Śiśupālavadha · Chapter 6
atha riraṃsumamuṃ yugapadgirau kṛtayathāsvataruprasavaśriyā /
ṛtugaṇena niṣevitumādadhe bhuvi padaṃ vipadantakṛtaṃ satāṃ
navapalāśapalāśavanaṃ puraḥ sphuṭasphaṭaparāgatapaṅgajam /
mṛdulatāntalatāntamalokayatsa surabhiṃ sumanobharaiḥ
vilulitālakasaṃhṛtirāmṛśanmṛgadṛśāṃ śramavāri lalāṭajam /
tanutaraṅgatatiṃ sarasāṃ dalatkuvalayaṃ valayanmarudāvavau
tulayati sma vilocanatārakāḥ kurabakastabakavyatiṣahkiṇi /
guṇavadāśrayalabdhaguṇodadaye mālinimālini mādhavayoṣitāṃ
sphuṭamivojvalakāñcakāntibhiryutamaśokamaśobhata campakaiḥ /
virahiṇāṃ hṛdayasya bhidābhṛtaḥ kapiśitaṃ piśitaṃ madanāgninā
smarāhutāśanamurmuracūrṇatāṃ dadhurivāmravanasya rajaḥkaṇāḥ /
nipātitāḥ paritaḥ pathikavrajānupari te paritepurato bhṛśam
ratipatiprahiteva kṛtakrudhaḥ priyatameṣu vadhūranunāyikā /
bakulapuṣparasāsavapeśaladhvaniragānniragāt madhupāvaliḥ
priyasakhīsadṛśaṃ pratibodhitāḥ kimapi kāmyagirā parapuṣṭayā /
priyatamāya vapurgurumatsaracchidurayāduranāciṃ aṅganāḥ
madhukarairapavādakarairiva smṛtibhuvaḥ pathikāḥ hariṇā iva /
kalatayā vacasaḥ parivādinīsvarajitā vaśamāyayuḥ
samabhisṛtya rasādavalambitaḥ pramadayā kusumāvacicīrṣayā /
avinamanna rarājavṛthoccakairanṛtayā nṛtayā vanapādapaḥ
idamapāsya virāgi parāgīralikadambakamamburuhāṃ tatīḥ /
stanabhareṇa jitastabakānamannavalate valate 'bhimukhaṃ tava
surabhiṇiśvasite dadhatastṛṣaṃ navasudhāmadhure ca tavādhare /
alamaleriva gandharasāvamū mama na saumanasau manaso mude
iti gadantamanantaramaṅganā bhujayugonnamanoccatarastanī /
praṇayinaṃ rabhasādudaraśriyā valibhayādalibhayādiva sasvaje
vadanasaurabhalobhaparibhramadbhramarasaṃbhramasaṃbhṛtaśobhayā /
calitayā vidadhe kalamekhalākalakalo 'lakaloladṛśānyayā
ajagaṇan gaṇaśaḥ priyamagrataḥ praṇatamapyabhimānitayā na yāḥ /
sati madhāvabhavanmadanavyathā vidhuritā dhuritāḥ kukurastriyaḥ
kusumakārmukakārmukasaṃhitadrutaśilīmukhakhaṇḍitavigrahāḥ /
maraṇamapyaparāḥ pratipedire kimu muhurmuhurgatabhartṛkāḥ
rurudhiṣā vadanāmburuhaśriyaḥ sutanu satmalaṅkaraṇāya te /
tadapi samprati sannihite madhāvadhigamaṃ dhigamaṅgalamaśruṇaḥ
tyajati kaṣṭāmasāvacirādasūn virahavedanayetyaghaśaṅgibhiḥ /
priyatayā gaditāstvayi bāndhavairavitathā vitathāḥ sakhi mā giraḥ
na khalu dūragato 'pyadhivartate mahamasāviti bandhutayoditaiḥ /
praṇayino niśamayya vadhūrbahiḥ svaramṛtairamṛtairiva nirvavau
madhurayā madhubodhitamādhavīmadhusamṛddhisamedhitamedhayā /
madhukarāṅganayā muhurunmadadhvanibhṛtā nibhṛtākṣaramujjage
aruṇitākhiśailavanā muhurvidadhatī pathikān paritāpinaḥ /
vikacakiṃśukasaṃhatiruccakairudavahaddavahavyavahaśriyam
ravituraṅgatanūruhatulyatāṃ dadhati yatra śirīṣarajorucaḥ /
upayayau vidadhannavamallikāḥ śucirasau cirasaurabhasaṃpadaḥ
dalitakomalapāṭalakuḍmale nijavadhūśvasitānuvidhāyini /
maruti vāti vilāsibhirunmadabhramadalau madalaulyamupādade
nidadhire dayitorasi tatkṣaṇaspanavārituṣārabhṛtaḥ stanāḥ /
sarasacandanareṇuranukṣaṇaṃ vicakare ca kareṇa varorubhiḥ
sphuradadhīrataḍinnayanā muhuḥ priyamivāgalitorupayodharā /
jaladharāvalirapratipālitasvasamayā samayāñjagatīdharam
gajakadambakamecakamuccakairnabhasi vīkṣya navāmbudamambare /
abhisasāra na vallabhamaṅganā na cakame ca kamekarasaṃ rahaḥ
anuyayau vividhopalakuṇḍaladyutivitānakasaṃvalitāṃśukam /
dhutatanurvalayasya payomucaḥ śabalimā balimānamuṣo vapuḥ
drutasamīracalaiḥ kṣaṇalakṣitavyavahitā viṭapairiva mañjarī /
natatamālanibhasya nabhastaroracirarocirarocata vāridaiḥ
paṭalamambumucāṃ pathikāṅganā sapadi jīvitasaṃśayameṣyatī /
sanayanāmbusakhījana saṃbhramādvidhurabandhurabandhuramaikṣata
pravasataḥ sutarāmudakampayadvilakandalakampanalālitaḥ /
namayati sma vanāni manasvinījananamano ghanamārutaḥ
jaladapaṅktiranartayadunmadaṃkalavilāpi kalāpikadambakam /
kṛtasamārjanamardalamaṇḍaladhvanijayā nijayā svanasaṃpadā
navakadambajo 'ruṇitāmbarairadhipurandhri śilīndhrasugandhibhiḥ /
manasi rāgavatāmanurāgitā navanavā vanavāyubhirādadhe
śamitatāpamapoḍhamahīrajaḥ prathamabindubhirambumuco 'mbhasāṃ /
praviralairacalāṅganamaṅganājanasugaṃ na sugandhi na cakrire
dviradavalakṣamalakṣyata sphuritabhṛṅgamṛcchavi ketakam /
ghanaghanaughavighaṭṭanayā divaḥ kṛśasikhaṃ śaśikhaṇḍamiva cyutam
dalitamauktikacūrṇavipāṇḍavaḥ sphuritanirjharaśīkaracāravaḥ /
kuṭajapuṣpaparāgakaṇāḥ sphuṭaṃ vidadhire dadhireṇuviḍambanām
navapayaḥkaṇakomalamālatīkusumasaṃtatisaṃtatasaṅgibhiḥ /
pracalitoḍunibhaiḥ paripāṇḍimāḥ śubharajobharajo 'libhirādade
nijarajaḥ paṭavāsamivākiraddhṛtapaṭopamavārimucāṃ diśāṃ /
priyaviyuktavadhūjanacetasāmanavanī navanīpavanāvaliḥ
praṇayakopabhṛto 'pi parāṅmukhāḥ sapadi vāridharāravabhīravaḥ /
praṇayinaḥ parirabdhumathāṅganā vavalire valirecitamadhyamāḥ
vigatarāgaguṇo 'pi jano na kaścalati vāti payodanabhasvati /
abhihite 'libhirevamivoccakairananṛte nanṛte navapallavaiḥ
aramayan bhavanādaciradyuteḥ kila bhayādamapayātumanicchavaḥ /
yadunarendragaṇaṃ taruṇāgaṇāstamatha manmathamantharabhāṣiṇaḥ
dadatamantaritāhimadīdhitiṃ khagakulāya kulāyanilāyitām /
jaladakālamabodhakṛtaṃ diśāmaparāthāpa rathavayavāyudhaḥ
sa vikacotpalacakṣuṣamaikṣata kṣitibhṛto 'ṅagagatāṃ dayitāmiva /
śaradamacchagaladvasanopamākṣamadhanāmaghanāśanakīrtanaḥ
jagati naiśamaśītakaraḥ karairviyati vāridavṛndamayaṃ tamaḥ /
jalajarājiṣu naindramadidravanna mahatāmahatāḥ kva ca nārayaḥ
samaya eva karoti balābalaṃ praṇigatavanta itīva śarīriṇām /
śaradi haṃsaravāḥ paruṣīkṛtasvaramayūramayū ramaṇīyatām
tanuruhāṇi puro vijitadhvanerdhavalapakṣavihaṅgamakūjitaiḥ /
jagalurakṣamayeva śikhaṇḍinaḥ paribhavo 'ribhavo hi suduḥsahaḥ
anuvanaṃ vanarājivadhūmukhe bahalarāgajavādharacāruṇi /
vikacabāṇavalayo 'dhikaṃ rurucire rucirekṣaṇavibhramāḥ
kanakabhaṅgapiśaṅgadalairdadhe sarajasāruṇakeśaracārubhiḥ /
priyavimānitamānavatīruṣāṃ nirasanairasanairavṛthārthatā
mukhasarojarucaṃ madapāṭalāmanucakāra cakoradṛśāṃ yataḥ /
dhṛtanavātapamutsukatāmato na kamalaṃ kamalambhayadambhasi
vigatasasyajidhatsamaghaṭṭayatkalamagopavadhūrna mṛgavrajam /
śrutatadīritakomalagītakadhvanimiṣe 'nimeṣekṣaṇamagrataḥ
kṛtamadaṃ nigadanta ivākulīkṛtajagatrayamūrjamataṅgajam /
vavurayukchadagucchasugandhayaḥ satatagāstatagānagiro 'libhiḥ
vigatavāridharāvaraṇāḥ kvacidadṛśurullasitāsitāsitāḥ /
kvacidivendragajājinakañcukāḥ śaradi nīradinīryadevo diśaḥ
vilulitāmanilaiḥ śaradaṅganā navasaroruhakeśarasambhavām /
vikarituṃ parihāsavidhitsayā harivadhūriva dhūlimudhakṣipat
haritapatramayīva marudgaṇaiḥ sragavanaddhamanoramapallavā /
madhuriporabhitāmramukhī mudaṃ divi tatā vitatāna śukāvaliḥ
smitasaroruhanetrasarojalāmatisitaṅgavihaṅgahasaddivam /
akalayan muditāmiva sarvataḥ sa śaradanturadihmukhām
gajadvayasīrapi haimanastuhinayan saritaḥ pṛṣatāṃ patiḥ /
salilasantatimadhvagayoṣitāmatunatātanutāpakṛtaṃ dṛśāṃ
idamayuktamaho mahadeva yadvaratanoḥ smarayatyanilo 'nyadā /
smṛsayauvanasoṣmapayodharān satuhinastu hinastu viyoginaḥ
priyatamena yayā saruṣā sthitaṃ na saha sā sahasā parirabhya tam /
ślathayituṃ kṣaṇamakṣamatāmaṅganā na saha sā sahasā kṛtavepathuḥ
bhṛśamadūyata yādharapallavakṣatiranāvaraṇā himamārutaiḥ /
daśanaraśmipaṭena ca sītkṛtairnivāsiteva sitena sunirvavau
vraṇabhṛtā sutanoḥ kalasīkṛtasphuritadantamarīcimayaṃ dadhe /
sphuṭamivāvaraṇaṃ himārutairmṛdutayā dutayādharalekhayā
dhṛtatuṣārakaṇasya nabhasvatastarulatāṅgulitarjanavibhramāḥ /
pṛthu nirantaramiṣṭabhujāntaraṃ vanitayānitayā na viṣehire
himaṛtāvapi tāḥ sma bhṛśasvido yuvatayaḥ sutarāmupakāriṇau /
prakaṭayatyanurāgamakṛtrimaṃ smaramayaṃ ramayanti vilāsinaḥ
kusumayanphalinīravaimardavikāsibhirahitahuṃkṛtiḥ /
upavanaṃ nirabharsayata priyānviyuvatīryuvatīḥ śiśirānilaḥ
upaciteṣu pareṣvasamarthatāṃ vrajati kālavaśādbalavānapi /
tapasi mandagabhastirabhīṣumānnahi mahāhimanikaro 'bhavat
abiṣiṣeṇayiṣuṃ bhuvanāni yaḥ smaramivākhyāta lodhraracaścayaḥ /
kṣubhitasainyaparāgavipāṇḍuradyutirayaṃ tirayannubhūddiśaḥ
śiśiramāsamapāsya guṇosya naḥ ka iva śītaharasya kucoṣmaṇaḥ /
iti dhiyāstaruṣaḥ parirebhire ghanamato namato 'numatān priyāḥ
adhilavaṅgamamī rajasādhikaṃ malinitāḥ sumanodalatālinaḥ /
sphuṭamiti prasavena puro 'hasatsapadi kundalatā dalatālinaḥ
atisurabhibhāji puṣpaśriyāmatunutaratayeṣa santānakaḥ /
taruṇaparabhṛtaḥ svanaṃ rāgiṇāmatanuta rataye vasantānakaḥ
nojjhituṃ yuvatimānasanirāse dakṣamiṣṭamadhuvāsarasāṃ /
cūtamāliralināmatirāgādakṣamiṣṭa madhuvāsarasāram
jagadvaśīkartumimāḥ smarasya prabhāvanīke tanavai jayantīḥ /
ityasya tene kadalīrmadhuśrīḥ prabhāvanī ketanavaijayantīḥ
smararāgamayī vapustamisrā parisastāra raverasatyavaśam /
priyamāpa divāpi kokile strī paritastārarave rasatvaśyam
vapurambuvihāramihaṃ śucinā ruciraṃ kamanīyatarā gatimā /
ramaṇena ramaṇyacirāṃśulatāruciraṅkamanīyata rāgamitā
mudamabdabhuvāmapāṃ mayūrāḥ sahasāyanta nadī papāṭa lābhe /
alinā ratamālinī śillīndhre saha sāyantanadīpapāṭalābhe
kuṭajāni vīkṣya śikhibhiḥ śikharīndraṃ samayāvanau ghanamadabhramarāṇi /
gaganaṃ ca gītaninadasya giroccaiḥ samayā vanaughanamadabhramarāṇi
abhīṣṭhamāsādya cirāya kāle samuddhṛtāśāṃ kamanī cakāśe /
yoṣinmanojanmasukhodayeṣu samuddhṛtāśaṅgamanīcakāśe
stanayoḥ samayena yāṅganānāmabhinaddhārasamā na sā rasena /
parirambharuciṃ tatirjalānāmabhinaddhā rasamānasārasena
jātaprītiryā madhureṇānuvanāntaṃ kāme kānte sārasikākurutena /
tatsamparka prāpya purā mohanalīlāṃ kāmekānte sā rasikā kā kurute na
kāntājanena rahasi prasabhaṃ gṛhītakeśe rate smarasahāsavatopitena /
premṇā manastu rajanīṣvapi haimanīṣu ke śerate sma rasahāsavatopitena
gatavatāmapi vismayamuccakairasakalāmalapallavalīlayā /
madhukṛtāmasakṛdgiramāvalī rasakalāmalapallavalīlayā
kurvantamityatibhareṇa nagānavācaḥ puṣpaivirāmamalināṃ ca na gānavācaḥ /
śrīmānsamastamanusānu girauvihartu bibhratyacodi sa mayūragirā vihartum
Original text: Śiśupālavadha · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0