Śiśupālavadha · Chapter 4
niśavāsadhūmaṃ saharatnabhārbhittvotthitaṃ bhūmimivoragāṇāṃ /
nīlopalasyūtavicitradhātumasau giriṃ raivatakaṃ dadarśa
gurvīrajasraṃ dṛṣadaḥ samantāduparyuparyambumucāṃvitānaiḥ /
vindhyāyamānaṃ divasasya bhartumārgaṃ punā roddhumivonnamadbhiḥ
krāntaṃ rucā śyāmalitābhirāmaṃlatābhirāmantritaṣaṭpadābhiḥ /
śritaṃ śilāśyāmalatābhirāmaṃ latābhirāmanatritaṣaṭpadābhiḥ
sahasrasaṃkhyair gaganaṃ pādair bhuvaṃ vyāpya vitiṣṭhamānam /
vilocanasthānagatoṣṇaraśminiśākaraṃ sādhu hiraṇyagarbham
kvacijjalāpāyavipāṇḍurāṇi dhautottarīyapratimacchavīni /
abhrāṇibibhrāmumāṅgasaṅgavibhaktabhasmānamiva smarārim
chāyāṃ nijastrīcaṭulālasānāṃ madena kiñciccaṭulālasānām /
kurvāṇamutpiñjalajātapatrairvihaṅgamānāṃ jalajātapatrai
skandhādhirūḍhojjvalanīlakaṇṭhānurvīruhaḥ śliṣṭatanūnahīndraiḥ /
pranartitānekalatābhujāgrānrudrānanekāniva dhārayantam
vilambinīlotpalakarṇapūrā kapolabhittīriva lodhragaurīḥ /
navolapālaṅkṛtasaikatābhāḥ śucīrapaḥśaivalanīrdadhānam
rājīvarājīvaśalolabhṛṅgaṃ muṣṇāntamuṣṇaṃ tatibhistarūṇām /
kāntālakāntā lalanāḥ surāṇāṃ rakṣobhirakṣebhitamudvahantam
mude murāreramaraiḥ sumerorānīya yasyopacitasya śṛṅgaiḥ /
bhavanti noddāmagirāṃ kavīnāmucchrāyasaundaryaguṇā mṛṣodyāḥ
yataḥ parārghyāni bhṛtānyanūnai prasthairmuhurbhūribhiruccikhāni /
āḍhyādivaprāpaṇikādajasraṃ jagrāha ratnānyamitāni lokaḥ
akhidhyatāsannamudagratāpaṃ raviṃ dadhāne 'pyaravindadhāne /
bhṛṅgāvaliryasyataṭe nipītarasā namattāmarasā na mattā
yatrādhirūḍhenamahīruhoccairunnidrapuṣpākṣisahasrabhājā /
surādhipādhiṣṭhitahastimallalīlāṃ dadhau rājatagaṇḍaśailaḥ
vibhinnavarṇāgaruḍāgrajena sūryasyarathyāḥ paritaḥ sphurantyā /
ratnaiḥ punaryatra rucaṃ svāmāninyire vaṃśakarīranīlaiḥ
yatrojjhitābhirmuhurambuvāhaiḥ samunnamadbhirna samunnamadbhi /
vanaṃ babādhe viṣapāvakotthā vipannagānāmavipannagānām
phaladbhiruṣṇāṃśukarābhimarśātkarśānavaṃ dhāma pataṅgakāntaiḥ /
śaśaṃsa yaḥ pātraguṇādguṇānāṃ saṃkrāntimākrāntaguṇātirekām
dṛṣaṭo 'pi śailaḥ sa muhurmurārerapūrvavadvismayamātatāna /
kṣaṇekṣame yannavatāmupaiti tadevarūpaṃ ramaṇīyatāyāḥ
uccāraṇajñe 'thagirādadhānamuccā raṇatpakṣigaṇāstaṭīstam /
utkaṃ dharaṃ draṣṭumavekṣya śauriṇutkandharaṃ dāruka ityuvāca
ācchāditāyatadadigambaramuccakairgām ākramyasaṃsthitamudagraviśālaśṛṅgam /
mūrdhniskhalattuhinadīdhitikoṭimenam udvīkṣya ko bhuvi na vismayate nageśam
udayativitatarḥdhvaraśamirajjāvahimarucau himadhāmni yāti cāstam /
vahatigirirayaṃ vilambidhaṇaṭādvayaparivāritavāraṇendralīlām
vahati yaḥ paritaḥ kanakasthalīḥ saharitā lasamānanavāṃśukaḥ /
acaleṣabhavāniva rājate sa haritālasamānanavāṃśukaḥ
pāścātyabhāgamiha sānuṣu sanniṣaṇṇāḥ paśyanti śāntamalasāndratarāṃśujālam /
saṃpūrṇalabdhalalanālāpanopamānam utsaṅgasahgihariṇamasya mṛgāṅgamūrteḥ
kṛtvāpuṃvatpādamuccairbhṛgubhyo mūrdhni grāvṇāṃ jarjarā nirjharaughāḥ /
kurvanti dyāmutpatantaḥ smarārtasvarlokastrīgātranirṇamatra
sthagayantyamūḥ śāmitacātakārtasvarā jaladāstaḍittulitakāntakārtasvarāḥ /
jagatīrihasphuritacārucāmīkarāḥ savituḥ kacitkapiśayanti cāmī karāḥ
utkṣiptamucchritasitāṃśukarāvalambairuttambhitoḍubhirativatarāṃ śirobhiḥ /
śraddheyanirjharajalavyapadeśamasya viṣvaktaṭeṣu patati sphuṭamantarīkṣam
ekatrasphaṭikataṭāṃśubhinnanīrā nīlāśmadyutibhidurāmbhaso 'paratra /
kālindījalajanitaśriyaḥ śrayante vaidagdhīmiha saritaḥ surāpagāyāḥ
itastataḥ'sminvilasanti meroḥ samānavapremaṇisānurāgāḥ /
striyaśaca patyau surasundarībhiḥ samā navapremaṇisānurāgāḥ
uccaimahārajatarājivirājitāsau durvarṇabhittiriha sāndrasudhāsavarṇā /
abhyeti bhasmaparipāṇḍuritasmarārer udvahnilocanalalāmalalāṭalīlām
ayamatijaraṭhāḥ prakāmagurvīralaghuvilambipayodharoparuddhāḥ /
satatamasugatāmagamyarūpāḥ pariṇatadikkarikāstaṭīrbibharti
dhūmākāraṃ dadhati puraḥ sauvarṇe varṇenāgneḥ sadṛśi taṭe paśyāmī /
śyāmībhūtāḥ kusumasamūho 'līnāṃ līnāmālīmiha taravo bibhrāṇāḥ
vyomaspṛśaḥ prathayatā kaladhautabhittīr unnidrapuṣpacaṇacampakapiṅgabhāsaḥ /
saumeravīmadhigatena nitambaśobhām etena bhāratamilāvṛtavadvibhāti
ruciracitratanūruhaśālibhirvicalitaiḥ paritaḥ priyakavrajaiḥ /
vivadharatnamayairabhibātyasāvavayavairiva jaṅgamatāṃ gataiḥ
kuśaśayairatra jalāśayoṣitā mudāramante kalabhāvikasvaraiḥ /
pragīyate siddhagaṇaiśca yoṣitāmudārama kalabhāvikasvaraiḥ
āsāditasya tamasā niyaterniyogādākāṅkṣataḥpunarapakramaṇena kālam /
patyustvaṣāmiha mahauṣadhayaḥ kalatrasthānaṃ parainanabhibhūtamamūrvahanti
vanaspatiskandhaniṣaṇṇabālapravālahastāḥ pramadā ivātra /
puṣpekṣaṇailambhitalocakairvā madhuvratavrātavṛtairvratatyaḥ
vihagāḥ kadambasurabhāviha gāḥ kalayantanukṣaṇamanekalayam /
bhramayannupaiti muhurabhramayaṃ pavanaśca dhūtanavanīpavanaḥ
vidvadbhirāgamaparairvivṛtaṃ kathañcicchrutvāpi durgrahamaniścitadhībhiranyaiḥ /
śreyāndvijātiriva hantumaghāni dakṣaṃ gūṭhārthameṣa nidhimantragaṇaṃ bibharti
bimboṣṭhaṃ bahu manute turaṅgavaktraś cumbantaṃ mukhamiha kiṃnaraṃ priyāyāḥ /
śliṣyantaṃmuhuritaro 'pi taṃ nijastrīm uttuṅgastanabharabhaṅgabhīrumadhyām
yadetadasyānutaṭaṃ vibhāti vanaṃ tatānekatamālatālam /
na puṣpitātra sthagitārkarasmāvanāntatāne katamā latālam
dantojjvalāsu vimalopalamekhalāntāḥ sadratnacitrakaṭakāsu bṛhannitambāḥ /
asminbhajanti ghanakomalagaṇḍaśailā nāryo 'nurūpamadhivāsamadhityakāsu
anaticirojjhitasya jaladena cirasthitabuddhyudayasya payaso 'nukṛtim /
viralavikīrṇavajraśakalā sakalām iha vidadhāti dhautakaladhautamahī
varjayantyā janaiḥ saṃgamekāntatas tarkayantyā sukhaṃ saṅgame kāntataḥ /
yoṣayaiṣa smarāsannatāpāṅgayā sevyate 'nekayā saṃnnatāpaṅgayā
saṃkīrṇakīcakavanaskhalitaikavālavicchedakātaradhiyaścalituṃ camaryaḥ /
asminmṛduśvasanagarbhatadīyarandhraryatsvanaśrutisukhādiva notsahante
muktaṃ muktāgauramiha kṣīramivābhrair vāpīṣvantarlīnamahānīladalāsu /
śastrīśyāmairaṃśubhirāśu drutamambhaś chāyāmacchāmṛcchati nīlīsalilasya
yā na yayau priyamanyavadhūbhyaḥ sāratarāgamanā yatamānam /
tena saheta bibharti rasaḥ strī sā ratarāgamanāyatānām
bhinneṣuratnakiraṇaiḥ kiraṇeṣvihendor uccāvacairupagateṣu sahasrasaṃkhyāṃ /
doṣāpi nūnamahimāṃśurasau kileti vyākośakokanadatāṃ dadhate nalinyaḥ
apaśaṅkamaṅkaparivartanocitāścalitāḥ puraḥ patimupetumātmajāḥ /
anuroditīva karuṇena pattriṇāṃ virutena vatsalatayayaiṣa nimnagāḥ
madhukaraviṭapānamitāstarupaṅktīrbibhrataḥ'sya viṭapānamitāḥ /
paripākapiśaṅgalatārajasā rodhaścakāsti kapiśaṃ galatā
prāgbhāgataḥ patadihedamupatyakāsu śṛṅgāritāyatamahebhakarābhamambhaḥ /
saṃlakṣyatevividharatnakarānuviddham ūrdhvaprasāritasurādhipacāpacāru
dadhāti ca vikasadvicitrakalpadrumakusumairabhigumphitānivaitāḥ /
kṣaṇamalaghuvilambipicchadāmnaḥ śikharaśikhāḥ śikhiśekharānamuṣya
savadhūkāḥ sukhino 'smannanavaratamamandarāmatāmarasadṛśaḥ /
nāsevante rasavannavaratamamandarāgatāmarasadṛśaḥ
ācchādya puṣpapaṭameva mahāntamantarāvartibhirgṛhakapotaśirodharābhaiḥ /
śasvaṅgāni dhūmarucimāguravīṃ dadhānair dhūpāyatīva paṭalairnīradānām
anyonyavyatikaracārubhirvicitrair atrasyannavamaṇirjanmabhirmayūkhaiḥ /
vismerāngaganasadaḥ karotyamuṣminn ākāśeracitamabhitti citrakarma
samīraśiśiraḥ śiraḥsuvasatā satā javanikā nikānasukhinām /
bibhartijanayannayaṃ mudamapām apāyadhavalā valāhakatatīḥ
mairttryādicittaparikarmavido vidhāya kleśaprahāṇamiha labdhasabījayogāḥ /
khyātiṃ casattvapuruṣānyatayādhigamya vāñcanti tāmapi samādhibhṛtaḥ niroddhum
marakatamayamedinīṣu bhānos taruviṭapāntarapātino mayūkhāḥ /
avanataśitikaṇṭhakaṇṭhalakṣmīm iha dadhati śphuritāṇureṇujālāḥ
yā bibharti kalavallakīguṇasvānamānamatikālimālayā /
nātra kāntamupagītayā tayā svānamānamati kālimālayā
sāyaṃ śaśāṅgakiraṇāhatacandrakāntanisyandinīranikareṇa kṛtābhiṣekāḥ /
arkopalollasitavahnibhirahni taptās tīvraṃ mahāvratamivātra caranati vaprāḥ
etasminnadhikapayaḥśriyaṃ vahantyaḥ saṃkṣobhaṃ pavanabhuvā javena nītāḥ /
vālmīkerarahitarāmalakṣmaṇānāṃ sādharmyaṃ dadhati girāṃ mahāsarasyaḥ
iha muhurmuditaiḥ kalabhai ravaḥ pratidiśaṃ kriyate kalabhairavaḥ /
sphurati cānuvanaṃ camarīcayaḥ kanakaratnabhuvāṃ ca marīcayaḥ
tvaksārarandhraparipūraṇalabdhagītir asminnasau mṛditapakṣmalarallakāṅgaḥ /
kastūrikāmṛgavimardasugandhireti rāgīva saktimadhikāṃ viṣayeṣu vāyuḥ
prītyai yūnāṃ vyavahitatapanāḥ prauḍhadvāntaṃ dinamiha jaladāḥ /
doṣāmanyaṃ vidadhāti suratakrīḍāyāsaśramapaṭavaḥ
bhagne nivāso 'yamihāsya puṣpaiḥ sadānataḥ yena viṣāṇi nāgaḥ /
tīvrāṇi tenojjhati kopito 'sau sasānatoyena viṣāṇi nāgaḥ
prāleyaśītalamacaleśvaramīśvaro 'pi sāndrabhacarmavasanāvaraṇādhiśete /
sarvartunivṛttikare nivasannupaiti na dvandvaduḥkhamiha kiñcidakiñcano 'pi
navanagavanalekhāśyāmadhyābhirābhiḥ sphaṭikakaṭakabhūmināṭayatyeṣa śailaḥ /
ahiparikarabhājo bhāsmanairaṅgarāgair adhigatadhavalimnaḥ śūlapāṇerabhikhyām
dadhadbhirabhitastaṭau vikacavārijāmbūnadair vinoditadinaklamāḥ kṛtarucaścajāmbūnadaiḥ /
niṣevya madhu mādhavāḥ sarasamatra kādambaraṃ haranti rataye rahaḥ priyatamāṅgakādambaram
darpaṇanirmalāsu patite ghanatimiramuṣi jyotiṣi raupyabhittiṣu puraḥ pratiphalati muhuḥ /
vrīḍamasaṃṃmukho 'pi ramaṇairapahṛtavasanāḥ khāñcanakandarāsu taruṇīriha nayati raviḥ
anukṛtiśikharaughaśrībhirabhyagate 'sau tvayi sarabhasamabhyuttiṣṭhatīvādriruccaiḥ /
drutamarudupanunnairunnamadbhiḥ sahelaṃ haladharaparidhānaśyāmalairambuvāhaiḥ
Original text: Śiśupālavadha · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0