Skanda Purana · Chapter 1.13

//lomaśa uvāca//
tataste garjjamānāśca ākṣipaṃtaḥ surānraṇe//
śatakratupramukhyāṃstanmahābalaparākramān

vimānamāruhya tadā mahātmā vairocaniḥ sarvabalena sārddham//
daityaiḥ sameto vividhairmahābalaiḥ surānpradudrāva mahābhayāvaham

svāni rūpāṇi bibhraṃtaḥ samāpetuḥ sa hasraśaḥ//
kecidvyāghrānsamārūḍhā mahiṣāṃśca tathā pare

aśvānkecitsamārūḍhā dvipānkecittathā pare//
siṃhāṃstathā pare rūḍhāḥ śārdūlāñcharabhāṃstathā

mayūrānrājahaṃsāṃśca kukkuṭāṃśca tathā pare//
keciddhayānsamārūḍhā uṣṭrānaśvatarānapi

gajānkharānpare caiva śakaṭāṃśca tathā pare//
pādātā bahavo daityāḥ khaṅgaśaktyṛṣṭipāṇayaḥ

parighāyudhinaḥ pāśaśūlamudgarapāṇayaḥ//
asilomānvitāḥ kecidbhuśuṃḍīparighāyudhāḥ

hayanāgarathāścānye samārūḍhāḥ prahāriṇaḥ//
vimānāni samārūḍhā balimukhyāḥ sahasraśaḥ

sparddhamānāstatānyonyaṃ garjaṃtaśca muhurmuhuḥ//
vṛṣaparvā hyuvā cedaṃ balinaṃ daityapuṃgavam

tvayā kṛtaṃ mahābāho iṃdreṇa saha saṃgamam//
viśvāso naiva kartavyo durhṛdā ca kathaṃcana

ūnenāpi hi tucchena vairiṇāpi kathaṃcana//
maitrī buddhimatā kāryā āpadyapi nivartate

na viśvasetpūrvavirodhinā kvacitparājitāḥ smo'tha bale tvayādhunā//
purāṇaduṣṭāḥ kathamadya vai punarmaṃtraṃ vikartuṃ na ca te yateran

ityūcuste durādharṣā yoddhukāmā vyavasthitāḥ//
dhvajaiśchatraiḥ patākaiśca raṇabhūmimamaṃḍayan

cāmaraiśca diśaḥ sarvā lopitaṃ ca raṇasthalam//
tathā sarve surāstatra daityānprati samutsukāḥ

pītvāmṛtaṃ mahābhāgā vāhānyāruhya daṃśitāḥ//
gajārūḍho maheṃdropi vajrapāṇiḥ pratāpavān//
sūryaścoccaiḥ śravārūḍho mṛgā rūḍhaśca candramāḥ

chatracāmarasaṃvītāḥ śobhitā vijayaśriyā//
praṇamya viṣṇuṃ te sarva iṃdrādyā jayakāṃkṣiṇaḥ

te viṣṇunā hyanujñātā asurānprati vai ruṣā//
asurāśca mahākāyā bhīmākṣā bhīmavikramāḥ

teṣāṃ boramabhūdyuddhaṃ devānāṃ dānavaiḥ saha//
tumulaṃ ca mahāghoraṃ sarvabhūtabhayāvaham

śaradhārānvitaṃ sarvaṃ babhūva paramādbhutam//
tataśca ṭacaṭāśabdā babhūvuśca diśodaśa

tato nimiṣamātreṇa śaraghātayutā bhavan//
śaratomaranārācairāhatāścāpatanbhuvi

vidhyamānāstathā kecidvividhuścāparānraṇe//
bhallairbhagnāśca patitā nārācaiḥ śakalīkṛtāḥ

kṣuraprahāritāḥ keciddaityā dānavarākṣasāḥ//
śilīmukhairmāritāśca bhagnāḥ kecicca dānavāḥ

evaṃ bhagnaṃ dānavānāṃ ca sainyaṃ dṛṣṭvā devā garjamānāḥ samaṃtāt//
hṛṣṭāḥ sarve saṃmilitvā tadānīṃ labdhvā yuddhe te jayaṃ ślāghayante

śaṃkhavāditraghoṣeṇa pūritaṃ ca jagattrayam//
devānprati kṛtāmarṣā dānavāste mahābalāḥ

baliprabhṛtayaḥ sarve saṃbhrameṇotthitāḥ punaḥ//
vimānaiḥ sūryasaṃkāsairanekaiśca samanvitāḥ

dvaṃdvayuddhaṃ sutumulaṃ devānāṃ dānavaiḥ saha//
saṃpravṛttaṃ punaścaiva parasparajigīṣayā

balinā dānaveṃdreṇa maheṃdro yuyudhe tadā//
tathā yamo mahābāhurnamucyā saha saṃgataḥ

nairṛtaḥ praghasenaiva pāśī kuṃbhena saṃgataḥ//
nikuṃbhenaiva sumahadyuddhaṃ cakre sadārayaḥ

somena saha rāhuśca yuddhaṃ cakre sudāruṇam//
rāhuṇā candradehotthamamṛtaṃ bhakṣitaṃ tadā//
saṃparkādamṛsyaiva yathā rāhustathā'bhavat

tāni sarvāṇi dṛṣṭāni śaṃbhunā parameṣṭhinā//
āśrayo'haṃ ca sarveṣāṃ bhūtānāṃ nātra saṃśayaḥ//
asurāṇāṃ surāṇāṃ ca sarveṣāmapi vallabhaḥ

evamuktastadā rāhuḥ praṇamya śirasā śivam//
maulau sthitastadā caṃdro amṛtaṃ vyasṛjadbhayāt

tena tasya hi jātāni śirāṃsi subahūnyapi//
ekapadyena teṣāṃ ca srajaṃ kṛtvā manoharām//
babaṃdha śaṃbhuḥ śirasi śirobhūṣaṇavatkṛtam

aśanātkālakūṭasya nīlakaṃṭho'bhavattadā//
devānāṃ kāryasiddhyarthaṃ muṃḍamālā tathā kṛtā

dadhāra śirasā tāṃ ca muṇḍamālāṃ maheśvaraḥ

tayā srajā'sau śuśubhe mahātmā devādidevastripurāṃtako haraḥ//
gajāsuro yena nipātito mahānathāṃdhako yena kṛtaśca cūrṇaḥ

gaṃgā dhṛtā yena śirassumadhye caṃdraṃ ca cūḍe kṛtavānbhayāpahaḥ//
vedāḥ purāṇāni tathāgamāśca tathaiva nānāśrutayo'tha śāstram

jalpaṃti nānāgamabhedairmīmāṃsamānāśca bhavaṃti mūkāḥ//
nānāgamārcāyamataprabhedairnirūpyamāṇo jagadekabaṃdhuḥ

śivaṃ hi nityaṃ paramātmadaivaṃ vedaikavedyaṃ paramātmadivyam//
vihāya taṃ mūḍhajanāḥ pramattāḥ śivaṃ na jānaṃti parātmarūpam

yenaiva sṛṣṭaṃ vidhṛtaṃ ca yena yena śritaṃ yena kṛtaṃ samagram//
yasyāṃśabhūtaṃ hi jagatkadācidvedāṃtavedyaḥ paramātmā śivaśca

āḍhyo vāpi daridro vā uttamo hyadhamo'pi vā//
śivabhaktirato nityaṃ śiva eva na saṃśayaḥ

yo vā parakṛtāṃ pūjāṃ śivasyopari śobhitām//
dṛṣṭvā saṃtoṣamāyāti dāyaṃ prāpnoti tatsamam

ye dīpamālāṃ kurvaṃti kārtikyāṃ śraddhayānvitāḥ//
yāvatkālaṃ prajvalaṃti dīpāste liṃgamagrataḥ//
tāvadyugasahasrāṇi dātā svarge mahīyate

kausuṃbhatailasaṃyuktā dīpā dattāḥ śivālaye//
dātāraste'pi kailāse modante śivasaṃnidhau

atasītailasaṃyuktā dīpā dattāḥ śivālaye//
te śivaṃ yāṃti saṃyuktāḥ kulānāṃ ca śatena vai

jñānino'pi hi jāyaṃte dīpadānaphalena hi

tilatailena saṃyuktā dīpā dattāḥ śivālaye//
te śivaṃ yāṃti saṃyuktāḥ kulānāṃ ca śatena vai

ghṛtāktā yaiḥ kṛtā dīpā dīpitāśca śivālaye//
te yāṃti paramaṃ sthānaṃ kulalakṣasamanvitāḥ

karpūrāgurudhūpaiśca ye yajaṃti sadā śivam//
ārārtikāṃ sakarppūrāṃ ye kurvaṃti dinedine//
te prāpnuvaṃti sāyujyaṃ nātra kāryā vicāraṇā

ekakālaṃ dvikālaṃ vā trikālaṃ ye hyataṃdritāḥ//
liṃgārcanaṃ prakurvaṃti te rudrā nātra saṃśayaḥ

rudrākṣadhāraṇaṃ ye ca kurvaṃti śivapūjane//
dāne tapasi tīrthe ca parvakāle hyataṃdritāḥ//
teṣāṃ yatsukṛtaṃ sarvamanaṃtaṃ bhavati dvijāḥ

rudrākṣā ye śivenoktāstācchṛṇudhvaṃ dvijottamāḥ//
ārambhaikamukhaṃ tāvadyābadvaktrāṇi ṣoḍaśa//
eteṣāṃ dvau ca vijñeyau śreṣṭhau tārayituṃ dvijāḥ

rudrākṣāṇāṃ paṃcamukhakhastathā caikamukhaḥ smṛtaḥ//
ye dhārayaṃtyekamukhaṃ rudrākṣamaniśaṃ narāḥ//
rudralokaṃ ca gacchaṃti modante rudrasaṃnidhau

japastapaḥ kriyā yogaḥ snānaṃ dānārcanādikam//
kriyate yacchṛbhaṃ karmma hyanaṃtaṃ cākṣadhāraṇāt

śunaḥ kaṃṭhanibaddho'pi rudrākṣo yadi vartate//
so'pi saṃtāritastena nātra kāryā vicāraṇā

tathā rudrākṣasaṃbaṃdhātpāpamapikṣayaṃ vrajet//
evaṃ jñātvā śubhaṃ karma kāryaṃ rudrākṣabaṃdhanāt

tripuṇḍradhāraṇaṃ yeṣāṃ vibhūtvā mantrapūtayā//
te rudraloke rudrāśca bhaviṣyaṃti na saṃśayaḥ

kapilāyāśca saṃgṛhya gomayaṃ cāṃtarikṣagam//
śuṣkaṃ kṛtvātha saṃdāhyaṃ vibhūtyarthaṃ śivapriyaiḥ

vibhūtīti samākhyātā sarvapāpapraṇāśinī//
lalāṭeṃ'guṣṭharekhā ca ādau bhāvyā prayatnataḥ

madhyamāṃ varjayitvā tu aṃgulīkdvayena ca//
evaṃ trirekhāsaṃyukto lalāṭe yasya dṛśyate//
sa śaivaḥ śivavajjñeyo darśanātpāpanāśanaḥ

jaṭādharāśca ye śaivāḥ sapta paṃca tathā nava//
jaṭā ye sthāpiyiṣyaṃti śaivena vidhinā yutāḥ

te śivaṃ prāpnuvaṃ tīha nātra kāryā vicāraṇā//
rudrākṣadhāraṇaṃ kāryaṃ śivabhaktairviśeṣataḥ

alpena vā mahattvena pūjito vā sadāśivaḥ//
kulakoṭiṃ samuddhṛtya śivena saha modate

tasmācchivātparataraṃ nāsti kiṃciddvijottamāḥ//
yadaivamucyate śāstre tatsarvaṃ śivakāraṇam

śivo dātā hi lokānāṃ kartā caivānumoditā//
śivaśaktyātmakaṃ viśvaṃ jānīdhvaṃ hi dvijottamāḥ

śiveti dvyakṣaraṃ nāma trāyate mahato bhayāt//
tasmācchivaściṃtyatāṃ vai smaryatāṃ ca dvijottamāḥ

//ṛṣaya ūcuḥ//
somanāthasya māhātmyaṃ jñātaṃ tasya prasādataḥ//
rāhoḥ śirobhayātsarve rakṣitāḥ parameṣṭhinā

surāśceṃdrādayaścānye tasminyuddhe sudāruṇe//
ata ūrdhvaṃ surāḥ sarve kimakurvata ucyatām

śivasya mahimā sarvaḥ śrutastava mukhodgataḥ//
atha yuddhasya vṛttāntaḥ kathyatāṃ paramārthataḥ

//lomaśa uvāca//
yadā hi daityaiśca parājitāḥ surāḥ śambhuṃ ca sarve śaraṇaṃ prapannāḥ//
śivaṃ praṇemuḥ sahasā surottamā yuddhāya sarve ca mano dadhustadā

tathaiva daityā api yudhyamānā utsāhayuktātibalāśca sarve//
devaiḥ sametāśca punaḥ punaśca yuddhaṃ pracakruḥ paramāstrayuktāḥ

evaṃ ca sarve hyasurāḥ surāśca śaktyṛṣṭiśūlaiḥ parighaiḥ paraśvadhaiḥ//
jayārthinomarṣayutāḥ parasparaṃ siṃhā yathā haimavatīṃ durātyayāḥ//
nihanyamānā hyasurāḥ suraistadā nānāstrayogaiḥ paramairnipetuḥ

cakruste sakalāmurvī māṃsaśoṇitakardamām//
mahīṃ vṛkṣādrisaṃyuktāṃ sasāgaravanākarām

śirāṃsi ca kabandhāni kavacāni mahāṃti ca//
dhvajārathāḥ patākāśca gajavājiśirāṃsi ca

bahantyaścāpagā hyāsannadyo bhīrubhayāvahāḥ//
agādhāḥ śoṇitodāśca taraṃto brahmarākṣasāḥ//
tayaṃti parānbhūtapratapramatharākṣasān

śākinīḍākinīsaṃghā yakṣiṇyo'tha sahasraśaḥ//
nānākeliṣu saṃyuktāḥ parasparamudānvitāḥ

evaṃ saṃkrīḍamānāste bhūtapramatharākṣasāḥ//
raṇe tasminmahāraudre devāsurasamāgame

balinā saha devendro yuyudhe'dbhutavikramaḥ//
śaktyā jaghāna deveṃdraṃ vairocaniramarṣaṇaḥ

tāṃ śaktiṃ vañcayāmāsa mahendro laghuvikramaḥ//
jaghāna sa baliṃ yatnāddaityeṃdraṃ parameṇa hi

vajreṇa śitadhāreṇa bāhuṃ ciccheda vikramī//
gātāsurapatadbhūmau vimānātsūryasaṃnnibhāt

patitaṃ ca baliṃ dṛṣṭvā vṛṣaparvā rūpānvitaḥ//
vavarṣa śaradhārābhiḥ payoda iva parvatam

maheṃdraṃ sagajaṃ caiva sahamānaṃ śitāñcharān//
tadā yuddhamabhūdvoraṃ mahendravṛṣaparvaṇoḥ

nipātya vṛṣaparvāṇamiṃdraḥ parabalārdanaḥ

tato vajreṇa mahatā dānavānavadhīdraṇe//
śirasi ccheditāḥ kecitkecitkaṃdharato hatāḥ

vihvalāśca kṛtāḥ kecidiṃdreṇa kupitena ca//
tathā yamena nihatā vāyunā varuṇena ca

kubereṇa hatāścānye nairṛtena tathā pare//
agninā nihatāḥ kecidīśenaiva vidāritāḥ

evaṃ tadā tairnihatā balīyaso mahāsurā vikramaśāninaśca//
suraistu sarvaiḥ saha lokapālaiḥ śivaprasādā bhihatāstadānīm

tato mahādaityavaro durātmā sa kalānemiḥ paramāstrayuktaḥ//
yayau tadānīṃ surasattamāṃstānhaṃtuṃ sadā krūramatiḥ sa ekaḥ

siṃhārūḍho daṃśitaśca triśulena hi saṃyutaḥ//
daityānāmarbudenaiva siṃhārūḍhena saṃvṛtaḥ

te siṃhā daṃśitāḥ sarve mahābalaparākramāḥ//
teṣu siṃheṣu cārūḍhā mahādaityāśca tatsamāḥ

āyāṃtīṃ daityasenāṃ tāṃ sarvāṃ siṃhavibhūṣitām//
kālanemiyutāṃ dṛṣṭvā devā iṃdrapurogamāḥ//
bhayamājagmuratulaṃ tadā dhyānaparā bhavan

kiṃ kurmo'dya vayaṃ sarve kathaṃ jeṣyāma cādbhutam//
etādṛśamasaṃkhyākamanīkaṃ siṃhasaṃvṛtam

evaṃ viciṃtyamānāste hyāgatastatra nāradaḥ//
nāradena ca tatsarvaṃ purāvṛttaṃ mahattaram

kathitaṃ ca maheṃdrāya kālanemestapobalam//
ajeyatvaṃ ca saṃgrāme varadānabalena tu

viṣṇuṃ vinā vayaṃ devā aśaktā raṇamaṃḍale//
jetuṃ ca sa tato viṣṇuḥ smaryatāṃ parameśvaraḥ//
tamālanīlo varadaḥ sarvairvijayakāṃkṣibhiḥ

nāradasya vacaḥ śrutvā tadā devāstvarānvitāḥ//
dhyānena ca mahāviṣṇuṃ tataḥ parabalārddanam//
smaraṃtaḥ paramātmānamidamūcuśca taṃ vibhum

// devā ūcuḥ//
namastubhyaṃ bhagavate namaste viśvamaṃgalam//
śrīnivāsa namastubhyaṃ śrīpate te namonamaḥ

adyāsmānbhayabhītāṃstvaṃ kālanemibhayārditān//
trātumarhasi daityācca devānāmabhayaprada

evaṃ dhyātaḥ saṃsmṛtaśca prādurbhūto haristadā//
nīlo garuḍamāruhya jagatāmabhayapradaḥ

cakrapāṇistadāyāto devānāṃ vijayāya ca//
gaganasthaṃ mahāviṣṇuṃ garuḍopari saṃsthitam//
śrīvāsamenaṃ durddharṣaṃ yoddhukāmaṃ dadarśire

tathā dṛṣṭvā kālanemistadānīṃ prahasyamāno'tiruṣā balānvitaḥ//
kastvaṃ mahābhāga vareṇyarūpaḥ śyāmo yuvā vāraṇamattavikramaḥ//
kare gṛhītaṃ niśitaṃ mahāprabhaṃ cakraṃ ca kasmātkathayasva me prabho

//śrībhagavānuvāca//
yuddhārthamiha cāyāto devānāṃ kāryasiddhaye//
tvaṃ sthiro bhava re maṃda dahāmyadya na saṃśayaḥ

śrutvā bhagavato vākyaṃ kālanemiḥ pratāpavān//
uvāca ruṣito bhūtvā bhagavaṃtamadhokṣajam

mūlabhūto hi devānāṃ bhagavānyuddhadurmadaḥ//
yuddhaṃ kuru mayā sārddhaṃ yadi śūro'si saṃprati

prahasya bhagavānviṣṇuruvācedaṃ mahāprabhaḥ//
gaganastho bhava tvaṃ hi mahīstho'haṃ bhavāmi vai

apraśastaṃ ca viṣamaṃ yuddhaṃ caiva yathā bhavet//
tathā kuru mahābāho gagano vā mahītale

tatheti matvā hi mahānubhāvo daityaiḥ sameto'rbudasaṃkhyakaiśca//
siṃhoparisthaiśca mahānubhāvairmahābalaiḥ krūrataraistadānīm

gaganamatha jagāhe maṃdamaṃdaṃ mahātmā hyasuragaṇasameto viśvarūpaṃ jighāṃsuḥ//
triśikhamaparamugraṃ gṛhya saṃdeśaceṣṭādaśanavikṛtavaktro yoddhukāmo hariṃ saḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe samudramaṃthanākhyāne devāsurasaṃgrāmavarṇanaṃnāma trayodaśo'dhyāyaḥ