Skanda Purana · Chapter 1.1.7

// pārvatyuvāca // //
kathamagnimayaṃ liṃgamabhigamyamabhūdbhuvi //
prāṇināmapi sarveṣāmupaśāṃtiṃ kathaṃ gataḥ

tīrthānāmudbhavaḥ puṇyātkathaṃ cāruṇaparvatāt //
upasaṃhṛtasarvāṃgaḥ kathaṃ vā vada me'calaḥ

// gautama uvāca// //
kṛte tvagnimayaḥ śailastretāyāṃ maṇiparvataḥ //
dvāparaṃ hāṭakagiriḥ kalau marakatācalaḥ

bahuyojanaparyaṃtaṃ kṛte vahnimaye sthite //
bahiḥ pradakṣiṇaṃ cakruḥ praśāmyati maharṣayaḥ

śanaiḥ śāṃtoruṇādrīśaḥ śrīmānabhyarthitaḥ suraiḥ //
lokaguptyarthamatyarthamupaśāṃto'ruṇācalaḥ

atha gaurī muniṃ prāha kathaṃ śāṃto'ruṇācalaḥ //
kathaṃ vā prārthayāmāsurdeveśaṃ tridaśā imam

iti tasyā vacaḥ śrutvā gautamastvabhyabhāṣata //
praśasya bhaktimatulāṃ tasyāstattvārthavedinīm

// gautama uvāca // //
agnirūpaṃ purā śailamāsādayitumakṣamāḥ //
purā surāḥ stutiṃ cakrurabhyarcya kratusaṃbhavaiḥ

bhagavannaruṇādrīśa sarvalokahitāvaha //
agnirūpo'pi saṃśāṃtaḥ prakāśasya mahītale

asau yastāmro aruṇa uta babhruḥ sumaṃgalaḥ //
iti tvāṃ sakalā vedāḥ stuvaṃti śivavigraham

namastāmrāyāruṇāya śivāya paramātmane //
vedavedya svarūpāya somāya sukharūpiṇe

tvadrūpamakhilaṃ deva jagadetaccarācaram //
nidhānamiva te rūpaṃ devānāmidamīkṣyate

varṣatāṃ ca payodānāṃ nirjharāṇāṃ ca bhūyasām //
salilopāyasaṃhāro yuktaste yugasaṃkṣaye

agnerāpaḥ samudbhūtāstvatto hi paramātmanaḥ //
viśvasṛṣṭiṃ vitanvati vicitraguṇa vaibhavāt

śīto bhava mahādeva śoṇācala kṛpānidhe //
sarveṣāmapi jīvānāmabhigamyo bhava prabho

iti stutaḥ suraiḥ sarverānatairbhaktavatsalaḥ //
sadyaḥ śītalatāṃ gacchannabhimyo'bhavatprabhuḥ

prāvarttata punarnadyo nirjharāśca bahūdakāḥ //
varṣatāmapi meghānāṃ na jagrāha jalaṃ bahu //

tathāpi taruṇārkodyatkālāgniśatakoṭibhiḥ //
samānadīptirabhajajjīvānāmabhigamyatām

visṛjya viśvasalilaṃ nadīśca rasavikṣaraiḥ //
saṃpūryaḥ sakalairdevaḥ sarvadā saṃprakāśate

tīrthāni tāni tānyāsanparitaḥ prārthanāvaśāt //
dikpālānāṃ surāṇāṃ ca maharṣīṇāṃ mahātmanām //

// brahmovāca // //
iti tasya vacaḥ śrutvā gaurī kutukasaṃyutā //
tīrthānāmudbhavaṃ sarva śrotuṃ samupacakrame

// pārvatyuvāca // //
kāni tīrthāni jātāni śoṇādrerlokaguptaye //
bhagavanbrūhi sakalaṃ tīrthānāmudbhavaṃ mama // २२ /
iti tasyā vacaḥ śṛṇvangirīśātsaṃśrutaṃ purā //
tīrthānāmudbhavaṃ sarvaṃ vyākhyātumupacakrame

// gautama uvāca // //
aindraṃ nāma mahātīrthamiṃdrabhāge samutthitam //
tatra snātvā purā śakro brahmahatyāṃ vyapohayat

brahmatīrthaṃ punardivyaṃ vahniḥkoṇe samutthitam //
parastrīsaṃgamātpāpaṃ vahniḥ snātvātra cātyajat

yāmyaṃ nāma mahātīrthaṃ yamabhāge vijṛṃbhate //
atra snātvā yamo'tyākṣīdbhayaṃ brahmāstrasaṃbhavam

nairṛtaṃ tu mahātīrthaṃ nairṛtyāṃ diśi śobhate //
bhūtavetālavijayaṃ tatra snātvarṣayo gatāḥ

paścime vāruṇaṃ tīrthaṃ digbhāge ca prakāśate //
śalyakośaṃ purā lebhe snātvātra varuṇo nijam

vāyave vāyavīyaṃ ca tīrthamatra prakāśate //
tatra snātvā yayau vāyurjagatprāṇatvavaibhavam

uttare cātra digbhāge somatīrthamiti smṛtam //
tatra snātvā purā somo yakṣmarogādamuṃcata

aiśāne cātra digbhāge viṣṇutīrthamiti smṛtam //
tatra snātvā purā viṣṇuḥ śriyā ca saha saṃgataḥ

mārkaṇḍeyaḥ purā devi prārthayāmāsa śaṃkaram //
sadāśiva mahādeva devadeva jagatpate

bahūnāmiha tīrthānāmekatra syātsamāgamaḥ //
kenopāyena bhagavankṛpayā vada śaṃkara

iti tasya vacaḥ śrutvā devadeva umāpatiḥ //
upāyaṃ darśayāmāsa munaye prītamānasaḥ

// maheśvara uvāca // //
sadopahāravelāyāṃ sarvatīrthasamuccayaḥ //
sannidhiṃ mama saṃprāptaḥ sevate gūḍharūpataḥ

nānyadanveṣaṇīyaṃ te tīrthamatra mahāmune //
mamopahāravelāyāṃ dṛśyate tīrthasaṃcayaḥ

tasmādbhaktiyutairnityaṃ sarvatīrthasamāgamaḥ //
munibhiśca suraiḥ sarvairnaivedyāṃte vilokyatām

iti devi purā devo mārkaḍeyāya śaṃkaraḥ //
upādiśadameyātmā tīrthasaṃdarśanakramam

// gautama uvāca // //
sarvāṇyapi ca puṇyāni tīrthāni śivasannidhau //
sadopahāravelāyāṃ dṛśyāni kila mānavaiḥ

vrataṃ tīrthaṃ tapo vedā yajñāśca niyamādayaḥ //
yogāśca śoṇaśaileśadarśanāddṛṣṭasaṃcarāḥ

niśamya vākyaṃ munipuṃgavasya praseduṣī parvatarājaputrī //
avocadatyadbhutametadatra tvayopadiṣṭaṃ bhuvi tīrthajālam

ahaṃ kṛtārthā tapatāṃ variṣṭha tvatsaṃgamātsaṃprati tīrthajālam //
prāptā namaste'stu tapoviśeṣa śivopi me'trādiśadeva kartum

kathaṃ girīśaḥ punaratra devaḥ sphuranmahāvahnivapurdharo'pi //
praśāṃtarūpaḥ parameśvaro'yamabhyarcanīyo bhuvi martyavargaiḥ

//
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe 'ruṇācalamāhātmye pūrvārdhe'ruṇācalasthavividhatīrthavarṇanaṃnāma saptamo'dhyāyaḥ