Śiśupālavadha · Chapter 10
sañjitāni surabhīṇyatha yūnāmullasannayanavāriruhāṇi /
āyuṣaḥ śughaṭitāni surāyāḥ pātratāṃ priyatamāvadanāni
sopacāramupaśāntavicāraṃ sānutarṣamanutarṣapadena /
te muhūrtamatha mūrtamapīpyan prama mānamavadhūya vadhūḥ svāḥ
kāntākāntavadanapratibimbe bhagnabālasahakārasugandhau /
svāduni praṇaditālini śīte nirvivāra madhunīndriyavargaḥ
kāpiśāyanasugandhi vighūrṇannunmado 'dhiśayituṃ samaśeta /
phulladṛṣṭi vadanaṃ pramadānāmabjacāru caṣakaṃ ca ṣaḍaṅdhriḥ
bimbitaṃ bṛtaparisruti jānan bhājane jalajamityabalāyāḥ /
ghrātumakṣi patati bhramaraḥ sma bhrāntibhāji bhavati kva vivekaḥ
dattamiṣṭatamayā madhu patyurbāḍamāpa pibato rasavattām /
yatsuvarṇamukuṭāṃśubhirāsāccetanāvirahitairapi patim
svadanena sutanoravicārādoṣṭhataḥ samacariṣṭa raso 'tra /
anyamanyadiva yanmanadhu yūnaḥ svādamiṣṭamataniṣṭa tadeva
bibhratau madhuratāmatimātraṃ rāgibhiryugapadeva papāte /
ānanairmadhuraso vikasadabhirnāsikābhirasitotpalagandhaḥ
pativatyabhimate madhutulyasvādamoṣṭhakaṃ vidadaṅkṣau /
labhyate sma pariraktatayātmā yāvakena viyatāpi yuvatyāḥ
kasyacitsamadanaṃ madanīyaprayasīvadanapānaparasya /
svāditaḥ sakṛdivāsava eva pratyuta kṣaṇavidaṃśapade 'bhūt
pītaśītadhumadhurairmidhunānāmānanaiḥ parihṛtaṃ caṣakāntaḥ /
vrīḍayā rudadivālivirāvairnīlanīrajamagacchadadhastāt
prātibhatrisarakeṇa gatānāṃ vakravākyaracanāramaṇīyaḥ /
gūḍhasūcitarahasyasahāsaḥ subhruvāṃ pravavṛte parihāsaḥ
hāvakāri hasitaṃ vacanānāṃ khauśalaṃ dṛśi vikāraviśeṣāḥ /
cakire bhṛśamṛjorapi vadhvāḥ kāmineva taruṇena madena
aprasannamaparāddhari patyau kopadīptamurarīkṛtadhairyam /
kṣālitaṃ nu śamitaṃ nu vadhūnāṃ dravitaṃ nu hṛdayaṃ madhuvāraiḥ
santameva ciraprakṛtatvādaprakāśitamaddyutaṅge /
vibhramaṃ madhumadaḥ pramadānāṃ dhātulīnamupasarga ivārtham
sāvaśeṣapadamuktamupekṣā srastamālyavasanābharaṇeṣu /
gantumutthimakāraṇataḥ sma dyotayanti madavibhramamāsām
madyamandavigalattrapamīṣaccakṣurunmiṣitapakṣma dadhatyā /
vīkṣyate sma śanakairnavavadhvā kāminomukhamadhomukhayaiva
yā kathañaacana sakhīvacanena prāgabhipriyatamaṃ prajagalbhe /
vrīḍājāḍyamabhajanmadhupā sā svāṃ madātprakṛtimeti hi sarvaḥ
chāditaḥ kathamapi trapayayāntaryaḥ priyaṃ prati cirāya ramaṇyāḥ /
vāruṇīmadaviśaṅaagamathāviścakṣuṣo 'bhavadasāviva rāgāḥ
āgatānagaṇitapratiyātān vallabhānabhisisārayiṣūṇām /
prāpi cetasi savipratisāre subhruvāmavasaraḥ sarakeṇa
mā punastamabhisīsaramāgaskāriṇaṃ madavimohitacittā /
yoṣidityabhilāṣa na hālāṃ dustyajaḥ khalu sukhādapi mānaḥ
hrīvimohamaharaddayitānāmantikaṃ ratisukhāya nināya /
saprasādamiva sevitamāsītsadya eva phaladaṃ madhu tāsām
dattamāttamadanaṃ dayitena vyāptamatiśākena rasena /
sasvade mukhasuraṃ pramadābhyo nāma rūḍhamapi ca vyudapādi
labdhasaurabhaguṇo madirāṇāmaṅganāsyacaṣakasya ca gandhaḥ /
moditāliritaretarayogādanyatāmabhajatātiśayaṃ nu
mānabhaṅgapacaṭunā suratecchāṃ tanvatā prathayatā dṛśi rāgam /
lebhire sapadi bhāvayatāntaryoṣitaḥ praṇayineva madena
pānadhautanavayāvakarāgaṃ subhruvo nibhṛtacumbanadakṣāḥ /
preyasāmadhararāgarasena svaṃ kilādharamupāli rarañjuḥ
arpitaṃ rasitavatyapi nāmagrāhamanyayuvaterdayitena /
ujjhati sma madamapyapibantī vīkṣya madyamitarā tu mamāda
anyānyavanitāgatacittaṃ cittanāthamabhiśaṅkitavatyā /
pītabhūrisurayāpi namede nirvṛtirhimanaso madahetuḥ
kopavatyanunayānagṛhītvā prāgatho madhumadāhitamohā /
kopitaṃ virahakheditacittā kāntameva kalayantyanuninye
kurvatā mukulitākṣiyugānāmaṅgasādamavasāditavagacām /
īrṣyayeva haratā hriyamāsāṃ tadguṇaḥ svayamakāri madena
gaṇḍabhittiṣu purā sadṛśīṣu vyāñji nāñjitadṛśāṃ pratimenduḥ /
pānapāṭalitakāntiṣu paścāllodhracūrṇatilakākṛtirāsīt
uddhatairiva parasparasaṅgādīritānyubhayataḥ kucakumbhaiḥ /
yoṣitāmatimadena jughūrṇurvibhramātiśayapuṃsi vapūṃṣi
cārutā vapurabhūṣayadāsāṃ tāmanūnanavayauvanayogaḥ /
taṃ punarmakaraketanalakṣakṣmīstāṃ mado dayitasaṃgamabhūṣaḥ
kṣībatāmanugatāsvanuvelaṃ tāsu roṣaparitoṣavatīṣu /
agrahīnna saśaraṃ dhanurujjhāmāsa nūjjhitaniṣaṅgamanaṅgaḥ
śahaṅgayānyayuvatau vanitābhiḥ pratyabhedi dayitaḥ sphuṭameva /
na kṣamaṃ bhavati tatvavicāre matsareṇa hatasaṃvṛti cetaḥ
ānanairvicakase hṛṣitābhirvallabhānabhi tanūbhirabhāvi /
ārdratāṃ hṛdayamāpa ca roṣo lolati sma vacaneṣu vadhūnām
rūpamapratividhānamanojñaṃ prema kāryamanapekṣya vikāsi /
cāṭu cākṛtakasaṃbhramamāsāṃ kārmaṇatvamagamanramaṇeṣu
līlayaiva sutanostulayitvā gauravāḍhyamapi lāvaṇikena /
mānavañjanavidā vadanena krītameva hṛdayaṃ dayitasya
sparśabhāji viśadacchavicārau kalpite mṛgadṛśāṃ suratāya /
sannatiṃ dadhati peturajasraṃ dṛṣṭayaḥ priyatame śayane ca
yūni rāgataralairapi tiryakpātibhiḥ śrutiguṇena yutasya /
dīrghadarśibhirakāri vadhūnāṃ laṅghanaṃ na nayanaiḥ śravaṇasya
saṃkathecchurabhidhātumanīśā saṃmukhī na ca babhūva didṛkṣuḥ /
sparśanena dayitasya natabhrūraṅgacapalāpi cakampe
uttarīyavinayāttrapamāṇā rundhatī kila tadīkṣaṇamārgam /
ācariṣṭa vikaṭena vivoḍhurvakṣasaiva kucamaṇaḍalamanyā
aṃśukaṃ hṛtavatā tanubāhusvastikāpihitamugdhakucāgrā /
bhinnaśaṅkhavalayaṃ pariṇetrā paryarambhi rabhasādaciroḍhā
saṃjahāra sahasā parirabdhapreyasīṣu virahayya virodham /
saṃhitaṃ ratipatiḥ smitabhinnakrodhamāśu taruṇeṣu maheṣum
sraṃsamānamupayantari vadhvāḥ śliṣṭavatyupasapakṣi rasena /
ātmanaiva rurudhe kṛtineva svasaṅgi vasanaṃ jaghanena
pīḍite pura uraḥ pratiṣedhaṃ bhartari stanayugena yuvatyāḥ /
spaṣṭameva dalataḥ pratināryastanmayatvamabhavaddhṛdayasya
dīpitasmaramurasyapapīḍaṃ vallabhe ghanamabhiṣvajamāne /
vakratāṃ na yayatuḥ kucakumbhau subhruvaḥ kaṭhinatātiśayena
saṃpraveṣṭumiva yoṣita īṣuḥ śliṣyatāṃ hṛdayamiṣṭatamānām /
ātmanaḥ satatameva tadantarvartino na khalu nūnamajānan
snahanirbharamadatta vadhūnāmārdratāṃ vapurasaṃśayamantaḥ /
yūni gāḍhaparirambhiṇi vastraknopamambu vavṛṣe yadanena
na sma māti vapuṣaḥ pramadānāmantariṣṭatamasaṅgamajanmā /
tadbahurbahiravāpya vikāsaṃ vyānaśe tanuruhāṇyapi harṣaḥ
yatpriyavyatikarādvanitānamaṅgajena pulakena babhūve /
prāpi tena bhṛśamucchvasibhirnīvibhiḥ sapadi bandhanamokṣaḥ
hrībharādavanataṃ parirambhe rāgavānavaṭujeṣvavakṛṣya /
arpitoṣṭhadalamānanapadmaṃ yoṣito mukulitākṣamadhāsīt
palvopamitasāmyasapakṣaṃ daṣṭatyadharabimbamabhīṣṭe /
paryakūji sarujeva taruṇyāstāralolavalayena kareṇa
kenacitanmadhuramulbaṇarāgaṃ bāṣpataptamadhikaṃ viraheṣu /
oṣṭhapallavamavāpya muhūrta subhruvaḥ sarasamakṣi cucumbe
recitaṃ parijanena mahīyaḥ kevalābhiratadampati dhāma /
sāmyamāpa kamalāsakhaviṣvaksenasevitayugāntapayodheḥ
āvṛtānyapi nirantaramuccairyoṣitāmurasijadvatayena /
rāgiṇāmita ito vimṛśadbhiḥ pāṇibhirjagṛhire hṛdayāni
kāmināmasakalāni vibhugnaiḥ svadavārimṛdubhiḥ karajāgraiḥ /
ākriyanta kaṭhineṣu kathañcitkāminīkucataṭeṣu padāni
soṣmaṇaḥ stanaśilāśikharāgrādāttagharmasalilaistaruṇānām /
ucchvasatkamalacāruṣu hastainimnanābhisarasīṣu nipete
āmṛśadbhirabhito valivīcirlolamānavitatāṅgulihastaiḥ /
subhruvāmanubhavātpratipede muṣṭimeyamiti maghyamabhīṣṭaiḥ
prāpya nābhinadamajjanamāśu prasthitaṃ nivasanagrahaṇāya /
aupanīvikamarundha kila strī vallabhasya karamātmakarābhyām
kāminaḥ kṛtaratotsavakālakṣepamākulavadhūkarasaṅgi /
mekhalāguṇavilagnamasūyāṃ dīrghasūtramakarotparidhānam
ambaraṃ vinayataḥ priyapāṇeryoṣitasya karayoḥ kalahasya /
vāraṇamiva vidhātumabhīkṣṇaṃ kakṣyayā ca valayaiśca śiśiñce
granthimudgrathayituṃ hṛdayadeśe vāsasaḥ spṛśati mānadhanāyāḥ /
bhrūyugeṇa sapadi pratipede romabhiśca samameva vibhedaḥ
āśu laṅghitavatīṣṭakarāgre nīvīmardhamukulīkṛtadṛṣṭyā /
raktavaiṇika hatādharatantrīmaṇḍalakvaṇitacāru cukūje
āyatāṅgulirabhūdatiriktaḥ subhruvāṃ kraśimaśālini madhye /
śroṇiṣu priyakaraḥ pṛthulāsu sparśamāpa sakalena talena
cakrureva lalanoruṣu rājīḥ sparśalobhavaśalolakarāṇām /
kāmināmanibhṛtānyapi rambhāsta mbhakomalataleṣu nakhāni
ūrumūlacapalekṣaṇamaghnan yairvataṃsakusumaiḥ priyametāḥ /
cakrire sapadi tāni yathārtha manmathasya kusumāyudhanāma
dhairyamulbaṇamanobhavabhavā vāmatāṃ ca vapurarpitavatyaḥ /
vrīḍitaṃ lalita sauratadhārṣṭyaastenire 'bhiruciteṣu taruṇyaḥ
pāṇirodhamavirodhavāñchaṃ bhartsanāśca madhurasmitagarbhāḥ /
kāminaḥ sma kurute karabhorurhaari śuṣkaruditaṃ ca sukha'pi
vāraṇārthapadagadgadavācāmīrṣyayā muhurapatrapayā ca /
kurvate sma sudṛśāmanukūlaṃ pratikūlikatayaiva yuvānaḥ
anyakālaparihāryamajasraṃ taddvayena vidadhe dvayameva /
dhṛṣṭatā rahasi bhartṛṣu tābhirnirdayatvamitarairabalāsu
bāhupīḍanakacaga3haṇābhyāmāhatena nakhadantanipātaiḥ /
bodhitastanuśayataruṇīnāmunmimīla viśadaṃ viṣameṣu
kāntayā sapadi ko 'pyupagūḍhaḥ prauḍhapāṇirapanetumiyeṣa /
saṃhatastanatiraskṛtadṛṣṭirbhraṣṭameva na dukūlamapaśyat
āhataṃ kucataṭena taruṇyāḥ sādhu soḍhamamuneti papāta /
truṭyataḥ priyatamorasi hārātpuṣpavṛṣcaṭariva mauktikavṛṣṭiḥ
sītkṛtāni maṇitaṃ karuṇoktiḥ snigdhamuktamalamarthavacāṃsi /
hāsabhūṣaṇaravāśca ramaṇyāḥ kāmasūtrapadatāmupajagmuḥ
uddhatairnibhṛtamekamanekaiśchadavanmṛgadṛśāmavirāmaiḥ /
śrūyate sma maṇitaṃ kalakāñcīnūpuradhvanibhirakṣatameva
īdṛśasya bhavataḥ khatametallāghavaṃ muhuratīva rateṣu /
kṣiptamāyatamadarśayadurvyā kāñcidāma jaghanasya mahatvam
prapyate sma gatacitrakacitraiścatramārdranakhalakṣmakapolaiḥ /
dadhrire 'tha rabhasacyutapuṣpāḥ svabindukusumānyalakāntāḥ
yadyadeva ruruce rucirebhyaḥ subhruvo rahasi ttadakurvan /
ānukūlikatayā hi narāṇāmākṣipanti hṛdayāni taruṇyaḥ
prāpya manmatharasādatibhūmiṃ durvahastanabharāḥ suratasya /
śaśramuḥ śramajalārdralalāṭaśliṣṭakeśamasitāyatakeśyaḥ
saṃgatābhirucitaiścalitāpi prāgamucyata cireṇa sakhīva /
bhūya eva samagaṃsta ratānte hrīvadhūbhirasahā virahasya
prekṣaṇīyakameva kṣaṇamāsan hrīvibhaṅguravilocanapātāḥ /
saṃbhramadrutagṛhītadukūlacchādyamānavapuṣaḥ suratāntāḥ
aprabhūtamatanīyasi tanvī kāñcidhāmnipihitaikataroru /
kṣaumamākulakarā vicakarṣa kāntāpallavamabhīṣṭatamena
mṛṣṭacandanaviśeṣakabhaktirmraṣaaṭabhūṣaṇakadarthitamālyaḥ /
sāparādha iva maṇḍanamāsīdātmanaiva sudṛśāmupabhogaḥ
yoṣitaḥ patitakāñcanakāñcau mohanātirabhasena nitambe /
mekhaleva paritaḥ sma vicitrā rājate vananakhakṣatalakṣmīḥ
bhātu nāma sudṛśāṃ daśanāṅkaḥ pāṭalo dhavalagaṇaḍataleṣu /
dantavāsasi samānaguṇaśrīḥ saṃmukho 'pi parabhāgamavāpa
subhruvāmadhipayodharapīṭhaṃ pīḍanaistruṭitavatyapi patyuḥ /
ṇuktamauktikalaghuguṇaśeṣā hārayaṣcirabhavat gurureva
viśramārthamupagūḍhamajasraṃ yatpriyaiḥ prathamaratyavasāne /
yoṣitāmuditamanmathamādau taddvitīyasuratasya babhūva
āstṛte 'bhinavapallavapuṣpairapyanārataratābhiratābhyaḥ /
dīyate sma śayituṃ śayanīye na kṣaṇaḥ kṣaṇadayāpi vadhūbhyaḥ
yoṣitāmatitarāṃ nakhalūnaṃ gātramujjavalatayā na khalūnam /
kṣobhamāśu hṛdayaṃ nayadūnāṃ rāgavṛddhimakaronna yadūnām
iti madamadanābhyāṃ rāgiṇaḥ spaṣṭarāgananavaratarataśrīsaṅginastānavekṣya /
abhajata parivṛttiṃ sātha paryastahastā rajaniravanatendurlajjayādhomukhīva
Original text: Śiśupālavadha · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0