Skanda Purana · Chapter 1.1.8

// gautama uvāca // //
śṛṇu devi purāvṛttaṃ kailāse merudhanvinā //
ādiṣṭastīrthayātrārthamahaṃ liṃgāni vīkṣitum

rudrakṣetre ca kedāre tathā badarikāśrame //
kāśyāṃ puṇyeṣu deśeṣu tathā śrīparvate śive

kāṃcīmukhyāsu puṇyāsu purīṣvapyagamaṃ tadā //
ṛṣibhirvibudhaiḥ sārthairgaṇairyogibhiruttamaiḥ

sthāpitāni ca liṃgāni svayaṃbhūni ca dṛṣṭavān //
tatratatra mahābhāge tīrthāni śivasannidhau

sevamānaḥ saśiṣyo'haṃ paryaṭanpṛthivīmimām //
evaṃ tīrthāni sarvāṇi gāhamāno vratānvitaḥ

tapāṃsi yajñakarmāṇi kurvanbhūmiṃ samācaran//
śivasmaraṇasaṃyuktaḥ śivaliṃgāni sannaman

sarvāṇi bhuvi puṇyāni deśametamupāśrayam //
atra devaṃ mahādevamavikeśaṃ triyaṃbakam

aruṇādriritikhyātaṃ parvataṃ liṃgamaikṣiṣi //
atra siddhā mahātmāno munayaśca dṛḍhavratāḥ

kaṃdamūlaphalāhārā dṛṣṭāḥ śoṇādri sevakāḥ //
astauṣamādimaṃ liṃgamaruṇādrimayaṃ mahat

ādyena brahmaṇā pūrvamarcitaṃ divyacakṣuṣā //
asau yastāmro aruṇa uta babhruḥ sumaṃgalaḥ //

iti vedā stuvaṃti tvāmaruṇādrīśa saṃtatam//
namastāmrāya cāruṇāya śivāya paramātmane

sarvavedasvarūpāya nityāyāmṛtamūrttaye //
kālāya karuṇārdrāya dṛṣṭipeyāmṛtābdhaye

bhaktavātsalyapūrṇāya puṇyāya purabhedine //
darśanaṃ tava deveśa sarvadharmaphalapradam

bhuvi labdhavatā bhūyo nānyatkāryaṃ tapaḥ kvacit //
bhavatā karmabhūreṣā vartatedya nirodhitā

prārthayate svayaṃ vāsāndevāścātra tvadāśraye //
kālasaṃgrahasaṃjātaṃ phalaṃ labdhaṃ mayādhunā

anyatkṛtaṃ tapaḥ sarvaṃ tvaddarśanaphalaṃ mama //
īdṛśaṃ tava deveśa rūpamatyadbhutodayam

ekamadrimayaṃ liṃgaṃ na kvaciddṛṣṭavānbhuvi //
sūryeṃdvagnisusaṃyukta koṇatrayamanoharam

trimūrtirūpa deveśa dṛśyate te vapurmahat //
śaktitrayasvarūpeṇa kālatrayavidhānakam

trivedātmaṃ trikoṇāṃgaṃ liṃgaṃ te dṛṣṭamadbhutam //
trailokyarakṣaṇārthāya vitataṃ rūpamāsthitaḥ

dṛśyate vasudhābhāge śoṇādririti viśrutaḥ //
ajānatāṃ ca martyānāṃ samālokanamātrataḥ

vitaratyakhilānbhogānvyājakaruṇānidhiḥ //
arcayā rahitaṃ liṃgamanyaṃ śūnyamudāhṛtam

idaṃ tu pūjitaṃ devaiḥ sadā sarvavarapradam //
prasīda karuṇāpūrṇa śoṇācala maheśvara

trāyasva bhavabhītaṃ māṃ prapannaṃ bhaktavatsala //
draṣṭavyaṃ draṣṭametatte rūpamatyadbhutaṃ mahat

kṛtārthaya kṛpāsiṃdho śaraṇya śaraṇāgatam //
iti saṃstūyamāno me devaḥ śoṇācaleśvaraḥ

adarśayatparaṃ rūpaṃ divyamehītyuvāca mām //
prīto'smi bhavataḥ stotrairbhaktyā ca parayā bhṛśam

atraiva bhavato vāso nityamastu mamāṃtike //
saṃpūjaya ca māṃ nityaṃ bhuvi bhogaiḥ sanātanaiḥ

tapasā tapa sarveṣāṃ mahattvamiha darśaya //
pūrvaṃ kailāsaśikhare vasaṃtaṃ tvāṃ taponvitam

ādiśaṃ pṛthivībhāgaṃ śoṇādrau pūjayeti mām //
saptarṣipūjitā pūjā divi me saṃprakāśate

tathā nityārcanāyukta prakāśaya dharātale //
sarveṣāmeva jaṃtūnāṃ hitāya tvaṃ tapo'dhikaḥ

bhuvi māṃ pūjayārcābhirāgamoktābhirādarāt //
divyā mama mahāpūjā dṛśyā hi divi daivataiḥ

prakāśanīyā bhavatā pārthivī vasudhātale //
māhātmyaṃ pūrvamevoktaṃ yathāhamaruṇācalaḥ

sthito vasuṃdharābhāge mayā prītaṃ tu te bhṛśam //
ye vā saṃpūjayaṃti sma pūrvaṃ māṃ sukṛtādhikāḥ

tebhyastvamadhiko bhūmau prakāśasva śivārcanam //
ityādiṣṭo hi deveśaṃ praṇamya bhavabhaktimān

anvapṛcchaṃ dayāpūrṇamaruṇādrīśamānaman //
anāsādyamidaṃ rūpamagnirūpaṃ maheśvaram

kathamadyārcayāmyenaṃ martyalokocitārcanaiḥ //
ādeśamimamanvarthaṃ kathaṃ vā kalpayāmyaham

upāyamādiśa śrīmannabhigamyo yathā bhavān //
iti vijñāpito devaḥ śrīmāñchoṇācaleśvaraḥ

anvagrahīdaśeṣātmā praṇataṃ māṃ dayānidhiḥ //
ahaṃ tu sūkṣmaliṃgāni prakāśiṣye mahītale //

āgamoktakriyābhedaiḥ pūjāṃ me pratipādaya //
paṃcāvaraṇasaṃyuktaṃ liṃgaṃ me sūkṣmamadbhutam

aruṇādrīśvarābhikhyaṃ saṃpūjaya tapobalaiḥ //
ityādiśya mahādevaḥ svayaṃbhu vimalaṃ mahat

rūpaṃ me darśayāmāsa sūkṣmaliṃgātmanā śivaḥ //
ālokya vimalaṃ liṃgaṃ sūkṣmaṃ tatsvayamucchritam

aśeṣā''varaṇopetaṃ kṛtārthahṛdayo'bhavam //
punarvyajñāpayaṃ devaṃ śambhumāśritavatsalam

āgamoktaprakārāṇāmanirīkṣyatvamāgatam //
kathaṃ tu tava rūpāṇāṃ nāmabhedānviyojitān

jānīyāṃ karuṇāmūrte svayamīśvara matprabho //
pūjakāstava ke vā syurmaṃdiraṃ vātra kīdṛśam

kathaṃ stotraṃ kathaṃ pūjā ke vātra paricārakāḥ //
sthānarakṣā kathaṃ vā syātke vātmaparirakṣakāḥ

kathaṃ vā mānuṣī pūjā nityā saṃvardhate tava //
āgatā bahavo devāḥ śraddheyaṃ manujaiḥ katham

prasīda parameśāna svayamājñāpayākhilam //
evaṃ vijñāpito devaḥ śoṇādrīśaḥ svayaṃ prabhuḥ

ājñāpayattadā devo viśvakarmāṇamāgatam //
sṛja tvaṃ nagaraṃ divyamaruṇākhyaṃ guṇādhikam

maṃdiraṃ mama divyaṃ ca mahāmaṇigaṇojjvalam //
tauryatrikaṃ saparyāṃgaṃ tanme sarvaṃ prakalpaya

ābabhāṣe śivaḥ śrīmānnāmabhedārcanakramam //
vrataṃ ca karuṇāmūrttiraruṇādrīśvaraḥ śivaḥ

śṛṇu tanme ca ye sṛṣṭā pūjārthaṃ paricārakāḥ //
śṛṇu gautama sarvaṃ me mānuṣaṃ pūjanakramam

ya eṣa sarvalokānāṃ kṣemāya prathate bhuvi //
idaṃ tejomayaṃ liṃgamatulaṃ dṛśyate mahat

aruṇādrīśvarābhikhyaṃ pūjyatāṃ satataṃ tvayā //
śaktirmamottare bhāge pūjyā nityodayā mudā //

dadhatī sthānamāhātmyamapītakucanāmikā //
aruṇācalarājoyamavibhāgaḥ priyānvitaḥ

utsavārtho mahādevaḥ pūjyo bhogasutāvṛtaḥ //
bodhado bhaktalokasya dattābhayakaraḥ śivaḥ

sāraṃgaṃ paraśuṃ vibhratprasannavadanaḥ sadā //
umāskandeśvaraḥ śambhurdivyaratnavibhūṣaṇaḥ //

ābhayā bhāsayam̐llokānavikuṇṭhaśriyānvitaḥ //
śakterutsavabhadre ca saṃpūjyā suṃdareśvarī

sarvabhūṣaṇasaṃyuktā śṛṅgārarasavarddhanī //
bālo gaṇapatiḥ pūjyaḥ purastādbhūtinandanaḥ

madaṃtikamalaṃkurvanbhakṣyairbhojyairbahūdayaiḥ //
matpārśvamavimuṃcaṃtī śoṇarekhāṃcitekṣaṇā

utsavārthā parā śaktiraṃtikasthaiva pūjyatām //
mukharāṃghripatiḥ śrīmānnṛtyaṃstāṃḍavapaṇḍitaḥ

utsavārthaṃ samabhyarcyaścakṣuragre'mṛteśvaraḥ //
śaktiścānyā mahābhāgā saṃpūjyā bhūvināyakā

dvāre nandī mahākālaḥ purastātsūryasaṃnibhaḥ //
bhaktānāṃ mama sarveṣāṃ pūjanaṃ cāpi kalpyatām

dakṣiṇe mātaraḥ pūjyā vighnaśāstṛsamanvitāḥ //
saṃpūjyo nairṛte koṇe vighnanāśo vināyakāḥ

skandaḥ śaktidharaścaivaiśānakoṇe samarcyatām //
liṃgāni ca manojñāni pūjanīyānyanantaram

maṃdiraṃ mama saṃpūjya dakṣiṇāmūrti dakṣiṇam //
paścime viṣṇurūpāṃkamagnirūpānvitaṃ tathā

uttare brahmarūpāṃkaṃ pūrve sāraṃgabhūyutam //
sarvadevaguṇopetaṃ sarvaśaktisamanvitam //

apītakucanāthāyāḥ sarvaśaktisamanvitam //
maṃdiraṃ guru saṃpūjya dikpālakavadhūvṛtam

maṃdirasyāvanārthāya devīrvaibhavanāyakāḥ //

kṣetrapālaṃ tu saṃpūjya sarvāvaraṇasaṃyutam //
putrasya trāṇamāyātā pūjyāruṇagirīśvarī

kālī bahuvidhāścānyā devatā vidhipālakāḥ //
utsavā vividhāḥ kalpyāḥ pratimāsamahodayāḥ

sṛjasva kanyakā divyāḥ śivadevārhaṇe ratāḥ //
nṛttagītakalābhijñā rūpasaubhāgyasaṃyutāḥ //

cāruvibhramasaṃyuktāḥ kāmadā nityapāvanāḥ //
śiṣyānādiśa vedajñānsadācārasamujjvalān

divyopacārasaṃsiddhyai subhagāñchuddhacetasaḥ //
dīkṣitānvimalāñchuddhāñchaivāgamaviśāradān

śaivācāraprasiddhyarthamādiśābhyarcane mama //
mārddalāñchāṃkhikānvaiṇāṃstālikānveṇuvādakān

śaulbikānsṛja sadvidyāṃścaturvidyāviśāradān //
kṣatriyānvividhānvaiśyāñchūdrāṃśca śivasaṃmatān

catvāraśca maṭhāḥ kalpyāścaturdiktīrthavāsinām //
munīnāṃ śivabhaktānāṃ nirāśānāṃ nivāsataḥ

teṣu sthitā munīṃdrā me rakṣaṃtu śivapūjanam //
bhikṣamāṇāḥ punaḥ śaivā bhaktāḥ pāśupatā api

pālayaṃtu sadānye ca yuktāḥ kāpālikā api //
sarveṣāṃ jāyamānānāṃ jātānāṃ saṃbhaviṣyatām

avyāhatājñamārakṣyamidaṃ sthānaṃ mahībhṛtām //
bakulaśca mahānatra dṛśyate divyabhūruhaḥ

atra bhaktā vitanvantu śivakāryaviniścayam //
atra me dīyate dravyamaprekṣitaparāptaye

yattadakṣayyaphaladamārakṣyaṃ śivasevakaiḥ //
bhaktairvijñāpitaṃ cārthaṃ śroṣyāmi purataḥ sthitaiḥ

sarvaṃ saṃpādayiṣyāmi teṣāṃ cittānukūlakam //
aparādhasahasrāṇi kṣaṃsye māṃ svarcatāmaham

āgamoktā ca pūjeyaṃ mānuṣī nirmitā yataḥ //
grahīṣye tāmahaṃ sarvāmarcāṃ sarvāgamoditām

saṃkalpitaṃ bhavetkarma prītikṛnmama sevakaiḥ //
āgamārthānaśeṣāṃstvamālokya samayocitān

vidhāyābhyarcanābhedām̐llokarakṣākṛte mune //
kartavyā mahatī pūjā paurṇamāsyāṃ tu sādaram

satrāṇi vividhānyatra kartavyāni sahasraśaḥ //
vividhāni ca dānāni śaktyā caivāsya sannidhau

avyucchinnapradīpasya dātāro mama sannidhau //
tejomayamidaṃ rūpaṃ mama yāṃti na saṃśayaḥ//

jalajaṃ tarujaṃ puṣpaṃ kakṣajaṃ ca latodbhavam //
dadate ye ca bhaktyā me te bhaviṣyaṃti bhūbhṛtaḥ

teṣāṃ purogataḥ sākṣādahaṃ jeṣyāmi vidviṣaḥ //
yasya yasya tu deśasya yo yo rājā tapodhikaḥ

tattatsamarddhitaṃ ramyaṃ saṃbhavaṃ dadate'tra me //
matsaṃnidhimupāgatya durātmāno'pi bhūmipāḥ

śivabhaktā bhṛśaṃ pūrṇā bhaviṣyaṃti na saṃśayaḥ

iti śaṃbhumukhotthitaṃ vacaḥ samupaśrutya vidhūtakalmaṣaḥ //
ahamānatavānvyajijñapaṃ kutukācchoṇagirīśvaraṃ śivam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe'ruṇācalamāhātmye pūrvārdhe'ruṇeśvarārādhanāmāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭamo'dhyāyaḥ