Skanda Purana · Chapter 1.1.10

// brahmovāca // //
atha devā mahīṃ hitvā mahiṣāsurapīḍitāḥ //
natvā gaurīṃ tapasyaṃtīṃ jagmuḥ śaraṇamākulāḥ

atha tānabhayaṃ dehi devīti bhayavihvalān //
amarānvīkṣya sā devī kiṃ kāryamiti cābhyadhāt

tato vijñāpayāmāsurdaityeṃdrādbhayamātmanām //
devyai baddhāṃjalipuṭā devā iṃdrapurogamāḥ

// devā ūcuḥ // //
apsarobhiḥ parivṛtaḥ sukhaṃ krīḍati naṃdane //
airāvatamukhānsarvāndiṅnāgānnijamaṃdire

āvasayanvinodārthamaṃganābhiḥ sahāgatān //
uccaiḥśravaḥpurogānāmupabhogaṃ karotyasau

maṃdurāsvasya ramyāsu dṛśyaṃte lakṣakoṭayaḥ //
hutāśavāhanaṃ meṣaṃ putrārohārthamīpsati

yāmyaṃ mahiṣamānīya śakaṭe so'bhyavāhayat //
siddhīrākṛṣya sakalā gṛhakarmaṇi cādiśat

apsaraḥsaṃghamakhilamātmasevārthamānayat //
anyatkimapi yadvastu ratnabhūtaṃ jagattraye

anāhṛtaṃ punarhartuṃ na viśrāmyati kopavān //
vayaṃ ca sevakā bhūtvā nityaṃ bhītisamanvitāḥ

pūjayaṃtaśca tasyājñāṃ nānyāṃ vīkṣāmahe gatim //
śaraṇāgatasaṃtrāṇaṃ tapaḥphalamudāhṛtam

durjayo'yaṃ varo daityaḥ sarveṣāṃ balināmapi //
surāṇāmapi daityānāṃ śivāllabdhavarodayaḥ

asya śṛṃgāhataḥ siṃdhurvyāvarjitamiti bruvan //
ratnopahāradānena nityaṃ tatprītimicchati

parvatāṃśca samutkṣipya śṛṃgāgreṇa mahoddhataḥ //
krīḍati kṣoditāśeṣadhātudhūlivilepanaiḥ

na śakyamatulaṃ tasya balamanyadurāsadam //
svayameva vijānīhi hatvā te nijatejasā

śaṃbhuśaktiḥ parā seyaṃ strīrūpeṇātra dṛśyate //
tvayaivāyaṃ nihaṃtavyaḥ śivāllabdhavaro hyayam

na jānīmo vayaṃ devi kiṃcicchaṃbhuviceṣṭitam //
kevalaṃ pālanīyāḥ sma jaganmātrā sadā tvayā

iti teṣāṃ bhayārtānāmākarṇya vacanaṃ śubham //
vyājahāra prasannātmā devī dattvābhayaṃ tadā

śaraṇāgatasaṃtrāṇaṃ tapasi sthitayā mayā//
karttavyamamarāḥ kālātkṣīṇaḥ śatrurbhaviṣyati

upāyena samākṛṣya haniṣyāmi mahāsuram //
nirāgasastu hananamadya me na hi yujyate

dharmage dharmabhettāraḥ śalabhatvaṃ vrajaṃti hi //
devāstadvacanaṃ śrutvā praṇamya girikanyakām

jagmuryathāgataṃ sarve nirbhayā hṛṣṭacetasaḥ

gateṣu teṣu deveṣu gaurī kamalalocanā //
babhūva mohinī śaktiḥ kāṃtiyuktā tatodarī

sā devī dikṣu śaileṣu caturṣvaruṇabhūbhṛtaḥ //
rakṣārthaṃ sthāpitavatī caturo baṭukānvarān

yadā kailāsaśikharādāgatā śailakanyakā //
anvagacchansevamānāścatasro mātarastadā

dundubhiḥ satyavatyākhyā tathā cānavamī parā //
sundarīti catasrastāmanvayuḥ paricārikāḥ

vimuñcatātithiṃ śrāṃtaṃ kṣutpipāsā samanvitam //
aruṇādrimimaṃ draṣṭuṃ nānyamityabravīcca tān

sīmāśalasthitānvīrāṃstānādiśya balādhikān //
tapaścacārādrikanyā gautamāśramasannidhau

tasyāṃ tapatyāṃ tanvaṃgyāṃ na tāpaḥ kaścidapyabhūt //
vavarṣa kāle jaladaḥ saphalāścābhavandrumāḥ

virodhīni ca sattvāni mumucuḥ pūrvamatsaram //
āśramaḥ sarvajantūnāṃ śaraṇyo'bhūdbhayāpahaḥ

yojanadvayaparyaṃtaṃ sīmāśaileṣu saṃsthitaiḥ //
catubhirvaṭakaiḥ śūrai rakṣitaścāruṇācalaḥ

nodabhūtkaścana trāso na ca dṛṣṭo bhayodayaḥ //
na vyādhipīḍanaṃ cāsīttatra nārivijṛṃbhaṇam

kṛtārthā munayaḥ sarve praśaṃsaṃto nagātmajām //
śivalokapadaṃ kecitpratyaśaṃsaṃstathāśramam

sā ca gaurī tapo ghoraṃ kurvatī ca divāniśam //
na tṛptimāyayau bālā śivasaṃtoṣakārakam

mahiṣaśca mahāvīryo mṛgayāṃ kartumudyataḥ //
cacāra kānanaṃ sarvaṃ vidūre śoṇabhūbhṛtaḥ

daityasainyasamāyukto mṛgayūthānyanekaśaḥ //
vaneṣu nighnastarasā vicacārāśu bhakṣayan

dhanvibhirbalibhirvīrairmṛgāḥ kecidanudrutāḥ //
bhayārttāḥ paridhāvaṃtaḥ prāviśaṃstaṃ tathāśramam

anuvrajanto ditijā mṛgāṃstānhaṃtumudyatāḥ //
vāritā baṭukairvīrairmā yātātreti satvaraiḥ

kimatreti tadā pṛṣṭā baṭukā duṣṭadānavaiḥ //
tapasyati varārohā kanyātretyāhuraṃjasā

na kenacitpraveṣṭavyaṃ balinā munisevitam //
tapaḥsthānamidaṃ devyāḥ śaraṇāgatarakṣakam

iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā balino duṣṭadānavāḥ //
tatheti vinivṛttyāśu karttavyaṃ samaciṃtayan

māyayā pakṣirūpāste praviśyāśramamādarāt //
ārāmavṛkṣaśākhāsu niṣeduḥ khādihekṣitum

sā punarllasitāraṇye sarvartukusumānvite //
tapasyantī tadā dṛṣṭā māyā daityasya sainikaiḥ

rūpalāvaṇyate tasyā niścayaṃ tapasi sthitam //
vīkṣya te vismayopetā gatvā tasmai nyavedayan

sa smarārto vṛddharūpaḥ praviveśāśramaṃ tadā //
pūjito'syāḥ sakhībhiśca gataśrāṃtiriva sthitaḥ

vṛddho'pṛcchatkimarthaṃ tu tapo'syā iti tāstathā //
bālā kāṃtaprasādārthaṃ ciramatra tapasyati

paraṃ sa balavānkāṃto na kadāpi prasīdati //
kāryaṃ vivāhasamaye manorathaṃ yathocitam

apūrvaprabhuṇā tena navopakaraṇaṃ mahat //
sadyojātakulālena sadyaḥ sṛṣṭairvipācitaiḥ

bhājanarapi sādyaskairnyastaḥ pakvaiśca śālibhiḥ //
tādṛśaiḥ sādhanaiḥ sarvaistādṛśairdravyasaṃcayaiḥ

apūrvadṛṣṭavibhavaiḥ kāryaṃ syādupakāraṇam //
siddhe tathopakaraṇe'syāḥ sadyo'stu svayaṃvaraḥ

iti tāsāṃ vacaḥ śrutvā vihasanmahiṣo'bhyadhāt //
tapaḥphalamahaṃ prāptaḥ satyamasyā iti sthitam //
madīyā sakalāṃ bhūtiṃ śṛṇu bāle tapasvini

mahiṣo'haṃ mahāvīro daityendraḥ suravaṃditaḥ //
jagattrayamidaṃ sarvaṃ mayaiva parigṛhyate

ananyavīrasadbhāvo mayyeva bhujaśuṣmaṇā //
kāmarūposmyahaṃ bāle sarvabhogapradāyakaḥ

bhaja māṃ tava bharttāraṃ prāṇināṃ tapasaḥ phalam //
sarvaṃ saṃpādayiṣyāmi kalpavṛkṣaiḥ samāhṛtaiḥ

sṛjāmi tapasā cāhaṃ viśvakarmāṇamāditaḥ //
kāmadhenusahasrāṇi sṛjāmi tapasā kṣaṇāt

navabhirnidhibhiḥ prāptaiḥ pārśvasthairnityadā mama //
apekṣitārthasaṃsiddhiḥ sahasaivopapādyate

iti tasya vacaḥ śrutvā smṛtadevābhavatkramāt //
visṛjya maunaṃ śanakairvihasaṃtī tamabravīt

ahaṃ balavato bhāryā bhaviṣyāmi tapaściram //
karomi yadyasi balī balaṃ darśaya me nijam

viraca strīsvabhāvaṃ svaṃ śrutvā tadvākyamutthitam //
hate koyamiti krodhānnanarda mahiṣāsuraḥ

jighṛkṣataṃ samāyāṃtaṃ vīkṣya taṃ mahiṣāsuram //
abhūddurāsadā durgā kanyā sā jvalanākṛtiḥ

mahāmāyāṃ samālokya jvalaṃtī purataḥ sthitām //
svayaṃ sa mahiṣākāro vavṛdhe merusannibhaḥ

kulabhūdharaśṛṃgāṇi śṛṃgābhyāṃ muhurākṣipan //
ājuhāva nijāṃ senāmāpūritadigaṃtarām

atha brahmamukhā devāḥ praṇamya vividhāyudhaiḥ //
pūjayāmāsurātmīyairdurgāṃ kālāgnirūpiṇīm

paṃcahetīrhariḥ prādāddaśa cāpi sadāśivaḥ //
brahmā catasraśca tadā tasyai māyātirohitāḥ

dikpālāśca surāścānye parvatāśca payodhayaḥ //
svīyairābharaṇaiḥ śastrairadhṛṣyāstāmapūjayan

māyā sā bahubhirhastairjvaladāyudhasaṃcayaiḥ //
ābaddhakavacā tūrṇaṃ durgābhūtsiṃhavāhanā

āpūritadiśābhogā tejastatsoḍhumakṣamaḥ //
durgāyā ghoramālokya mahiṣastu palāyitaḥ

atha tejo nijaṃ ghoraṃ prajvalatsoḍhumakṣamam //
palāyamānamālokya mahiṣaṃ sā vyaciṃtayat

upāyena nihaṃtavyo duṣṭo'yaṃ mahiṣāsuraḥ //
madapūrvaṃ nivṛtyaṃte mṛgā mṛgayubhirvane

dūtoktibhiḥ samākṛṣya mṛdvībhirmarmavṛttibhiḥ //
kopamasya samudbhāvya kariṣyebhimukhaṃ kṣaṇāt

adharmavṛttiyuktānāṃ dharmavākyapariśravāt //
kopaḥ samudbhavetsadyaḥ svajīvakṣayakāraṇam

athavā dharmabuddhissanyadi śāṃto bhaviṣyati //
tadā hitopadeśena dharmalopo na saṃbhavet

tapasyadbhiḥ sadā kāryaḥ kopatyāgaḥ phalānvitaḥ //
dharmahānirna soḍhavyā tatkopo hi tapaḥ param

iti saṃciṃtya sā gaurī nāmnā suraguruṃ munim //
saṃkalpya vānaramukhaṃ prāhiṇodasuraṃ prati

gaccha tvaṃ māyayā yukto maharṣe vānarānana //
mahiṣaṃ bodhayitvā ca vacanaṃ śīghramāvraja

maiva tvamaruṇādrīśamupapīḍaya durmate //
atra durmanasāṃ vīryamadṛśyaṃ bhavati kṣaṇāt

na kalerupatāpo'tra nāsurairapi pīḍanam //
na sāhasaṃ ca śubhadaṃ śivabhaktimatāmapi

pūrvajanmakṛtaiḥ puṇyairlabdhavīryamahodayaḥ //
mā tvaṃ śoṇācaleśāgnau śalabhatvaṃ bhajāsura

śivena dattā vibhavāstava pūrvatapobalāt //
dahyeranyatra tarasā dāvavahnau yathā drumāḥ

atra dharmātmanāṃ vāsaḥ śivabhaktimatāṃ sadā //
parapīḍāprasaktānāṃ bhavedrogaśatāvṛtaḥ

aiśvaryyamatulaṃ prāpto balamanyaddurāsadam //
kimarthaṃ svalpabuddhiḥ sansvadoṣairnāśameṣyasi

mayā kanyā punardṛṣṭā viśeṣādabalā matā //
aṃtargatoruṇādrīśa etasmātsā viśiṣyate

athavā yuktibhedaistvaṃ śāstrairvā śivasaṃmataiḥ //
anigrāhyamanovṛttirātmasainyaṃ samānaya

yena lokānsamastāṃstvaṃ bādhase balagarvitaḥ //
tatsainyaṃ tava vṛddhaṃ ca kṣaṇāddhakṣyāmi tejasā

ānīya sakalaṃ sainyamagre sthāpaya sāyudham //
sadyastvātmabalaiḥ sṛṣṭeḥ saṃhariṣyāmi tatkṣaṇāt

macchastra parikṛttasya sasainyasya tavāyuṣaḥ //
muktiratraiva bhavitā ko jānāti śivehitam

vāryamāṇo'pi pūrveṇa karmaṇā prerito janaḥ //
avaśaḥ karma kurute bhuṃkte ca sadṛśaṃ phalam

tvayāpi karuṇāvākyaṃ vaktavyaṃ kila bhūribhiḥ //
akāryavinivṛttyarthaṃ nityadharmānupālane

iti gauryā samādiṣṭā vācaṃ kapimukho muniḥ //
dūtaḥ sansarvamācaṣṭa mahiṣasyāgrataḥ sthitaḥ

so'pi sarvaṃ samākarṇya krodhavegasamākulaḥ //
taṃ bhakṣayitumārebhe sopi māyābalādyayau

atha sainyaṃ nijaṃ sarvaṃ samāhūya durāśayaḥ //
sannaddhaṃ sāyudhaṃ yoddhumādiśallokabhīṣaṇam

yugāṃtasamayodvelacaturarṇavasaṃnibham //
sainyānāṃ sainyamatulaṃ śoṇādriṃ paryaveṣṭayat

atha gaurī samālokya daityānāṃ sainyamadbhutam//
sasarja taijasāñśūrānghorānbhūtagaṇānbahūn

ekapādākṣicaraṇā laṃbakarṇapayodharāḥ //
pāṇipādaśiraḥkukṣivaktrāḥ kecidvinirgatāḥ

ahaṃ grasāmi sakalamaparyāptamidaṃ mama //
ahameva haniṣyāmi daityasainyamaśeṣataḥ

kiṃ tvayātra punaḥ kāryaṃ vīkṣya tvaṃ tiṣṭha kevalam //
ahamevātra yotsyāmītyabhāṣaṃta parasparam//

teṣāṃ kathayatāṃ śaṃkhaṃ gaṇānāṃ yoginīgaṇaiḥ //
adhamatsā bhagavatī haṃtuṃ taddaityamaṃḍalam

ālokya tāṃ tathārūpāmāpataṃstasya sainikāḥ //
darśayaṃtaḥ svavīryāṇi svāminogre dhṛtāyudhāḥ

vavṛṣuḥ śastravarṣāṇi daityāḥ pratidigantaram //
bāṇaiḥ kārmukanirmuktaistāni sā tu nyavārayat //

rathānāṃ vāraṇeṃdrāṇāṃ hayānāṃ lakṣakoṭibhiḥ //
yuyudhurbhūtavetālā devyā sṛṣṭāstu durjayāḥ

mātaro vividhākārā ḍākinyo yoginīgaṇāḥ //
sṛṣṭāśca tejasā bhūyaḥ piśācāḥ pretarākṣasāḥ

devyā sṛṣṭena sainyena durjayena mahāsurāḥ //
bhakṣitāścūrṇitā bhinnā dāritā nihatāḥ kṣaṇāt

devī ca sāyudhā dṛṣṭā jvalaṃtī nihatāsuraiḥ //
nṛtyadbhūtagaṇairbhuktai raktairmāṃsaiśca toṣitaiḥ

yadā kailāsaśikharātprāptā karttuṃ tapo bhuvam //
tadā samāgatāḥ kāścinmātṛkā dehaguptaye

duṃdubhiḥ satyavatyākhyā tathā cāntavatī parā //
suṃdarīti catasrastā anvayuḥ paricārikāḥ

devyā sṛṣṭā ca cāmuṃḍā daṃṣṭrāvalayabhīpaṇā //
daityakṛttivasā māṃsaraktatṛptā cacāra sā

asuraṃ kaṃcidākramya naṭanaṃ sā cakāra ha

atha tāṃ samavekṣya durmado hi jvalayāmāsa ca kopavahninā saḥ //
atitīvravivṛttabhīṣmanetraśrutiśṛṃgāgravibhinnameghajālaḥ //

jvaladagniśikhābhadīrghajihvāparilīḍhonnataśailaśṛṃgabhāgaḥ //
avaniṃ dalayankhurābhighātairasakṛtpāṃsubhirāsvanandigaṃtān

atigharghara dīrghaghoranādasphuṭadaṃḍabhramamohitāmaro yaḥ //
dhṛtavāladhidaṃḍatāḍyamānapratiśīrṇāmitaśastravarṣasaṃghaḥ

mṛtaye vyagamadbalitrayāḍhyāṃ mṛgarājasthitibhāsurāṃ bhavānīm

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe'ruṇācalamāhātmye pūrvārdhe devyāstapaścaryāyāṃ mahiṣāsureṇa saha yuddhavarṇanaṃnāma daśamo'dhyāyaḥ