Śiśupālavadha · Chapter 14
taṃ jagāda giramudgiranniva snehamāhitavikāsayā dṛśā /
yajñakarmaṇi manaḥ samādadhadvāgvidāṃ varamakamadvado nṛpaḥ
lajjate na gaditaḥ priyaṃ paro vaktureva bhavati trapādhikā /
vrīḍametina tava priyaṃ vadanhrīmatātrabhavataiva bhūyate
toṣameti vitathaiḥ stavaiḥ paraste ca tasya sulabhāḥ śarīribhiḥ /
asti na stutivaco 'nṛtaṃ tava stotrayogyana ca tena tuṣyasi
bahvapi priyamayaṃ tava bruvanna vrajatyanṛtavāditāṃ janaḥ /
sambhavanti yadadoṣadūṣite sārva sarvaguṇasampadastvayi
sā vibhūtiranubhāva sampadāṃ bhūyasī tava yadāyatāyati /
etadūḍhagurubhāra bhārataṃ varṣamadya mama vartate vaśe
saptatantumadhigantumicchataḥ kurvanugrahamanujñayā mama /
mūlatāmupagate prabho tvayi prāpi dharmamayavṛkṣatā mayā
sambhṛtopakaraṇena nirmalāṃ kartumiṣṭimabhivāñchatā mayā /
tvaṃ samīraṇa iva pratīkṣitaḥ karṣakeṇa valajānpupūṣatā
vītavighnamanaghena bhāvitā sannidhestava makhena me 'dhunā /
ko vihantumalamāsthitodaye vāsaraśriyamaśītadīdhitau
svāpateyamadhigamya dharmataḥ paryapālayamavīvṛdhaṃ ca yat /
tīrthagāmī karavai vidhānatastajjuṣasva juhavāni cānale
pūrvamaṅga juhudhi tvameva vā snātavatyavabhṛthe tatastvayi /
somapāyini bhaviṣyate mayā vāñchitottamavitānayājinā
kiṃ vidheyamanayā vidhīyatāṃ tvatprasādajitayārthasampadā /
śādhi śāsaka jagattrayasya māmāśravo 'smi bhavataḥ sahānujaḥ
taṃ vadantamiti viṣṭaraśravāḥ śrāvayannatha samastabhūbhṛtaḥ /
vyājahāra daśanāṃśumaṇḍalavyājahāra śabalaṃ dadhadvapuḥ
sāditākhilanṛpaṃ mahanmahaḥ samprati svanayasaṃpadaiva te /
kiṃ parasya sa guṇaḥ samaśnute pathyavṛttirapi yadyarogitām
tatsurājñi bhavati sthite punaḥ kaḥ kratuṃ yajatu rājalakṣaṇam /
uddhṛtau bhavati kasya vā bhuvaḥ śrīvarāhamapahāya yogyatā
śāsane 'pi guruṇi vyavasthitaṃ kṛtyavastuṣu niyuṅkṣva kāmataḥ /
tvatprayojanaghanaṃ dhanañjayādanya eva iti māṃ ca māvagāḥ
yastaveha savane na bhūpatiḥ karma karmakaravatkariṣyati /
tasya neṣyati vapuḥ kabandhatāṃ bandhureva jagatāṃ sudarśanaḥ
ityudīritagiraṃ nṛpastvayi śreyasi sthitavati sthirā mama /
sarvasampaditi śaurimuktavānudvahanmudamudasthita kratau
ānanena śaśinaḥ kalāṃ dadhaddarśanakṣayitakāmavigrahaḥ /
āplutaḥ sa vimalairjalairabhūdaṣṭamūrtidharamūrtiraṣṭamī
tasya sāṃkhyapuruṣeṇa tulyatāṃ bibhrataḥ svayamakurvataḥ kriyāḥ /
kartṛtā tadupalambhato 'bhavadvṛttibhāji karaṇe yathartviji
śabditāmanapaśabdamuccakairvākyalakṣaṇavido 'nuvākyayā /
yājyayā yajanakarmiṇo 'tyajandravyajātamapadiśya devatām
saptamabhedakarakalpitasvaraṃ sāma sāmavidasaṅgamujjagau /
tatra sūnṛtagiraśca sūrayaḥ puṇyamṛgyajuṣamadhyagīṣata
baddhadarbhamayakāñcidāmayā vīkṣitāni yajamānajāyayā /
śuṣmaṇi praṇayanādisaṃskṛte tairhavīṃṣi juhavāṃbabhūvire
nāññjasā nigadituṃ vibhaktibhirvyaktibhiśca nikhilābhirāgame /
tatra karmaṇi viparyaṇīnaman mantramūhakuśalaḥ prayogiṇaḥ
saṃśayāya dadhatoḥ sarūpatā dūrabhinnaphalayoḥ kriyāṃ prati /
śabdaśāsanavidaḥ samāsayorvigrahaṃ vyavasasuḥ svareṇa te
lolahetirasanāśataprabhāmaṇḍalena lasatā hasanniva /
prājyamājyamasakṛdvaṣaṭkṛtaṃ nirmalīmasamalīḍha pāvakaḥ
tatra mantrapavitaṃ haviḥ kratāvaśnato na vapureva kevalam /
varṇasampadamatisphuṭāṃ dadhannāma cojjvalamabhūddhavirbhujaḥ
sparśamuṣṇamucitaṃ dadhacchikhī yaddadāha haviradbhutaṃ na tat /
gandhato 'pi hutahavyasambhavāddehināmadahadoghamaṃhasām
unnamansapadi dhūmrayandiśaḥ sāndratāṃ dadhadadhaḥkṛtāmbudaḥ /
dyāmiyāya dahanasya ketanaḥ kīrtayanniva divaukasāṃ priyam
nirjitākhilamahārṇavauṣadhisyandasāramamṛtaṃ vavalgire /
nākinaḥ kathamapi pratīkṣituṃ hūyamānamanale viṣehire
tatra nityavihitopahūtiṣu proṣiteṣu patiṣu dyuyoṣitām /
gumphitāḥ śirasi veṇayo 'bhavanna praphullasurapādapasrajaḥ
prāśurāśu havanīyamatra yattena dīrghamamaratvamadhyaguḥ /
uddhatānadhika medhitaujaso dānavāṃśca vibudhāḥ vijigyire
nāpacāramagamankkaccitkriyāḥ sarvamatra samapādi sādhanam /
atyaśerata parasparaṃ dhiyaḥ sattriṇāṃ narapateścasaṃpadaḥ
dakṣiṇīyamavagamya paṅktiśaḥ paṅktipāvanamatha dvijavrajam /
dakṣiṇaḥ kṣitipatirvyaśiśraṇaddakṣiṇāḥ sadasi rājasūyakīḥ
vāripūrvamakhilāsu satkriyālabdhaśuddhiṣu dhanāni bījavat /
bhāvi bibhrati phalaṃ mahaddvijakṣetrabhūmiṣu narādhipo 'vapat
kiṃ nu citramadhivedi bhūpatirdakṣayandvijagaṇānapūyata /
rājataḥ pupuvire nirenasaḥ prāpya te 'pi vimalaṃ pratigraham
sa svahastakṛtacihnaśāsanaḥ pākaśāsanasamānaśāsanaḥ /
āśaśāṅkatapanārṇavasthitorviprasādakṛta bhūyasīrbhuvaḥ
śuddhamaśrutivirodhi bibhrataṃ śāstramujjvalavarṇasaṅkaraiḥ /
pustakaiḥ samamasau gaṇaṃ muhurvācyamānamaśṛṇoddvijanmanām
tatpraṇītamanasāmupeyuṣāṃ draṣṭumāhavanamagrajanmanām /
ātitheyamanivāritātithiḥ kartumāśramaguruḥ sa nāśramat
mṛgyamāṇamapi yaddurāsadaṃ bhūrisāramupanīya tatsvayam /
āsatāvasarakāṅkṣiṇo bahistasya ratnamupadīkṛtaṃ nṛpāḥ
eka eva vasu yaddadau nṛpastatsamāpakamatarkyata kratoḥ /
tyāgaśālini tapaḥsute yayuḥ sarvapārthivadhanānyapi kṣayam
prītirasya dadato 'bhavattathā yena tatpriyacikīrṣavo nṛpāḥ /
sparśitairadhikamāgamanmudaṃ nādhiveśma nihitairupāyanaiḥ
yaṃ laghunyapi laghūkṛtāhitaḥ śiṣyabhūtamaśiṣatsa karmaṇi /
saspṛhaṃ nṛpatibhirnṛpo 'parairgauraveṇa dadṛśetarāmasau
ādyakolatulitāṃ prakampanaiḥ kampitāṃ muhuranīdṛgātmani /
vāciropitavatāmunā mahīṃ rājakāya viṣayā vibhejire
āgatādvyavasitena cetasā sattvasampadavikārimānasaḥ /
tatra nābhavadasau mahāhave śātravādiva parāṅmukho 'rthinaḥ
naikṣatārthinamavajñayā muhuryācitastu na ca kālamākṣipat /
nāditālpamatha na vyakatthayaddattamiṣṭamapi nānvaśeta saḥ
nirguṇo 'pi vimukho na bhūpaterdānaśauṇḍamanasaḥ puro 'bhavat /
varṣukasya kimapaḥ kṛtonnaterambudasya parihāryamūṣaram
prema tasya na guṇeṣu nādhikaṃ na sma veda na guṇāntaraṃ ca saḥ /
ditsayā tadapi pārthivo 'rthinaṃ guṇyaguṇya iti na vyajīgaṇat
darśanānupadameva kāmataḥ svaṃ vanīyakajane 'dhigacchati /
prārthanārtharahitaṃ tadābhavaddīyatāmiti vaco 'tisarjane
nānavāptavasunār'thakāmyatā nācikitsitagadena rogiṇā /
icchatāśitumanāśuṣā na ca pratyagāmi tadupeyuṣā sadaḥ
svādayanrasamanekasaṃskṛtaprākṛtairakṛtapātrasaṅkaraiḥ /
bhāvaśuddhisahitairmudaṃ jano nāṭakairiva babhāra bhojanaiḥ
rakṣitāramiti tatra karmaṇi nyasya duṣṭadamanakṣamaṃ harim /
akṣatāni niravartayattadā dānahomayajanāni bhūpatiḥ
eka eva susakhaiṣa sunvatāṃ śaurirityabhinayādivoccakaiḥ /
yūparūpakamanīnamadbhujaṃ bhūścaṣālatulitāṅgulīyakam
itthamatra vitatakrame kratau vīkṣya dharmamatha gharmajanmanā /
arghadānamanucodito vacaḥ sabhyamabhyadhita śantanoḥ sutaḥ
ātmanaiva guṇadoṣakovidaḥ kiṃ na vetsi karaṇīyavastuṣu /
yattathāpi na gurūnnapṛcchasi tvaṃ kramo 'yamiti tatra kāraṇam
snātakaṃ gurumabhīṣṭamṛtvijaṃ saṃyujā ca saha medinīpatim /
arghabhāja iti kīrtayanti ṣaṭ te ca te yugapadāgatāḥ sadaḥ
śobhayanti paritaḥ pratāpino mantraśaktivinivāritāpadaḥ /
tvanmakhamukhabhuvaḥ svayambhuvo bhūbhujaśca paralokajiṣṇavaḥ
ābhajanti guṇinaḥ pṛthakpṛthakpārtha satkṛtimakṛtrimāmamī /
eka eva guṇavattamo 'thavāpūjya ityayamapīṣyate vidhiḥ
atra caiṣa sakale 'pibhāti māṃ pratyaśeṣaguṇabandhurarhati /
bhūmidevanaradevasaṅgame pūrvadevaripurarhaṇāṃ hariḥ
martyamātramavadīdharadbhavānmainamānamitadaityadānavam /
aṃśa eṣa janatātivartino vedhasaḥ pratijanaṃ kṛtasthiteḥ
dhyeyamekamapathe sthitaṃ dhiyaḥ stutyamuttamamatītavākpatham /
āmananti yamupāsyamādarād dūravartinamatīva yoginaḥ
padmabhūriti sṛjañjagadrajaḥ satvamacyuta iti sthitiṃ nayan /
saṃharanhara iti śritastamasraidhameṣa bhajati tribhirguṇaiḥ
sarvavedinamanādimāsthitaṃ dehināmanujighṛkṣayā vapuḥ /
kleśakarmaphalabhogavarjitaṃ puṃviśeṣamamumīśvaraṃviduḥ
bhaktimanta iha bhaktavatsale santatasmaraṇarīṇakalmaṣāḥ /
yānti nirvahaṇamasya saṃsṛtikleśanāṭakaviḍambanāvidheḥ
grāmyabhāvamapahātumicchavo yogamārgapatitena cetasā /
durgamekamapunarnivṛttaye yaṃ viśanti vaśinaṃ mumukṣavaḥ
āditāmajananāya dehināmantatāṃ ca dadhate 'napāyine /
bibhrate bhuvamadhaḥ sadātha ca brahmaṇo 'pyupari tiṣṭhate namaḥ
kevalaṃ dadhati kartṛvācinaḥ pratyayāniha na jātu karmaṇi /
dhātavaḥ sṛjatisaṃhṛśāstayaḥ stautiratra viparītakārakaḥ
pūrvameṣa kila sṛṣṭavānapastāsu vīryamanivāryamādadhau /
tacca kāraṇamabhūddhiraṇmayaṃ brahmaṇo 'sṛjadasāvidaṃ jagat
matkuṇāviva purā pariplavau sindhunāthaśayane niṣeduṣaḥ /
gacchataḥ sma madhukaiṭabhau vibhoryasya naidrasukhavighnatāṃ kṣaṇam
śrautamārgasukhagānakovidabrahmaṣaṭcaraṇagarbhamujjvalam /
śrīmukhendusavidhe 'pi śobhate yasya nābhisarasīsaroruham
satyavṛttamapi māyinaṃ jagadvṛddhamapyucitanidramarbhakam /
janma bibhratamajaṃ navaṃ budhā yaṃ purāṇapuruṣaṃ pracakṣate
skandhadhūnanavisārikesarakṣiptasāgaramahāplavāmayam /
uddhṛtāmiva muhūrtamaikṣata sthūlanāsikavapurvasundharām
divyakesarivapuḥ suradviṣo naiva labdhaśamamāyudhairapi /
durnivāraraṇakaṇḍu komalairvakṣa eṣa niradārayannakhaiḥ
vāridheriva karāgravīcibhirdiṅmataṅgajamukhānyabhighnataḥ /
yasya cārunakhaśuktayaḥ sphuranmauktikaprakaragarbhatāṃ dadhuḥ
dīptinirjitavirocanādayaṃ gāṃ virocanasutādabhīpsataḥ /
ātmabhūravarajākhilaprajaḥ svarpateravarajatvamāyayau
kiṃ kramiṣyati kilaiṣa vāmano yāvaditthamahasanna dānavāḥ /
tāvadasya na mamau nabhastale laṅghitārkaśaśimaṇḍalaḥ kramaḥ
gacchatāpi gaganāgramuccakairyasya bhūdharagarīyasāṅghriṇā /
krāntakandhara ivābalo baliḥ svargabharturagamatsubandhatām
kāmato 'sya dadṛśurdivaukaso dūramūrumalinīlamāyatam /
vyomni divyasaridambupaddhatispardhayeva yamunaughamutthitam
yasya kiñcidapakartumakṣamaḥ kāyanigrahagṛhītavigrahaḥ /
kāntavaktrasadṛśākṛtiṃ kṛtī rāhurindumadhunāpi bādhate
sampradāyavigamādupeyuṣīreva nāśamavināśivigrahaḥ /
smartumapratihatasmṛtiḥ śrutīrdatta ityabhavadatrigotrajaḥ
reṇukātanayatāmupāgataḥ śātitapracurapatrasaṃhati /
lūnabhūribhujaśākhamujjhitacchāyamarjunavanaṃ vyadhādayam
eṣa dāśarathibhūyametya ca dhvaṃsitoddhatadaśānanāmapi /
rākṣasīmakṛta rakṣitaprajastejasādhikavibhīṣaṇāṃ purīm
niṣprahantumamareśavidviṣāmarthitaḥ svayamatha svayaṃbhuvā /
samprati śrayati sūnutāmayaṃ kaśyapasya vasudevarūpiṇaḥ
tāta nodadhiviloḍanaṃ prati tvadvinātha vayamutsahāmahe /
yaḥ surairiti suraughavallabho ballavaiśca jagade jagatpatiḥ
nāttagandhamavadhūya śatrubhiśchāyayā ca śamitāmaraśramam /
yo 'bhimānamiva vṛtravidviṣaḥ pārijātamudamūlayaddivaḥ
yaṃ sametya ca lalāṭalekhayā bibhrataḥ sapadi śaṃbhuvibhramam /
caṇḍamārutamiva pradīpavaccedipasya niravādvilocanam
yaḥ kolatāṃ ballavatāṃ ca bibhraddaṃṣṭrāmudasyāśu bhujāṃ ca gurvīm /
magnasya toyāpadi dustarāyāṃ gomaṇḍalasyoddharaṇaṃ cakāra
dhanyo 'si yasya harireṣa samakṣa eva dūrādapi kratuṣu yajvabhirijyate yaḥ /
datvārghamatrabhavate bhuvaneṣu yāvatsaṃsāramaṇḍalamavāpnuhi sādhuvādam
bhīṣmoktaṃ taditi vaco niśamya samyak sāmrājyaśriyamadhigacchatā nṛpeṇa /
datter'dhe mahati mahībhṛtāṃ puro 'pi trailokye madhubhidabhūdanargha eva
Original text: Śiśupālavadha · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0