Skanda Purana · Chapter 1.1.9

// gautama uvāca // //
bhagavannaruṇādrīśa nāmadheyāni te bhṛśam //
viśeṣācchrotumicchāmi sthāne'sminsurapūjite

// maheśvara uvāca // //
nāmāni śṛṇu me brahmanmukhyāni dvijasattama //
durlabhānyalpapuṇyānāṃ kāmadāni sadā bhuvi

śoṇādrīśo'ruṇādrīśo devādhīśo janapriyaḥ //
prapannarakṣako dhīraḥ śivasevakavardhakaḥ

akṣipeyāmṛteśānaḥ strīpuṃbhāvapradāyakaḥ //
bhaktavijñaptisaṃdhātā dīnabaṃdivimocakaḥ

mukharāṃghripatiḥ śrīmānmṛḍo mṛgamadeśvaraḥ //
bhaktaprekṣaṇakṛtsākṣī bhaktadoṣanivarttakaḥ

jñānasaṃbaṃdhanāthaśca śrīhalāhalasuṃdakaḥ //
āhavaiśvaryadātā ca smartṛsarvāghanāśanaḥ

vyatyastanṛtyaddhṛjadhṛksakāṃtirnaṭaneśvaraḥ //
sāmapriyaḥ kalidhvaṃsī vedamūrtirniraṃjanaḥ

jagannātho mahādevastrinetrastripurāṃtakaḥ //
bhaktāparādhasoḍhā ca yogīśo bhoganāyakaḥ

bālamūrttiḥ kṣamārūpī dharmarakṣo vṛṣadhvajaḥ //
haro girīśvaro bhargaścaṃdrarekhāvataṃsakaḥ

smarāṃtakoṃ'dhakaripuḥ siddharājo digaṃbaraḥ //
āgamapriya īśāno bhasmarudrākṣalāṃchanaḥ

śrīpatiḥ śaṃkaraḥ sraṣṭā sarvavidyeśvaro'naghaḥ //
gaṃgādharaḥ kratudhvaṃso vimalo nāgabhūṣaṇaḥ

aruṇo bahurūpaśca virūpākṣo'kṣarākṛtiḥ //
anādiraṃtarahitaḥ śivakāmaḥ svayaṃprabhuḥ

saccidānaṃdarūpaśca sarvātmā jīvadhārakaḥ //
strīsaṃgavāmasubhago vidhirvihitasuṃdaraḥ

jñānaprado muktidaśca bhaktavāṃchitadāyakaḥ //
āścaryavaibhavaḥ kāmī niravadyo nidhipradaḥ

śūlī paśupatiḥ śaṃbhuḥ svayaṃbhurgiriśo mṛḍaḥ //
etāni mama mukhyāni nāmānyatra mahāmune

anyāni divyanāmāni purāṇoktāni saṃsmara //
pradakṣiṇena māṃ nityaṃ viśeṣāttvaṃ samarcaya

pradakṣiṇapriyo yasmādahaṃ śoṇācalākṛtiḥ //
ityājñapto mahādevamarcayannaruṇācalam //
avimuṃcannihāvāsaṃ kṛtavānahamadrije

// gauryuvāca // //
bhagavansarvadharmajña gautamāryya munīśvara //
pradakṣiṇasya māhātmyaṃ brūhi me śoṇabhūbhṛtaḥ

kasminkāle kathaṃ kāryaṃ kairvā pūrvaṃ pradakṣiṇam //
kṛtaṃ śoṇādrināthasya prāptamiṣṭaṃ paraṃ padam

// brahmovāca // //
iti pṛṣṭo muniḥ prāha gautamaḥ śailakanyakām //
śrūyatāṃ devi māhātmyamādiśanme maheśvaraḥ

// mahādeva uvāca // //
ahaṃ hi śoṇaśailātmā prakāśo vasudhātale

parito māṃ surāḥ sarve vartaṃte munibhiḥ saha

yāni kāni ca pāpāni janmāṃtarakṛtāni ca //
tāni tāni vinaśyaṃti pradakṣiṇapade pade

aśvamedhasahasrāṇi vājapeyāyutāni ca //
siddhyaṃti sarvatīrthāni pradakṣiṇapade pade

api prahīṇasya samastalakṣaṇaiḥ kriyāvihīnasya nikṛṣṭajanmanaḥ //
pradakṣiṇīkṛtya śaśāṃkaśekharaṃ prayāsyataḥ kasya na siddhiragrataḥ

samasta tīrthābhigameṣu puṇyaṃ samastayajñāgamadharmajātam //
avāpyate śoṇamahīdharasya pradakṣiṇāprakramaṇena satyam

padenaikena bhūlokaṃ dvitīyenāṃtarikṣakam //
tṛtīyena divaṃ martyo jayatyasya pradakṣiṇe

ekena mānasaṃ pāpaṃ dvitīyena tu vācikam //
kāyikaṃ tu tṛtīyena padena kṣīyate nṛṇām

pātakāni ca sarvāṇi padenaikena mārjayet //
dvitīyena tapaḥ sarvaṃ prāpnotyasya pradakṣiṇāt

parṇaśālā maharṣīṇāṃ siddhānāṃ ca sahasraśaḥ //
surāṇāṃ ca tathā''vāsā vidyaṃtetra sahasraśaḥ

atra siddhaḥ punarnityaṃ vasāmyagre surārcitaḥ//
mamāṃtare guhā divyā dhyātavyā bhogasaṃyutā

agnistaṃbhamayaṃ rūpamaruṇādiriti śrutam //
dhyāyam̐lliṃgaṃ mama bṛhatmandaṃ kuryātpradakṣiṇam

aṣṭamūrtimayaṃ liṃgamidaṃ yaistaijasaṃ bhṛśam //
dhyātvā pradakṣiṇaṃ kurvanpātakāni vinirdahet

na punaḥ saṃbhavastasya yaḥ karoti pradakṣiṇām //
śoṇācalākṛternityaṃ nityatvaṃ dhruvamaśnute

asya pādarajaḥsparśātpūyate sakalā mahī //
padamekaṃ tu dhatte yaḥ śoṇādrīśapradakṣiṇe

namaskurvanpratidiśaṃ dhyāyanstauti kṛtāṃjaliḥ //
asaṃsṛṣṭakaraḥ kaiścinmaṃdaṃ kuryātpradakṣiṇam

āsannaprasavā nārī yathā gacchedanākulam //
tathā pradakṣiṇaṃ kuryādaśṛṇvaṃśca padadhvanim

snāto viśuddhaveṣaḥ sanbhasmarudrākṣabhūṣitaḥ //
śivasmaraṇasaṃsṛṣṭo maṃdaṃ dadyātpadaṃ budhaḥ

manūnāṃ caratāmagre devānāṃ ca sahasraśaḥ //
adṛśyānāṃ ca siddhānāṃ nānyeṣāṃ vāyurūpiṇām

saṃghaṭṭamatisaṃmardaṃ mārgarodhaṃ viciṃtayan //
anukūlena bhaktaḥ sañchanairdadyātpadaṃ budhaḥ

athavā śivanāmāni saṃkīrtya varagītibhiḥ//
śivanṛtyaṃ ca racayanbhaktaiḥ sārddhaṃ parikramet

māhātmyaṃ mama vā śṛṇvannananyamatirādarāt //
śanaiḥ pradakṣiṇaṃ kuryādānandarasanirbharaḥ

dānaiśca vividhaiḥ puṇyairupakāraistathārthinām //
yathāmati dayāpūrṇa āstikaḥ parito vrajet

kṛte tvagnimayaṃ liṃgaṃ tretāyāṃ maṇiparvatam //
dvāpare ciṃtayeddhaimaṃ kalau marakatācalam

athavā sphāṭikaṃ rūpamaruṇaṃ tu svayaṃprabham //
dhyāyanvimuktaḥ sakalaiḥ pāpaiḥ śivapuraṃ vrajet

avāṅmanasagamyatvādaprameyatayā svayam //
agnitvācca paraṃ liṃgamanāsādyācalābhidham

dhyātvā pradakṣiṇaṃ karturabhigamyo'hamaṃjasā //
tasya pādarajo nṛṇāmajarāmarakāraṇām

rūpamekaṃ tu dhatte yaḥ śoṇādrīśapradakṣiṇe //
vāhanāni suraughāṇāṃ prārthayaṃte parasparam

kurvatāṃ caraṇaṃ voḍhumaruṇādripradakṣiṇām //
chāyāpradānaṃ kurvaṃti kalpakādyāḥ suradrumāḥ

kurvatāṃ bhuvi marttyānāmaruṇādripradakṣiṇām //
devagandharvakādyānāṃ sahasreṇa samāvṛtāḥ

sevaṃte te gaṇākīrṇā vimānaśatakoṭayaḥ //
mama pradakṣiṇaṃ bhūmau kurvatāṃ pādapāṃsubhiḥ

pāvitā mahatī vīthī dṛṣṭā śivapadapradā //
aṃgapradakṣiṇaṃ kurvankṣaṇātsvargyatanurbhavet

prāpto vajraśarīratvaṃ na dhṛṣyeta mahītale //
vyomayānotsukā devāḥ siddhāśca paramarṣayaḥ

adṛśyāḥ saṃcaraṃtyatra paśyaṃte mama saṃnidhim //
vinayaṃ mama bhaktiṃ ca pradakṣiṇaparikrame

dṛṣṭvā harṣasamāyuktā marttyebhyo dadate varam //
atra devāstrayastriṃśatpurā kṛtvā pradakṣiṇām

pratyahaṃ mārgamāsīnāḥ pratyekaṃ koṭitāṃ gatāḥ //
ādityādyā grahāḥ sarve purā kṛtvā pradakṣiṇām

saṃpūrṇajagatībhāge sarve grahapatāṃ gatāḥ //
yaḥ karoti naro bhūmau sūryavāre pradakṣiṇām

sa sūryamaḍalaṃ bhittvā muktaḥ śivapuraṃ vrajet //
somavāre naraḥ kurvannaruṇādripradakṣiṇām

ajarāmaratāṃ prāpto nāsaumyo bhavati kṣitau //
bhaumavāre naraḥ kurvannaruṇādripradakṣiṇām

ānṛṇyamakhilaṃ prāpya sārvabhaumo bhaveddhruvam //
budhavāre naraḥ kurvañchoṇādrīśapradakṣiṇām

sarvajñatāmanuprāptaḥ sa vācāṃ patitāmiyāt //
guruvāre naraḥ kurvansarvadevanamaskṛtaḥ

pradakṣiṇena śoṇādreḥ sa tu lokagururbhavet //
bhṛguvāre naraḥ kurvannaruṇādripradakṣiṇām

saṃprāpya mahatīṃ lakṣmīṃ labhate vaiṣṇavaṃ padam //
mandavāre naraḥ kṛtvā śoṇādrīśapradakṣiṇām

vimukto grahapīḍābhiḥ sa viśvavijayī bhavet //
nakṣatrāṇi ca sarvāṇi purā taddaivataiḥ saha

mama pradakṣiṇāṃ kartuḥ puṇyāni sahasā vrajet //
tithayaḥ karaṇānīha yogāśca mama saṃmatāḥ

abhīṣṭaphaladā jātāḥ kurvatāṃ matpradakṣiṇām //
muhūrtā vividhā horāḥ saumyāśca satatodayāḥ

matpradakṣiṇakartṝṇāṃ jāyaṃte satataṃ śubhāḥ//
pracchinatti prakāro'ghaṃ dakāro vāṃchitapradaḥ

kṣikārātkṣīyate karma ṇakāro muktidāyakaḥ//
durbalāḥ kārśyasaṃyuktā ādhivyādhivijṛṃbhitāḥ

mama pradakṣiṇaṃ kṛtvā mucyaṃte sarvaduṣkṛtaiḥ //
mama pradakṣiṇaṃ karturbhaktyā pādena saṃtatam

kṣaṇena sādhvāṃ paśyāmi trailokyasya pradakṣiṇām //
lokeśāśca digīśāśca ye cānye kāraṇeśvarāḥ

mama pradakṣiṇāṃ kṛtvā sthirā rājye purā'bhavan //
ahaṃ ca gaṇasaṃyuktaḥ sarvadevarṣisaṃyutaḥ

uttarāyaṇasaṃyoge karomi svapradakṣiṇām //
madrūpaṃ taijasaṃ liṃgamaruṇādririti śrutam

trailokyasya hitārthāya kariṣyāmi pradakṣiṇām //
āgatā ca parāṃte ca gaurī tapa ihādbhutam

kartuṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā māmeṣyatyanaghā punaḥ //
kārtike māsi nakṣatre kṛttikākhye mahātapāḥ

mama pradakṣiṇāṃ gaurī pradoṣe racayiṣyati //
narāṇāmalpapuṇyānāṃ durlabhaṃ tatpradakṣiṇam

jyotirligasya dṛṣṭasya devī prārthanayā tathā //
mayā sametā devī sā prāptā'pītakucābhidhā

āśvāsyati surānsarvānuttarāyaṇasaṃgame //
devagandharvayakṣāṇāṃ siddhānāmapi rakṣasām

sarveṣāṃ devayonīnāṃ bhavitā tatra saṃgamaḥ //
ye tadā māṃ samāgatya pūjayaṃti tapodhikāḥ

sarvajanmakṛtāghaugha prāyaścittaṃ vrajaṃti te //
durllabhaṃ taddinaṃ puṃsāmuttarāyaṇasaṃgame

tadā madrūpamabhyarcya kṛtārthāḥ santu mānavāḥ //
pradakṣiṇaṃ tu me divyaṃ kurvaṃti ca mahībhujaḥ

teṣāṃ purogataḥ sākṣādahaṃ jeṣyāmi vidviṣaḥ //
rājā yasya tu deśasya yo yo rājā tapodhikaḥ

sa kārayedvipramukhyaiḥ śrotriyairme pradakṣiṇām //
maṃḍalaṃ maṃḍalārddhaṃ vā saṃkalpavidhipūrvakam

tasya tasya sthiraṃ rājyaṃ śatrūṇāṃ ca parāhatim //
kariṣyāmi mune nityamahameva puraḥsthitaḥ

na vāhanena kurvīta mama jātu pradakṣiṇām //
dharmalubdhamanā jānañchivācārapariplutim

dharmaketuḥ purā rājā yamalokādupāgataḥ //
mama pradakṣiṇāṃ karttuṃ turageṇābhyarocayat

kṣaṇena turago jāto gaṇanāthaḥ surārcitaḥ //
pratipede padaṃ śaivaṃ vimucya dharaṇīpatim

vīkṣya taṃ vāhanaṃ bhūyo gaṇanāthavapurddharam //
pādapradakṣiṇāṃ kṛtvā svayaṃ ca gaṇapo'bhavat

tadāprabhṛti śakrādyāḥ surā viṣṇusamanvitāḥ //
pādābhyāmeva kurvaṃti mama sarve pradakṣiṇām

svargānnipātitaḥ ko'pi siddhaḥ kāle tapaḥkṣayāt //
pradakṣiṇāṃ tataḥ kṛtvā punarlabdhapado'bhavat

skhalitaṃ pādajaṃ raktaṃ mama kartuḥ pradakṣiṇam //
mārjyate tasya devendra maulimaṃdārakesaraiḥ

pradakṣiṇamahāvīthī śilāśakalaghaṭṭitam //
padaṃ saṃdhāryate puṃsāṃ śrīpayodharakuṃkumaiḥ

maṇiparvataśṛṃgeṣu kalpadrumavanāṃtare //
saṃcaraṃti sadā martyā mama kṛtvā pradakṣiṇam

// gauryuvāca // //
upacārapravṛttānāṃ phalaṃ me śaṃsa suvrata //
yairvai janaḥ kṛtārthaḥ syādyathāśakti kṛtādaraḥ

// muniruvāca // //
upacāraphalaṃ devi śṛṇu vakṣyāmyahaṃ tava //
yanmahyaṃ kṛpayā pūrvamuktavānparameśvaraḥ

lūtī taṃtukajālāni saṃsṛjya kvacideva me //
jātismaro mahīdhre'sminsoṃ'śukairmāṃ vyaveṣṭayat

gajaḥ kaścitṛṣākrāṃto vimucya ca madhu kvacit //
vanapallavamutkīrya mukto'bhūdgaṇanāyakaḥ

kṛmayo viluṭhanto me pārśve duritavarjitāḥ //
siddhaveṣāḥ punaḥ sarve mama lokaṃ vrajaṃti te

avyucchinnapradīpārciḥ kṣaṇamapyādadhāti yaḥ //
svayaṃprakāśaḥ sa bhavanmama sārūpyamaśnute

hārītaḥ kopi saṃprāptaḥ śākhānīḍo mamāṃtike //
khadyoto dīpavannaktaṃ tāvanmuktiṃ samāgataḥ

gāvaḥ prasravaṇaiḥ siktā vatsasmaraṇasaṃbhavaiḥ //
matpārśve muktimāpustā mama lokaṃ samāśrayan

kākaḥ pakṣajavātena baligrahaṇalolupaḥ //
mārjayanmatpurobhāgaṃ muktiṃ prāpadyata kṣaṇāt

mūṣako madguhābhāgaṃ maṇisaṃghavikarṣaṇaiḥ //
prakāśayanvitimiraṃ mama rūpamapadyata

chāyāvṛkṣatvamāsthātuṃ munayastridaśā api //
prārthayaṃtyeva matpārśve na punaḥsaṃbhavecchayā

gopuraṃ śikharaṃ śālāṃ maṇḍapaṃ vāpikāmapi //
kurvatāṃ matpurobhāge sidhyaṃtīṣṭārthasaṃpadaḥ

sadā marttyairanāsādyamagniliṃgamidaṃ mama //
anāsādyācaleśākhyaṃ pūjyatāṃ vasudhātale

vīkṣaṇasparśanadhyānaiḥ svabhūtaṃ nikhilaṃ jagat //
poṣayaṃtī parā śaktiḥ pūjyā'pītakucābhidhā

sarvalokaikajananī saṃprāptā nityayauvanam//
yauvanaprārthibhiḥ sevyā sadā'pītakucābhidhā

kṣaṇāttasya purobhāge vasatāṃ prāṇināmiha //
paratra vātra duṣprāpyamiṣṭavastu na vidyate

aprameyaguṇādhāramapekṣitavarapradam //
aśeṣabhoganilayaṃ śoṇādrīśaṃ samarcaya

labdhakāmā punaḥ śambhumāśrayiṣyasi suvrate //
tapaścaraṇamapyetattava lokahitāvaham

na kevalaṃ tava tapaḥ svavāṃchitaphalapradam //
tapasyatāmṛṣīṇāṃ ca kṣemāyaiva bhaviṣyati

kāraṇāṃtaramāśaṃkya tapaḥ kurvaṃti devatāḥ //
rahasyaṃ devatānāṃ tu phalenaivānumīyate

vayaṃ ca sahasaṃvāsāstava vratanirīkṣaṇāt //
kṛtārthāḥ syāma deveśi tapasā naḥ kṛtārthatā

iti tasya munervākyamarthagarbhaṃ niśamya sā //
gaurī kautukasaṃyuktā praśaśaṃsa mahāmunim

tapaḥ kimanyatkartavyaṃ labdhaṃ tava tu darśanam //
aruṇādrirayaṃ dṛṣṭaḥ śrutaṃ māhātmyamasya ca

aho bhūmestu vaicitryaṃ yato dṛṣṭā divo'dhikā //
yatraiva taijasaṃ liṃgaṃ devatānāṃ varapradaḥ

śivaḥ prasādasiddho me darśitaṃ sthānamātmanaḥ //
atraiva śivamārādhya vaśīkuryāṃ jagadgurum

avinābhūtamaikyaṃ me devena bhavatātsadā //
tvayā kṛtena sāhyena bhaveyaṃ śivanāyikā

iti gautamasaṃnidhau tadānīṃ kṛtasaṃvittapa ādareṇa kartum //
abhajadrucirāṃ ca parṇaśālāṃ muninā cānumatā tatheti bhaktyā

sukumāratanuḥ saroruhākṣī ghanatuṃgastanakalpitottarīyā //
jaṭilā harinīlaratnakāṃtirgirijā rājati dehavattapaḥśrīḥ

niyamairbahubhistapoviśeṣaiḥ kratuṣu prāptavicitrayogabaṃdhaiḥ //
nigamāgamadṛṣṭadharmamārgaṃ sakalaṃ sā tu kṛtārthatāmanaiṣīt

tapasā vividhenatapyamānā na kadācitparikhedamāpa tanvī //
hariratnamayī ca kāpi vallī nitarāṃ dīptimatī babhūva bālā

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe'ruṇācalamāhātmye pūrvārdhe'ruṇeśvarapradakṣiṇāmāhātmyavarṇanaṃnāma navamo'dhyāyaḥ