Language

ENहिગુ
Scripture Library

Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Chapter 7.1.12

7.1.12.1

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vā-- pū-- sṛṣṭyādivarṇanaṃ nāmaikādaśo 'dhyāyaḥ
Chapter 12
vāyuruvāca
sargaṃ ciṃtayatastasya tadā vai buddhipūrvakam
pradhyānakāle mohastu prādurbhūtastamomayaḥ

7.1.12.2

tamomoho mahāmohastāmisraścāndhasaṃjñitaḥ
avidyā pañcamī caiṣā prādurbhūtā mahātmanaḥ

7.1.12.3

pañcadhā 'vasthitaḥ sargo dhyāyatastvabhimāninaḥ
sarvatastamasātīva bījakumbhavadāvṛtaḥ

7.1.12.4

bahirantaścāprakāśaḥ stabdho niḥsaṃjña eva ca
tasmātteṣāṃ vṛtā buddhirmukhāni karaṇāni ca

7.1.12.5

tasmātte saṃvṛtātmāno nagā mukhyāḥ prakīrtitāḥ
taṃ dṛṣṭvā 'sādhakaṃ brahmā prathamaṃ sargamīdṛśam

7.1.12.6

aprasannamanā bhūtvā dvitīyaṃ so 'bhyamanyata
tasyābhidhāyataḥ sargaṃ tiryaksroto 'bhyavartata

7.1.12.7

antaḥprakāśāstiryaṃca āvṛtāśca bahiḥ punaḥ
paśvātmānastato jātā utpathagrāhiṇaśca te

7.1.12.8

tamapyasādhakaṃ jñātvā sargamanyamamanyata
tadordhvasrotaso vṛtto devasargastu sāttvikaḥ

7.1.12.9

te sukhaprītibahulā bahirantaśca nāvṛtāḥ
prakāśā bahirantaścasvabhāvādeva saṃjñitāḥ

7.1.12.10

tato 'bhidhyāyatovyaktādarvāksrotastu sādhakaḥ
manuṣyanāmā sañjātaḥ sargo duḥkhasamutkaṭaḥ

7.1.12.11

prakāśābahirantaste tamodriktā rajo 'dhikāḥ
pañcamonugrahaḥ sargaścaturdhā saṃvyavasthitaḥ

7.1.12.12

viparyayeṇa śaktyā ca tuṣṭyāsiddhyā tathaiva ca
te 'parigrāhiṇaḥ sarve saṃvibhāgaratāḥ punaḥ

7.1.12.13

khādanāścāpyaśīlāśca bhūtādyāḥ parikīrtitāḥ
prathamo mahataḥ sargo brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ

7.1.12.14

tanmātrāṇāṃ dvitīyastu bhūtasargaḥ sa ucyate
vaikārikastṛtīyastu sarga aindriyakaḥ smṛtaḥ

7.1.12.15

ityeṣa prakṛteḥ sargaḥ sambhṛto 'buddhipūrvakaḥ
mukhyasargaścaturthastu mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ

7.1.12.16

tiryaksrotastu yaḥ proktastiryagyoniḥ sa pañcamaḥ
tadūrdhvasrotasaḥ ṣaṣṭho devasargastu sa smṛtaḥ

7.1.12.17

tato 'rvāk srotasāṃ sargaḥ saptamaḥ sa tu mānuṣaḥ
aṣṭamo 'nugrahaḥ sargaḥ kaumāro navamaḥ smṛtaḥ

7.1.12.18

prākṛtāśca trayaḥ pūrve sargāste 'buddhipūrvakāḥ
514a
buddhipūrvaṃ pravartante mukhyādyāḥ pañca vaikṛtāḥ

7.1.12.19

agre sasarja vai brahmā mānasānātmanaḥ samān
sanandaṃ sanakañcaiva vidvāṃsañca sanātanam

7.1.12.20

ṛbhuṃ sanatkumārañca pūrvameva prajāpatiḥ
sarve te yogino jñeyā vītarāgā vimatsarāḥ

7.1.12.21

iśvarāsaktamanaso na cakruḥ sṛṣṭaye matim
teṣu sṛṣṭyanapekṣeṣu gateṣu sanakādiṣu

7.1.12.22

sraṣṭukāmaḥ punarbrahmā tatāpa paramaṃ tapaḥ
tasyaivaṃ tapyamānasya na kiṃcitsamavartata

7.1.12.23

tato dīrgheṇa kālena duḥkhātkrodho vyajāyata
krodhāviṣṭasya netrābhyāṃ prāpatannaśrubindavaḥ

7.1.12.24

tatastebhyo 'śrubindubhyo bhūtāḥ pretāstadābhavan
sarvāṃstānaśrujāndṛṣṭvā brahmātmānamaniṃdata

7.1.12.25

tasya tīvrā 'bhavanmūrchā krodhāmarṣasamudbhavā
mūrchitastu jahau prāṇānkrodhāviṣṭaḥ prajāpatiḥ

7.1.12.26

tataḥ prāṇeśvaro rudro bhagavānnīlalohitaḥ
prasādamatulaṃ kartuṃ prādurāsītprabhormukhāt

7.1.12.27

daśadhā caikadhā cakre svātmānaṃ prabhurīśvaraḥ
te tenoktā mahātmāno daśadhā caikadhā kṛtāḥ

7.1.12.28

yūyaṃ sṛṣṭā mayā vatsā lokānugrahakāraṇāt
tasmātsarvasya lokasya sthāpanāya hitāya ca

7.1.12.29

prajāsantānahetośca prayatadhvamatandritāḥ
evamuktāśca rurudurdudruvuśca samantataḥ

7.1.12.30

rodanāddrāvaṇāccaiva te rudrā nāmataḥ smṛtāḥ
ye rudrāste khalu prāṇā ye prāṇāste mahātmakāḥ

7.1.12.31

tato mṛtasya devasya brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ
ghṛṇī dadau punaḥ prāṇānbrahmaputro maheśvaraḥ

7.1.12.32

prahṛṣṭavadano rudraḥ prāṇapratyāgamādvibhoḥ
abhyabhāṣata viśveśo brahmāṇaṃ paramaṃ vacaḥ

7.1.12.33

mābhairmābhairmahābhāga viriṃca jagatāṃ guro
mayā te prāṇitāḥ prāṇāḥ sukhamuttiṣṭha suvrata

7.1.12.34

svapnānubhūtamiva tacchrutvā vākyaṃ manoharam
haraṃ nirīkṣya śanakairnetraiḥ phullāmbujaprabhaiḥ

7.1.12.35

tathā pratyāgataprāṇaḥ snigdhagambhīrayā girā
uvāca vacanaṃ brahmā tamuddiśya kṛtāñjaliḥ

7.1.12.36

tvaṃ hi darśanamātreṇa cānandayasi me manaḥ
ko bhavān viśvamūrtyā vā sthita ekādaśātmakaḥ

7.1.12.37

tasya tadvacanaṃ śrutvā vyājahāra maheśvaraḥ
spṛśan kārābhyāṃ brahmāṇaṃ susukhābhyāṃ sureśvaraḥ

7.1.12.38

māṃ viddhi paramātmānaṃ tava putratvamāgatam
ete caikādaśa rudrāstvāṃ surakṣitumāgatāḥ

7.1.12.39

tasmāttīvrāmimāmmūrchāṃ vidhūya madanugrahāt
prabuddhasva yathāpūrvaṃ prajā vai sraṣṭumarhasi

7.1.12.40

514b
evaṃ bhagavatā prokto brahmā prītamanā hyabhūt
nānāṣṭakena viśvātmā tuṣṭāva parameśvaram

7.1.12.41

brahmovāca
namaste bhagavan rudra bhāskarāmitatejase
namo bhavāya devāya rasāyāmbumayātmane
śarvāya kṣitirūpāya nandīsurabhaye namaḥ

7.1.12.42

īśāya vasave tubhyaṃ namassparśamayātmane
paśūnāṃ pataye caiva pāvakāyātitejase
bhīmāya vyomarūpāya śabdamātrāya te namaḥ

7.1.12.43

ugrāyograsvarūpāya yajamānātmane namaḥ
mahādevāya somāya namostvamṛtamūrtaye

7.1.12.44

evaṃ stutvā mahādevaṃ brahmā lokapitāmahaḥ
prārthayāmāsa viśveśaṃ girā praṇatipūrvayā

7.1.12.45

bhagavan bhūtabhavyeśa mama putra maheśvara
sṛṣṭihetostvamutpanno mamāṃge 'naṃganāśanaḥ

7.1.12.46

tasmānmahati kāryesmin vyāpṛtasya jagatprabho
sahāyaṃ kuru sarvatra sraṣṭumarhasi sa prajāḥ

7.1.12.47

tenaiṣāṃ pāvito devo rudrastripuramardanaḥ
bāḍhamityeva tāṃ vāṇīṃ pratijagrāha śaṃkaraḥ

7.1.12.48

tatassa bhagavān brahmā hṛṣṭaṃ tamabhinaṃdya ca
sraṣṭuṃ tenābhyanujñātastathānyāścāsṛjatprajāḥ

7.1.12.49

marīcibhṛgvaṃgirasaḥ pulastyaṃ pulahaṃ kratum
dakṣamatriṃ vasiṣṭhaṃ ca so 'sṛjanmanasaiva ca
purastādasṛjadbrahmā dharmaṃ saṃkalpameva ca

7.1.12.50

ityete brahmaṇaḥ putrā dvādaśādau prakīrtitāḥ
saha rudreṇa saṃbhūtāḥ purāṇā gṛhamedhinaḥ

7.1.12.51

teṣāṃ dvādaśa vaṃśāḥ syurdivyā devagaṇānvitāḥ
prajāvantaḥ kriyāvanto maharṣibhiralaṃkṛtāḥ

7.1.12.52

atha devāsurapitḥn manuṣyāṃśca catuṣṭayam
saha rudreṇa sisṛkṣuraṃbhasyetāni vai vidhiḥ

7.1.12.53

sa sṛṣṭyarthaṃ samādhāya brahmātmānamayūyujat
mukhādajanayaddevān pitḥṃścaivopapakṣataḥ

7.1.12.54

jaghanādasurān sarvān prajanādapi mānuṣān
avaskare kṣudhāviṣṭā rākṣasāstasya jajñire

7.1.12.55

putrāstamorajaḥprāyā balinaste niśācarāḥ
sarpā yakṣāstathā bhūtā gaṃdharvāḥ saṃprajajñire

7.1.12.56

vayāṃsi pakṣataḥ sṛṣṭāḥ pakṣiṇo vakṣaso 'sṛjat
mukhatojāṃstathā pārśvāduragāṃśca vinirmame

7.1.12.57

padbhyāṃ cāśvānsamātaṃgān śarabhān gavayān mṛgān
uṣṭrānaśvatarāṃścaiva nyaṃkūnanyāśca jātayaḥ 1

7.1.12.58

auṣadhyaḥ phalamūlāni romabhyastasya jajñire
gāyatrīṃ ca ṛcaṃ caiva trivṛtsāma rathaṃtaram

7.1.12.59

agniṣṭomaṃ ca yajñānāṃ nirmame prathamānmukhāt
yajūṃṣi traiṣṭubhaṃ chaṃdaḥstomaṃ pañcadaśaṃ tathā

7.1.12.60

1 prathamārṣo
515a
bṛhatsāma tathokthaṃ ca dakṣiṇādasṛjanmukhāt
sāmāni jagatīchaṃdaḥ stomaṃ saptadaśaṃ tathā

7.1.12.61

vairūpyamatirātraṃ ca paścimādasṛjan mukhāt
ekaviṃśamatharvāṇamāptoryāmāṇameva ca

7.1.12.62

anuṣṭubhaṃ sa vairājamuttarādasṛjanmukhāt
uccāvacāni bhūtāni gātrebhyastasya jajñire

7.1.12.63

yakṣāḥ piśācā gaṃdharvāstathaivāpsarasāṃ gaṇāḥ
narakinnararakṣāṃsi vayaḥpaśumṛgoragāḥ

7.1.12.64

avyayaṃ caiva yadidaṃ sthāṇusthāvarajaṃgamam
teṣāṃ vai yāni karmāṇi prāksṛṣṭāni prapedire

7.1.12.65

tānyeva te prapadyaṃte sṛjyamānāḥ punaḥ punaḥ
hiṃsrāhiṃsre mṛdukrūre dharmādharmāvṛtānṛte

7.1.12.66

tadbhāvitāḥ prapadyaṃte tasmāttattasya rocate
mahābhūteṣu nānātvamiṃdriyārtheṣu muktiṣu

7.1.12.67

viniyogaṃ ca bhūtānāṃ dhātaiva vyadadhatsvayam
nāma rūpaṃ ca bhūtānāṃ prākṛtānāṃ prapañcanam

7.1.12.68

vedaśabdebhya evādau nirmame 'sau pitāmahaḥ
ārṣāṇi caiva nāmāni yāśca vedeṣu vṛttayaḥ

7.1.12.69

śarvaryaṃte prasūtānāṃ tānyevaibhyo dadāvajaḥ
yathartāvṛtuliṃgāni nānārūpāṇi paryaye

7.1.12.70

dṛśyaṃte tāni tānyeva tathā bhāvā yugādiṣu
ityeṣa karaṇodbhūto lokasargassvayaṃbhuvaḥ

7.1.12.71

mahadādyoviśeṣāṃto vikāraḥ prakṛteḥ svayam
caṃdrasūryaprabhājuṣṭo grahanakṣatramaṃḍitaḥ

7.1.12.72

nadībhiśca samudraiśca parvataiśca sa maṃḍitaḥ
paraiśca vividhairamyaissphītairjanapadaistathā

7.1.12.73

tasmin brahmavane 'vyakto brahmā carati sarvavit
avyaktabījaprabhava īśvarānugrahe sthitaḥ

7.1.12.74

buddhiskaṃdhamahāśākha indriyāṃtarakoṭaraḥ
mahābhūtapramāṇaśca viśeṣāmalapallavaḥ

7.1.12.75

dharmādharmasupuṣpāḍhyaḥ sukhaduḥkhaphalodayaḥ
ājīvyaḥ sarvabhūtānāṃ brahmavṛkṣaḥ sanātanaḥ

7.1.12.76

dyāṃ mūrdhānaṃ tasya viprā vadaṃti khaṃ vai nābhiṃ caṃdrasūryau ca netre
diśaḥ śrotre caraṇau ca kṣitiṃ ca so 'cintyātmā sarvabhūtapraṇetā

7.1.12.77

vaktrāttasya brahmaṇāssaṃprasūtāstadvakṣasaḥ kṣatriyāḥ pūrvabhāgāt
vaiśyā urubhyāṃ tasya padbhyāṃ ca śūdrāḥ sarve varṇā gātrataḥ saṃprasūtāḥ

Original text: Śivapurāṇa, Books 1 and 7 · Edition: Venkatesvara Steam Press, Bombay (c. 1920) · Data entry Jun Takashima · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc