥
સંજાતસ્તત્ક્ષણાદેવ પ્રસાદાચ્છંકરસ્ગયચ

વૃત્રોપિ તપસા યુક્તઃ પ્રદોષસમયે મહાન્॥
નિદ્રાસક્તોઽભવત્તત્ર શુંડેન પ્રતિ બોધિતઃ

સ્વાપાત્પ્રદોષવેલાયાં તપસા ચાર્જિતં ફલમ્॥
પ્રનષ્ટં તત્ક્ષણાદેવ નિઃશ્રીકત્વમુપાગતઃ

દેવ્યાઃ શાપાચ્ચ સંજાતો વૃત્રો ભગ્નમનોરથઃ

સંધ્યાપાદો ગતો યાવદ્ધૃત્ર સ્તીર્થમુપાવિશત્॥
પરીતો વિવિધૈર્દ્દૈત્યૈત્યૈર્નાનાયુધસમન્વિતૈઃ

તસ્ય તત્કર્મણશ્છિદ્રં છિદ્રાન્વેષી શચીપતિઃ॥
જ્ઞાત્વા ગતઃ શનૈર્હતુમાત્મશત્રું શતક્રતુઃ

તાવદ્દૈત્યાઃ સુસંરબ્ધા ભીમા ભીમપરાક્રમાઃ॥
ઉત્તસ્થુર્યુગપત્સર્વે દુઃસહાશ્ચ શતક્રતુમ્

તતસ્તૈરભવદ્યુદ્ધમતિપ્રબલદંડિભિઃ॥
સર્વે દેવાઃ સહાયાર્થં તદાઽઽજગ્મુઃ શતક્રતોઃ

તદા દૈત્યાશ્ચ દેવાશ્ચ યુયુધુસ્તે તરસ્વિનઃ॥
રાત્રૌ યુદ્ધં સમાભવત્સુરાસુરવિમર્દનમ્

અનેકશસ્ત્રસંવીતં મહારૌદ્રમવર્તત॥
એવં પ્રવર્તમાને તુ સંગ્રમે રૌદ્રદારુણે॥
તદા વૃત્રોઽથ સન્નદ્ધો ગૃહીત્વા શૂલમુલ્બણમ્

ઇંદ્ર પ્રમુખતો ભૂત્વા જગર્જાતિવિભીષણમ્॥
તસ્ય નાદપ્રણાદેન ત્રાસિતં ભુવનત્રયમ્

ઐરાવણં સમારુહ્ય મહેંદ્રઃ શુશુભે તદા॥
ધ્રિયમાણેનચ્છત્રેણ ચંદ્રમંડલશોભિના

ચામરૈર્વીજ્યમાનોઽથ બભાષે દૈત્યપુંગવમ્

॥ઇંદ્ર ઉવાચ॥
સંગ્રામં કુરુ મે વૃત્ર બલેન મહતા વૃતઃ॥
શૂરસ્ત્વમસિ શૂરાણાં તપસા પરમેણ હિ

એવમુક્તસ્તદા તેન વૃત્રો વાક્યમુવાચ હ॥
આદૌ પ્રહર મામિંદ્રપશ્ચાત્ત્વાં ઘાતયામ્યહમ્

તથેતિ મત્વા તદતીવ દુઃસહં વજ્રં તદાનીં શતધારમેવ॥
સ મોક્તુકામો હિ તદા પુરંદરો નિવારિતસ્તેન મહાપ્રભેણ॥
પુરોધસા બુદ્ધિમતાં વરેણ તથેતિ મત્વા સ ચકાર ચેંદ્રઃ

ગદાં પ્રગૃહ્ય દેવેંદ્રો વૃત્રં વિવ્યાધ તાં ગદામ્॥
વારયામાસ વૃત્રોસા વતિથિં કૃપણો યથા

વ્યાર્થાં ચ સ્વગદાં દૃષ્ટ્વા ઇંદ્રશ્ચિંતામવાપ હ

તં ચિંત્યમાનં સ તદા પુરંદરં વૃત્રો બભાષે પરિભર્ત્સમાનઃ॥
પુરાકૃતં શક્ર મહાદ્ભુતં ત્વયા જુગુપ્સિતં કર્મ્મ ચ વિસ્મૃતં કિમ્॥
યેનૈવ જાતોઽસિ સહસ્રનેત્રઃ શાપાન્મહર્ષેરથ ગૌતમસ્ય

યે શૂરાશ્ચેંદ્રિયગ્રામં વર્તંતે હિ નિયમ્ય તુ॥
તે જયં પ્રાપ્નુવંતીહ નેતરે હિ ભવાદૃશાઃ

રણાજિરં મહાઘોરં પાપિનાં નાત્ર સંશયઃ

એવં નિર્ભર્ત્સયામાસ દેવેંદ્રં દૈત્યપુંગવઃ॥
ત્રિશૂલં ધૂનયામાસ દેવેંદ્રો હિ તડિત્સમમ્

તેન શૂલેન મહતા વૃત્રોઽદ્ભુતપરાક્રમઃ॥
બભૌ તીવ્રેણ તપસા યથા રુદ્રો યુગાંતકૃત્

તથાભૂતં સમાલક્ષ્ય દેવરાજઃ શતક્રતુઃ॥
અભ્યુદ્યયૌ હંતુકામો વૃત્રે દાનવપુંગવમ્

તમાયાંતમભિપ્રેક્ષ્ય હંતુકામં પુરંદરમ્॥
જહાસ પરમં તત્ર શક્રસ્ય ચ ભયાવહમ્॥
મુખં પ્રસાર્ય સુમહદાગતો હિ પુરંદરમ્

ગ્રસ્તુકામો મહાતેજા દૈત્યાનામધિપસ્તદા॥
આગત્ય સહસા શક્રં ગ્રાસયિત્વા સકુંજરમ્

સવજ્રં સકિરીટં ચ નનર્ત ચ જગર્જ્જ ચ॥
નિમિષાંતરમાત્રેણ ગ્રસિતોઽસૌ પુરંદરઃ

હાહાકારો મહાનાસીદ્દેવાનાં તત્ર પશ્યતામ્॥
ભૂકમ્પો હિ તદા હ્યસીદુલ્કાપાતઃ સહસ્રશઃ

તિમિરેણાવૃતં સર્વં જગત્સ્થાવરજંગમમ્॥
નર્તમાનસ્તદા વૃત્રો બભૂવ પરમદ્યુતિઃ

વિધ્યમાનાસ્તદા સર્વે દેવા બ્રહ્માણ માગતાઃ॥
શશંસુઃ સર્વમેવૈતદ્વૃત્રાસુરવિચેષ્ટિતમ્

તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્બ્રહ્મા વ્યથિતોઽતીવ વિસ્મિતઃ॥
કથં જાતં મહેંદ્રસ્ય વ્યસનં પરમાદ્ભુતમ્

દેવૈઃ સહ તદા બ્રહ્મા સર્વલોકપિતામહઃ॥
તુષ્ટાવ ગિરિશં દેવં પરમેણ સમાધિના

॥બ્રહ્મોવાચ॥
ૐનમો લિંગરૂપાય મહાદેવાય વૈ નમઃ॥
વિશ્વરૂપાય દેવાય વિરુપાક્ષાય વૈ નમઃ

ત્રાહિત્રાહિ ત્રિલોકેશ વૃત્રગ્રસ્તં પુરંદરમ્॥
તદા નભોગતાવાણી સર્વેષામેવ શ્રૃણ્વતામ્

ઉવાચ હિતકામાય વિધિં લિંગાર્ચને સતી॥
પ્રદોષવ્રતયુક્તેન ઇંદ્રેણ વિકૃતં કૃતમ્

નિર્માલ્યં પીઠિકાં ચૈવ ચ્છાયાપ્રાસાદમેવ ચ॥
પ્રદક્ષિણાં કૃતવતા પીઠિકાલંઘનં કૃતમ્

લંઘયંતિ ચ યે મૂઢાસ્તે વૈ દંડ્યા ન સંશયઃ॥
ચંડસ્ય ગણમુખ્યસ્ય તસ્માત્કુર્યાત્પ્રયત્નતઃ॥
પ્રદક્ષિણાનમસ્કારૌ લિંગાર્ચ્ચનસમન્વિતઃ

શ્રેયઃપ્રાપ્તયેકબુદ્ધ્યા વૈ પ્રયત્નાલ્લિંગપૂજનમ્॥
કાર્યં દીક્ષા પરૈર્નિત્યં સર્વપાપોપશાંતયે

આશરીરં ચ તદ્વાક્યં શ્રુત્વા બ્રહ્માદયઃ સુરાઃ॥
પપ્રચ્છુસ્તે પ્રાંજલયો નભોવાણીં શુભાવહામ્

કથમર્ચામહે લિંગં કેનૈવ વિધિના તતઃ॥
પ્રાતર્મધ્યાહ્નસમયે સાયંકાલે તથૈવ ચ

કાનિ પુષ્પાણિ સાયાહ્ને મધ્યાહ્ને ચ તથૈવ હિ॥
પ્રાતઃ કાલે તુ તાન્યેન કથયસ્વ યથાતથમ્

તદા નભોગતા વાણી કથયામાસ વિસ્તરમ્

કરવીરં ચાર્કપુષ્પં બૃહતીપુષ્પમેવચ॥
ધત્તૂરકુસુમં ચૈવ શતપત્રં તથૈવ ચ

આરગ્વધં ચ પુન્નાગં બકુલં નાગકેશરમ્॥
બ્રધ્નોત્પલં કદમ્બં ચ મંદારકુસુમં તથા

બહૂનિ વરપુષ્પાણિ બહૂનિ કમલાન્યપિ॥
ત્રિકાલે ચ પવિત્રાણિ જ્ઞેયાનિ સતતં બુધૈઃ

જાતીપુષ્પં મલ્લિકાયાશ્ચ પુષ્પં પુષ્પં મોગરકં નીલપુષ્પં તથૈવ॥
તથા પુષ્પં કુટજં કર્ણિકારં કૌસુમ્ભાખ્યં વારિજં રક્તવર્ણનમ્

એતાન્યેવ ય પુષ્પાણિ મધ્યાહ્ને લિંગપૂજને॥
વિશિષ્ટાનિ મયોક્તાનિ સાયાહ્ને કથયામ્યહમ્

ચં પકાનિ ત્રિકાલે ચ પવિત્રાણિ ન સંશયઃ॥
રાત્રૌ મોગરકાણ્યેવ પવિત્રાણિ ન સંશયઃ

એવમર્ચ્ચનભેદાંશ્ચ જ્ઞાત્વા તલ્લિંગપૂજને॥
કાર્યો વિધિર્વિધિજ્ઞૈશ્ચ સતતં ચ શિવાલયે

વૃષભાંતરિતો ભૂત્વા પીઠિકાંતરમેવ ચ॥
પ્રદક્ષિણાં ન કુર્વીત કુર્વન્કિલ્બિષમશ્નુતે

તથા હ્યનેન શક્રેણ કૃતં ચૈવ પ્રદક્ષિણમ્॥
રાજસં ભાવમાશ્રિત્ય તસ્માજ્જાતંચ નિષ્ફલમ્

ગ્રસિતોઽદ્યૈવ વૃત્રેણ સગજો હિ પુરંદરઃ॥
ભવદ્ભિરેવ તત્કાર્યં યેન ઇન્દ્રઃ પ્રમુચ્યતે

મહારુદ્રવિધાનેન મુક્તો ભવતિ તત્ક્ષણાત્॥
પુરંદરો હ્યયં દેવા નાત્ર કાર્યા વિચારણા

તેનૈવ વચસા દેવા રુદ્રમભ્યર્ચ્ય યત્નતઃ॥
યથોક્તેન વિધાનેન રુદ્રસૂક્તેન યત્નતઃ

તથા ચૈકાદશીરુદ્ર્યા રુદ્રમભ્યર્ચ્ય વૈ સુરાઃ॥
હવનં પ્રત્યહં ચક્રુર્દ્દશાંશેન દ્વિજોત્તમાઃ

જપં ચ પૂજાં હવનં ચ ચક્રુર્વિમોક્તુકામાઃ સહસા પુરંદરમ્॥
શંભોઃ પ્રસાદાત્સહસા વિનિર્ગતઃ કુક્ષિં ભિત્ત્વા દેવરાજસ્તદાનીમ્

તં નિર્ગતં સમીક્ષ્યાથ દેવદેવેંદ્રમોજસા॥
સગજં ચ સ વજ્રં ચ સકિરીટં સકુણ્ડલમ્॥
શ્રિયા પરમયા યુક્તં પુરંદરં મહૌજસમ્

દેવદુંદુભયો નેદુસ્તથા શંખા હ્યનેકશઃ॥
ગંધર્વાપ્સરસો યક્ષા ઋષયશ્ચ મુદાન્વિતાઃ

એકપદ્યેન સર્વેષાં મહાહર્ષો દિવૌકસામ્॥
સંજાતસ્તત્ક્ષણાદેવ યદા મુક્તઃ પુરંદરઃ॥
તદા શચી સમાયાતા યત્ર મુક્તઃ પુરંદરઃ

તત્ર શચ્યા સમેતોઽસાવભિષિક્તો મહર્ષિભિઃ॥
પુણ્યાહવાચનં તસ્ય કૃતં સર્વૈઃ પ્રયત્નતઃ

એવં તદાભિષિક્તોઽસૌ મહેંદ્ર ઋષિભિઃ પુનઃ॥
મહી મંગલભૂયિષ્ઠા તદા જાતા દ્વિજોત્તમાઃ

દિશઃ પ્રસન્નતાં યાતા નિર્મલં ચાભવન્નભઃ॥
શાંતાસ્તદાગ્નયો હ્યાસન્મનાંસિ ચ મહાત્મનામ્

એવમાદીન્યનેકાનિ મંગલાનિ તતોઽભવન્॥
મુક્તે શતક્રતૌ તસ્મિન્બભૂવ પરમાદ્ભુતમ્

એવં પ્રવર્તમાને તુ મહતાં ચ મહોત્સવે॥
તાવદ્વૃત્રસ્ય પતિતં શરીરં ચ ભયાનકમ્

તત્રૈવ બ્રહ્મહત્યા ચ પાપિષ્ઠા પતિતા ભુવિ॥
ગંગાયમુનયોર્મધ્યે અંતર્વેદીતિ કથ્યતે

પુણ્યભૂમિરિતિ ખ્યાતા પ્રસિદ્ધા લોકપાવની॥
વૃત્રહત્યાપ્રતિષ્ઠા સા યસ્મિદેશે સ પાપવાન્

મલસ્ય બહુસંભૂત્યા માલાવેતિ પ્રકીર્તિતા॥
તસ્યાં તુ મલભૂમ્યાં વૈ વૃત્રસ્ય ચ મહચ્છિરઃ

ષણ્માસેષ્વપતત્સર્વૈઃ કૃત્તં દેવૈઃ સવાસવૈઃ॥
એવં વૃત્રવધં કૃત્વા શક્રો જયમવાપ હ

ઇંદ્રાસને ચોપવિષ્ટો નિરાતંકઃ શચીપતિઃ॥
એતસ્મિન્નંતરે દૈત્યાઃ પાતાલવાસિનં બલિમ્॥
શશંસુઃ સર્વમાગત્ય શક્રસ્ય ચ વિચેષ્ટિતમ્

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા વૈરોચની રુષાન્વિતઃ॥
શુક્રં પપ્રચ્છ સ તદા સથમિંદ્રો વશી ભવેત્

તેનોક્તં બલયે રાજઞ્જયસ્યન્દનલબ્ધયે॥
મહાયજ્ઞં કુરુષ્વાદ્ય તેન તે વિજયો ભવેત્

તેનોક્તો ભૃગુણા ચૈવં બલિર્યજ્ઞાર્થમુદ્યતઃ॥
દધૌ યાનીહ દ્રવ્યાણિ યજ્ઞયોગ્યાનિ તાનિ વૈ॥
મેલયિત્વા ત્વરેણૈવ વૈરોચનિરુદારધીઃ

પ્રવર્તિતો મહાયજ્ઞો ભાર્ગવેણ મહાત્મના॥
દીક્ષાયુક્તો બલિરભૂજ્જુહુવે હઘ્યવાહનમ્

હૂયમાને તદાગ્નૌ તુ કર્મણા વિધિહેતુના॥
તસ્માદ્બલેઃ સમુત્પન્નઃ સ્યંદનઃ પરમાદ્ભુતઃ

હયૈશ્ચતુર્ભિઃ સંયુક્તો ધ્વજેસિંહો મહાપ્રભઃ॥
શસ્ત્રાસ્ત્રૈઃ સંયુતઃ શ્રીમાન્હયૈઃ શ્વેતૈરલંકૃતઃ

તતશ્ચાવભૃથસ્નાનં ચક્રે શુક્રપ્રણોદિતઃ॥
સ્યંદનં પૂજયિત્વાથ આરુરોહ બલિસ્તદા

દૈત્યૈઃ પરિવૃતઃ સદ્યો યોદ્ધુકામઃ પુરંદરમ્॥
સદ્ય એવ દિવં પ્રાપ્તો બલિર્વૈરોચનો મહાન્

આગત્ય સેનયા સાર્દ્ધમારુરો હામરાવતીમ્॥
સંરુદ્ધાં તાં પુરીં દૃષ્ટ્વા તદા તે સુરસત્તમાઃ॥
વિર્શયિત્વા સુચિરમૂચુઃ સર્વે બૃહસ્પતિમ્

કિં કુર્મોઽદ્ય મહાભાગ આગતા દૈત્યપુંગવાઃ॥
યોદ્ધુકામા મહાઘોરાઃ સર્વે યુદ્ધવિશારદાઃ

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા બૃહસ્પતિરભાષત

એતે ઘૃતમુખા ઘોરા ભૃગુણાનોદિતાઃ સુરાઃ॥
અજેયાશ્ચૈવ તે સર્વે તપસા વિક્રમેણ ચ

એતન્નિશમ્ય વચનં ચ ગુણાભિયુક્તં સર્વે સુરાઃ સમભવંસ્ત્રપયાભિયુક્તાઃ॥
ઇંદ્રોઽપિ બુદ્ધિવિકલઃ પરિચિંતયા ચ વ્રીડાયુતઃ સમભવત્પરિભર્ત્સ્યમાનઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પ્રથમે માહેશ્વરખણ્ડે કેદારખંડે બલિદૈત્યસ્ય સંગ્રામોદ્યોગવર્ણનંનામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ