Śiśupālavadha · Chapter 9
abhitāpasaṃpadamathoṣṇarucirnijatesāmasahamāna iva /
payasi prapitsuraparāmbunidheradhiroḍhumastagirimabhyapatat
gatayā puraḥ pratigavākṣamukhaṃ dadhatī ratena bhṛśamutsukatāṃ /
muhurantārālabhuvamastagireḥ savituśca yoṣidamimīta dṛśā
viralāta pacchaviranuṣṇavapuḥ parito vipāṇḍu dadhadabhraśiraḥ /
abhavadgataḥ pariṇatiṃ śithilaḥ paramandasūryanayano divasaḥ
aparāhnaśītalatareṇa śanairanilena lolitalatāṅgulaye /
nilayāya śākhina ivāhrayate dudurākulāḥ khagakulāni giraḥ
upasaṃdhyamāsta tanu sānumataḥ śikhareṣu tatkṣaṇamaśītarucaḥ /
karajālamastamaye 'pi satāmutitaṃ khalūccatarameva padam
pratikūlamupagate hi vidhau viphalatvameti bahusādhanatā /
avalambanāya dinabharturabhūnna patiṣyataḥ karasahasramapi
navakuṅkumāruṇapayodharayā svakarāvasaktarucirāmbarayā /
atisaktimetya varuṇasya diśā bhṛśamanvarajyadatuṣārakaraḥ
gatavatyarājata japākusumastabakadyutau dinakare 'vanatim /
bahalānurāgakuruvindadalapratibaddhamadhyamiva digvalayam
drutaśātakumbhanibhamaṃśumato vapurardhamagnavapuṣaḥ payasi /
ruruce viriñcinakhabhinnabṛhaddaṇaḍakaikatarakhaṇḍamiva
anurāgavantamapi locanayordadhataṃ vapuḥ sukhamatāpakaram /
nirakāsayadravimapetavasuṃ viyadālayādaparadiggaṇikā
abhitigmaraśmi ciramaviramādavadhānakhinnamanimeṣatayā /
vigalannamadhuvratakulāśrujalaṃ nmamīladabjanayanaṃ nalinī
avibhāvyatārakamadṛṣṭahimadyutibimbamastamitabhānu nabhaḥ /
avasannatāpamatamisramabhādapadoṣataiva viguṇasya guṇaḥ
rucidhāmni bhartari bhṛśaṃ vimalāḥ paralokamabhyupagate vivaśuḥ /
jvalanaṃ tviṣaḥ kathamitarathā sulabho 'nyajanmani sa eva patiḥ
vihitāñjalirjanatayā dadhatī vikasatkusumbhakusumāruṇatām /
ciramujjhitāpi tanuraujjhadasau na pitṛprasūḥ prakṛtimātmabhuvaḥ
atha sāndrasāndhyakiraṇāruṇitaṃ harihetihūti mithunaṃ patatoḥ /
pṛthagutpapāta virahārtidaladdhṛdayasrutāsṛganuliptamiva
nilayaḥ śriyaḥ satatametaditi prathitaṃ yadeva jalajanma tayā /
divasātyayāttadapi muktamaho capalājanaṃ prati na codyamadaḥ
divaso 'numitramagamadvalayaṃ kimihāsyate bata mayābalayā /
rucibharturasya virahādhigamāditi saṃdhyayāpi sapadi vyagami
patite pataṅgamṛgarāji nijapratibimbaroṣita ivāmbunidhau /
atha nāgayūthamalināni jagatparitastamāṃsi paritastarire
vyasarannu bhūdharaguhāntarataḥ pacalaṃ bahirbhahalapaṅkaruci /
divasāvasānapaṭunastamaso bahiretya cādhikamabhakta guhāḥ
kimalambatāmbaravilagnamadhaḥ kimavardhatordhvamavanītalataḥ /
visasāra tiryagatha digbhya iti pracurībhavanna niradhāri tamaḥ
sthagitāmbarakṣititale paritastimire janasya dṛśamandhayati /
dadhire rasāñjanamapūrvataḥ priyaveśmavartma sudṛśo dadṛśuḥ
avadhārya kāryagurutāmabhavanna bhayāya sāndratamasantamasam /
sutanoḥ stanau ca dayitopagame tanuromarājipathavepathave
dadṛśe 'pi bhāskararucāhni na yaḥ sa tamīṃ tamobirabhigamya tatām /
dyutimagrahīdgrahagaṇo laghavaḥ prakaṭībhavanti malināśrayataḥ
anulepanāni kusumānyabalāḥ kṛtamanyavaḥ patiṣu dhīpaśikhāḥ /
samayena tena cirasuptamanobhavabodhanaṃ samamabodhiṣata
vasudhāntaniḥsṛtamivāhipateḥ paṭalaṃ phaṇāmaṇisahasrarucām /
sphuradaṃśujālamatha śītarucaḥ kakubhaṃ samaskuruta mādhavanīm
viśadaprabhāparigataṃ vibabhāvudayācalavyavahitenduvapuḥ /
mukhamaprakāśadaśanaṃ śanakaiḥ savilāsahāsamiva śakradiśaḥ
kalayā tuṣārakiraṇasya puraḥ parimandabhinnatimiraughajaṭam /
kṣaṇamabhyapadyata janairna mṛṣā gaganaṃ gaṇādipatimūrtiriti
navacandrakākusumakīrṇatamaḥkabarībhṛto malayajārdramiva /
dadṛśe lalāṭataṭahāri harerharito mukhe tuhinaraśmidalam
prathamaṃ kalābhavadathārdhamatho himadīdhitirmahadabhūduditaḥ /
dadhati dhruvaṃ kramaśa eva na tu dyutiśālino 'pi sahasopacayam
udamajji kaiṭabhajitaḥ śayanādapanidrapāṇḍurasarojarucā /
prathamaprabuddhanadarājasutāvadanenduneva tuhinadyutinā
atha lakṣamaṇāgatakāntavapurjaladhiṃ vilaṅghya śaśidāśarathiḥ /
parivāritaḥ parita ṛkṣagaṇaistiraugharākṣasakulaṃ bibhide
upajīvati sma satataṃ dadhataḥ parimugdhatāṃ vaṇigivoḍupateḥ /
ghanavīthavīthimavatīrṇavato nidhirambhasāmupacayāya kalāḥ
rajanīmavāpya rucamāpa śaśī sapadi vyabhūṣayadasāvapi tām /
avilambitakramamaho mahatāmitaretarakṛtimaccaritam
divasaṃ bhṛśoṣṇarucipādahatāṃ rudatīmivānavaratalirutaiḥ /
muhurāmṛśan mṛgadharo 'grakarairudaśisvasat kumudinīvanitām
pratikāminīti dadṛśuścakitāḥ smarajanmagharmapayasopacitām /
sudṛśobhibhartṛśaśairaśmigalajjalabindumindumaṇidāruvadhūm
amṛtadravairvidadhabjadṛśāmamapamārgamoṣadhipatiḥ sma karaiḥ /
parito visarpi paritāpi bhṛśaṃ vapuṣo 'vatārayati mānaviṣam
amalātmasu pratiphalannabhitastaruṇīkapolaphalakeṣu muhuḥ /
visasāra sāndrataramindurucāmadhikāvabhāsitadiśāṃ nikaraḥ
upagūḍhavelamalaghūrmibhujaiḥ saritāmacukṣupadadhīśamapi /
rajanīkaraḥ kimiva citramado yadurāgiṇāṃ gaṇamanaṅgalaghum
bhavanodareṣu parimandatayā śayito 'lasaḥ sphaṭikayaṣṭirucaḥ /
avalambya jālakamukhopagatānudatiṣṭhadindukiraṇānmadanaḥ
avibhāviteṣuviṣayaḥ prathamaṃ madano 'pi nūnamabhavattamasā /
udite diśaḥ prakaṭayatyamunā yadagharmadhāmni dhanurācakṛṣe
yugapadvikāsamudayādgamite śaśinaḥ śilīmukhagaṇo 'labhata /
drutametya puṣpadhanuṣo dhanuṣaḥ kumude 'ṅganāmanasi cāvasaram
kakubhāṃ mukhāni sahasojjvalayan dadhadākulatvamadhikaṃ rataye /
adidīpadinduraparo dahanaḥ kusumeṣumatrinayanaprabhavaḥ
iti niścitapriyatamāgatayaḥ sitadīdhitāvadayavatyabalāḥ /
pratikarma kartumucakramire samaye hi sarvamupakāri kṛtam
samamekameva dadhatuḥ sutanoru hārabhūṣaṇamurojataṭau /
ghaṭate hi saṃhatatayā janitāmidameva nirviratāṃ dadhatoḥ
kadalīprakāṇḍarucirorutarau jaghanasthalīparisare mahati /
raśanākalāpakaguṇena vadhūrmakaradhvajadviradamākalayat
adareṣvalaktakarasaḥ sudṛśāṃ viśadaṃ kapolabhuvi lodhrarajaḥ /
navamañjanaṃ nayanapaṅkajayorbibhide na śaṅkhanihitātpayasaḥ
sphuradujvalādharadalairvisaddaśanāṃśukeśakaraiḥ paritaḥ /
dhṛtamugdhagaṇḍaphalakairvibabhuvikasadbhirāsyakamalaiḥ pramadāḥ
bhajate videśamadhikena jitastadanupraveśamathavā kuśalaḥ /
mukhamindurujjvalakapolamataḥ pratimācchalena sudṛśāmaviśat
dhruvamāgatāḥ pratihatiṃ kaṭhine madaneṣavaḥ kucataṭemahati /
itarāṅgavanna yadidaṃ garimaglapitāvalagnamagamattanutāṃ
na manoramāsvapi viśeṣavidāṃ niraceṣṭa yogyamidamiti /
gṛhameṣyati priyatame sudṛśāṃ vasanāṅgarāgasumanaḥsu manaḥ
vapuranvalipta parirambhasukhavyavadhānabhīrukatayā na vadhūḥ /
kṣamasya vāḍhamidameva hi yatpriyasaṃgameṣvanavalepamadaḥ
nijapāṇipallavatalaskhalanādabhināsikavivaramutpatitaiḥ /
aparā parīkṣya śanakairmumude mukhavāsamāsyakamalaśvasanaiḥ
vidhṛte divā savayasā ca puraḥ paripūrṇamaṇḍalavikāśabhṛti /
himadhāmni darpaṇatale ca muhuḥ svamukhaśriyaṃ mṛgadṛśo dadṛśuḥ
adhijānu bāhumupadhāya namatkarapallavārpitakapolatalam /
udakaṇṭhi kaṇṭhaparivartikalasvarasūnyagānapayāparayā
praṇayaprakāśanavido madhurāḥ sutarāmabhīṣṭajanacittahṛtaḥ /
prajighāya kāntamanu mugdhatarastaruṇījano dṛśa ivātha sakhīḥ
na ca me 'vagacchati yathā laghutāṃ karuṇāṃ yathā ca kurute sa mayi /
nipuṇaṃ tathainamupagamya vaderabhidūti kāciditi saṃdidiśe
dayitayā mānaparayāparayā tvaritaṃ yayāvagaditāpi sakhī /
kimu coditāḥ priyahitārthakṛtaḥ kṛtino bhavanti suhṛdaḥ suhṛdām
pratibhidya kāntamaparādhakṛtaṃ yadi tāvadasya punareva mayā /
kriyate 'nuvṛttirucitaiva tataḥ kalayedamānamanasaṃ sakhi mām
avadhīrya dhairyakalitā dayitaṃ vidadhe virodhamatha tena saha /
tava gopyate kimiva kartumidaṃ na sahāsmi sāhasamasāhasikī
tadupetya mā sma tamupālabhathāḥ kla doṣamasya na hi vidma vayam /
iti sampradhārya ramaṇāya vadhūrvihitāgase 'pi visasarja sakhīṃ
nanu sandiśeti sudṛśoditayā trapayā na kiñcana kilābhidadhe /
nijamaikṣi mandamaniśaṃ niśitaiḥ kraśitaṃ śarīramaśīraśaraiḥ
bruvate sma dūtya upasṛtya narāntaravatpragalbhamatigarbhagiraḥ /
suhṛdarthamīhitamajihmadhiyāṃ prakṛtervirājati viruddhamapi
mama rūpakīrtimaharadbhuvi yastadanu praviṣṭahṛdayeyamiti /
tvayi matsarādiva nirastadayaḥ sutarāṃ kṣiṇoti khalu tāṃ madanaḥ
tava sā kathāsu parighaṭṭayati śravaṇaṃ yadaṅgulimukhena muhuḥ /
ghanatāṃ dhruvaṃ nayati tena bhavadguṇapūgapūritamatṛptatayā
upatapyamānamalaghūṣṇibhiḥ śvasitaiḥ sitetarasarojadṛśaḥ /
dravatāṃ na netumadharaṃ kṣamate navanāgavallidalarāgarasaḥ
dadhati sphuṭaṃ ratpateriṣavaḥ śitatāṃ yadutpalapalāśadṛśaḥ /
hṛdayaṃ nirantarabṛhatkaṭhinastanamaṇaḍalāvaraṇamapyabhidan
kusumādapi smitadṛśaḥ sutarāṃ sukumāramaṅgamiti nāparathā /
aniśaṃ nijairakaruṇaḥ karuṇaṃ kusumeṣuruttapāti yadviśikhaiḥ
viṣatāṃ niṣevitamapakriyayā samupaiti sarvamiti satyamadaḥ /
amṛtutasru'pi virahādbhavato yadamūṃ dahanti himaraśmirucaḥ
uditaṃ priyāṃ prati sahārdamiti śradadhīyata priyatamena vacaḥ /
viditeṅgite hi pura eva jane sapadīritāḥ khalu laganti giraḥ
dayitāhṛtasya yuvabhirmanasaḥ parimūḍhatāmiva gataiḥ prathamam /
udite tataḥ sapadi labdhapadaiḥ kṣaṇadākare 'nupadibhiḥ prayaye
nipapāta sambhramabhṛtaḥ śravaṇādasitabhruvaḥ praṇaditāsikulam /
dayitāvalokavikasannayanaprasarapraṇunnamiva vāriruham
upanetumunnatimateva divaṃ kucayoryugena tarasā kalitāṃ /
rabhasotthitāmupagataḥ sahasā parirabhya kañcana vadhūmarudhat
anudehamāgatavataḥ pratimāṃ pariṇāyakasya gurumudvahatā /
mukureṇa vepathubhṛto 'tibharāt kathamapyapāti na vadhūkarataḥ
avanamya vakṣasi nimagnakucadvitayena gāḍhamupagūḍhavatā /
dayitena tatkṣaṇacaladraśanākalakiṅkiṇīravamudāsi vadhūḥ
kararuddhanīvi dayitopagatau galitaṃ tvarāvirahitāsanayā /
kṣaṇadṛṣṭahāṭakaśilāsadṛśasphuradūrubhitti vasanaṃ vavase
pidadhānamanvagupagamya dṛśau bruvate janāya vada ko 'yamiti /
abhidhātumadhyavasasau na girā pulakaiḥ priyaṃ navavadhūnyagadat
uditorusādamativepathumatsudṛśo 'bhibhartṛ vidhuraṃ trapayā /
vapurādarātiśayaśaṃsi punaḥ pratipattimūḍhamapi vāḍhamabhūt
pimandharābhiralaghūrubharādadhiveśma patyurupacāravidhau /
skhalitābhirapyanupadaṃ pramadāḥ praṇayātibhūmimagamangatibhiḥ
madhurānnatabhrū lalitaṃ ca dṛśoḥ sakaraprayogacaturaṃ ca vacaḥ /
prakṛti sthameva nipuṇāgamitaṃ sphucanṛttalīlamabhavatsutanoḥ
tadayuktamaṅga tava viśvasṛjā na kṛtaṃ yadīkṣaṇasahasratayam /
prakaṭīkṛtā jagati yena khalu sphuṭamindratādya mayi gotrabhidā
na vibhāvayatyaniśamakṣigatāmapi māṃ bhavānatisamīpatayā /
hṛdayasthitāmapi punaḥ paritaḥ kathamīkṣate bahirabhīṣṭatāmām
iti gantumicchumabhidhāya puraḥ kṣaṇadṛṣṭipātavikasadvadanām /
svakarāvalambanavimuktagalatkalakāñañci kāñcidaruṇattaruṇaḥ
apayāti saroṣayā niraste kṛtakaṃ kāmini cukṣuṣe mṛgākṣyā /
kalayannapi savyatho 'vatasthe 'śakunena skhalitaḥ kiletaro 'pi
ālokya priyatamamaṃśuke vinīvau yattasthe nāmitamukhendu mānavatyā /
tannūnaṃ padamavalokayāṃbabhūve mānasya drutamapayānamāsthitasya
sudṛśaḥ sarasavyalīka taptastarasāslaṣṭavataḥ sayauvanoṣmā /
kathamapyabhavatsmarānaloṣmaṇaḥ stanabhāro na nakhaṃpacaḥ priyasya
dadhatyurojadvayamurvaśītalaṃ bhuvo gateva svayamurvaśī talam /
babhau mukhenāpratimena kācana śriyādhikā tāṃ prati menakā ca na
itthaṃ nārīrghaṭayitumalaṃ kāmibhiḥ kāmamāsan prāleyāṃśoḥ sapadi rucayaḥ śāntamānāntarāyāḥ /
ācāryatvaṃ ratiṣu vilasanmanmathaśrīvilāsā hrīpratyūhapraśamakuśalāḥ śīdhavaścakrurāsām
Original text: Śiśupālavadha · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0