Language

ENहिગુ
Scripture Library

Śiśupālavadha · Chapter 14

14.1

taṃ jagāda giramudgiranniva snehamāhitavikāsayā dṛśā /
yajñakarmaṇi manaḥ samādadhadvāgvidāṃ varamakamadvado nṛpaḥ

14.2

lajjate na gaditaḥ priyaṃ paro vaktureva bhavati trapādhikā /
vrīḍametina tava priyaṃ vadanhrīmatātrabhavataiva bhūyate

14.3

toṣameti vitathaiḥ stavaiḥ paraste ca tasya sulabhāḥ śarīribhiḥ /
asti na stutivaco 'nṛtaṃ tava stotrayogyana ca tena tuṣyasi

14.4

bahvapi priyamayaṃ tava bruvanna vrajatyanṛtavāditāṃ janaḥ /
sambhavanti yadadoṣadūṣite sārva sarvaguṇasampadastvayi

14.5

sā vibhūtiranubhāva sampadāṃ bhūyasī tava yadāyatāyati /
etadūḍhagurubhāra bhārataṃ varṣamadya mama vartate vaśe

14.6

saptatantumadhigantumicchataḥ kurvanugrahamanujñayā mama /
mūlatāmupagate prabho tvayi prāpi dharmamayavṛkṣatā mayā

14.7

sambhṛtopakaraṇena nirmalāṃ kartumiṣṭimabhivāñchatā mayā /
tvaṃ samīraṇa iva pratīkṣitaḥ karṣakeṇa valajānpupūṣatā

14.8

vītavighnamanaghena bhāvitā sannidhestava makhena me 'dhunā /
ko vihantumalamāsthitodaye vāsaraśriyamaśītadīdhitau

14.9

svāpateyamadhigamya dharmataḥ paryapālayamavīvṛdhaṃ ca yat /
tīrthagāmī karavai vidhānatastajjuṣasva juhavāni cānale

14.10

pūrvamaṅga juhudhi tvameva vā snātavatyavabhṛthe tatastvayi /
somapāyini bhaviṣyate mayā vāñchitottamavitānayājinā

14.11

kiṃ vidheyamanayā vidhīyatāṃ tvatprasādajitayārthasampadā /
śādhi śāsaka jagattrayasya māmāśravo 'smi bhavataḥ sahānujaḥ

14.12

taṃ vadantamiti viṣṭaraśravāḥ śrāvayannatha samastabhūbhṛtaḥ /
vyājahāra daśanāṃśumaṇḍalavyājahāra śabalaṃ dadhadvapuḥ

14.13

sāditākhilanṛpaṃ mahanmahaḥ samprati svanayasaṃpadaiva te /
kiṃ parasya sa guṇaḥ samaśnute pathyavṛttirapi yadyarogitām

14.14

tatsurājñi bhavati sthite punaḥ kaḥ kratuṃ yajatu rājalakṣaṇam /
uddhṛtau bhavati kasya vā bhuvaḥ śrīvarāhamapahāya yogyatā

14.15

śāsane 'pi guruṇi vyavasthitaṃ kṛtyavastuṣu niyuṅkṣva kāmataḥ /
tvatprayojanaghanaṃ dhanañjayādanya eva iti māṃ ca māvagāḥ

14.16

yastaveha savane na bhūpatiḥ karma karmakaravatkariṣyati /
tasya neṣyati vapuḥ kabandhatāṃ bandhureva jagatāṃ sudarśanaḥ

14.17

ityudīritagiraṃ nṛpastvayi śreyasi sthitavati sthirā mama /
sarvasampaditi śaurimuktavānudvahanmudamudasthita kratau

14.18

ānanena śaśinaḥ kalāṃ dadhaddarśanakṣayitakāmavigrahaḥ /
āplutaḥ sa vimalairjalairabhūdaṣṭamūrtidharamūrtiraṣṭamī

14.19

tasya sāṃkhyapuruṣeṇa tulyatāṃ bibhrataḥ svayamakurvataḥ kriyāḥ /
kartṛtā tadupalambhato 'bhavadvṛttibhāji karaṇe yathartviji

14.20

śabditāmanapaśabdamuccakairvākyalakṣaṇavido 'nuvākyayā /
yājyayā yajanakarmiṇo 'tyajandravyajātamapadiśya devatām

14.21

saptamabhedakarakalpitasvaraṃ sāma sāmavidasaṅgamujjagau /
tatra sūnṛtagiraśca sūrayaḥ puṇyamṛgyajuṣamadhyagīṣata

14.22

baddhadarbhamayakāñcidāmayā vīkṣitāni yajamānajāyayā /
śuṣmaṇi praṇayanādisaṃskṛte tairhavīṃṣi juhavāṃbabhūvire

14.23

nāññjasā nigadituṃ vibhaktibhirvyaktibhiśca nikhilābhirāgame /
tatra karmaṇi viparyaṇīnaman mantramūhakuśalaḥ prayogiṇaḥ

14.24

saṃśayāya dadhatoḥ sarūpatā dūrabhinnaphalayoḥ kriyāṃ prati /
śabdaśāsanavidaḥ samāsayorvigrahaṃ vyavasasuḥ svareṇa te

14.25

lolahetirasanāśataprabhāmaṇḍalena lasatā hasanniva /
prājyamājyamasakṛdvaṣaṭkṛtaṃ nirmalīmasamalīḍha pāvakaḥ

14.26

tatra mantrapavitaṃ haviḥ kratāvaśnato na vapureva kevalam /
varṇasampadamatisphuṭāṃ dadhannāma cojjvalamabhūddhavirbhujaḥ

14.27

sparśamuṣṇamucitaṃ dadhacchikhī yaddadāha haviradbhutaṃ na tat /
gandhato 'pi hutahavyasambhavāddehināmadahadoghamaṃhasām

14.28

unnamansapadi dhūmrayandiśaḥ sāndratāṃ dadhadadhaḥkṛtāmbudaḥ /
dyāmiyāya dahanasya ketanaḥ kīrtayanniva divaukasāṃ priyam

14.29

nirjitākhilamahārṇavauṣadhisyandasāramamṛtaṃ vavalgire /
nākinaḥ kathamapi pratīkṣituṃ hūyamānamanale viṣehire

14.30

tatra nityavihitopahūtiṣu proṣiteṣu patiṣu dyuyoṣitām /
gumphitāḥ śirasi veṇayo 'bhavanna praphullasurapādapasrajaḥ

14.31

prāśurāśu havanīyamatra yattena dīrghamamaratvamadhyaguḥ /
uddhatānadhika medhitaujaso dānavāṃśca vibudhāḥ vijigyire

14.32

nāpacāramagamankkaccitkriyāḥ sarvamatra samapādi sādhanam /
atyaśerata parasparaṃ dhiyaḥ sattriṇāṃ narapateścasaṃpadaḥ

14.33

dakṣiṇīyamavagamya paṅktiśaḥ paṅktipāvanamatha dvijavrajam /
dakṣiṇaḥ kṣitipatirvyaśiśraṇaddakṣiṇāḥ sadasi rājasūyakīḥ

14.34

vāripūrvamakhilāsu satkriyālabdhaśuddhiṣu dhanāni bījavat /
bhāvi bibhrati phalaṃ mahaddvijakṣetrabhūmiṣu narādhipo 'vapat

14.35

kiṃ nu citramadhivedi bhūpatirdakṣayandvijagaṇānapūyata /
rājataḥ pupuvire nirenasaḥ prāpya te 'pi vimalaṃ pratigraham

14.36

sa svahastakṛtacihnaśāsanaḥ pākaśāsanasamānaśāsanaḥ /
āśaśāṅkatapanārṇavasthitorviprasādakṛta bhūyasīrbhuvaḥ

14.37

śuddhamaśrutivirodhi bibhrataṃ śāstramujjvalavarṇasaṅkaraiḥ /
pustakaiḥ samamasau gaṇaṃ muhurvācyamānamaśṛṇoddvijanmanām

14.38

tatpraṇītamanasāmupeyuṣāṃ draṣṭumāhavanamagrajanmanām /
ātitheyamanivāritātithiḥ kartumāśramaguruḥ sa nāśramat

14.39

mṛgyamāṇamapi yaddurāsadaṃ bhūrisāramupanīya tatsvayam /
āsatāvasarakāṅkṣiṇo bahistasya ratnamupadīkṛtaṃ nṛpāḥ

14.40

eka eva vasu yaddadau nṛpastatsamāpakamatarkyata kratoḥ /
tyāgaśālini tapaḥsute yayuḥ sarvapārthivadhanānyapi kṣayam

14.41

prītirasya dadato 'bhavattathā yena tatpriyacikīrṣavo nṛpāḥ /
sparśitairadhikamāgamanmudaṃ nādhiveśma nihitairupāyanaiḥ

14.42

yaṃ laghunyapi laghūkṛtāhitaḥ śiṣyabhūtamaśiṣatsa karmaṇi /
saspṛhaṃ nṛpatibhirnṛpo 'parairgauraveṇa dadṛśetarāmasau

14.43

ādyakolatulitāṃ prakampanaiḥ kampitāṃ muhuranīdṛgātmani /
vāciropitavatāmunā mahīṃ rājakāya viṣayā vibhejire

14.44

āgatādvyavasitena cetasā sattvasampadavikārimānasaḥ /
tatra nābhavadasau mahāhave śātravādiva parāṅmukho 'rthinaḥ

14.45

naikṣatārthinamavajñayā muhuryācitastu na ca kālamākṣipat /
nāditālpamatha na vyakatthayaddattamiṣṭamapi nānvaśeta saḥ

14.46

nirguṇo 'pi vimukho na bhūpaterdānaśauṇḍamanasaḥ puro 'bhavat /
varṣukasya kimapaḥ kṛtonnaterambudasya parihāryamūṣaram

14.47

prema tasya na guṇeṣu nādhikaṃ na sma veda na guṇāntaraṃ ca saḥ /
ditsayā tadapi pārthivo 'rthinaṃ guṇyaguṇya iti na vyajīgaṇat

14.48

darśanānupadameva kāmataḥ svaṃ vanīyakajane 'dhigacchati /
prārthanārtharahitaṃ tadābhavaddīyatāmiti vaco 'tisarjane

14.49

nānavāptavasunār'thakāmyatā nācikitsitagadena rogiṇā /
icchatāśitumanāśuṣā na ca pratyagāmi tadupeyuṣā sadaḥ

14.50

svādayanrasamanekasaṃskṛtaprākṛtairakṛtapātrasaṅkaraiḥ /
bhāvaśuddhisahitairmudaṃ jano nāṭakairiva babhāra bhojanaiḥ

14.51

rakṣitāramiti tatra karmaṇi nyasya duṣṭadamanakṣamaṃ harim /
akṣatāni niravartayattadā dānahomayajanāni bhūpatiḥ

14.52

eka eva susakhaiṣa sunvatāṃ śaurirityabhinayādivoccakaiḥ /
yūparūpakamanīnamadbhujaṃ bhūścaṣālatulitāṅgulīyakam

14.53

itthamatra vitatakrame kratau vīkṣya dharmamatha gharmajanmanā /
arghadānamanucodito vacaḥ sabhyamabhyadhita śantanoḥ sutaḥ

14.54

ātmanaiva guṇadoṣakovidaḥ kiṃ na vetsi karaṇīyavastuṣu /
yattathāpi na gurūnnapṛcchasi tvaṃ kramo 'yamiti tatra kāraṇam

14.55

snātakaṃ gurumabhīṣṭamṛtvijaṃ saṃyujā ca saha medinīpatim /
arghabhāja iti kīrtayanti ṣaṭ te ca te yugapadāgatāḥ sadaḥ

14.56

śobhayanti paritaḥ pratāpino mantraśaktivinivāritāpadaḥ /
tvanmakhamukhabhuvaḥ svayambhuvo bhūbhujaśca paralokajiṣṇavaḥ

14.57

ābhajanti guṇinaḥ pṛthakpṛthakpārtha satkṛtimakṛtrimāmamī /
eka eva guṇavattamo 'thavāpūjya ityayamapīṣyate vidhiḥ

14.58

atra caiṣa sakale 'pibhāti māṃ pratyaśeṣaguṇabandhurarhati /
bhūmidevanaradevasaṅgame pūrvadevaripurarhaṇāṃ hariḥ

14.59

martyamātramavadīdharadbhavānmainamānamitadaityadānavam /
aṃśa eṣa janatātivartino vedhasaḥ pratijanaṃ kṛtasthiteḥ

14.60

dhyeyamekamapathe sthitaṃ dhiyaḥ stutyamuttamamatītavākpatham /
āmananti yamupāsyamādarād dūravartinamatīva yoginaḥ

14.61

padmabhūriti sṛjañjagadrajaḥ satvamacyuta iti sthitiṃ nayan /
saṃharanhara iti śritastamasraidhameṣa bhajati tribhirguṇaiḥ

14.62

sarvavedinamanādimāsthitaṃ dehināmanujighṛkṣayā vapuḥ /
kleśakarmaphalabhogavarjitaṃ puṃviśeṣamamumīśvaraṃviduḥ

14.63

bhaktimanta iha bhaktavatsale santatasmaraṇarīṇakalmaṣāḥ /
yānti nirvahaṇamasya saṃsṛtikleśanāṭakaviḍambanāvidheḥ

14.64

grāmyabhāvamapahātumicchavo yogamārgapatitena cetasā /
durgamekamapunarnivṛttaye yaṃ viśanti vaśinaṃ mumukṣavaḥ

14.65

āditāmajananāya dehināmantatāṃ ca dadhate 'napāyine /
bibhrate bhuvamadhaḥ sadātha ca brahmaṇo 'pyupari tiṣṭhate namaḥ

14.66

kevalaṃ dadhati kartṛvācinaḥ pratyayāniha na jātu karmaṇi /
dhātavaḥ sṛjatisaṃhṛśāstayaḥ stautiratra viparītakārakaḥ

14.67

pūrvameṣa kila sṛṣṭavānapastāsu vīryamanivāryamādadhau /
tacca kāraṇamabhūddhiraṇmayaṃ brahmaṇo 'sṛjadasāvidaṃ jagat

14.68

matkuṇāviva purā pariplavau sindhunāthaśayane niṣeduṣaḥ /
gacchataḥ sma madhukaiṭabhau vibhoryasya naidrasukhavighnatāṃ kṣaṇam

14.69

śrautamārgasukhagānakovidabrahmaṣaṭcaraṇagarbhamujjvalam /
śrīmukhendusavidhe 'pi śobhate yasya nābhisarasīsaroruham

14.70

satyavṛttamapi māyinaṃ jagadvṛddhamapyucitanidramarbhakam /
janma bibhratamajaṃ navaṃ budhā yaṃ purāṇapuruṣaṃ pracakṣate

14.71

skandhadhūnanavisārikesarakṣiptasāgaramahāplavāmayam /
uddhṛtāmiva muhūrtamaikṣata sthūlanāsikavapurvasundharām

14.72

divyakesarivapuḥ suradviṣo naiva labdhaśamamāyudhairapi /
durnivāraraṇakaṇḍu komalairvakṣa eṣa niradārayannakhaiḥ

14.73

vāridheriva karāgravīcibhirdiṅmataṅgajamukhānyabhighnataḥ /
yasya cārunakhaśuktayaḥ sphuranmauktikaprakaragarbhatāṃ dadhuḥ

14.74

dīptinirjitavirocanādayaṃ gāṃ virocanasutādabhīpsataḥ /
ātmabhūravarajākhilaprajaḥ svarpateravarajatvamāyayau

14.75

kiṃ kramiṣyati kilaiṣa vāmano yāvaditthamahasanna dānavāḥ /
tāvadasya na mamau nabhastale laṅghitārkaśaśimaṇḍalaḥ kramaḥ

14.76

gacchatāpi gaganāgramuccakairyasya bhūdharagarīyasāṅghriṇā /
krāntakandhara ivābalo baliḥ svargabharturagamatsubandhatām

14.77

kāmato 'sya dadṛśurdivaukaso dūramūrumalinīlamāyatam /
vyomni divyasaridambupaddhatispardhayeva yamunaughamutthitam

14.78

yasya kiñcidapakartumakṣamaḥ kāyanigrahagṛhītavigrahaḥ /
kāntavaktrasadṛśākṛtiṃ kṛtī rāhurindumadhunāpi bādhate

14.79

sampradāyavigamādupeyuṣīreva nāśamavināśivigrahaḥ /
smartumapratihatasmṛtiḥ śrutīrdatta ityabhavadatrigotrajaḥ

14.80

reṇukātanayatāmupāgataḥ śātitapracurapatrasaṃhati /
lūnabhūribhujaśākhamujjhitacchāyamarjunavanaṃ vyadhādayam

14.81

eṣa dāśarathibhūyametya ca dhvaṃsitoddhatadaśānanāmapi /
rākṣasīmakṛta rakṣitaprajastejasādhikavibhīṣaṇāṃ purīm

14.82

niṣprahantumamareśavidviṣāmarthitaḥ svayamatha svayaṃbhuvā /
samprati śrayati sūnutāmayaṃ kaśyapasya vasudevarūpiṇaḥ

14.83

tāta nodadhiviloḍanaṃ prati tvadvinātha vayamutsahāmahe /
yaḥ surairiti suraughavallabho ballavaiśca jagade jagatpatiḥ

14.84

nāttagandhamavadhūya śatrubhiśchāyayā ca śamitāmaraśramam /
yo 'bhimānamiva vṛtravidviṣaḥ pārijātamudamūlayaddivaḥ

14.85

yaṃ sametya ca lalāṭalekhayā bibhrataḥ sapadi śaṃbhuvibhramam /
caṇḍamārutamiva pradīpavaccedipasya niravādvilocanam

14.86

yaḥ kolatāṃ ballavatāṃ ca bibhraddaṃṣṭrāmudasyāśu bhujāṃ ca gurvīm /
magnasya toyāpadi dustarāyāṃ gomaṇḍalasyoddharaṇaṃ cakāra

14.87

dhanyo 'si yasya harireṣa samakṣa eva dūrādapi kratuṣu yajvabhirijyate yaḥ /
datvārghamatrabhavate bhuvaneṣu yāvatsaṃsāramaṇḍalamavāpnuhi sādhuvādam

14.88

bhīṣmoktaṃ taditi vaco niśamya samyak sāmrājyaśriyamadhigacchatā nṛpeṇa /
datter'dhe mahati mahībhṛtāṃ puro 'pi trailokye madhubhidabhūdanargha eva

Original text: Śiśupālavadha · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc