Śiśupālavadha · Chapter 13
yamunāmatītamatha śuśruvānamumuṃ tapasastanūja iti nādhunocyate /
sa yadācalannijapurādaharniśaṃ nṛpatestadādi samacāri vārtayā
yadubharturāgamanalabdhajanmanaḥ pramadādamāniva pure mahīyasi /
sahasā tataḥ sa sahito 'nujanmabhirvasudhādhipo 'bhimukhamasyaniryayau
rabhasapravṛttakurucakradundubhidhvanibhirjanasya badhirīkṛtaśruteḥ /
samavādi vaktṛbhirabhīṣṭasaṅkathāprakṛtārthaśeṣamatha hastasaṃjñayā
apadāntaraṃ ca paritaḥ kṣitikṣitāmapatandrutabhramitahemanemayaḥ /
javimārutāñcitaparasparopamakṣitireṇuketuvasanāḥ patākinaḥ
drutamadhvanannupari pāṇivṛttayaḥ paṇavā ivāśvacaraṇakṣatā bhuvaḥ /
nanṛtuśca vāridharadhīravāraṇadhvanihṛṣṭakūjitakalāḥ kalāpinaḥ
vrajatorapi praṇayapūrvamekatāmasurāripāṇḍusutasainyayostadā /
raruṣe viṣāṇibhiranukṣaṇaṃmitho madamūḍhabuddhiṣu vivekitā kutaḥ?
avaloka eva nṛpateḥ sma dūrato rabhasādrathādavatarītumicchataḥ /
avatīrṇavānprathamamātmanā harirvinayaṃ viśeṣayati sambhrameṇa saḥ
vapuṣā purāṇapuruṣaḥ puraḥ kṣitau paripuñjyamānapṛthuhārayaṣṭinā /
bhuvanairnato 'pi vihitāttmagauravaḥ praṇanāma nāma tanayaṃ pitṛṣvasuḥ
mukuṭāṃśurañjitaparāgamagrataḥ sa na yāvadāpa śirasā mahītalam /
kṣitipena tāvadanapekṣitakramaṃ bhujapañjareṇa rabhasādagṛhyata
na mamau kapāṭataṭavistṛtaṃ tanau muravairimavakṣa urasi kṣamābhujaḥ /
bhujayostathāpi yugalena dīrghayorvikaṭīkṛtena parito 'bhiṣasvaje
gatayā nirantaranivāsamadhyuraḥ parinābhi nūnamavamucya vārijam /
kurarājanirdaya nipīḍanābhayānmukhamadhyarohi muravidviṣaḥ śriyā
śirasi sma jighrati surāribandhane chalavāmanaṃ vinayavāmanaṃ tadā /
yaśaseva vīryavijitāmaradrumaprasavena vāsitaśiroruhe nṛpaḥ
sukhavedanāhṛṣitaromakūpayā śithilīkṛte 'pi vasudevajanmani /
kurubharturaṅgalatayā na tatyaje vikasatkadambanikurambacārutā
itarānapi kṣitibhujo 'nujanmanaḥ pramanāḥ pramodapariphullacakṣuṣaḥ /
sa yathocitaṃ janasabhājanocitaḥ prasabhoddhṛtāsurasabho 'sabhājayat
samapetya tulyamahasaḥ śilāghanānghanapakṣadīrghatarabāhuśālinaḥ /
pariśiśliṣuḥ kṣitipatīnkṣitīśvarāḥ kuliśātpareṇa girayo girīniva
ibhakumbhatuṃṅgakaṭhinetaretarastanabhāradūravinivāritodarāḥ /
pariphullagaṇḍaphalakāḥ parasparaṃ parirebhire kukurakauravastriyaḥ
rathavājipattikariṇīsamākulaṃ tadanīkayoḥ samagata dvayaṃ mithaḥ /
dadhire pṛthakkariṇa eva dūrato mahatāṃ hi sarvamathavā janātigam
adhiruhyatāmiti mahībhṛtoditaḥ kapiketunārpitakaro rathaṃ hariḥ /
avalambitailavilapāṇipallavaḥ śrayati sma meghamiva meghavāhanaḥ
rathamāsthitasya ca purābhivartinastisṛṇāṃ purāmiva ripormuradviṣaḥ /
atha dharmamūrtiranurāgabhāvitaḥ svayamādita pravayaṇaṃ prajāpatiḥ
śanakairathāsya tanujālakāntarasphuritakṣapākarakarotkarākṛti /
pṛthuphenakūṭamiva nimnagāpatermarutaśca sūnuraghuvatprakīrṇakam
vikasatkalāyakusumāsitadyuteralaghūḍupāṇḍu jagatāmadhīśituḥ /
yamunāhradoparigahaṃsamaṇḍaladyutijiṣṇu jiṣṇurabhṛtoṣṇavāraṇam
pavanātmajendrasutamadhyavartinā nitarāmaroci rucireṇa cakriṇā /
dadhateva yogamubhayagrahāntarasthitikāritaṃ durudharākhyamindunā
vaśinaṃ kṣiterayanayāviveśvaraṃ niyamo yamaśca niyataṃ yatiṃ yathā /
vijayaśriyā vṛtamivārkamārutāvanusasratustamatha dasrayoḥ sutau
muditaistadeti ditijanmanāṃripāvavinīyasambhramavikāsibhaktibhiḥ /
upasedivadbhirupadeṣṭarīva tairvavṛte vinītamavinītaśāsibhiḥ
gatayorabhedamiti sainyayostayoratha bhānutajahnutanayāmbhasoriva /
pratināditāmaravimānamānakairnitarāṃ mudā paramayeva dadhvane
makhamākṣituṃ kṣitipaterupeyuṣāṃ paritaḥ prakalpitaniketanaṃ bahiḥ /
uparudhyamānamiva bhūbhṛtāṃ balaiḥ puṭabhedanaṃ danusutāriraikṣata
pratinādapūritadigantaraḥ patanpuragopuraṃ prati sa sainyasāgaraḥ /
ruruce himācalaguhāmukhonmukhaḥ payasāṃ pravāha iva saurasaindhavaḥ
asakṛdgṛhītabahudehasambhavastadasau vibhaktanavagopurāntaram /
puruṣaḥ puraṃ praviśati sma pañcabhiḥ samamindriyairiva narendrasūnubhiḥ
tanubhistrinetranayanānavekṣitasmaravigrahadyutibhiradyutannarāḥ /
pramadāśca yatra khalu rājayakṣmaṇaḥ parato niśākaramanoramairmukhaiḥ
avalokanāya suravidviṣāṃ dviṣaḥ paṭahapraṇādavihitopahūtayaḥ /
avadhīritānyakaraṇīyasatvarāḥ pratirathyamīyuratha paurayoṣitaḥ
abhivīkṣya sāmikṛtamaṇḍanaṃ yatīḥ kararuddhanīvigaladaṃśukāḥ striyaḥ /
dadhire 'dhibhitti paṭahapratisvanaiḥ sphuṭamaṭṭahāsamiva saudhapaṅktyaḥ
rabhasena hārapadadantakāñcayaḥ pratimūrdhajaṃ nihitakarṇapūrakāḥ /
parivartitāmbarayugāḥ samāpatanvalayīkṛtaśravaṇapūrakāḥ striyaḥ
vyatanodapāsya caraṇaṃ prasādhikākarapallavādrasavaśena kācana /
drutayāvakaikapadacitritāvaniṃ padavīṃ gateva girijā harārdhatām
vyacalanviśaṅkaṭakaṭīrakasthalīśikharaskhalanmukharamekhalākulāḥ /
bhavanāni tuṅgatapanīyasaṃkramakramaṇakvaṇatkanakanūpurāḥ striyaḥ
adhirukmamandiragavākṣamullasatsadṛśo rarāja murajiddidṛkṣayā /
vadanāravindamudayādrikandarāvivarodarasthatamivendumaṇḍalam
adhirūḍhayā nijaniketamuccakaiḥ pavanāvadhūtavasanāntayaikayā /
vihitopaśobhamupayāti mādhave nagaraṃ vyarocata patākayeva tat
karayugmapadmamukulāpavarjitaiḥ prativeśma lājakusamairavākiran /
avadīrṇaśuktipuṭamuktamauktikaprakarairiva priyarathāṅgamaṅganāḥ
himamuktacandraruciraḥ sapadmako madayandvijāñjanitamīnaketanaḥ /
abhavatprasāditasuro mahotsavaḥ pramadājanasya sa cirāya mādhavaḥ
dharaṇīdharendrahiturbhayādasauviṣamekṣaṇaḥ sphuṭamamūrna paśyati /
madanenavītabhayamityadhiṣṭhitāḥ kṣaṇamīkṣate sma sa purovilāsinīḥ
vipulena sāgaraśayasyakukṣiṇā bhuvanāni yasya papire yugakṣaye /
madavibhramāsakalayā pape punaḥ sa purastriyaikatamayaikayā dṛśā
adhikonnamadghanapayodharaṃ muhuḥ pracalatkalāpikalaśaṅkhakasvanā /
abhikṛṣṇamaṅgulimukhena kācana drutamekakarṇavivaraṃ vyaghaṭṭayat
paripāṭalābjadalacāruṇāsakṛccalitāṅgulīkisalayena pāṇinā /
saśiraḥprakampamaparā ripuṃ madhoranudīrṇavarṇanibhṛtārthamāhvayat
nalināntikopahitapallavaśriyā vyavadhāya cāru mukhamekapāṇinā /
sphuritāṅgulīvivaraniḥsṛtollasaddaśanaprabhāṅguramajṛmbhatāparā
valayārpitāsitamahopalaprabhābahulīkṛtapratanuromarājinā /
harivīkṣaṇākṣaṇikacakṣuṣānyayā karapallavena galadambaraṃ dadhe
nijasaurabhabhramitabhṛṅgapakṣativyajanānilakṣayitagharmavāriṇaḥ /
abhiśauri kācidanimeṣadṛṣṭinā puradevateva vapuṣā vyabhāvyata
abhiyāti naḥ satṛṣa eva cakṣuṣo harirityakhidyata nitambinījanaḥ /
na viveda yaḥ satatamenamīkṣate na vitṛṣṇatāṃ vrajati khalvasāvapi
akṛtasvasadmagamanādaraḥ kṣaṇaṃ lipikarmanirmita iva vyatiṣṭhata /
gatamacyutena saha śūnyatāṃ gataḥ pratipālayanmana ivāṅganājanaḥ
alasairmadena sudṛśaḥ śarīrakaiḥ svagṛhānprati pratiyayuḥ śanaiḥ śanaiḥ /
alaghuprasārita vilocanāñjalidrutapītamādhavarasaughanirbharaiḥ
navagandhavārivirajīkṛtāḥ puro ghanadhūpadhūma kṛtareṇuvibhramāḥ /
pracuroddhatadhvajavilambivāsasaḥ puravīthayo 'tha hariṇātipetire
upanīya bindusaraso mayena yā maṇidāru cāru kila vārṣaparvaṇam /
vidadhe 'vadhūtasurasadmasampadaṃ samupāsadatsapadi saṃsadaṃ sa tām
adhirātri yatra nipatannabholihāṃ kaladhautadhautaśilāveśmanāṃ rucau /
punarapyavāpadiva dugdhavāridhikṣaṇagarbhavāsamanidāghadīdhitiḥ
layaneṣu lohitakanirmitā bhuvaḥ śitiratnaraśmiharitīkṛtāntarāḥ /
jamadagnisūnupitṛtarpaṇīrapovahati sma yā viralaśaivalā iva
viśadāśmakūṭaghaṭitāḥ kṣapākṛtaḥ kṣaṇadāsu yatra ca rucekatāṃ gatāḥ /
gṛhapaṅktayaściramatīyire janaistamasīva hastaparimarśasūcitāḥ
nilayeṣunaktamasitāśmanāṃ cayairbisinīvadhūparibhavaspuṭāgasaḥ /
muharatrasadbhirapi yatra gauravācchaśalāñchanāṃśava upāṃśu jadhnire
sukhinaḥ puro 'bhimukhatāmupāgataiḥ pratimāsu yatra gṛharatnabhittiṣu /
navasaṅgamairabibharuḥ priyājanaiḥ pramadaṃ trapābharaparāṅmukhairapi
tṛṇavāñchayā muhuravāñcitānanānnicayeṣu yatra haritāśmaveśmanām /
rasanāgralagnakiraṇāṅkurāñjano hariṇāngṛhītakavalānivaikṣata
vipulālavālabhṛtavāridarpaṇapratimāgatairabhivirejurātmabhiḥ /
yadupāntikeṣu dadhato mahīruhaḥ sapalāśarāśimiva mūlasaṃhatim
uragendramūrdharuharatnasannidhermuhurunnatasya rasitaiḥ payomucaḥ /
abhavanyadaṅgaṇabhuvaḥ samucchvasannavavālavāyajamaṇisthalāṅkurāḥ
nalinī nigūḍhasalilā ca yatra sā sthalamityadhaḥ patati yā suyodhane /
anilātmajaprahasanākulākhilakṣitipakṣayāgamanimittatāṃ yayau
hasituṃ pareṇa paritaḥ parisphuratkaravālakomalarucāvupekṣitaiḥ /
udakarṣi yatra jalaśaṅkayā janairmuhurindranīlabhuvi dūramambaram
abhitaḥ sado 'tha haripāṇḍavau rathādamalāṃśumaṇḍalasamullasattanū /
avateraturnayananandanau nabhaḥ śaśibhārgavāvudayaparvatādiva
tadalakṣyaratnamayakuḍyamādarādabhidhātarīta ita ityatho nṛpe /
dhavalāśmaraśmipaṭalāvibhāvitapratihāramāviśadasau sadaḥ śanaiḥ
navahāṭakeṣṭakacitaṃ dadarśa sa kṣitipasya pastyamatha tatra saṃsadi /
gaganaspṛśāṃ maṇirucāṃ cayena yatsadanānyudayasmayata nākināmapi
udayādrimūrdhni yugapaccakāsatordinanāthapūrṇaśaśinorasambhavām /
rucimāsane ruciradhāmni bibhratāvalaghunyatha nyaṣadatāṃ nṛpācyutau
sutarāṃ sukhena sakalaklamacchidā sanidādhamaṅgamiva mātariśvanā /
yadunandanena tadudanvataḥ payaḥ śasineva rājakulamāpa nandathum
anavadyavādyalayagāmi komalaṃ navagītamapyanavagītatāṃ dadhat /
sphuṭasātvikāṅgikamanṛtyadujjvalaṃ savilāsalāsikavilāsanījanaḥ
sakale ca tatra gṛhamāgate harau nagare 'pyakālamahamādideśa saḥ /
satatotsavaṃ taditi nūnanmunmudo rabhasena vismṛtamabhūnmahībhṛtaḥ
harirākumāramakhilābhidhānavitsvajanasya vārtamayamayamanvayuṅkta ca /
mahatīmapi śriyamavāpya vismayaḥ sujano na vismarati jātu kiñcana
martyalokaduravāpamavāptarasodayaṃ nūtanatvamatiriktatayānupadaṃ dadhat /
śrīpatiḥ patirasāvavaneśca parasparaṃ saṅkathāmṛtamanekamasisvadatāmamubhau
Original text: Śiśupālavadha · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0